Vận dụng nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù nguyên nhân và kết quả để nhận thức và giải quyết vấn đề “thiên tai, lũ lụt và khai thác tài nguyên ở việt nam hiện nay

Phạm trù nguyên nhân kết quả phản ánh mối quan hệ sản sinh ra nhau giữa các sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan.. Nguyên nhân là một phạm trù triết học dùng để chỉ sự tác động

MỞ ĐẦU

Từ xa xưa cho tới nay, những vấn đề về tự nhiên đang còn là dấu chấm hỏi lớn đối với khả năng nhận thức của con người Tự chúng ta cũng đang dần tìm hiểu về quy luật tiến hóa của tự nhiên và sự vận động của nó Quy luật vận động này bao hàm cả yếu tố nguyên nhân kết quả Phạm trù nguyên nhân kết quả phản ánh mối quan hệ sản sinh ra nhau giữa các sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách quan Giữa chúng có mối liên hệ

vô cùng mật thiết và có sự tác động qua lại lẫn nhau, là căn cứ để hình thành các sự vật, hiện tượng trong cuộc sống Để làm sâu sắc và rõ ràng hơn điều đó, bài tiểu luận này em

xin lựa chọn đề tài: “Nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù nguyên nhân và kết quả và vận dụng cặp phạm trù này trong hoạt động thực tiễn”.

Với kiến thức còn hạn chế, bài tiểu luận này chắc chắn sẽ còn nhiều thiếu sót Mong nhận được sự chỉ bảo, góp ý của thầy cô để em hoàn thiện kiến thức của mình hơn

NỘI DUNG

I, Nội dung và ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù nguyên nhân và kết quả trong phép biện chứng duy vật.

1, Phạm trù nguyên nhân và kết quả.

Nguyên nhân là một phạm trù triết học dùng để chỉ sự tác động qua lại giữa các mặt, các bộ phận, các thuộc tính trong một sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau gây ra những biến đổi nhất định

Nguyên cớ là những sự vật, hiện tượng xuất hiện đồng thời với nguyên nhân nhưng chỉ có quan hệ bề ngoài ngẫu nhiên chứ không sinh ra kết quả

Kết quả là một phạm trù triết học dùng để chỉ những biến đổi xuất hiện do tác động qua lại giữa các mặt, các bộ phận, các thuộc tính cùng một sự vật, hoặc giữa các

sự vật với nhau

Điều kiện là điều kiện cần thiết để nguyên nhân phát huy tác dụng Trên cơ sở

đó gây nên một biến đổi nào đó, nhưng bản thân chúng không gây nên biến đổi ấy Các điều kiện cùng với các hiện tượng khác có mặt khi nguyên nhân gây ra kết quả được gọi

là hoàn cảnh

Ví dụ: Cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản là nguyên nhân đưa đến kết quả là cuộc cách mạng vô sản nổ ra

Không nên hiểu nguyên nhân và kết quả nằm ở hai sự vật hoàn toàn khác nhau Chẳng hạn giai cấp vô sản là nguyên nhân của cuộc cách mạng vô sản…Nếu hiểu nguyên nhân và kết quả như vậy sẽ dẫn đến chỗ cho rằng nguyên nhân của một sự vật, hiện tượng nào đấy luôn nằm ở ngoài sự vật, hiện tượng đó và cuối cùng nhất định sẽ phải thừa nhận rằng nguyên nhân của thế giới vật chất nằm ngoài thế giới vật chất, tức

là nằm ở thế giới tinh thần

Cần phân biệt nguyên nhân với nguyên cớ và nguyên nhân với điều kiện Nguyên cớ và điều kiện không sinh ra kết quả, mặc dù nó xuất hiện cùng với nguyên nhân

2, Tính chất mối liên hệ nhân quả.

