THỰC TRẠNG hút THUỐC lá ở BỆNH NHÂN UNG THƯ điều TRỊ NGOẠI KHOA tại BỆNH VIỆN BẠCH MAI năm 2018 2019 và yếu tố LIÊN QUAN

Với các thành phần độc tính trong khói thuốc, khói thuốc lá đã được khoa học chứng minh là một trong các nguyên nhân gây ra hơn 25căn bệnh khác nhau như: Ung thư phổi, ung thư thanh quản

PHÙNG THẢO LINH

thùc tr¹ng hót thuèc l¸ ë bÖnh nh©n

ung th ®iÒu trÞ ngo¹i khoa t¹i bÖnh viÖn b¹ch mai

n¨m 2018-2019 vµ yÕu tè liªn quan

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP BÁC SĨ Y KHOA

KHÓA 2013-2019

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TẾ

PHÙNG THẢO LINH

thùc tr¹ng hót thuèc l¸ ë bÖnh nh©n

ung th ®iÒu trÞ ngo¹i khoa t¹i bÖnh viÖn b¹ch mai

n¨m 2018-2019 vµ yÕu tè liªn quan

học dự phòng này, với lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tôi xin chân thànhcảm ơn tới:

Thầy Phó giáo sư – Tiến sĩ Trần Như Nguyên Bộ môn Sức Khoẻ nghềnghiệp – Viện đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng tận tình hướng dẫn,tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành khoá luận này Người thầy đã trực tiếphướng dẫn, tận tình giúp đỡ và truyền đạt kiến thức cho tôi trong suốt quátrình từ đầu đến khi hoàn thành khóa luận này

Phó giáo sự - Tiến sĩ Lê Trần Ngoan cùng các thầy cô trong Bộ MônSKNN cùng các thầy cô, cán bộ Viện Đào tạo Y học dự phòng và Y tế côngcộng đã trực tiếp giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập và âncần chỉ bảo và tạo điều kiện cho tôi thực hiện khóa luận này

Các phòng ban của trường và của Viện đào tạo Y học dự phòng và Y tếcông cộng trường Đại học Y Hà Nội đã tạo điều kiện cho tôi học tập, nghiêncứu và hoàn thành khoá luận

Tôi xin gửi lời cảm ơn đến các Y Bác sỹ Bệnh Viện Bạch Mai- KhoaNgoại nơi đã dành thời gian công sức giúp đỡ và tạo điều kiện tốt cho tôitrong suốt quá trình thu thập số liệu và các bệnh nhân đã nhiệt tình trả lờiphỏng vấn giúp tôi thực hiện đề tài này

Cuối cùng con xin gửi lời biết ơn sâu sắc tới những người thân trong giađình, những người luôn chia sẻ tình cảm và hết lòng yêu thương động viêngiúp đỡ con, là nguồn động lực cho con trong suốt cuộc đời

Phùng Thảo Linh

LỜI CAM ĐOAN

Kính gửi:

- Ban giám hiệu trường Đại học Y Hà Nội;

- Phòng quản lý đào tạo Đại học, phòng Công tác Học sinh – Sinh viên

trường Đại học Y Hà Nội;

- Viện đào tạo Y học dự phòng và Y tế công cộng trường Đại học Y Hà Nội;

- Bộ môn Sức khoẻ nghề nghiệp trường Đại học Y Hà Nội.

Tôi xin cam đoan khóa luận này là của tôi Toàn bộ số liệu trong bảnkhoá luận này là hoàn toàn trung thực, chưa được công bố ở bất kỳ một côngtrình nghiên cứu nào khác

Hà Nội, ngày 27 tháng 5 năm 2019

Sinh viên

Phùng Thảo Linh

BNUT Bệnh nhân ung thư

1.1.2 Khái niệm ung thư 3

1.2 Thực trạng hút thuốc lá hiện nay 3

1.3 Ảnh hưởng của thuốc lá 6

1.4 Một số yếu tố liên quan đến hút thuốc lá 11

1.5 Địa bàn - cơ sở nghiên cứu 13

Chương 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 15

2.1 Đối tượng nghiên cứu 15

2.1.1 Thời gian nghiên cứu 15

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu 15

2.1.3 Đối tượng nghiên cứu 15

2.2 Phương pháp nghiên cứu 16

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu 16

2.2.2 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu 16

2.2.3 Biến số, chỉ số nghiên cứu, phương pháp thu thập thông tin 16

2.2.4 Sai số và cách khắc phục 18

2.3 Quản lí và phân tích số liệu 18

2.4 Đạo đức nghiên cứu 19

2.5 Sơ đồ nghiên cứu 25

Chương 3: KẾT QUẢ 39

3.1 Kết quả đặc điểm chung 39

3.2 Thực trạng hút thuốc 40

3.3 Một số yếu tố liên quan 44

Chương 4: BÀN LUẬN 47

4.1 Thực trạng hút thuốc lá ở bệnh nhân ung thư điều trị ngoại khoa tại bệnh viện Bạch Mai năm 2018-2019 47

KẾT LUẬN 47 KHUYẾN NGHỊ 48 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

Bảng 3.2 Thực trạng hút thuốc 40

Bảng 3.3 Số điếu thuốc lá hút trong 1 ngày 41

Bảng 3.4 Chi tiêu cho thuốc lá 42

Bảng 3.5 Hiểu biết về tác hại chung 42

Bảng 3.6 Thái độ về việc hút thuốc lá 43

Bảng 3.7 Nguồn biết thông tin về hút thuốc lá 44

Bảng 3.8 Liên quan hút thuốc về loại ung thư 44

Bảng 3 9 Liên quan hút thuốc lá thái độ 45

Bảng 3 10 Liên quan hút thuốc lá với hiểu biết 45

Bảng 3.11 Liên quan hút thuốc lá theo trình độ học vấn 45

Biểu đồ 3 1 Tuổi bắt đầu hút thuốc lá 41 Biểu đồ 3.2 Hiểu biết cụ thể về tác hại hút thuốc lá 43

