Trí nhớ khái niệm, các quá trình, phân loại và phương pháp rèn luyện trí nhớ

Vậy, trí nhớ là gì, vai trò của nó đối với hoạt động nói chung và học tập nói riêng như thế nào, các biện pháp chống quên và rèn luyện trí nhớ ra sao sẽ được trình bày ngay trong đề tài

Mục lục Chương I Trí nhớ

1 Khái nhiệm 1

2 Quá trình nhớ 2

3 Phân loại trí nhớ 5

Chương II Các phương pháp rèn luyện trí nhớ 6 1 Phương pháp ghi nhớ 7

2 Phương pháp tập trung cao độ 7

3 Phương pháp liên tưởng 8

4 Sử dụng bản đồ tư duy 9

5 Phương pháp quản lý thời gian 9

6 Phương pháp ôn tập 10

7 Luôn giữ tinh thần lạc quan, thoải mái 10 Phụ lục

ĐẶT VẤN ĐỀ Bạn có bao giờ tưởng tượng sẽ như thế nào nếu cuộc sống thiếu đi những

kỉ niệm chưa? Chắc hẳn là chưa phải không? Kỉ niệm giống như những mảnh ghép nhỏ tạo nên bức tranh tuyệt vời về cuộc sống Tuy nhiên, nhớ hay quên không phụ thuộc vào chúng ta, mà do não bộ quản lý Dù không có chủ đích, não vẫn luôn có những kế hoạch lưu giữ riêng của nó, và sự thật trớ trêu là có cái đáng quên thì lại nhớ, mà cái cần nhớ thì lại toàn quên Đó chính là trí nhớ của chúng ta Trí nhớ là một khái niệm không xa lạ và vô cùng quan trọng đối với chúng ta hàng ngày Không có trí nhớ thì chúng ta không biết được bản thân mình là ai, mình có những mối quan hệ nào, mình đang làm gì Nhưng cũng không phải ai cũng có được một trí nhớ tốt Vậy, trí nhớ là gì, vai trò của nó đối với hoạt động nói chung và học tập nói riêng như thế nào, các biện pháp chống quên và rèn luyện trí nhớ ra sao sẽ được trình bày ngay trong đề tài mà em chọn nghiên cứu trong bài tiểu luận lần này: “Trí nhớ: khái niệm, các quá trình và phân loại Phương pháp rèn luyện trí nhớ” Bài làm còn nhiều thiếu sót rất mong thầy cô và các bạn đóng góp ý kiến để bài ngày một hoàn thiện hơn Em xin trân trọng cảm ơn

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

CHƯƠNG I: TRÍ NHỚ

Con người luôn luôn nhận thức thế giới khách quan và không ngừng cải tạo nó Để thực hiện dược điều này con người phải tích lũy hiểu biết và kinh nghiệm trong mọi lĩnh vực hoạt động thực tiến của mình Một trong những yếu

tố cơ bản để có thể tích lũy được hiểu biết và kinh nghiệm là trí nhớ

1 Khái niệm

“Trí nhớ là quá trình nhận thức thế giới bằng cách ghi lại, giữ lại và làm

ánh những sự vật, hiện tượng đã tác động vào ta trước đây mà không cần có sự tác động của bản thân chúng trong hiện tại Trí nhớ phản ánh kinh nghiệm của con người, có thể là những hình ảnh cụ thể, có thể là những trải nghiệm hay rung động, những cảm xúc, ý nghĩ, tư tưởng

Trí nhớ có vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống và hoạt động con người Không có trí nhớ thì không có kinh nghiệm, không có kinh nghiệm thì không thể có bất cứ hoạt động nào, không thể phát triển tâm lý, nhân cách con người

2 Các quá trình nhớ

a Quá trình ghi nhớ

Ghi nhớ là quá trình đầu tiên của hoạt động nhớ Đó là quá trình tiếp nhận các hình ảnh, ấn tượng xuất hiện trong ý th ức dưới tác động của sự vật, hiện tượng trong quá trình cảm giác, tri giác Theo quan điểm sinh lí học, ghi nhớ là quá trình hình thành, củng cố các dấu vết xuất hiện trong vỏ não

Căn cứ vào mục đích ghi nhớ, người ta chia ghi nhớ thành ghi nhớ không chủ định và ghi nhớ có chủ định:

