Ra đề kiểm tra theo hướng phát triển năng lực học sinh trong môn ngữ văn cấp THCS

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN ĐỊNHTRƯỜNG THCS YÊN TRƯỜNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI RA ĐỀ KIỂM TRA THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG MÔN NGỮ VĂN CẤP THCS Người thực

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO YÊN ĐỊNH

TRƯỜNG THCS YÊN TRƯỜNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

TÊN ĐỀ TÀI

RA ĐỀ KIỂM TRA THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC

HỌC SINH TRONG MÔN NGỮ VĂN CẤP THCS

Người thực hiện: Trịnh Thị Thu Chức vụ: Phó hiệu trưởng

Đơn vị công tác: Trường THCS Yên Trường

SKKN thuộc lĩnh vực môn: Ngữ Văn

YÊN ĐỊNH, NĂM 2019

6 II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 03-20

10 4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo

dục, với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 20

I PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài:

Khi bước vào thiên niên kỉ mới, UNESCO từng có khuyến cáo: “Quốc gianào, cộng đồng nào coi nhẹ giáo dục hoặc không biết cách làm giáo dục thì đềulạc hậu và điều này còn tồi tệ hơn là sự phá sản”

Chính vì lẽ đó Việt Nam chúng ta đã và đang tiến hành công cuộc đổi mớigiáo dục một cách toàn diện Chiến lược giáo dục, chiến lược con người luônluôn được đặt lên hàng đầu để đất nước vững bước hoàn thành công nghiệp hóa

- hiện đại hóa và thực hiện sự hội nhập quốc tế

Quá trình đổi mới giáo dục một cách toàn diện, nhiều vấn đề cốt yếu đãđược đặt ra Trong số đó chúng ta nói nhiều đến việc đổi mới phương pháp dạy

và học Các kĩ thuật dạy học tích cực, việc tạo môi trường thuận lợi để ngườihọc thực hiện hoạt động của mình với tư cách là chủ thể đích thực của hoạt động

đó đang được đề cập rất nhiều

Nhưng trong thực tế đổi mới giáo dục không chỉ là việc cải cách phươngpháp, đầu tư trang thiết bị hiện đại, phù hợp, tạo môi trường điều kiện thuận lợicho người học mà chúng ta cần phải đổi mới kiểm tra đánh giá Bởi vì đổi mớikiểm tra đánh giá thực chất là góp phần đổi mới và thúc đẩy sự phát triển củagiáo dục

Song trong thực tế những năm qua ở hầu hết các nhà trường phổ thông vấn

đề này chưa được chú trọng nhiều Mức độ kiểm tra đánh giá ở các nhà trường

là chưa đồng đều Chính vì thực trạng này cho nên trong các đợt tổng kết thi đuacuối năm của Phòng giáo dục Yên Định đã tồn tại một số nghịch lý Một sốtrường có chất lượng mũi nhọn hầu như vào bậc thấp gần nhất trong huyện thìkết quả đại trà lại rất cao Hiện tượng đó đã phản ánh một thực trạng dễ nhìnthấy đó là sự tồn tại trong vấn đề kiểm tra đánh giá học sinh

Làm thế nào để tìm được tiếng nói chung trong việc kiểm tra đánh giá họcsinh, đảm bảo được sự đồng đều, công bằng và quan trọng là hướng đến đượcmục tiêu đổi mới giáo dục

Thông qua việc kiểm tra đánh giá góp phần thúc đẩy, phát huy năng lực củangười học Trong thời gian gần đây (đặc biệt là từ năm học 2018-2019) việc đổimới kiểm tra đánh giá đã được chú trọng đặc biệt Làm thế nào để kiểm tra đánhgiá được đúng trình độ năng lực của học sinh theo mục tiêu chương trình mônhọc là vấn đề luôn được quan tâm Đã có nhiều lớp chuyên đề, tập huấn cónhững trang đề thi và đáp án mẫu Song qua tìm hiểu một số trường lân cận bảnthân tôi nhận thấy mức độ kiểm tra đánh giá vẫn thiên về tính chủ quan của mỗi

cá nhân người dạy Và mỗi người khi thực hiện kiểm tra đánh giá đều theo cái lýcủa mình, ai cũng cho là câu hỏi đề thi của mình ra là hoàn toàn hợp lý Ngay cảtrong đơn vị sở tại của tôi cũng như vậy thời gian đầu năm học 2018-2019 việcthống nhất đề thi ở các khối lớp, giữa các đồng chí giáo viên trong tổ nhómchuyên môn là rất khó khăn Nhưng chỉ sau hơn một tháng, nhờ tinh thần tráchnhiệm của Ban giám hiệu, các đồng chí tổ trưởng chuyên môn, tinh thần học hỏi

và ý thức làm việc nghiêm túc của các đồng chí giáo viên chúng tôi đã tìm đượctiếng nói chung trong việc kiểm tra đánh giá học sinh Đặc biệt là khâu ra đề,làm đáp án, chấm và chữa bài cho học sinh