ĐẶT VẤN ĐỀ

Thời buổi kinh tế xã hội phát triền người ta thường mời nhau điếu thuốc

lá để tăng cảm giác tự tin khi tiếp xúc, nói chuyện và giao tiếp với người xungquanh Họ cho rằng hút thuốc lá còn giúp cho sự tập trung tư tưởng dễ dànghơn và tăng khả năng sáng tạo Dần dần việc này trở thành một thói quenthường ngày chứ không phải chỉ khi làm việc nữa Điều này không những gâyảnh hưởng đến đời sống Kinh tế mỗi gia đình, xã hội mà còn ảnh hưởng đếnsức khoẻ con người Với các thành phần độc tính trong khói thuốc, khói thuốc

lá đã được khoa học chứng minh là một trong các nguyên nhân gây ra hơn 25căn bệnh khác nhau như: Ung thư phổi, ung thư thanh quản, ung thư khoangmiệng, ung thư da, các bệnh tim mạch và các bệnh về hô hấp Tính chungthì hút thuốc lá gây ra khoảng 30% trong số các trường hợp ung thư chủ yếu

là ung thư phế quản và một số loại ung thu vòm mũi họng, ung thư tuỵ, ungthư đường tiết niệu

Theo thống kê của WHO (2018) số ca mắc ung thư ở Việt Nam là gần165.000 ca/ 96,5 triệu dân, trong đó gần 70% trường hợp tử vong, tươngđương 115.000 ca Nhìn tổng quan trên bản đồ ung thư thế giới, tỉ lệ mắc ungthư ở Việt Nam không cao nhưng tỉ lệ tử vong tương đối lớn, xếp vị trí 56/185quốc gia và vùng lãnh thổ với tỉ lệ 104,4/10000 dân [1 ],

Mức độ nguy hại của hút thuốc lá đã được thực hiện trên nhiều nhóm đốitượng khác nhau nhưng trên bệnh nhân đã mắc ung thư thì chưa thấy đề cập

đến nên tôi thực hiện đề tài “Thực trạng hút thuốc lá của bệnh nhân ung thư điều trị ngoại khoa tại bệnh viện Bạch Mai năm 2018-2019 và yếu tố liên quan” Đề tài của tôi gồm 2 mục tiêu:

1 Mô tả thực trạng hút thuốc lá của bệnh nhân ung thư điều trị ngoại khoatại bệnh viện Bạch Mai 2018-2019.

2 Phân tích yếu tố liên quan đến thực trạng hút thuốc lá của bệnh nhân ungthư điều trị ngoại khoa tại bệnh viện Bạch Mai 2018-2019

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Vấn đề chung

1.1.1 Khái niệm hút thuốc lá

Hút thuốc lá là sự thiêu đốt không hoàn toàn các sợi thuốc lá trải qua haigiai đoạn Giai đoạn hút thuốc lá chủ động, xảy ra khi người nghiện hít khóithuốc lá vào cơ thể mình Giai đoạn hút thuốc lá thụ động là những người cómặt xung quanh sẽ hít phải lượng khói thừa mà người hút thải ra [2 ]

1.1.2 Khái niệm ung thư

Ung thư là một nhóm các bệnh liên quan đến việc phân chia tế bào mộtcách vô tổ chức và những tế bào đó có khả năng xâm lấn những mô khác bằng

cách phát triển trực tiếp vào mô lân cận hoặc di chuyển đến nơi xa (di căn).

Hiện có khoảng 200 loại ung thư Không phải tất cả các khối u là ungthư ngoài ra còn có khối u lành tính không lan sang các bộ phận khác của cơthể Có thể dấu hiệu và triệu chứng bao gồm một khối u, chảy máu bấtthường, ho kéo dài, không giải thích được giảm cân, và một sự thay đổitrong đại tiểu tiện Hiện nay có khoảng hơn 100 bệnh ung thư [3 ]

Theo số liệu của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), Việt Nam là nước có sốlượng bệnh nhân ung thư chết cao nhất thế giới với 315 người chết mỗi ngày,tương ứng 115.000 người chết/năm.[4 ]

1.2 Thực trạng hút thuốc lá hiện nay

 Trên thế giới:

Thuốc lá là lá của cây nicotinama tabacum hay các loại cây tương tựđược phơi khô, dung hút, nhai, hay làm thuốc hít Thuốc lá được tìm thấy ởchâu Mỹ từ thế kỷ XV, đến đầu thế kỷ XIX thuốc lá đã được phổ biến rộngrãi trên toàn cầu