 Ghi nhớ không chủ định là ghi nhớ không có mục đích chuyên biệt cụ thể Ghi nhớ dường như mang tính chất ngẫu nhiên, tự phát không cần

có sự nỗ lực ý chí và hành động Ghi nhớ không có chủ định phụ thuộc vào tầm quan trọng, ý nghĩa của tài liệu, nhu cầu, hứng thú, động cơ VD: Truyện kể rằng, Lê Quý Đôn có lần ghé cáo quán nước ven đường Trong lúc rảnh rỗi Ông cầm quyền sổ nợ của chủ quán lên xem Hôm sau quán nước bị cháy, chủ quán hết sức lo lắng vì cháy cả cuốn sổ nợ

Lê Quý Đôn bèn lấy giấy bút ghi lại những gì ông đã nhớ trong cuốn sổ

nợ ông đã xem hôm qua, không bỏ sót một chi tiết nào và đưa cho chủ quán

 Ghi nhớ có chủ định là quá trình ghi nhớ tuân theo mục đính chuyên biệt, cụ thể, rõ ràng và bao giờ cũng có nỗ lực ý chí và sự tham gia

của các

hành động nhất định Chất lượng, hiệu quả của ghi nhớ có chủ định phụ thuộc vào các yếu tố: mục đính ghi nhớ, nhu cầu, động cơ tương ứng, các biện pháp, thủ thuật nhớ

Thông thường người ta chia ghi nhớ có chủ định thành 2 loại:

 Ghi nhớ máy móc là loại ghi nhớ dựa trên sự lặp đi lặp lại nhiều lần một cách giản đơn, không cần hiểu sâu, ý nghĩa của tài liệu VD: Học vẹt là cách học tiêu biểu cho việc ghi nhớ máy móc của học sinh, sinh viên

 Ghi nhớ ý nghĩa là loại ghi nhớ dựa trên sự thông hiểu, nội dung, ý nghĩa bản chất của vấn đề cần ghi nhớ, những mối liên hệ logic giữa các

bộ phận của tài liệu đó VD: Ôn tập khoa học, ôn tập một cách tích cực

là cách ôn tập ghi nhớ ý nghĩa

b Quá trình giữ gìn

Giữ gìn là quá trình duy trì, lưu giữ các nội dung đã được ghi nhớ trong đầu óc Theo quan niệm sinh học, đó là quá trình giữ lại những vết trong vỏ não

Có hai loại giữ gìn đó là giữ gìn tích cực và giữ gìn tiêu cực:

 Giữ gìn tích cực: Là sự giữ gìn bằng cách nhớ lại trong óc tài liệu đã ghi nhớ, không cần tri giác tài liệu đó VD: Ôn tập kĩ càng, khoa học, logic, hiểu nội dung bản chất và ghi nhớ cho kĩ là một cách gìn giữ tích cực

 Giữ gìn tiêu cực: Là sự giữ gìn dựa trên sự tri giác lặp đi lặp lại nhiều lần một cách đơn giản, thụ động tài liệu cần ghi nhớ VD: Học vẹt sẽ dẫn đến gìn giữ tiêu cực

c Quá trình tái hiện

Tái hiện là một quá trình nhớ mà trong đó những nội dung đã được ghi lại trước đây được làm sống lại Tái hiện thường diễn ra dưới ba hình thức: nhận lại, nhớ lại và hồi tưởng:

 Nhận lại là hình thức tái hiện khi sự tri giác đối tượng được lặp lại VD:

ta đã gặp một người bạn từ rất lâu và bây giờ gặp lại người đó thì ta biết ngay đó là người quen

 Nhớ lại là hình thức tái hiện mà ngay lúc đó sự tri giác lại đối tượng không diễn ra Ví dụ: Bạn nuôi một chú chó bỗng một ngày chú chó qua đời Khi nhìn lại cảnh vật xung quanh nơi để lại cho bạn và chú chó biết bao kỉ niệm thuở ấu thơ mà bạn thấy sẽ làm sống lại những khoảng khác, nỗi nhớ, trong trí nhớ của bạn