Bản thân là một Phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn, trước đây cũng đãtừng là một giáo viên đứng lớp tôi mong muốn đóng góp một số ý kiến nhỏ bécủa mình vào việc đổi mới kiểm tra đánh giá môn Ngữ Văn ở bậc THCS Mongsao chúng ta sẽ tìm được sự đồng điệu trong việc kiểm tra đánh giá học sinh ởmôn học thú vị này.

2 Mục đích nghiên cứu đề tài:

Kiểm tra đánh giá là hoạt động bắt buộc và quen thuộc đối với tất cả giáo

viên đứng lớp Nhưng phần lớn các giáo viên đều quan niệm việc ra đề kiểm tracho học sinh đơn giản là để có điểm số ghi vào sổ điểm cho hợp pháp Từ đó, cócăn cứ để cuối học kì, cuối năm đánh giá học sinh Còn các cán bộ quản lý giáodục thì cho rằng đó là công việc của giáo viên chứ không phải của Hiệu trưởng,Phó hiệu trưởng

Theo xu thế quốc tế hiện nay, ra đề kiểm tra là một trong những phươngpháp đánh giá mà thông qua đó chất lượng hoạt động dạy học được nâng cao.Nhưng nhiều cán bộ quản lý và giáo viên lại cho rằng áp dụng xu hướng quốc tếtrong kiểm tra đánh giá là một khó khăn đối với các trường học ở nước ta hiệnnay Bên cạnh đó, năng lực của một bộ phận không nhỏ giáo viên nhìn chungcòn hạn chế khó ra được những đề kiểm tra có căn cứ khoa học Hơn nữa điềukiện làm việc của giáo viên còn khó khăn, mỗi giáo viên phải đảm đương mộtkhối lượng công việc lớn Vì thế giáo viên không có thời gian để đầu tư cho hoạtđộng kiểm tra đánh giá Còn Hiệu trưởng, Phó hiệu trưởng thì bị sức ép củanhiều công việc không tên nên cũng không có nhiều thời gian để tham gia vàohoạt động này

Khi nghiên cứu đề tài này, mục đích của tôi là thay đổi cách nghĩ: Kiểm trađánh giá chỉ là việc của giáo viên và chúng ta cũng có thể tiếp cận được xu thếquốc tế trong kiểm tra đánh giá Đặc biệt với môn Ngữ Văn còn phải kiểm trađánh giá theo hướng phát triển năng lực để phát hiện và thúc đẩy chỉ số cảm xúc(EQ) của học sinh Nhận biết được những rung động của học sinh trước nhữngtình huống cụ thể, giáo dục các em có thêm kĩ năng mềm, trở thành công dân tốttrong thời kì hội nhập toàn cầu

3 Đối tượng nghiên cứu:

Trong thực tế dạy học ở các nhà trường hiện nay có thể khẳng định một điều

là việc dạy học các môn khoa học xã hội nói chung và dạy môn Ngữ Văn nóiriêng đang gặp phải những khó khăn không nhỏ Các môn học này đang bị xuthế chung của xã hội xem nhẹ, chưa được quan tâm đầu tư xứng đáng như cácmôn khoa học tự nhiên Mặc dù qua khảo sát và tâm sự với học sinh, tôi đượcbiết rằng môn Ngữ Văn đối với các em không khó cũng không phải là khônghứng thú, học sinh không yêu thích Có nhiều nguyên nhân khác nhau khi giảithích hiện tượng này Nhưng cũng phải khẳng định rằng một trong nhữngnguyên nhân cơ bản đó là do việc đổi mới kiểm tra đánh giá chưa thực sự hiệuquả, dù biết rằng đây là việc làm không đơn giản “Dạy học văn là một bài toánnan giải, quá trình đổi mới là một quá trình nhọc nhằn” (Phan Trọng Luận).Chính vì thế đối tượng nghiên cứu trong đề tài này sẽ là: Đổi mới kiểm tra

đánh giá môn Ngữ Văn cấp THCS thông qua cách ra đề thi.