Phép biện chứng duy vật khẳng định mối liên hệ nhân quả có tính khách quan, tính phổ biến và tính tất yếu

Tính khách quan thể hiện ở chỗ: mối liên hệ nhân quả là cái vốn có của bản thân

sự vật, không phụ thuộc vào ý thức của con người Dù con người biết hay không biết thì các sự vật vẫn tác động lẫn nhau và sự tác động đó tất yếu gây nên sự biến đổi nhất định Con người chỉ phản ánh vào trong đầu óc mình những tác động, những biến đổi, tức là mối liên hệ nhân quả của hiện thực, chứ không sáng tạo ra mối liên hệ nhân quả của hiện thực từ trong đầu mình Quan điểm duy tâm không thừa nhận mối liên hệ nhân quả tồn tại khách quan trong bản thân sự vật Họ cho rằng, mối liên hệ nhân quả là do Thượng đế sinh ra hoặc do cảm giác con người quy định

Tính phổ biến thể hiện ở chỗ: mọi sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và trong xã

hội đều có nguyên nhân nhất định gây ra Không có hiện tượng nào không có nguyên nhân, chỉ có điều là nguyên nhân đó đã được nhận thức hay chưa mà thôi Không nên đồng nhất vấn đề nhận thức của con người về mối liên hệ nhân quả với vấn đề tồn tại của mối liên hệ đó trong hiện thực

Tính tất yếu thể hiện ở chỗ: Cùng một nguyên nhân nhất định, trong những điều

kiện giống nhau sẽ gây ra kết quả như nhau Tuy nhiên trong thực tế không thể có sự vật nào tồn tại trong những điều kiện, hoàn cảnh hoàn toàn giống nhau Do vậy tính tất yếu của mối liên hệ nhân quả trên thực tế phải được hiểu là: Nguyên nhân tác động trong những điều kiện, hoàn cảnh càng ít khác nhau bao nhiêu thì kết quả do chúng gây ra càng giống nhau bấy nhiêu

3, Mối quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả.

a, Nguyên nhân là cái sinh ra kết quả, nên nguyên nhân luôn luôn có trước kết quả, còn kết quả bao giờ cũng xuất hiện sau khi nguyên nhân đã xuất hiện.

Tuy nhiên không phải hai hiện tượng nào nối tiếp nhau về mặt thời gian cũng là quan hệ nhân quả Ví dụ: ngày kế tiếp đêm nhưng không sinh ra đêm Cái phân biệt quan hệ nhân quả với quan hệ kế tiếp về mặt thời gian là ở chỗ nguyên nhân và kết quả

có quan hệ sản sinh ra nhau Nguyên nhân của ngày đêm là do sự tự quay quanh trục của Trái đất Vì vậy ngày không phải là nguyên nhân sinh ra đêm

Nguyên nhân sinh ra kết quả rất phức tạp, bởi vì nó còn phụ thuộc vào nhiều điều kiện hoàn cảnh khác nhau Một kết quả có thể do nhiều nguyên nhân sinh ra Ví dụ: Mất mùa có thể do hạn hán, có thể do lũ lụt hay sâu bệnh hại,… Mặt khác, một nguyên nhân trong những điều kiện khác nhau cũng có thể sinh ra những kết quả khác nhau Nếu nhiều nguyên nhân cùng tồn tại và tác động cùng chiều trong một sự vật thì chúng sẽ gây ảnh hưởng cùng chiều đến sự hình thành kết quả, làm cho kết quả xuất hiện nhanh hơn Ngược lại nếu nguyên nhân tác động đồng thời theo các hướng khác nhau, thì sẽ cản trở sự tác dụng của nhau, thậm chí triệt tiêu tác dụng của nhau Điều đó

sẽ ngăn cản sự xuât hiện kết quả Do vậy trong hoạt động thực tiễn cần phân tích vai trò của từng loại nguyên nhân, để có thể chủ động tạo ra điều kiện thuận lợi cho những nguyên nhân quy định sự xuất hiện của kết quả phát huy tác dụng

b, Sự tác động trở lại của kết quả đối với nguyên nhân.

