Nâng cao hiệu quả khai thác kênh hình trong sách giáo khoa Địa Lí 9 để dạy phần Địa Lí Kinh tế Việt Nam

Như chúng ta đã biết với xu thế hòa nhập trên thế giới hiện nay môn Địa Lí cũng là một môn học không kém phần quan trọng. Năm 2007 Bộ Giáo Dục đã thay sách giáo khoa kiến thức được trình bày cả hai kênh : kênh chữ và kênh hình. Đòi hỏi học sinh phải biết quan sát và khai thác kiến thức ở cả kênh hình, qua đó cũng giúp cho các em rèn luyện được kĩ năng đọc bản đồ, phân tích số liệu thống kê, vận dụng giải thích các hiện tượng địa lí...Thế nhưng trong thực tế học sinh chỉ chú ý đến việc khai thác kiến thức từ kênh chữ mà bỏ qua sự hiện diện của kênh hình hoặc có khai thác kiến thức từ kênh hình nhưng còn hời hợt, khai thác chưa triệt để. Nguyên nhân chính là do học sinh chưa nắm được kĩ năng cần thiết để khai thác kênh hình hiệu quả , hay giáo viên chưa hướng dẫn một cách cụ thể hoặc chưa chú trọng vào rèn luyện kĩ năng cho học sinh thường xuyên. Do đó một trong những yếu tố đóng vai trò quyết định nâng cao chất lượng dạy và học là sử dụng và khai thác thành thạo các kênh hình trong SGK, giúp các em nắm chắc kiến thức hơn, lĩnh hội có hội có hiệu quả và nhanh nhất.

19 VI Minh chứng - phụ lục của đề tài nghiên cứu 20

ĐỀ TÀI : NÂNG CAO HIỆU QUẢ SỬ DỤNG VÀ KHAI THÁC

KÊNH HÌNH TRONG SÁCH GIÁO ĐỊA LÍ 9

ĐỂ DẠY PHẦN "ĐỊA LÍ KINH TẾ VIỆT NAM"

Để đáp ứng yêu cầu của đổi mới phương pháp dạy học, hiện nay trong nộidung chương trình SGK mới được biên soạn theo hướng tạo điều kiện để tổchức các hoạt động học tập tự giác, tích cực, độc lập của học sinh Bên cạnhviệc cung cấp kiến thức, SGK cũng chú trọng đến cách thức làm việc để họcsinh có thể tự khám phá, lĩnh hội kiến thức

Việc sử dụng và khai thác các kênh hình trong SGK nói chung và SGKĐịa Lí nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng Các kênh hình thay thế cho những sựvật, hiện tượng và các quá trình xảy ra trong thực tiễn mà giáo viên và học sinhkhông thể tiếp cận trực tiếp Các tranh ảnh, bảng thống kê, sơ đồ, lược đồ vàbiểu đồ là những kênh hình địa lí thông dụng, sử dung phổ biến trong SGK địa límới ở trường THCS

Là một giáo viên được nhà trường phân công giảng dạy môn Địa Lí trongnhững năm học vừa qua tại Trường TH & THCS Lê Lợi Từ thực tế giảng dạy

đó, bản thân tôi thấy rằng việc sử dụng và khai thác tranh ảnh, bảng thống kê, sơ

đồ, lược đồ và biểu đồ trong SGK Địa Lí 9 để giảng dạy rất quan trọng, giúp học

sinh hiểu bài, tích cực và chủ động nắm vững kiến thức và có hứng thú học tập

bộ môn.Từ đó tôi chọn 2 lớp để nghiên cứu vấn đề

Để khách quan vấn đề tôi chọn nhóm học sinh lớp 9a 1 (gồm 7 họcsinh) làm nhóm thực nghiệm và nhóm học sinh lớp 9a 2 (gồm 7 học sinh ) làmnhóm đối chứng và chọn thiết kế kiểm tra trước tác động và sau tác động.Nghiên cứu được tiến hành trên hai nhóm tương đương nhau về học lực Nhómthực nghiệm được thực hiện giải pháp thay thế ở các bài 10,11,12,13,14 Nhómđối chứng được dạy bình thường trong cùng thời gian và phạm vi trên