 Hồi tưởng là một hành động trí tuệ phức tạp mà kết quả của nó phụ thuộc vào chỗ nội dung của nhiệm vụ tái hiện được cá nhân ý thức rõ ràng, chính xác đến mức nào VD: Một cựu chiến binh hồi tưởng lại trận đánh oanh liệt năm xưa

d Quá trình quên

Quên là biểu hiện của sự không tái hiện được nội dung đã ghi nhớ trước đây vào thời điểm nhất định Nhớ và quên là hai mặt trái ngược nhau của trí nhớ

Quên cũng có nhiều múc độ: Quên hoàn toàn (không nhớ lại, nhận lại được), quên cục bộ (không nhớ lại nhưng nhận lại được), quên tạm thời (không nhớ được nhưng lúc nào đó lại đột nhiên nhớ lại)

Quên diễn ra theo trình tự: Quên cái tiếu tiết, vụn vặt trước, quên cái đại thể, chính thể sau

Quên diễn ra không đều: ở giai đoạn đầu tốc độ lớn sau đó giảm dần VD: Kết quả thực nghiệm của khoa tâm lý trường ĐH Sư Phạm Hà Nội 1 cho thấy học sinh sau giờ học chỉ còn nhớ 44% tài liệu, sau 2 đêm còn nhớ 28%

Trong một số trường hợp, quên là cần thiết vì thế về một mặt nào đó quên

là hiện tượng hợp lý, hữu ích VD: Quên đi những ký ức đau buồn đã xảy ra trong quá khứ

3 Phân loại trí nhớ

a) Trí nhớ hình ảnh

Trí nhớ hình ảnh là loại trí nhớ được hình thành dựa trên những biểu tưởng về các sự vật, các đối tượng cụ thể như: một con người, một phong cảnh thiên nhiên, một vật thể, bản vẽ, phim ảnh và cả âm thanh hay mùi vị, … Tùy theo đối tượng được ghi nhớ phụ thuộc vào giác quan phân tích nào (mắt, tai, mũi, da, lưỡi,…) mà người ta phân biệt các loại trí nhớ hình ảnh theo thể trạng việc ghi nhớ một đối tượng, một con người phải sử dụng cùng một lúc nhiều giác quan phân tích

b) Trí nhớ vận động

Trí nhớ vận động là loại trí nhớ phản ánh những cử động và những hệ không cử động, ý nghĩa to lớn của trí nhớ vận động chính ở chỗ nó là cơ sở để hình thành các kỹ năng, kỹ xải vận động (lái xe, đánh đàn, đi đứng, …)

c) Trí nhớ từ ngữ - logic

Loại trí nhớ này phản ánh những ý nghĩa, quan điểm, tư tưởng của con người Ý nghĩ, tư tưởng, quan điểm đều được diễn đạt bằng ngôn ngữ Nội dung này sẽ không tồn tại được nếu không có ngôn ngữ để biểu hiện Chúng ta nhớ nội dung đó cũng là qua ngôn ngữ, vì vậy người ta gọi loại trí nhớ này là trí nhớ từ ngữ - logic Đây là trí nhớ đặc trưng cho con người, ở con vật không có Loại trí nhớ này trở thành loại chủ đạo vì nó thể hiện trong tất cả các loại trí nhớ khác và giữ vai trò chủ yếu trong việc lĩnh hội mọi tri thức và tích lũy mọi kinh nghiệm của con người

d) Trí nhớ cảm xúc

Là trí nhớ về xúc cảm, tình cảm đã diễn ra trong một hoạt động trước đây Những xúc cảm, tình cảm nảy sinh và được giữ lại trong trí nhớ, tùy theo tính chất

của nó, có thể thúc đẩy những hành động tích cực của con người hoặc ngược lại làm cho con người trở nên tiêu cực

e) Trí nhớ không chủ định

Trí nhớ không chủ định là trí nhớ không có mục đích ghi nhớ, giữ gìn và tái hiện tài liệu Trí nhớ này có trước trong đời sống của cá nhân

f) Trí nhớ có chủ định

Là trí nhớ có mục đích khi ghi nhớ, giữ gìn và tái hiện cái gì đó Trong loại trí nhớ này người ta thường dung các biện pháp kỹ thuật để ghi nhớ Trí nhớ này có sau trí nhớ không có chủ định ở trong đời sống cá thể

g) Trí nhớ ngắn hạn

Trí nhớ ngắn hạn là loại trí nhớ diễn ra ngắn ngủi, chốc lát, nhất thời

h) Trí nhớ dài hạn

Là loại trí nhớ mà khả năng ghi nhớ, giữ gìn thông tin bền trên cơ sở thường xuyên nhắc lại và tái hiện nó