Kết quả do nguyên nhân sinh ra, nhưng sau khi xuất hiện, kết quả lại có ảnh hưởng trở lại đối với nguyên nhân Sự ảnh hưởng đó có thể diễn ra theo hai hướng: Thúc đẩy sự hoạt động của nguyên nhân (hướng tích cực) hoặc cản trở sự hoạt động của nguyên nhân (hướng tiêu cực) Ví dụ: Trình độ dân trí thấp là do nền kinh tế kém phát triển, ít đầu tư cho giáo dục Nhưng dân trí thấp lại là nhân tố cản trở việc áp dụng tiến

bộ khoa học kĩ thuật vào sản xuất, vì vậy lại kìm hãm sản xuất phát triển

c, Nguyên nhân và kết quả có thể thay đổi vị trí cho nhau.

Điều này có nghĩa là một sự vật, hiện tượng nào đó trong mối quan hệ này là nguyên nhân, nhưng trong mối quan hệ khác lại là kết quả và ngược lại Vì vậy Ph.Ăngghen nhận xét rằng: “nguyên nhân và kết quả là những khái niệm chỉ có ý nghĩa

là nguyên nhân và kết quả khi được áp dụng vào một trường hợp riêng biệt nhất định” Nhưng một khi chúng ta nghiên cứu trường hợp riêng biệt ấy trong mối liên hệ chung của nó với toàn thế giới, thì những khái niệm ấy lại gắn với nhau trong một khái niệm

về sự tác động qua lại một cách phổ biến, trong đó nguyên nhân và kết quả luôn thay

đổi vị trí cho nhau Chuỗi nhân quả là vô cùng, không có bắt đầu và không có kết thúc Một hiện tượng nào đấy được coi là nguyên nhân hay kết quả bao giờ cũng ở trong một quan hệ xác định cụ thể

4, Ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù nguyên nhân và kết quả.

Mối liên hệ nhân quả có tính khách quan và tính phổ biến, nghĩa là không có sự vật, hiện tượng nào trong thế giới vật chất lại không có nguyên nhân Nhưng không phải con người có thể nhận thức ngay được mọi nguyên nhân Nhiệm vụ của nhận thức khoa học là phải tìm ra nguyên nhân của những hiện tượng trong tự nhiên, xã hội và tư duy

để giải thích được những hiện tượng đó Muốn tìm nguyên nhân phải tìm trong thế giới hiện thực, trong bản thân các sự vật, hiện tượng tồn tại trong thế giới vật chất chứ không được tưởng tượng ra từ trong đầu óc của con người, tách rời thế giới hiện thực

Vì nguyên nhân luôn có trước kết quả nên muốn tìm nguyên nhân của một hiện tượng nào đấy cần tìm trong những sự kiện, những mối liên hệ xảy ra trước khi hiện tượng đó xuất hiện

Một kết quả có thể do nhiều nguyên nhân sinh ra Những nguyên nhân này có vai trò khác nhau đối với việc hình thành kết quả Vì vậy, trong hoạt động thực tiễn chúng

ta cần phân loại các nguyên nhân, tìm ra nguyên nhân cơ bản, nguyên nhân chủ yếu, nguyên nhân bên trong, nguyên nhân bên ngoài, nguyên nhân chủ quan, nguyên nhân khách quan,…Đồng thời phải nắm bắt được chiều hướng tác động của các nguyên nhân,

từ đó có biện pháp thích hợp tạo điều kiện cho nguyên nhân có tác động tích cực đến hoạt động và hạn chế sự hoạt động của nguyên nhân có tác động tiêu cực

Kết quả có tác động trở lại đối với nguyên nhân Vì vậy trong hoạt động thực tiễn chúng ta cần khai thác, tận dụng các kết quả đã đạt được để tạo điều kiện thúc đẩy nguyên nhân phát huy tác dụng, nhằm đạt được mục đích

II Vận dụng nội dụng và ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù “ nguyên nhân và kết quả ” vào vấn đề thiên tai, lũ lụt và khai thác tìa nguyên ở Việt Nam hiện nay