Công nghiệp thuốc lá mang lại những lợi ích không nhỏ cho kinh tế xãhội như giải quyết việc làm, đóng góp cho ngân sách nhà nước Tuy nhiên xét

về mặt hại thì sản xuất thuốc lá gây ra những tổn thất lớn cho xã hội, nhữngchi phí dễ nhìn thấy là tiền dung mua thuốc lá, chi phí đầu tư cho sản xuấtthuốc lá, những chi phí về hoả hoạn, tai nạn, mất vệ sinh cho việc trồng, sảnxuất, hút thuốc lá gây nên Bên cạnh những chi phí trên, còn có những chi phílớn, dài hạn, không thể đo lường như chi phí do giảm khả năng lao động, chiphí chữa bệnh, chi phí cho nghỉ việc, nghỉ hưu sớm do hút thuốc lá

Thuốc lá được sử dụng dưới nhiều hình thức khác nhau như: trầu thuốc,hút tẩu, hút điếu Theo ước tính của GATS 2015, trên toàn thế giới có khảng

879 triệu người hút thuốc lá, trong đó 721 triệu nam giới và 158 triệu nữ giới.Với giới nam: có 12 nước có tỉ lệ hút thuốc lá lớn hơn 40%, có 8 nước có tỉ lệ

nữ giới hút thuốc lá lớn hơn 5% Ai Cập là nước có tỉ lệ hút thuốc lá nam: nữcao nhất với 61:1 Trung Quốc có số người sử dụng thuốc lá lớn nhất trên thếgiới với 288 triệu nam giới và 13 triệu nữ giới, theo sau là Ấn Độ với 197triệu nam giới và 78 triệu nữ giới Nhìn chung tỉ lệ lưu hành thuốc lá tăng từthanh niên đến trung niên và hầu như sau đó, chủ yếu người sử dụng thuốc lá

sẽ bỏ thuốc hoặc chết Tuy nhiên xu hướng giảm đáng kể ở các nước Châu Áđặc biệt ở Bangladesh và Thái Lan nơi mà tỉ lệ lưu hành thường cao nhất ởnhóm từ 18 đến trên 65 tuổi Các nước Châu Á nhìn chung tỉ lệ nhóm ngườinhiều tuổi sử dụng thuốc lá nhiều hơn nhóm trẻ tuổi.[4 ]

Theo nghiên cứu của Ditre JW ( 2011) tỉ lệ hút thuốc lá chung của bệnhnhân là 16,1% ( nam: 19,5%, nữ: 14,1%) Những bệnh nhân đã tốt nghiệp Đạihọc có tỉ lệ đang hút thuốc lá là 12,9% còn bệnh nhân chưa tốt nghiệp Đại học

là 18,3% Độ tuổi trung bình của bệnh nhân là 56,2 Số điếu thuốc lá mỗingày là 21,5 điếu và số năm hút thuốc trung bình tính chung là 26,9 năm với (35,3 năm với người đang hút thuốc lá, 23,5 năm với người đã từng hút thuốc

lá) Có 84,3% bỏ thuốc trước khi chẩn đoán, 10,2% bỏ đồng thời với chẩnđoán và 5,5% bỏ thuốc sau khi chẩn đoán.[5 ]

 Tại Việt Nam:

Ở Việt Nam, hút thuốc lá từ lâu đã trở thành một thói quen của ngườidân Thuốc lá được coi như một công cụ hỗ trợ giao tiếp, chính điều nàykhiến cho việc hút thuốc lá ngày càng trở nên phổ biến không chỉ trong cácdịp hội họp, ma chay, cưới xin mà còn ngay cả trong giao tiếp, sinh hoạt hàngngày của nhiều tầng lớp dân cư

So với năm 2010, cuộc điều tra năm 2015 cho thấy số người hút thuốc láthụ động tại nơi làm việc đã giảm 13,3% (từ 55,9% xuống 42,6%); số ngườihút thuốc lá thụ động tại cơ sở chăm sóc y tế giảm từ 23,6% năm 2010 xuống18,4% năm 2015; tỷ lệ hút thuốc lá thụ động tại các trường đại học, cao đẳnggiảm mạnh đến 16,4% (từ 54,3% xuống 37,9%); tỷ lệ hút thuốc lá trên cácphương tiện giao thông công cộng giảm 15% (từ 34,3% xuống còn 19,4%)[6 ]Cũng theo điều tra mới nhất về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành tạiViệt Nam năm 2015 (GATS 2), tổng số người hút thuốc của nước ta hiệnkhoảng 15,6 triệu người, trong đó chủ yếu là nam giới (tỷ lệ hút thuốc ở namgiới là 45,3%) Dù tỷ lệ người hút thuốc đã giảm song Việt Nam vẫn nằmtrong nhóm các nước có tỷ lệ sử dụng thuốc lá cao nhất thế giới.[6 ]

Đáng chú ý, sự giảm tỷ lệ hút thuốc được quan sát rõ nhất ở khu vựcthành thị Năm 2015, tỷ lệ nam giới ở thành thị hút thuốc lá điếu đã giảmđáng kể từ 45,2% (năm 2010) xuống còn 38,7%, tức giảm được gần 7% Tuyvậy, ở khu vực nông thôn, tỷ lệ nam giới hút thuốc vẫn chưa có sự thay đổi.Trong khi đó, thuốc lá điện tử cũng bắt đầu được sử dụng nhiều hơn ở nước tavới tỷ lệ 0,2% người trưởng thành từ 15 tuổi trở lên hút thuốc.[6 ]