Kết quả cho thấy giải pháp đã có tác động rất tích cực đến kết quả học tập củacác em Điểm số của các em nhóm thực nghiệm cao và đồng đều hơn so vớinhóm đối chứng Vậy khi sử dụng và khai thác kênh hình ở sách giáo khoa Địa

lí 9 sẽ dần nâng cao được hiệu quả chất lượng dạy học của bộ môn

II.GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI

1 Hiện trạng

Như chúng ta đã biết với xu thế hòa nhập trên thế giới hiện nay môn Địa Lícũng là một môn học không kém phần quan trọng Năm 2007 Bộ Giáo Dục đãthay sách giáo khoa kiến thức được trình bày cả hai kênh : kênh chữ và kênhhình Đòi hỏi học sinh phải biết quan sát và khai thác kiến thức ở cả kênh hình,qua đó cũng giúp cho các em rèn luyện được kĩ năng đọc bản đồ, phân tích sốliệu thống kê, vận dụng giải thích các hiện tượng địa lí Thế nhưng trong thực tếhọc sinh chỉ chú ý đến việc khai thác kiến thức từ kênh chữ mà bỏ qua sự hiệndiện của kênh hình hoặc có khai thác kiến thức từ kênh hình nhưng còn hời hợt,khai thác chưa triệt để

Nguyên nhân chính là do học sinh chưa nắm được kĩ năng cần thiết để khai thác kênh hình hiệu quả , hay giáo viên chưa hướng dẫn một cách cụ thể hoặc

chưa chú trọng vào rèn luyện kĩ năng cho học sinh thường xuyên

Do đó một trong những yếu tố đóng vai trò quyết định nâng cao chất lượng dạy

và học là sử dụng và khai thác thành thạo các kênh hình trong SGK, giúp các emnắm chắc kiến thức hơn, lĩnh hội có hội có hiệu quả và nhanh nhất

2 Giải pháp thay thế

Khi giảng dạy Địa lí 9 để giúp các em học tốt bộ môn thì người giáo viênphải hướng dẫn, tổ chức việc học tập của các học sinh và phải thường xuyên rèncho các em những kĩ năng quan sát, phân tích khai thác kiến thức đối với từngkênh hình trong SGK

Người giáo viên khi lên lớp phải tự tin, nắm vững nội dung cần truyền tảicho học sinh, các phương pháp khai thác kiến thức từ bảng thống kê, sơ đồ, biểuđồ…, các thiết bị dạy học cần sử dụng trong giờ học, cùng với các tài liệu liênquan để làm phong phú trong giờ dạy Để thực hiện giải pháp có hiệu quả tôithực hiện ở các khâu sau: Kiểm tra miệng, giới thiệu bài mới, tiến trình bài học,củng cố, hướng dẫn về nhà

Nói chung tùy từng bài mà giáo viên linh hoạt áp dụng ở các khâu, khôngnhất thiết phải thực hiện hết ở các bước lên lớp

Trong thời gian gần đây cũng có một số đề tài nghiên cứu về sử dụngkênh hình như:

Đề tài: Nâng cao hiệu quả khai thác lược đồ, bản đồ trong dạy học địa lí lớp 9

của : Nguyễn Thị Hạnh, Trường THCS Trường Thịnh, huyện Ưng Hòa, Hà Nội

Đề tài : Hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình trong dạy dạy học Địa lí ở trường phổ thông, Tạp chí Thiết bị giáo dục, số 54 (2010), 20 - 22 của Ngô

4 Giả thiết nghiên cứu

Sử dụng và khai thác tranh ảnh, bảng thống kê, sơ đồ, lược đồ và biểu đồtrong SGK Địa Lí 9 sẽ nâng cao hiệu quả học tập phần “Địa lí kinh tế”của họcsinh lớp 9 Trường TH &THCS Lê Lợi

III PHƯƠNG PHÁP.