CHƯƠNG II: PHƯƠNG PHÁP RÈN LUYỆN TRÍ NHỚ

Qua nhiều nghiên cứu, các nhà khoa học kết luận rằng: Trí nhớ không phải

là một năng khiếu bẩm sinh mà do được rèn luyện Bạn có thắc mắc rằng tại sao nhân viên thư viện lại có thể tìm được một cuốn sách trong hàng triệu cuốn sách chỉ mất vài phút không? Đó là do cách họ sắp xếp thông tin và kết nối thông tin một cách hợp lý Vậy chúng ta có thể làm như họ có thể rèn luyện phương pháp sắp xếp thông tin để tăng cường trí nhớ được không? Câu trả lời là chúng ta hoàn toàn có thể

Vậy làm thế nào để rèn luyện trí nhớ tốt, bạn hãy áp dụng các phương pháp sau nhé

1 Phương pháp ghi nhớ

Ghi nhớ là một kỹ năng và khả năng quan trọng, cần thiết được chúng ta

sử dụng trong cả cuộc đời Ghi nhớ đóng vai trò cần thiết hơn cả trong nhóm các chức năng tri giác, có trong các việc như đọc, lập luận, tính toán

Bí quyết để có trí nhớ tốt là cách ghi nhớ “biến những thứ cần ghi nhớ thành thứ không thể quên, biến chúng thành thứ gì đó kỳ lạ, hài hước hoặc có liên quan gần gũi” và nên biết lựa chọn, phối hợp các loại ghi nhớ một cách hợp

lý, phù hợp với tính chất, vốn kinh nghiệm vào quá trình ghi nhớ Ví dụ: gắn tên của một người bình thường với một nhân vật nổi tiếng, chẳng hạn như nếu gặp ai

đó tên là Elizabeth, hãy tưởng tượng người đó là nữ hoàng đang đeo vương miện trên đầu Tất các các hoạt động bạn làm như vậy sẽ giúp tạo ra những kết nối mới giữa các tế bào thần kinh khác nhau trong não bộ và giúp trí nhớ bạn sẽ được cải thiện hơn

2 Phương pháp tập trung cao độ

Giữ được sự tập trung của bản thân vào một việc cụ thể nào đó có thể duy trì sự chú ý ngay cả xung quanh bạn sẽ rất ồn ào và bị ngắt quãng sẽ giúp bạn rèn luyện một trí nhớ tốt

Bạn có thể rèn luyện tập trung bằng cách thay đổi những thói quen hàng ngày, nhưng cũng đừng nên cố gắng thực hiện nhiều nhiệm vụ cùng một lúc, mà tập trung vào các thông tin bạn muốn ghi nhớ không những thế phải có nghị lực, nghị lực nó giúp tạo niềm say mê trong công việc Điều này sẽ giúp bạn nhớ kĩ

nó sau này Trong thực tế, nó có thể giúp bạn nhớ những điều cụ thể, thậm chí nếu bạn không nhớ chính xác, bạn chắc chắn sẽ thấy quen thuộc nếu bạn tập trung

3 Phương pháp liên tưởng

Người ta thường rất dễ nhớ những vấn đề đã biết rõ, và rất khó khăn trong việc nhớ những điều chưa từng biết bao giờ, để ghi nhớ lại vấn đề chưa từng biết bao giờ thì liên tưởng là một phương pháp hữu ích để rèn luyện trí nhớ Khi gặp một việc cần nhớ mà bạn chưa quen thuộc với nó bao giờ hãy liên tưởng móc nối

nó đến những vấn đề bạn đã biết rõ và có liên quan đến nó bạn sẽ rất dễ nhớ và nhớ rất lâu đấy Sử dụng các nguyên tắc hình dung, liên tưởng, làm nổi bật sự việc, tưởng tượng, màu sắc, âm điệu để tạo ra trong đầu óc những hình ảnh sống động, nhiều màu sắc, tác động mạnh đễn các giác quan và nhờ cậy không thể quên được như: Hình ảnh, trí nhớ con người làm việc theo hình ảnh Chúng ta có khuynh hướng nhớ hình ảnh hơn nhớ từ Hình ảnh trong tâm trí con người càng

rõ ràng, sống động bao nhiêu thì chúng chúng ta càng nhớ rõ hình ảnh đó bấy nhiêu Do đó, phải biết cách chuyển kiến thức thành hình ảnh để lưu vào bộ não một cách dễ dàng