1.3 Ảnh hưởng của thuốc lá

 Thuốc lá gây bệnh tật và tử vong ở người

Khói thuốc chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có khoảng 69 chất gâyung thư Các hóa chất này khi vào cơ thể, tác động lên tế bào, gây viêm mạntính, biến đổi tế bào dẫn đến loạn sản rồi ác tính hóa Nicotine trong khóithuốc lá là chất được cơ quan kiểm soát Dược và Thực phẩm Hoa Kỳ (FDA)xếp vào nhóm các chất có tính dược lý gây nghiện tương tự như Heroin vàCocain [7 ]

Với các thành phần độc tính trong khói thuốc, khói thuốc lá đã đượckhoa học chứng minh là một trong các nguyên nhân gây ra hơn 25 căn bệnhkhác nhau như: ung thư phổi, ung thư thanh quản, ung thư khoang miệng, ungthư da, các bệnh tim mạch (xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành, đột quỵ,nhồi máu cơ tim, ) và các bệnh về hô hấp Sử dụng thuốc lá là một trongcác nguyên nhân chính gây ra các bệnh không lây nhiễm Tính chung trên thếgiới, sử dụng thuốc lá gây ra 90% các ca ung thư phổi, 75% các ca bệnh phổitắc nghẽn mạn tính và 25% các trường hợp bệnh tim sử dụng thuốc lá lànguyên nhân của khoảng 30% các trường hợp tử vong do bệnh ung thư [7 ]

Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, trong thế kỷ 20 trên thế giới đã

có 100 triệu người chết do các bệnh liên quan đến sử dụng thuốc lá Mỗi nămthuốc lá gây ra gần 6 triệu ca tử vong, con số này sẽ tăng thành hơn 8 triệungười một năm vào năm 2020, trong đó 70% số ca tử vong sẽ xảy ra ở cácnước đang phát triển Nếu các biện pháp phòng chống tác hại thuốc lá hiệuquả không được thực hiện thì trong thế kỷ này sử dụng thuốc lá sẽ có khoảng40.000 người tử vong do các bệnh do thuốc lá gây ra Con số này sẽ tăng lênthành 70.000 ca/năm vào năm 2030 nếu các biện pháp phòng chống tác hại

thuốc lá không được thực hiện kịp thời Theo điều tra tại bênh viện K năm

2000, tỷ lệ bệnh nhân ung thư phổi có hút thuốc lá là 96,8% Nghiên cứu củaViện Chiến lược và Chính sách Y tế năm 2011 cũng cho thấy bệnh tật và tửvong sớm do thuốc lá chiếm 12% tổng gánh nặng bệnh tật ở nam giới tại ViệtNam Xu hướng gánh nặng bệnh tật chuyển từ các bệnh lây nhiễm sang cácbệnh không lây nhiễm và gia tăng nhanh chóng Năm 1986, bệnh không lâynhiễm mới chỉ chiếm 39% số trường hợp nằm viện thì tới năm 2011, tỷ lệ nàytăng lên 62.7% Năm 2008, số ca tử vong do các bệnh không lây nhiễm đãchiếm tới 75% tổng số ca tử vong do bệnh tật và thương tích ở Việt Nam Cácbệnh có nguyên nhân chính từ sử dụng thuốc lá như đột quỵ, mạch vành, bệnhphổi tắc nghẽn mãn tính (COPD), ung thư phổi là những nguyên nhân hàngđầu gây ra tử vong ở cả nam và nữ [7 ]

Khói thuốc lá cũng được xác định là nguyên nhân gây bệnh ở nhữngngười không hút nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc Những người này

là vợ, con, người sống chung trong gia đình với người hút thuốc và nhữngngười làm việc thường xuyên trong môi trường có khói thuốc lá Theo Tổchức lao động quốc tế, hàng năm trên thế giới có khoảng 200.000 ca tử vong

do phải tiếp xúc thụ động với khói thuốc lá tại nơi làm việc [7 ]

Hút thuốc lá thụ động làm tăng nguy cơ ung thư phổi ở người không hútthuốc lên từ 20-30 % so với những người không hút thuốc, làm tăng 25 đến30% nguy cơ mắc bệnh và chết do bệnh mạch vành ở cả nam và nữ Nguy cosảy thai ở phụ nữ hút thuốc thụ động cao gấp 3 lần so với phụ nữ không hútthuốc Hút thuốc thụ động còn được biết đến là một nguyên nhân làm thaichết lưu và làm giảm cân nặng trẻ sơ sinh từ 200- 400gam [7 ]

Lá cây thuốc lá có đạ ̆c tính là chúng giữ và tích tụ các chất phóng xạdưới dạng Radon, các radon này được thải ra từ phân hóa học hay đất bịnhiễm phóng xạ (Lá của các loại cây khác không có tính chất này) Hai chấtgây phóng xạ chính gây ô nhiễm trong khói thuốc lá là chì-210 và polonium-

210 Chất phóng xạ sẽ tích tụ trong phổi của người hút thuốc ở nồng độ tậptrung ngày càng cao theo lượng khói thuốc ô nhiễm hít vào Ước tính khi húttrung bình nửa bao thuốc một ngày thì liều chất phóng xạ trong cơ thể ngườihút thuốc phải chịu tương đương với việc phải đi chụp X-quang từ 300 dến