1 Khách thể nghiên cứu.

Trường TH &THCS Lê Lợi là một trường mới thành lập, đóng trên địabàn khó khăn nên việc tiếp cận thông tin từ các phương tiện thông tin truyềnthông của học sinh còn nhiều hạn chế, hầu hết việc tiếp thu kiến thức đều diễn ratrên lớp học

Trước những yêu cầu của việc đổi mới phương pháp dạy học Là giáoviên bộ môn Địa lí , đặc biệt khi giảng dạy phần Địa Lí kinh tế người giáo viênphải luôn chủ động, nắm vững những kiến thức, kĩ năng của từng bài….để tổchức hướng dẫn học sinh khai thác kênh hình một cách hiệu quả, bên cạnh đógiáo viên cũng thường xuyên cập nhật những kiến thức mới có liên quan để giúphọc sinh nhận thức sâu hơn trong việc học Địa lí kinh tế

Học sinh hai nhóm lớp được chọn tham gia nghiên cứu có nhiều điểm

tương đồng nhau về thái độ, số lượng và thành tích học tập Cụ thể như sau:

Bảng 1: Thái độ, thành tích học tập của học sinh lớp 9a 1 , 9a 2 Trường TH

&THCS Lê Lợi.

2 Thiết kế nghiên cứu.

Tôi sử dụng bài 9: Sự phát triển và phân bố ngành nông nghiệp ra đề kiểmtra trước tác động Kết quả kiểm tra cho thấy điểm trung bình của hai nhóm có

sự khác nhau, tôi dùng phép kiểm chứng T-Test để kiểm chứng sự chênh lệch

giữa điểm số trung bình của hai nhóm trước khi tác động Kết quả:

Bảng 2 Kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương.

Sử dụng thiết kế: Kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tươngđương

Bảng 3: Thiết kế kiểm tra trước và sau tác động đối với các nhóm tương đương

trước tác động

6.7 Dạy ít xoáy sâu vào hướng dẫn học

sinh khai thác kênh hình

7.0

Cả hai nhóm thực hiện bài trước tác động và kiểm tra sau tác động Nếu có

chênh lệch về kết quả ( biểu thị bằng │03- 01│> 0 ), thì kết luận giải pháp tácđộng đối với lớp thực nghiệm lớp 9a1 mang lại hiệu quả

Để kiểm tra về sự chênh lệch điểm trung bình của hai nhóm sau tác động, tôi đãkiểm chứng khi cho học sinh làm bài kiểm tra về sử dụng và khai thác kênhhình

Tôi sử dụng bài 14: Giao thông vận tải và bưu chính viễn thông làm bài

ra đề kiểm tra sau tác động Trong giải pháp tác động nếu so sánh chênh lệchgiá trị trung bình bài kiểm tra của hai nhóm sau tác động có kết quả│03-04│> 0chúng ta khẳng định tác động mang lại hiệu quả tích cực

3 Qui trình nghiên cứu:

Đối với nhóm đối chứng: Tôi thiết kế bài dạy cũng sử dụng phương phápdạy học tích cực nhưng ít xoáy sâu vào việc hướng dẫn khai thác kiến thức từnhững kênh hình

Đối với nhóm thực nghiệm: Kế hoạch bài dạy tôi vận dụng hầu hết cácbước lên lớp nếu nhận thấy những biểu đồ, sơ đồ, tranh ảnh, bảng thống kê đềukhai thác một cách triệt để và tận dụng mọi cách có thể để rèn các kĩ năng sửdung và khai thác kênh hình cho học sinh

* Một số giải pháp tác động đối với nhóm thực nghiệm

 Giải pháp trong việc sử dụng và khai thác kênh hình trong SGK Địa lí 9 để giảng dạy phần “ Địa lí kinh tế Việt Nam”.

 Các tranh ảnh địa lí:

Các tranh ảnh trong SGK Địa lí 9 phần “ Địa lí kinh tế Việt Nam” chủ yếu

là các ảnh minh hoạ cho kiến thức, có vai trò cung cấp cho học sinh những kiếnthức về tình hình hoạt động sản xuất như hệ thống kênh mương nội đồng đãđược kiên cố hoá, thu hoạch lúa bằng máy ở Đồng bằng Sông Cửu Long, môhình kinh tế trang trại nông – lâm kết hợp, chế biến cá tra xuất khẩu, các trungtâm thương mại… Qua đó, rèn luyện cho học sinh kĩ năng phân tích và nhận xéttranh ảnh địa lí Việc hướng dẫn học sinh sử dụng và khai thác kiến thức vềtranh ảnh địa lí được tiến hành theo các bước như sau:

Trước hết giáo viên phải yêu cầu học sinh đọc tên bức tranh hoặc ảnh,nhìn bao quát xem nội dung của bức tranh là gì? Đối tượng địa lí nào được biểuhiện? Từ đó hướng dẫn học sinh dựa vào kiến thức địa lí đã học kết hợp với bản

đồ, lược đồ… giải thích, chứng minh các đặc điểm, thuộc tính sự phân bố củacác đối tượng địa lí đó

Ví dụ: Khi dạy bài 7: “Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển và

phân bố nông nghiệp” để chứng minh cho luận điểm “Các cơ sở vật chất – kĩ

thuật phục vụ cho hoạt động chăn nuôi ngày càng hoàn thiện” giáo viên cho

học sinh quan sát Hình 7.1 “Kênh mương nội đồng đã được kiên cố hoá”.

Qua đó các em thấy rằng, bức tranh đã phản ánh hệ thống kênh mương của nước

ta phục vụ cho ngành trồng trọt ngày càng được kiên cố hoá, thuận lợi cho việctưới tiêu, do đó năng xuất, sản lượng lúa cao hơn…

Nội dung các bức tranh (ảnh) dùng để giải thích một vấn đề, một hiệntượng địa lí kinh tế giúp học sinh khai thác kiến thức, rèn luyện kĩ năng quan sátkết hợp với phương pháp phân tích, tư duy địa lí

Ví dụ: Khi dạy bài 9 “Sự phát triển và phân bố lâm nghiệp, thuỷ sản”, giáo viên có thể cho học sinh quan sát nội dung Hình 9.1 “ Một mô hình kinh tế nông lâm kết hợp” và giải thích tại sao việc đầu tư trồng rừng và bảo vệ rừng

ở nước ta hiện nay cần được xây dựng theo mô hình nông lâm kết hợp? Dựa vàonội dung của bài học kết hợp với việc quan sát bức tranh, học sinh có thể giảithích được rằng: Với đặc điểm địa lí ¾ diện tích là đồi núi, nước ta rất thích hợpvới mô hình kinh tế và sinh thái của trang trại nông lâm kết hợp Mô hình nàyđem lại hiệu quả to lớn của sự khai thác, bảo vệ và tái tạo lại đất rừng và tàinguyên rừng của nước ta góp phần nâng cao đời sống nhân dân…Cũng cần chohọc sinh liên hệ thực tế địa phương để học sinh thấy được vai trò của rừng từ đótuyên truyền mọi người cùng tham gia bảo vệ

Giáo viên có thể cho học sinh so sánh nội dung các bức tranh với nhau đểnêu lên đặc điểm, mối liên hệ giữa các hiện tượng địa lí kinh tế

Ví dụ: Khi dạy bài 15 “ Thương mại và du lịch”, giáo viên cho các em quan sát các Hình 15.2, Hình 15.3, Hình 15.4, Hình 15.5 hãy kể tên các chợ

lớn, trung tâm thương mại ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh? Kết hợp vớikiến thức đã học giải thích tại sao đây là trung tâm thương mại, dịch vụ lớn nhất

và đa dạng nhất cả nước?

 Các bảng số liệu thông kê:

Các bảng số liệu thống kê trong SGK địa lí 9 phần “ Địa lí kinh tế” cung

cấp cho học sinh những kiến thức về cơ cấu, tình hình phát triển của một sốngành kinh tế, sự phân bố của một số cây trồng theo vùng… Qua đó rèn luỵêncho học sinh các kĩ năng phân tích bảng thống kê, vẽ biểu đồ kinh tế.Trước tiêncác em cần hiểu được nội dung của cột dọc, hàng ngang và cách trình bày bảng,cách sắp xếp các số liệu trong bảng Sau đó giáo viên hướng dẫn học sinh tínhtoán số liệu ở bảng số liệu để rút ra kiến thức cần thiết

Ví dụ: Căn cứ vào bảng số liệu sau hãy trình bày các thành tựu chủ yếu trong sản xuất lúa thời kì : 1980-2002?