1, Tình trạng và nhận thức về tình trạng thiên tai, lũ lụt và khai thác tài nguyên ở Việt Nam hiện nay

a, Tình trạng khí hậu nước ta hiện nay

Khí hậu nước ta mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa, phân hóa đa dạng Đây là một đặc điểm mang lại nhiều lợi ích về kinh tế xã hội song cũng mang lại những khó khăn nhất là thiên tai Biến đổi khí hậu toàn cầu đã ảnh hưởng không nhỏ tới nước ta, gây ra mất cân bằng sinh thái làm diễn biến thiên tai ngày càng bất thường và gây khó khăn về mọi mặt đời sống Những thiên tai ở nước ta: bão , lũ lụt, hạn hán, triều cường, xâm nhập mặn, lũ ống, lũ quét, sạt lở đất…

Từ đầu năm 2018 đến nay, trên cả nước đã xảy ra 14 loại hình thiên tai bao gồm:

2 cơn bão, 2 ATNĐ, 88 trận dông, lốc sét, 7 trận lũ quét, sạt lở đất, 7 đợt gió mạnh trên biển, 4 đợt rét đậm, rét hại… trong đó đặc biệt là đợt rét từ ngày 28/01- 7/2/2018 có nhiệt độ xuống rất thấp dưới 3 độ C; mưa đá, dông lốc trên diện rộng từ 14-15/4/2018

Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường cho biết, chưa năm nào tháng 6 mưa dồn dập, đặc biệt tập trung tại một số tỉnh miền núi phía Bắc như năm nay Trận mưa quá lớn kéo dài trong 2 ngày gây sạt trượt diện rộng tại tỉnh Lai Châu, cả vùng chè bao năm bình ổn sau trận mưa sạt lở

Cũng chưa năm nào có đợt nắng nóng kéo dài liên tiếp 8 ngày với nền nhiệt trên

40 độ C tại các tỉnh phía Bắc và miền Trung Ghi nhận tại Tĩnh Gia (Thanh Hóa) nhiệt

độ cao nhất 41,6 độ C; tại Sơn Tây (Hà Nội) 40 độ C

Trong những tháng đầu năm, thiên tai đã có xuất hiện nhiều biểu hiện bất thường, khó lường, cực đoan cả về mưa lũ, nắng nóng, dông lốc, mưa đá, sạt lở bờ sông, bờ biển… Một số khu vực trên cả nước, công tác khôi phục, tái thiết sau thiên tai năm 2017

và những tháng đầu năm 2018 vẫn đang trong quá trình thực hiện Một vài nơi, người dân vẫn chưa ổn định chỗ ở Nhiều khu vực nguy cơ thiên tai gia tăng so với trước đây

Theo nhận định của Trung tâm Dự báo khí tượng thuỷ văn Quốc gia, tình hình thiên tai 6 tháng cuối năm 2018 Việt Nam chịu ảnh hưởng từ 12 - 13 cơn bão, trong đó trực tiếp từ 4 - 5 cơn bão ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền; nhiều đợt lũ lớn xuất hiện trong thời gian ngắn, lũ quét, sạt lở đất xảy ra tại nhiều sông suối nhỏ Bên cạnh đó, tình hình thiên tai đang diễn biến rất phức tạp, bất thường, phạm vi rộng, nghiêm trọng tại nhiều nơi trên thế giới

b, Tình trạng khai thác tài nguyên:

Việt Nam là nước được biết đến là nước có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú đa dạng “ rừng vàng, biển bạc” Tài nguyên thiên nhiên là một lợi thế lớn đối với việc phát triển kinh tế của nước ta Tuy nhiên hiện nay việc khai thác tài nguyên còn

chưa hợp lý gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng nhất là ảnh hưởng tới khí hậu, gây ô nhiễm môi trường làm tăng tính thất thường của thiên tai

Cụ thể như là tài nguyên rừng đang bị thu hẹp theo từng ngày, diện tích rừng tự nhiên che phủ giảm dần do khai thác trái phép, đất rừng bị chuyển qua đất nông công nghiệp, các loài sinh vật quý hiếm thì đứng trước nguy cơ tuyệt chủng rất cao (Theo thống kê thì ở Việt Nam có khoảng 100 loài thực vật và gần 100 loài động vật đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng)