2000 lần mỗi năm (tùy thuộc vào loại máy chụp X-quang) Điều này làm sáng

tỏ hơn cơ chế tại sao thuốc lá lại gây ung thư phổi và các bệnh ung thư khác

http://www.wpro.who.int/vietnam/topics/tobacco/

qanda_tobacco_vietnam_2ndedition_vn.pdf?ua=1

 Thuốc lá gây ô nhiễm môi trường sống

Hút thuốc lá là nguyên nhân chính gây nên ô nhiễm không khí trong nhà,nơi làm việc, trường học, nơi công cộng và ngoài trời do khói thuốc thải rangoài không khí hàng ngàn chất hóa học độc hại Ngoài tác hại đối với sứckhỏe thì thuốc lá cũng góp phần không nhỏ vào việc hủy hoại môi trường.Không chỉ là rác thải bẩn, đầu lọc thuốc lá còn gây hại cho các sinh vật dướinước nếu bị bỏ lại trên bãi biển, sông, hồ hoặc trôi xuống cống thoát nước

Sự ô nhiễm các chất phóng xạ từ thuốc lá là vấn đề nghie ̂m trọng của y

tế công cộng trong thời gian gần đây Theo Cục Bảo vệ Môi trường của Mỹ:

“Cho tới nay, lượng phóng xạ lớn nhất mà công chúng nhiễm phải là từ việchút thuốc Trong khi khói thuốc không phải là nguồn chiếu ra chất phóng xạ,nhưng khói thuốc chứa lượng nhỏ các chất phóng xạ mà người hút thuốc đưa

vào phổi của mình khi hít khói thuốc Các chất phóng xạ vào các phế nangphổi và qua thời gian sẽ tích tụ thành lượng phóng xạ lớn”

http://www.wpro.who.int/vietnam/topics/tobacco/

qanda_tobacco_vietnam_2ndedition_vn.pdf?ua=1

Hút thuốc lá còn là nguyên nhân của rất nhiều vụ cháy lớn trên thế giớicũng như ở Việt Nam Trong giai đoạn 2012-2016, trung bình hàng năm ướctính 18.100 (5%) báo cáo các vụ cháy cơ cấu nhà bắt đầu bằng vật liệu hútthuốc đã giết chết trung bình 590 (23%) người mỗi năm, làm bị thương 1.130(10%) mỗi năm và gây ra 476 triệu đô la trực tiếp thiệt hại tài sản (7%) mỗinăm Một trong 20 vụ cháy nhà (5%) đã được bắt đầu bằng việc hút thuốc.Những vụ hỏa hoạn này đã gây ra gần một phần tư (23%) các vụ cháy nhà, vàmột trong 10 (10%) thương tích do cháy nhà Hút thuốc là nguyên nhân hàngđầu gây tử vong do hỏa hoạn tại nhà trong giai đoạn 5 năm 2012-2016[8 ] Tại

An Giang năm 2017 do người dân bất cẩn vứt tàn thuốc lá ngoài bìa rừng gâycháy lan vào khu vực rừng tràm với diện tích là 36 hét ta Một vụ hoả hoạnnăm 2016 tại Thành phố Hồ Chí Minh gây cháy diện rộng hàng ngàn métvuông do người dân vứt tàn thuốc vào bãi cỏ khô gần đấy

 Hút thuốc lá gây nghiện

Trong thuốc lá có nicotine Đây là một loại chất được tìm thấy trong câythuốc lá tự nhiên và có khả năng gây nghiện tương tự heroin hoặc cocaine.Theo thời gian, người hút sẽ trở nên phụ thuộc cả thể chất lẫn tinh thần vàođiếu thuốc vì họ đã thực sự nghiện chất nicotine Điều này khiến việc bỏthuốc trở nên gian truân hơn và tăng khả năng tái nghiện sau khi đã caithành công

Hầu hết người hút thuốc lá không thể loại bỏ hoàn toàn nicotine cũngnhư phụ phẩm của nó trong cơ thể (chẳng hạn như cotinine) kể cả khi đãngừng hút thuốc Theo thời gian, người hút bắt đầu "nhờn" nicotine Do đó,

họ cần phải tiếp nhận lượng nicotine nhiều hơn so với liều lượng cũ trước đó.Khi dứt một điếu thuốc, nồng độ nicotine trong cơ thể bắt đầu giảm dần Cảmgiác dễ chịu qua đi khiến người hút thuốc lại tìm về cảm giác hưng phấn bằngcách đốt thuốc Nếu cơn thèm thuốc không được thỏa mãn, họ sẽ trở nên bứcbối và cáu kỉnh Ban đầu, việc này chưa dẫn đến những triệu chứng nghiêmtrọng khi cai thuốc nhưng dần dần, họ sẽ cảm thấy khó chịu thấy rõ cho đếnkhi khói thuốc cùng sự quen thuộc của nicotine xua tan đi những phiền muộn

và cảm giác khó chịu, họ đã hoàn toàn bị khuất phục bởi điếu thuốc nhỏ nhắn

và chấp nhận lệ thuộc vào nó thêm một lần nữa

Ngoài ra, nhiều người hút thuốc lá cũng do áp lực tâm lý Họ có thể bịnhững vấn đề cá nhân hoặc tài chính gây áp lực nên đã chọn hút thuốc để tìmkiếm lối thoát tạm thời và làm tê liệt cảm xúc