Bảng 1: Một số chỉ tiêu về sản xuất lúa

Năm Tiêu chí

Sản lượng lúa cả năm (triệu tấn) 11,6 19,2 34,4Sản lượng lúa bình quân theo đầu người (kg) 217 291 432Giáo viên yêu cầu phân tích bảng số liệu, tính xem diện tích tăng baonhiêu nghìn ha, tăng gấp mấy lần (từ 1980 đến năm 2002), tương tự đối vớinăng xuất lúa, sản lượng lúa và sản lượng bình quân trên đầu người Tiếp đếngiáo viên chốt lại các con số năm 2002, khẳng định các chỉ tiêu về sản xuất lúađều tăng lên, là một thành tựu lớn của ngành nông nghiệp nước ta trong thời kìđổi mới

Phân tích bảng số liệu theo một chủ đề và rút ra nhận xét

Ví dụ: Căn cứ vào bảng số liệu sau cho biết cơ cấu các loại rừng ở nước ta? Loại rừng nào có diện tích nhiều nhất của nước ta hiện nay?

Bảng 2: Diện tích rừng nước ta, năm 2000 (nghìn ha)

Quan sát bảng số liệu, học sinh có thể thấy rằng cơ cấu rừng nước ta gồm

3 loại chính là rừng sản xuất, rừng phòng hộ và rừng đặc dụng, trong đó rừngphòng hộ có diện tích nhiều nhất…

 Các sơ đồ

Các sơ đồ trong SGK Địa lí 9 phần “ Địa lí kinh tế Việt Nam” cung cấp

cho học sinh những kiến thức về cơ cấu của một số đối tượng kinh tế như hệthống cơ sở vật chất – kĩ thuật trong nông nghiệp, vai trò của nguồn tài nguyênthiên nhiên đối với sự phát triển của một số ngành công nghiệp trọng điểm, hệthống ngành giao thông vận tải ở nước ta… Thông qua phân tích các sơ đồ rèn

luyện cho học sinh kĩ năng đọc, phân tích sơ đồ và lập sơ đồ dựa vào nội dungcủa bài học.

Việc sử dụng sơ đồ trong SGK Địa lí 9 có thể được tiến hành bằng nhiềucách khác nhau:

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát các yêu cầu trong SGK để nêu cácđối tượng được thể hiện trong sơ đồ từ đó phân tích, rút ra kết luận, nắm kiếnthức cơ bản của nội dung bài học

Ví dụ: Dựa vào sơ đồ sau và kiến thức đã học, hãy cho biết cơ cấu loại hình giao thông vận tải ở nước ta và nhận xét?

Qua sơ đồ trên, học sinh có thể phát hiện được ngay ở nước ta hiện nay có

6 loại hình giao thông vận tải là: đường bộ, đường sắt, đường biển , đường hàngkhông, đường ống Điều đó chứng tỏ ngành giao thông vận tải nước ta phát triểnđầy đủ các loại hính Đây là kiến thức cơ bản của bài học mà học sinh cần ghinhớ

Giáo viên dựa vào nội dung của bài học xây dựng hệ thống các sơ đồtrống, yêu cầu học sinh điền các kiến thức vào sơ đồ cho hợp lí

Ví dụ: Dựa vào nội dung bài học, em hãy lập sơ đồ các ngành dịch vụtheo mẫu sau:

Giáo viên hướng dẫn học sinh khám phá các mối liên hệ, song song với việchoàn thành sơ đồ Đây là hình thức dạy học có sự tham gia tích cực của học

Giao thông vận tải

Đường bộ Đường sắt Đường sông Đường biển hàng khôngĐường Đường ống

-………

- ………

Dịch vụ công cộng -………

-………

-………

sinh Bằng phương pháp dạy học giảng giải, nêu vấn đề, thảo luận nhóm… hìnhthành sơ đồ tương ứng với tiến trình dạy học.