Tình trạng ô nhiễm nguồn nước là vấn đề nghiêm trọng nhất đối với tài nguyên nước của chúng ta và theo dự báo đến năm 2025, 2/3 người trên thế giới có thể sẽ phải sống trong những vùng thiếu nước trầm trọng

Tài nguyên khoáng sản đang dần cạn kiệt sau việc khai thác quá mức và sử dụng lãng phí Tài nguyên đất thì cũng đang gặp rất nhiều khó khăn như đất nông nghiệp đang bị chuyển dần qua đất phục vụ cho công nghiệp và dịch vụ, đất bị nhiễm mặn, bị

sa mạc hóa ngày một tăng

c, Nhận thức về thiên tai, lũ lụt và khai thác tài nguyên thiên nhiên:

Những thiệt hại nặng từ thiên tai trong năm 2017, ngoài nguyên nhân khách quan là tình hình thiên tai ngày càng lớn cả về cường độ, số lần xuất hiện và trái quy luật; khó

dự báo, cảnh báo, nhiều tình huống bất ngờ, vượt quá năng lực chống chịu, thì cũng có một phần không nhỏ là do nguyên nhân chủ quan

Tuy nhiên, trước hiện tượng thiên tai ngày càng bất thường, không chỉ người dân

mà chính quyền nhiều địa phương còn chủ quan, chưa quyết liệt và chưa có kinh nghiệm trong ứng phó với bão lớn, nhất là những nơi ít xảy ra thiên tai Khánh Hòa, vùng đất đã 20 năm nay không có bão vào, có tới 45 người chết, chiếm tới một nửa số người thiệt mạng trong bão số 12, cũng bởi vì còn thiếu kinh nghiệm phòng chống bão

Mặt khác, phương án ứng phó của một số địa phương còn chưa sát với thực tế, nhất

là phương án sơ tán, di dời dân ở những nơi không an toàn Lực lượng, trang thiết bị, phương tiện cứu hộ, cứu nạn còn thiếu, chưa phù hợp với thực tế; bố trí sắp xếp neo đậu tàu làm công tác cứu hộ, cứu nạn chưa hợp lý nên khi có sự cố cần tổ chức cứu nạn thì chưa kịp thời, không di chuyển được do không có đường ra phía biển

Việc tham mưu xây dựng kế hoạch, phương án phòng chống thiên tai, nhất là với bão mạnh của các địa phương còn xa rời thực tế, không áp dụng được khi có tình huống thiên tai xảy ra Bên cạnh đó, nhận thức, hiểu biết, kỹ năng phòng chống thiên tai của của nhiều bộ phận dân cư còn yếu kém, nên nhiều khi tự gây rủi ro thiên tai cho bản thân, gia đình và cơ sở sản xuất Nhiều người dân còn giữ thói quen làm nhà tại khu vực

sát bờ sông suối, chân sườn núi, luôn tiềm ẩn rủi ro thiên tai nhưng không phòng, tránh kịp thời; sản xuất không đúng thời vụ…

Nhưng một nguyên nhân sâu xa hơn có thể nhìn thấy được, là nạn khai thác tài nguyên khoáng sản bừa bãi, chặt phá rừng phòng hộ… đang ngày đêm góp phần ngày một lớn vào những hậu quả nặng nề của thiên tai

Người dân phải nâng cao hiểu biết của mình về thiên tai cũng như cách phòng chống khi xảy ra thiên tai, đồng thời hiểu rõ mối quan hệ giữa việc khai thác tài nguyên thiên nhiên với thiên tai bão lũ để nâng cao í thức bảo vệ và khai thác hợp lí nguồn tài nguyên, ngăn chặn và hạn chế đến mức tối thiểu các thiên tai và mức độ của nó, đó cũng chính là việc làm mà người dân đang tự bảo vệ chính bản thân và xã hội

2, Nguyên nhân và kết quả của tình trạng thiên tai, lũ lụt và khai thác tài nguyên.