 Ảnh hưởng xã hội

Thuốc lá gây ra chi phí khổng lồ cho chăm sóc y tế cho những người bịbệnh do hút thuốc lá, cộng thêm với tổn phí do giảm năng suất lao động, dohỏa hoạn và những tổn hại cho môi trường Trên toàn thế giới ước tính mỗinăm thuốc lá gây ra thiệt hại khoảng 500 tỷ đô la Mỹ

Tại Việt Nam: theo một nghiên cứu của trường Đại học Y Hà Nội ướctính chi phí chăm sóc và điều trị cho 3 căn bệnh do sử dụng thuốc lá gây ra(Bệnh ung thư phổi, bệnh viêm phổi tắc nghẽn mãn tĩnh và nhồi máu cơ tim)

là hơn 2.304 tỷ đồng 25 căn bệnh do thuốc lá gây ra Nếu tính cả chi phí gián

tiếp gây ra cho xã hội do bệnh tật và tử vong sớm và tính đủ các ca ̆n bệnh thìcon số tổn thất sẽ cao hơn rất nhiều

Bên cạnh đó, các hộ nghèo có người hút thuốc sẽ bị mất một khoản đáng

kể trong thu nhập khiêm tốn của họ vào việc mua thuốc lá Trung bình ở cácnước, các hộ nghèo có người hút thuốc phải tiêu tốn từ 3% đến 15% thu nhậpcủa cả hộ gia đình

Các hộ nghèo tại Việt Nam phải tiêu tốn khoảng 5% thu nhập khoản tiềnmua thuốc lá thậm chí cao hơn khoản tiền chi cho y tế hay cho giáo dục Nếungười hút thuốc nghèo bỏ thuốc, họ sẽ có nhiều tiền hơn để mua thức ăn hoặc

để trả tiền học cho con cái của mình

1.4 Một số yếu tố liên quan đến hút thuốc lá

Một số kết quả nghiên cứu trước đây đã cho thấy có rất nhiều yếu tố liênquan tới tình trạng hút thuốc Từ những yếu tố bên ngoài ( giá thuốc, chínhsách cấm hút thuốc, môi trường sống, môi trường làm việc,…) đến đặc trưng

cá nhân ( tuổi, giới, trình độ học vấn, nghề nghiệp, thu nhập,…) đều có liênquan tới vấn đề hút thuốc Mối liên quan này thực sự rất phức tạp khi các yếu

tố này tác động qua lại với nhau nên rất khó để xác định được yếu tố nào làyếu tố tác động chính tới vấn đề hút thuốc

Trong một nghiên cứu của Nguyễn Thị Thi Thơ (2016) cho biết: nam cónguy cơ hút thuốc lá hàng ngày cao hơn nhiều so với nữ Người làm nghề tự

do và nghỉ hưu có nguy cơ hút thuốc lá cao hơn học sinh/sinh viên Người ởnhóm tuổi 45-69 có xu hướng bỏ hút thuốc nhiều hơn nhóm 18-44 tuổi.Những người đã tốt nghiệp sau đại học bỏ hút nhiều hơn người mới học xongtiểu học Người đã nghỉ hưu thường bỏ hút nhiều hơn người làm việc ở cơquan/tổ chức ngoài nhà nước.[9 ]

Bên cạnh đó, trong nghiên cứu của Nguyễn Quang Chính (2014): Tỷ

lệ đang hút thuốc lá ở nam giới là 44,1%, nữ 1,46% Tỷ lệ hút thuốc ở namcao hơn ở nữ Nhóm trình độ thấp (tiểu học, trung học co ̛ sở, trung học phổthông) hút thuốc cao hơn nhóm có trình độ cao (trung cấp, cao đẳng, đạihọc) Những người ở thành thị có nguy cơ hút thuốc lá cao hơn nhữngngười ở nông thôn [10 ]

Trong khi một số nghiên cứu cho thấy tuổi, giới, trình độ học vấn có liênquan đến vấn đề hút thuốc thì các nghiên cứu khác lại cho thấy tình trạng hônnhân, thu nhập, nghề nghiệp… cũng là yếu tố liên quan tới vấn đề hút thuốc.Trong nghiên cứu của Nguyễn Hồng Hoa về thanh niên trên 18 tuổi ( 2014)cho thấy những người độc thân/ goá/ li dị ít liên quan tới hút thuốc hơn nhữngngười đã kết hôn Người có thu nhập càng cao hút thuốc lá càng nhiều Đaphần đối tượng là công nhân, nghỉ hưu, nội trợ và làm nghề tự do hút thuốcnhiều hơn so với đối tượng là cán bộ viên chức nhà nước Người công nhânhút thuốc cao gấp 10 lần cán bộ viên chức nhà nước Các đối tượng nghỉ hưuhay nội trợ hút thuốc nhiều hơn cán bộ viên chức nhà nước Đối tượng lứatuổi 25‐ 35 hút thuốc nhiều hơn gấp 4 lần đối tượng 18‐ 24 tuổi, nhóm tuổi36‐ 45, 46-55 hút thuốc lá cao gấp 6 lần so với nhóm 18-24 tuổi, người >55tuổi hút thuốc lá nhiều hơn người ở độ tuổi 18-24.[11 ]