 Các lược đồ

Lược đồ có vai trò, ý nghĩa quan trọng trong dạy học Địa Lí Do đặc điểmcủa đối tượng, sự vật địa lí được trải rộng ra trong không gian, giáo viên khôngthể hướng dẫn học sinh đến từng nơi được Vì vậy, dạy học địa lí không thểkhông có lược đồ

Các lược đồ trong phần địa lí kinh tế có vai trò cung cấp cho học sinh nhữngkiến thức về vị trí, giới hạn các vùng kinh tế và vùng kinh tế trọng điểm; tìnhhình phân bố của các ngành nông - lâm - ngư nghiệp, công nghiệp, giao thông.Qua đó rèn luện cho học sinh kĩ năng chỉ lược đồ, phân tích, nhận xét lược đồ

Trước khi khai thác kiến thức từ lược đồ, giáo viên hướng dẫn học sinhnêu rõ nội dung của lược đồ là gì và đọc bảng chú giải để biết cách thể hiện nộidung của lược đồ Giáo viên có thể tổ chức học sinh làm việc với lược đồ bằngnhiều cách khác nhau:

Dựa vào lược đồ học sinh xác định vị trí địa lí các đối tượng địa lí kinh tếtrên lược đồ, điều này rèn luyện cho học sinh kĩ năng chỉ lược đồ

Ví dụ: Dựa vào Hình 6.2 “Lược đồ các vùng kinh tế và vùng kinh tế trọng điểm” hãy xác định các vùng kinh tế của nước ta, phạm vi lãnh thổ các

vùng kinh tế trọng điểm Kể tên các vùng kinh tế giáp biển, vùng kinh tế khônggiáp biển? Qua lược đồ học sinh có thể xác định được nước ta có 7 vùng kinh tế

đó là: Trung du và miền núi Bắc Bộ, Đồng bằng sông Hồng, Bắc Trung Bộ,Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông CửuLong Trong đó duy nhất chỉ có vùng Tây Nguyên là không giáp biển và cácvùng khác giáp biển Nước ta cũng đã hình thành 3 vùng kinh tế trọng điểm:Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung, Vùngkinh tế trọng điểm phía Nam

Dựa vào lược đồ để nêu đặc điểm của đối tượng, giải thích đặc điểm và sựphân bố đó

Ví dụ: Quan sát Hình 12.2 “ Lược đồ công nghiệp khai thác nhiên liệu và công nghiệp điện” (Bài 12 SGK địa lí 9) giáo viên yêu cầu học sinh làm bài tập

sau: Cho biết công nghiệp khai thác nhiên liệu ở nước ta gồm những ngành nào?Phân bố chủ yếu ở đâu? Kể tên các nhà máy thuỷ điện, nhiệt điện? Giải thích sựphân bố đó? Những kết luận quan trọng mà học sinh cần nêu được là côngnghiệp khai thác than phổ biến chủ yếu ở Quảng Ninh, công nghiệp khai thácdầu khí phổ biến chủ yếu ở vùng thềm lục địa phía Nam Các nhà máy nhiệtđiện than phân bố chủ yếu ở gần nơi nhiên liệu là than và gần nơi tiêu thụ Cácnhà máy thuỷ điện phân bố ở miền núi, cao nguyên là nơi có nhiều thác nước.

Sử dụng các lược đồ trống yêu cầu học sinh điền các đối tượng địa lí trênlược đồ Ví dụ: Điền vào lược đồ trống Việt Nam các mỏ than, dầu khí đangđược khai thác, các nhà máy nhiệt điện thuỷ điện lớn? v.v…

 Các biểu đồ

Mỗi loại biểu đồ có chức năng thể hiện đối tượng địa lí nhưng do đặc tínhriêng nên mỗi loại biểu đồ có tính năng tốt hơn cho việc thể hiện một đặc điểmnào đó của đối tượng Việc sử dụng và khai thác biểu đồ trong SGK địa lí 9

phần “ Địa lí kinh tế” có thể diễn ra theo nhiều hình thức khác nhau:

Trước hết, giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát biểu đồ nêu rõ nội dungcủa biểu đồ là gì (tên của biểu đồ ) và đọc phần chú giải xem biểu đồ có baonhiêu thành phần và cách biểu hiện chúng trên biểu dồ như thế nào?