a, Nguyên nhân

Yếu tố nguyên nhân (còn gọi được gọi là tác nhân, yếu tố môi trường, yếu tố thành phần, yếu tố khống chế) là những điều kiện làm cho địa chất, địa hình, địa mạo, các điều kiện tự nhiên khác Yếu tố kích hoạt là yếu tố chính làm cho sườn dốc bị tổn thương dẫn đến mất ổn định, là sự kiện duy nhất cuối cùng khởi phát sự cố/thảm họa sạt lở đất Yếu

tố kích hoạt có thể là các yếu tố ngoại sinh (mưa, bão, lũ, lụt, các quá trình phong hóa đất đá, …), các yếu tố nội sinh (động đất), hoặc các yếu tố nhân sinh (phá rừng, nổ mìn, khai thác khoảng sản, san lấp, cắt, xẻ sườn đồi, núi, …) Ở Việt Nam, mưa được coi là yếu tố kích hoạt tự nhiên chủ yếu của các thiên tai sạt lở đất Các tác động từ hoạt động của con người vào đất có ảnh hưởng đến đặc tính đất, làm đất xói mòn và do đó ảnh hưởng đến quá trình hình thành lũ quét, sạt lở đất Việc khai thác làm rừng nguyên sinh

và phòng hộ bị tàn phá; khai thác khoảng sản, lấn chiếm lòng suối để xây dựng công trình, nhà cửa, đường giao thông làm giảm hoặc thậm chí mất hành lang thoát lũ là nhân

tố quan trọng tạo ran nguy cơ nứt núi, lở đất, lũ quét Xây dựng công trình hồ chứa (đặc biệt loại do nhân dân tự làm), đập thủy điện không đủ an toàn tạo ra nguy cơ vỡ đập gây

ra dòng lũ quét nhân tạo Mưa lớn là nguyên nhân kích hoạt lũ quét, sạt lở đất Các hình thế thời tiết điển hình gây mưa lớn, mưa diện rộng, đồng thời yếu tố địa hình ở các lưu vực tạo khả năng hội tụ gió ẩm làm tăng đáng kể lượng mưa và cường độ mưa gây nên

lũ quét Không chỉ mưa cường độ rất lớn trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét, sạt lở đất mà trường hợp mưa kéo dài nhiều ngày làm bão hòa lớp đất, không còn khả năng trữ nước và kết dính nên chỉ cần một đợt mưa không lớn sẽ cuốn theo cây cối, đất đá cũng

có khả năng gây lũ quét, sạt lở đất Ngoài ra, biến đổi khí hậu làm tăng xu hướng các trận mưa có cường độ lớn ở Việt Nam, diễn biến mưa phức tạp khó đoán định dẫn đến tăng nguy cơ lũ quét và khó khăn trong công tác dự báo

b, Kết quả

Gây thiệt hại nhiều tài sản về người và của: nhiều người bị thương, mất tích, có thể dẫn đến cái chết, gia đình ly tán, thiệt hại lớn về tinh thần, ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, thiếu nước sinh hoạt hoặc ô nhiễm nguồn nước, kinh tế bị ảnh hưởng nghiêm trọng và ảnh hưởng cực lớn đến đời sống của nông dân, các hoạt động nông nghiệp

3, Mối quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả của vấn đề thiên tai, lũ lụt và khai thác tài nguyên.

Mối quan hệ giữa nguyên nhân và kết quả

Theo quan điểm biện chứng duy vật mối liên hệ nhân – quả là mối liên hệ khách quan của bản thân các sự vật Nó tồn tại ngoài ý muốn của con người không phụ thuộc vào việc ta có nhận thức được nó hay không

- Mối quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả còn thể hiện ở chỗ: 1 hiện

tượng nào đó trong đó mối quan hệ này là nguyên nhân thì trong mối quan hệ khác lại

là kết quả và ngược lại

- Thực tiễn cho thấy cùng một nguyên nhân có thể gây nên nhiều kết quả khác

nhau tùy thuộc vào hoàn cảnh cụ thể

VD: Khai thác tài nguyên khoáng sản, rừng nguyên sinh quá mức trong thời gian

dài là nhân tố gây ra hiện tượng sạt lở đất, lũ quét, lũ lụt

Theo đó, kết quả tác động trở lại với nguyên nhân, sau khi xuất hiện kết quả có tác động ảnh hưởng đến nguyên nhân sinh ra 2 hướng tích cực hoặc tiêu cực