Trong 1 nghiên cứu năm 2018 trong số những người hút thuốc hiện tại,nguy cơ gia tăng với số lượng thuốc lá mỗi ngày đối với người hút thuốc láhơn 20 điếu mỗi ngày Nguy cơ tăng theo thời gian hút thuốc trong hơn 40năm hút thuốc và giảm dần theo thời gian kể từ khi ngừng hút thuốc lá và trởnên tương tự như mà không bao giờ hút thuốc 10 năm sau khi dừng lại [12 ]

Theo Báo cáo năm 2016 của Tổng cục thể dục thể thao có tới 97,7% trongCBCNVC, vận động viên, huấn luyện viên biết tác hại của HTL Cao nhất ởtác hại gây ung thư phổi tỉ lệ lên tới 98,5% và ảnh hưởng tới thai nhi là82,5% Trong các nghiên cứu khác tỉ lệ biết tác hại cuả HTL có khác nhaunhư: Phạm Minh Tâm (92,7%), Võ Ngọc Lan Thanh (99,3%) Các tỉ lệ nàymặc dù có sự sai khác nhưng đều cho thấy mọi người đa số có sự hiểu biếtnhất định về hút thuốc lá Từ kiến thức về tác hại bệnh nhân sẽ có những thái

độ khác nhau về việc hút thuốc lá Trong nghiên cứu của Nguyễn QuangChính : số người không có ý kiến khi thấy người khác hút thuốc tại nơi cộngcộng khiến mình hút thuốc thụ động là 45,25%, số ye ̂u cầu ngừng hút là27,5% và số tỏ ra khó chịu là 15,25% Số kho ̂ng ý kiến cho rằng hoặc mình

có hút thuốc, hoặc sợ phiền hà khi ye ̂u cầu người hút thuốc ngừng hút Bêncạnh đó theo Võ Ngọc Lan Thanh: hơn 70% người hút thấy ngại khi hút trướcmặt người khác 100% cho rằng hút thuốc lá làm phiền người khác

1.5 Địa bàn - cơ sở nghiên cứu

Quy mô 1400 giường bệnh với: 02 Viện, 07 Trung tâm, 22 Khoa Lâmsàng, 06 Khoa Cận lâm sàng, 10 Phòng/Ban chức năng, Trường Trung học Y

tế, Tạp chí Y học lâm sàng, Đơn vị Dịch vụ; Mục tiêu: xây dựng Bệnh việnBạch Mai trở thành Trung tâm Y học hàng đầu của Việt Nam ngang tầm cácnước tiên tiến trong khu vực [13 ]

Năm 2016 đến nay: Trên chặng đường hội nhập và phát triển, Bệnh viện

kỷ niệm 105 năm thành lập và đón nhân Huân chương Độc lập hạng 3 lần thứ2; Quy mô 1900 giường bệnh với 55 đơn vị trực thuộc: 03 Viện, 08 Trung tâm,

12 Phòng/Ban chức năng, 23 Khoa Lâm sàng, 06 Khoa Cận lâm sàng, TrườngCao đẳng Y tế, Tạp chí Y học lâm sàng, Đơn vị Dịch vụ; Khánh thành TrungTâm Hội nghị Quốc tế Bạch Mai có 01 Hội trường 700 chỗ với nhiều trangthiết bị hiện đại và hệ thống hội trường mini đồng bộ; Khánh thành tòa nhà

Trung tâm Tim mạch trẻ em và Trung tâm Ung bướu quy mô 800 giường;Khởi công Trung tâm Khám bệnh tại khu Trạm lao cũ và Bệnh viện Bạch Mai

cơ sở 2 tại Phủ Lý (Hà Nam) cùng nhiều công trình khác.Như vậy với quy mônhư hiện tại bệnh viện Bạch Mai có đủ khả năng để tiếp đón cũng như điều trịcho hàng tram ngàn bệnh nhân

Mặt khác bệnh viện Bạch Mai là nơi đặt trung tâm hỗ trợ cai nghiện thuốc

lá miễn phí nhằm giúp bệnh nhân có những thông tin tác hại của thuốc lá chính xác nhất giúp bệnh nhân có kiến thức đúng đắn từ đó thay đổi thái độ và có thể

và quốc tế như: hội nghị Ngoại khoa toàn quốc; ELSA; Mekong Santé; hộinghị phẫu thuật nội soi Việt Nam - Thái Lan…[14 ]

CHƯƠNG 2 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Đối tượng nghiên cứu

2.1.1 Thời gian nghiên cứu: từ tháng 12 năm 2018 đến tháng 5 năm 2019

Thời gian thu thập số liệu: từ tháng 1 năm 2019 đến tháng 4 năm 2019

2.1.2 Địa điểm nghiên cứu: khoa Ngoại Bệnh Viện Bạch Mai

Bản đồ bệnh viện Bạch Mai

2.1.3 Đối tượng nghiên cứu

Bệnh nhân ung thư điều trị ngoại khoa tại khoa Ngoại- Bệnh viện Bạch Mai

- Tiêu chuẩn lựa chọn:

 Bệnh nhân ung thư điều trị ngoại khoa tại khoa Ngoại- Bệnh việnBạch Mai

 Đồng ý tham gia nghiên cứu

 Bệnh nhân có đủ sức khỏe, nghe và trả lời rõ các câu hỏi trong khoảng

25 phút, tại bệnh phòng nơi bệnh nhân đang được điều trị

- Tiêu chuẩn loại trừ:

 Bệnh nhân không đủ sức khỏe do bệnh nặng

2.2 Phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Thiết kế nghiên cứu: thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang

2.2.2 Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu

Trong đó: n: cỡ mẫu; p = 0,4 ( theo CDC Mỹ năm 2016: tỉ lệ hút thuốc lá

ở bệnh nhân ung thư) 15 Z 1−α /2= 1.96 (khoảng độ tin cậy 95%) Độ chính xácmong muốn d=0,05

Tính được n=369 Trên thực tế phỏng vấn được 424 bệnh nhân

2.2.1.2 Phương pháp chọn mẫu

Từ danh sách bệnh nhân phẫu thuật mỗi tuần sẽ lựa chọn bệnh nhân ungthư để phỏng vấn Phỏng vấn đến khi đủ số lượng thì dừng

2.2.3 Biến số, chỉ số nghiên cứu, phương pháp thu thập thông tin

THÔNG TIN CHUNG CỦA BỆNH NHÂN

1 Giới Tỉ lệ %: tỉ lệ BN theo giới/ tổng số

BNUT

2 Nghề nghiệp Tỉ lệ %: tỉ lệ BN theo nghề/ tổng số

BNUT

3 Trình độ họcvấn

Tỉ lệ %: tỉ lệ BN theo trình độ học vấn / tổng số BNUT

4 Chẩn đoán Tỉ lệ %: tỉ lệ BN theo chẩn đoán/

tổng số BNUT

MỤC TIÊU I: THỰC TRẠNG HÚT THUỐC LÁ

Ở BỆNH NHÂN UNG THƯ

1 Thực trạng hút thuốc lá

Tỉ lệ %: tổng số BNUT đang HTL, đãtừng HTL, chưa bao giờ HTL/ tổng sốBNUT

Tỉ lệ %: tỉ lệ BNUT bắt đầu HTL theotừng nhóm tuổi/ tổng số BNUT HTL

3 Số lượng điếu TL hút/

1 ngày

Tỉ lệ %: số điếu TL trong 1 ngày của

BN đang HTL theo nhóm / tổng số BNUT đang HTL

4 Nguồn mua thuốc lá

Tỉ lệ %: tổng số BNUT HTL theo từng loại nguồn mua TL/ tổng BNUT HTL

5 Số tiền chi cho thuốc lá trong 1 tháng?

Tỉ lệ %: tổng số % BNUT đã từng HTL thuộc nhóm tuổi/ tổng số BNUTthuộc nhóm tuổi

MỤC TIÊU II: CÁC YẾU TỐ LIÊN QUAN ĐẾN THỰC TRẠNG

HÚT THUỐC LÁ Ở BỆNH NHÂN UNG THƯNhó

Mối liên quan giữa có HTL và trình độ học vấn

Khái niệm về hút thuốc:

Người đang hút thuốc lá là người đã từng hút 100 điếu trở lên trongcuộc đời và hiện nay hút từ 7 điếu thuốc trở lên trong 1 tuần

Người đã từng hút thuốc lá là người đã từng hút 100 điếu trở lên trongcuộc đời và hiện nay đã bỏ hẳn hoặc hút dưới 7 điếu thuốc trong 1 tuần

Người chưa bao giờ hút thuốc lá là người chưa bao giờ hút hoặc hútdưới 100 điếu trong cuộc đời tính đến thời điểm điều tra

- Sai số nhớ lại: Thông tin của đối tượng cung cấp có thể bị sai khi nhớ lại

2.3 Quản lí và phân tích số liệu

Số liệu sau khi được thu thập được làm sạch và nhập vào máy tính bằngphần mềm Epidata 3.1 Phần mềm thống kê SPSS được sử dụng trong phântích số liệu với test kiểm định OR (95%CI) và p để xác định mối liên quan

Hạn chế của nghiên cứu

Nghiên cứu chỉ tiến hành trong phạm vi một khoa nằm trong địa bànthành phố Hà Nội nên chưa thể khái quát được hết đối tượng ung thư hútthuốc lá trong quần thể một cách chính xác

Bệnh nhân ung thư có nhiều sự liên quan với yếu tố khác nhưng nghiêncứu này tập trung việc hút thuốc lá

2.4 Đạo đức nghiên cứu

Đề tài được tiến hành khi thông qua đề cương của bộ môn Sức KhỏeNghề Nghiệp

Nghiên cứu được tiến hành trên đối tượng là BN, trước khi tiến hànhnghiên cứu đã được sự đồng ý từ cở sở và BN.

Trước khi nghiên cứu, BN được giải thích rõ về mục đích, nội dungnghiên cứu để tự nguyện tham gia và hợp tác tốt trong quá trình nghiên cứu.Chỉ tiến hành nghiên cứu khi BN tự nguyện chấp thuận tham gia nghiên cứu

BN có thể từ chối không tham gia nghiên cứu vào bất kì thời điểm nào

Các thông tin thu thập từ BN được đảm bảo giữ bí mật tuyệt đối và chỉphục vụ cho sức khỏe bệnh nhân mà không có bất kì mục đích nào khác