Từ biểu đồ chuyển thành số liệu và nhận xét Ví dụ: Quan sát Hình 12.1

“Biểu đồ tỉ trọng các ngành công nghiệp, năm 2002 (%)” (Bài 12 SGK Địa lí

9) hãy xếp thứ tự các ngành công nghiệp trong điểm của nước ta theo tỉ trọng từ

lớn đến nhỏ? Giáo viên cho học sinh xếp số liệu vào bảng theo yêu cầu của bàitập (Kẻ sẳn khung bảng số liệu) kết quả cụ thể như sau:

Trước hết giáo viên yêu cầu học sinh dựa vào biểu đồ kể tên các ngànhcông nghiệp trọng điểm của nước ta? Ngành nào có tỉ trọng lớn nhất? Ngànhnào có tỉ trọng nhỏ nhất?

Các ngành công

nghiệp trọng điểm

Chếbiếnlươngthựcthực

Cácngànhcôngnghiệpkhác

Cơkhí,điệntử

Khaithácnhiênliệu

Vậtliệuxâydựng

Hoáchất

Dệtmay

Điện

Bài 8 “ sự phát triển và phân bố nông nghiệp” khi giảng về ngành trồng trọt,

giáo viên có thể chuyển Bảng 8.1 “ cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt”.

Hình biểu đồ hình tròn ( chuẩn bị ở nhà) có dạng như sau:

Cây lương thực Cây công nghiệp

Cây ăn quả, cây thực phẩm, cây khác

Biểu đồ cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt năm 1990 và năm 2002 (%)

Giáo viên yêu cầu học sinh quan sát biểu đồ treo trên bảng và cho biết: cơcấu ngành trồng trọt của nước ta? Nhận xét sự thay đổi tỉ trọng cây lương thực

và cây công nghiệp cơ cấu giá trị sản xuất ngành trồng trọt Sự thay đổi này nóilên điều gì? Những kết luận quan trọng học sinh cần nêu là: cơ cấu trồng trọtbao gồm cây lương thực; cây công nghiệp; cây ăn quả; rau đậu và các cây khác.Trong giá trị sản xuất của ngành trồng trọt, từ năm 1990 đến năm 2002, tỉ trọngcây lương thực giảm 67,1% xuống còn 60,8%; cây công nghiệp tỉ trọng tăng từ13,5% lên 22,7% Điều này chứng tỏ, ngành trồng trọt đang phát triển đa dạng

cây trồng, chuyển mạnh sang trồng cây hàng hoá, làm nguyên liệu cho chế biến

để xuất khẩu

* Tiến hành thực nghiệm.

Thời gian tiến hành dạy thực nghiệm vẫn theo phân phối chương trình và

kế hoạch chung của trường và thời khóa biểu để bảo đảm tính khách quan

Tuần 05 9a1 9 Sự phát triển và phân bố nông nghiệp.Tuần 05 9a1 10 Thực hành: Phân tích biều đồ về sự thay

đổi cơ cấu diện tích Tuần 06 9a1 11 Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển

và phân bố công nghiệpTuân 06 9a1 12 Sự phát triển và phân bố ngành công

nghiệpTuần 07 9a1 13 Vai trò, đặc điểm phát triển và phân bố

ngành dịch vụTuần 07 9 14 Giao thông vận tải và bưu chính viễn thông

4 Đo lường và thu thập dữ liệu.

Bài kiểm tra tác động là bài kiểm tra sau khi học xong các bài có thựchiện giải pháp tác động

Mục tiêu của hai bài kiểm tra là đánh giá chất lượng và sự tiến bộ của họcsinh trước và sau khi có tác động, qua đó đánh giá được khả năng sử dung vàkhai thác kênh hình của học sinh để học tốt phần Địa lí kinh tế Từ đó kết luậnđược hiệu quả của sau tác động

Bài kiểm tra sau tác động gồm 10 câu hỏi trắc nghiệm Đề kiểm tra này ápdụng cho hai nhóm thực nghiệm 9ª1 và đối chứng 9ª2 để kiểm chứng tác độngcủa việc ứng dụng đề tài này

Nội dung bài kiểm tra:

- Sự phát triển và phân bố nông nghiệp (trước tác động)

- Giao thông vận tải và bưu chính viễn thông.(sau tác động)

Đề + đáp án bài kiểm tra ( phần phụ lục)

Tiếp đó tôi tiến hành chấm và kiểm chứng độ tin cậy Kết quả cho thấy

rSB = 0.73 dữ liệu là đáng tin cậy Sau đó tiến hành tính giá trị trung bình và sự

chênh lệch điểm của hai nhóm qua 2 lần kiểm tra và sử dụng công thức tính toántrên phần mền Excel để qua đó phân tích và bàn luận kết quả.