VD: Vấn đề thiên tai lũ lụt là do nhiều nguyên nhân trong đó có nguyên nhân

khai thác quá mức tài nguyên do sự quản lí lỏng lẻo của các cơ quan chức năng dẫn tới việc sạt lở đất, nước chảy mạnh gay lũ lụt Thiên tai, lũ lụt là nhân tố dẫn tới sự mất mùa, làm suy giảm kinh tế thiệt hại cho xã hội, kìm hãm sự phát triển của đất nước Ngược lại, vấn đề thiên tai, lũ lụt giảm 1 phần là kết quả quan tâm vào cuộc của cơ quan

có thẩm quyền, sự quan tâm của nhà nước tới vấn đề này Việc thiên tai lũ lụt hạn chế thì góp phần ổn định nền kinh tế, xã hội ít gây thiệt hại cho người dân Từ đó tác động tích cực đến sự phát triển của đất nước

Trong thực tiễn mối liên hệ nhân quả biểu hiện rất phức tạp Nguyên nhân sinh ra kết quả, cho nên nguyên nhân bao giờ cũng có trước kết quả, còn kết quả bao giờ cũng xuất hiện sau nguyên nhân Tuy nhiên, chỉ có mối quan hệ tất yếu về mặt thời gian mới

là quan hệ nhân quả

Tính phức tạp của mối quan hệ nhân quả Một nguyên nhân có thể sinh ra một hay nhiều kết quả, và một kết quả có thể do một hoặc nhiều nguyên nhân tạo nên Nếu các nguyên nhân tác động cùng chiều thì xu hướng hình thành kết quả nhanh hơn, còn nếu tác động ngược chiều thì sẽ hạn chế hoặc triệt tiêu sự hình thành kết quả

Nếu các nguyên nhân xuất hiện cùng chiều thì sự vật, hiện tượng hình thành kết quả nhanh hơn, còn nếu tác động ngược chiều thì sẽ hạn chế hoặc triệt tiêu sự hình thành kết quả Có rất nhiều yếu tố tác động làm giảm tình trạng lũ lụt mà Đảng và Nhà nước đang quan tâm như: trồng lại rừng bị tàn phá, nạo vét dòng chảy ở các lòng sông, xây hồ nhân tạo, kêu gọi người dân xây nhà cao hơn mặt sông.Muốn phát huy được tác dụng của các yếu tố đó để hướng tới một xã hội ổn định, kinh tế phát triển,giảm thiệt hại thì phải tạp điều kiện cho các yếu tố đó được triển khai một cách có hiệu quả trên thực

tế mà trước tiên phải tăng cường vai trò quản lí của Nhà nước, nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân, Nếu không như vậy xã hội sẽ thường xuyên gặp nguy hiểm, gây mất ổn định, các yếu tố thúc đấy đó sẽ có thể triệt tiêu lẫn nhau.Do vậy cần tìm hiểu kĩ

vị trí, vai trò của từng nguyên nhân

Phân loại nguyên nhân: Do tính chất và vai trò của nguyên nhân đối với việc

hình thành kết quả khác nhau nên có nhiều loại nguyên nhân khác nhau:

- Nguyên nhân chủ yếu gây ra tình trạng lũ lụt là do biến đổi khí hậu, nguyên nhân chủ yếu gây ra khai thác tài nguyên quá mức là do ý thức con người

- Nguyên nhân thứ yếu gây ra lũ lụt là do hệ thống sông hồ còn hạn hẹp chủ yếu là sông nhỏ

- Nguyên nhân chủ quan, nguyên nhan khách quan: Nguyên nhân khách quan gây

ra lũ lụt là do khí hậu, biến đổi thời tiết Nguyên nhân chủ quan là do cách phòng tránh, ứng phó của người dân chưa thật hiệu quả