Sự nổi bật, giống với hình ảnh não bộ chúng ta có khuynh hướng nhớ những sự việc nổi bật Do đó một trong những cách tốt nhất để làm nổi bật sự việc là sử dụng các chi tiết hài hước và chi tiết vô lý

Màu sắc, đây là một tác động mạnh mẽ đến trí nhớ Màu sắc có thể tăng cường trí nhớ của con người lên 50% Do đó, chúng ta nên dùng nhiều màu sắc

để khi ghi chú

Âm điệu cũng tăng khả năng nhớ lại thông tin vì âm điệu kích hoạt bán cầu não phải, bán cầu mà thường bị bỏ quên khi ta học tập Chúng ta có thể sử dụng âm điệu trong học tập bằng cách bật nhạc trong lúc học, để tạo ra những âm điệu riêng biệt cho những thông tin cần nhớ Tưởng tượng, càng tưởng tượng sáng tạo trong việc ghi nhớ đặc biệt là những việc tạo ra cảm xúc mạnh mẽ như đau đớn, hạnh phúc, yêu thương, tức giận, … thì việc ghi nhớ càng rõ rệt, bền lâu bấy nhiêu Vì vậy ta nên kích thích trí tưởng tượng, sáng tạo vô giới hạn của

việc để đem đến hiệu quả công việc tốt nhất Ví dụ: Bạn có nhớ độ cao của đỉnh Phan xi Păng là bao nhiêu không?

Chắc chắn bạn đã từng biết nhưng giờ không nhớ nổi đúng không nào, thế còn số Pi thì chắc chắn bạn nhớ phải không là 3,14 nhỉ Thế thì bạn chỉ cần nhớ

số Pi và thêm vào số 3 cuối của số Pi tức là 3.143 m đó chính là độ cao của Phan

xi Păng rồi đấy, chắc chắn bạn sẽ nh ớ suốt đời, phương pháp liên tưởng này rất hiệu quả trong trường hợp này phải không

4 Sử dụng bản đồ tư duy

Bản đồ tư duy là một công cụ tổ chức tư duy Đây là phương pháp tốt nhất

để chuyển tải thông tin vào bộ não của bạn rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não Nó

là một phương tiện ghi chép đầy sáng tạo và đầy sáng tạo theo đúng nghĩa của

nó, “sắp xếp” ý nghĩ của bạn

Dùng sơ đồ tư duy không những giúp bạn có thể ghi nhớ tốt hơn mà còn giúp bạn sáng tạo hơn, có một cái nhìn tổng thể về một vấn đề nào đó và biết tạo

ra mối liên kết giữa những việc cần nhớ Các liên kết này sẽ tạo ra một mục lục dưới dạng chuỗi liên kết trong đầu, nó giúp chúng ta dễ dàng tìm lại thông tin Vì vậy, hãy tìm hiểu phương pháp rèn luyện trí nhớ bằng bản đồ tư duy, bạn sẽ học hỏi được nhiều điều đấy

5 Phương pháp quản lí thời gian

Thời gian học tập, làm việc và nghỉ ngơi hợp lý sẽ làm tăng khả năng trí nhớ Các nghiên cứu cho rằng trong bất kỳ một khoảng thời gian học tập nào đó cũng có hai đỉnh điểm ghi nhớ thông tin tốt nhất, đó là thời gian lúc bắt đầu và thời gian sắp kết thúc việc học tập Trong khi đó, khoảng thời gian giữa hai đỉnh điểm này thì trí nhớ của chúng ta bị giảm sút một cách rõ rệt Vì vậy, thời gian học tập lý tưởng nhất trong mỗi lần học không nên dài quá hai tiếng Mỗi lần học nên chia làm bốn phần nhỏ, mỗi phần dài 25 phút Giữa các phần chúng ta nên nghỉ ngơi khoảng năm phút Trong lúc nghỉ ngơi chúng ta nên đứng dậy, làm một vài