5 Phân tích và bàn luận kết quả.

Bảng thống kê ở trên chứng minh rằng kết quả hai nhóm trước tác động là

tương đương Sau tác động kiểm chứng chênh lệch điểm trung bình bằng T-Test

cho kết quả p =0,0058, cho thấy: sự chênh lệch giữa điểm trung bình nhóm thực

nghiệm và nhóm đối chứng rất có ý nghĩa, tức là chênh lệch kết quả điểm trungbình nhóm thực nghiệm cao hơn điểm trung bình nhóm đối chứng là không ngẫunhiên mà do kết quả tác động

Như vậy theo bảng tiêu chí Cohen:

Giá trị mức độ ảnh hưởng ( SMD) Ảnh hưởng

> 1,00 Rất lớn

0,80-100 Lớn0,50- 0,79 Trung bình0,20-0,49 Nhỏ

< 0,20 Không đáng kể

Chênh lệch giá trị trung bình chuẩn SMD = 1.86 cho thấy mức độ ảnhhưởng của việc nâng cao hiệu quả sử dụng và khai thác kênh hình đến kết quảhọc tập của lớp thực nghiệp là rất lớn.

Giả thuyết của đề tài: Nâng cao hiệu quả sử dụng và khai thác kênh hình trongsách giáo khoa Địa Lí 9 để dạy phần “Địa Lí kinh tế Việt Nam” đã được kiểmchứng

Biểu đồ so sánh điểm trung bình sau tác động của nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng

5.2 Bàn luận kết quả

Qua bảng trên, kết quả của bài kiểm tra sau tác động của nhóm thựcnghiệm lớp 9a1 điểm trung bình là 8.0 và nhóm đối chứng lớp 9a2 điểm trungbình là 6,6 Điều này cho thấy điểm trung bình của 2 nhóm có sự khác biệt rõrệt, nhóm tác động có điểm trung bình cao hơn nhóm đối chứng

So sánh giá trị của mức độ ảnh hưởng với bảng tiêu chí Cohen, chênh lệch giátrị trung bình chuẩn của bài kiểm tra sau tác động SMD = 1.86 Điều này cónghĩa mức độ ảnh hưởng rất lớn ( tích cực)

Thực tế phép kiểm chứng T-test độc lập với kết quả trên tính được giá trị P

=0,0058< 0,05 là có ý nghĩa ( chêch lệch không xảy ra khả năng ngẫu nhiên).Với kết quả này khẳng định rằng sự chênh lệch điểm trung bình của 2 nhómkhông phải do ngẫu nhiên mà do tác động nghiên về nhóm thực nghiệm

6.7

7 6.7

Vậy khi dạy học có sử dụng và khai thác kênh hình một các hiệu quả sẽ làm cholớp học sinh động hơn, khơi dậy được tính tích cực, chủ động tìm tòi, quan sátcủa học sinh làm cho các em yêu thích môn Địa Lí hơn.

* Hạn chế

Nghiên cứu này mới lần đầu thực hiện nên có nhiều khó khăn, do phảithường xuyên sử dụng các đồ dùng, tranh ảnh, bản đồ, ứng dụng công nghệthông tin …trong khi trường còn đang xây dựng, đồ dùng trang thiết bị còn thiếuthốn

Bên cạnh đó nhiều học sinh còn rụt rè, chưa mạnh dạn nên cũng có nhiềukhó khăn, một bộ phận học sinh xem nhẹ bộ môn nên cũng thực hiện qua loa,đối phó

IV KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ.

- Đối với các cấp lãnh đạo : Kênh hình trong SGK Địa lí 9 rất phong phú,

đa dạng và có nhiều kênh hình có nội dung khó Đề nghị Sở Giáo dục và Đào