Sự thay đổi vị trí giữa nguyên nhân và kết quả Vị trí, mối liên hệ nhân quả có tính tương đối cho nên trong mối quan hệ này nó đóng vai trò là nguyên nhân thì trong mối quan hệ khác nó lại là kết quả Do đó mối quan hệ nhân quả chỉ có ý nghĩa khi đước áp dụng vào một trường hợp nhất định Trong vấn đề thiên tái lũ lụt và khia thác tài nguyên ở Việt Nam hiện nay thì nguyên nhân gây lũ lụt chính là nguyên nhân như đã phân tích ở trên, mà tình trạng lũ lụt lại là nguyên nhân gây thiệt hại người và của, kìm hãm sự phát triển của đất nước

4, Liên hệ ý nghĩa phương pháp luận của cặp phạm trù nguyên nhân – kết quả

để đề xuất một số giải pháp góp phần giải quyết tình trạng thiên tai, lũ lụt và khai thác tài nguyên.

1, Giải pháp phi công trình

a/ Giải pháp trồng và bảo vệ rừng:

Giải pháp phi công trình trước tiên phải nói đến là trồng và bảo vệ rừng đầu nguồn Việc bảo vệ rừng đầu nguồn giải quyết một lúc nhiều mục đích khác nhau như:

- Giảm dòng chảy mặt, hạn chế tối đa hiện tượng lũ quét, bảo vệ tính mạng, tài sản

và sản xuất nông nghiệp, chống sạt lở, bảo vệ các công trình xây dựng cơ bản

- Chống xói mòn, điều hoà nguồn nước, tăng lượng dòng chảy ngầm hạn chế hán xảy ra hàng năm, tăng cường dòng chảy mùa cạn trong sông góp phần chống nước mặn xâm nhập vào vùng của sông

- Đảm bảo nguồn nước cho các hồ đập thuỷ lợi lớn nhỏ trong khu vực

b/ Quy hoạch mùa vụ sản xuất và giống cây trồng thích hợp với từng khu vực trong vùng nhằm lách, tránh lũ chính vụ

Để bố trí mùa vụ canh tác hợp lý cần nắm bắt được quy luật mưa, lũ , úng ngập xẩy ra theo thời gian từ đó bố trí cây trồng và mùa vụ hợp lý

c/ Xây dựng phương án dự báo, cảnh báo lũ và xây dựng bản đồ cảnh báo ngập lụt

-Việc xây dựng một phương án dự báo lũ chính xác có vai trò quan trọng trong việc phòng chống và giảm nhẹ thiên tai Dựa vào kết quả dự báo khả năng lũ xẩy ra, kết hợp với việc xây dựng bản đồ ngập lụt, hệ thống các mốc cảnh báo ngập lụt ở những khu vực đông dân cư, các cơ quan điều hành phòng chống lụt bão có thể đưa ra các phương án phòng chống những nơi xung yếu, phương án sơ tán dân các vùng thấp, các vùng có khả năng vận tốc dòng chảy lớn, hạn chế đi lại

d/ Quy hoạch phát triển kinh tế như: các khu công nghiệp, dân cư, kinh tế tập trung đồng thời phải gắn với xây dựng các phương án phòng tránh lũ bão Đồng thời các tỉnh cũng cần phải xây dựng các phương án phòng tránh lũ, bão cụ thể số dân cần di chuyển ra khỏi vùng lũ, các vị trí di chuyển đến, các phương tiện cần dùng để 3 di chuyển, thời gian di chuyển trong bao lâu, cần huy động nhân tài vật lực như thế nào Các phương án phải đề ra cụ thể hệ thống tránh bão, lũ và dự trữ lương thực thuốc men, phương tiện cứu trợ trên sông, trên biển khi gặp thiên tai

Để các phương án này khả thi thì công tác tuyên truyền, đào tạo nâng cao nhận thức của cộng đồng là rất quan trọng

2 Giải pháp công trình