4 Phương pháp nghiên cứu:

Trong quá trình nghiên cứu, thực hiện đề tài sáng kiến kinh nghiệm bản thân

tôi đã sử dụng các phương pháp sau:

a.Phương pháp nghiên cứu cơ sở lý thuyết:

Đọc và nghiên cứu các tài liệu có liên quan đến vấn đề đổi mới kiểm trađánh giá của các nhà giáo, các nhà nghiên cứu và quản lý giáo dục

b.Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin:

- Tham khảo đề kiểm tra của các trường bạn, xem cách đánh giá cho điểmcủa giáo viên ở một số trường, trao đổi và nắm bắt ý kiến về việc đổi mới kiểmtra đánh giá của các giáo viên, các đồng chí quản lý ở nhiều trường khác nhau

- Tiếp cận học sinh nắm bắt ý kiến của các em về cách ra đề thi, đánh giácủa các em về mức độ chấm điểm của thầy cô đối với bản thân mình, đối vớibạn cùng lớp, cùng trường

- Tham khảo đề thi, điểm thi của các kì thi lớn như thi học sinh giỏi cấphuyện, cấp tỉnh, thi lớp 10 trung học phổ thông

c Phương pháp thống kê, xử lý số liệu:

- Sau khi có được những thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, thống kê các ýkiến để tìm ra những ưu điểm, nhược điểm của mỗi nhóm ý kiến

- So sánh, đối chiếu với suy nghĩ quan điểm của bản thân mình

- Tìm ra phương pháp tối ưu nhất trong việc kiểm tra đánh giá

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Cơ sở lý luận của vấn đề.

Trong lí luận dạy học có nêu “Kiểm tra đánh giá có ảnh hưởng to lớn đến

chất lượng của quá trình dạy học Kiểm tra đánh giá giúp giáo viên nắm bắtđược hiệu quả và chất lượng giảng dạy, điều chỉnh nội dung và phương pháp dạyhọc, giúp người học biết được chất lượng học tập để từ đó điều chỉnh phươngpháp học cho phù hợp với hình thức và phương pháp kiểm tra, nhằm đạt kết quảcao hơn” Do đó kiểm tra đánh giá là hoạt động không thể thiếu nhằm xác địnhhiệu quả thực hiện mục tiêu dạy học, từ đó định hướng và thúc đẩy giáo viên đổimới phương pháp dạy học, thúc đẩy học sinh đổi mới phương pháp học tậpnhằm nâng cao chất lượng thực hiện mục tiêu giáo dục

Kiểm tra đánh giá là công việc không chỉ của giáo viên mà là của cả họcsinh Mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh trong việc kiểm tra đánh giá phảidựa trên nguyên tắc tôn trọng lẫn nhau, được tiến hành một cách bình thường,thường xuyên ở tất cả các bộ môn, các khối lớp Chính vì vậy giáo viên cần tạođiều kiện cho học sinh phát huy được tính tự giác, trung thực, sáng tạo trong khilàm bài kiểm tra Ngăn chặn tình trạng học vẹt, học tủ và sử dụng tài liệu trongkhi làm bài kiểm tra Về mặt tâm lí, giáo viên phải tạo ra không khí thoải mái, tựtin, tránh căng thẳng để học sinh có thể đạt kết quả đúng với năng lực của mình Kiểm tra đánh giá là khâu cuối cùng nhưng đồng thời cũng là bước khởi đầucho một chu trình khép kín tiếp theo với một chất lượng cao hơn của quá trìnhgiáo dục Chúng ta hãy xem việc đánh giá là một công cụ học tập chứ khôngphải là công cụ đo lường vì vậy nội dung đánh giá cần hướng tới đầu ra, đánhgiá sự tiến bộ của học sinh trong quá trình học tập Động viên sự tiến bộ của họcsinh, giúp học sinh sửa chữa thiếu sót, chú ý hơn tới đánh giá cả quá trình lĩnhhội tri thức của học sinh, quan tâm tới mức độ hoạt động tích cực, chủ động của

học sinh trong từng tiết học tiếp thu tri thức mới, ôn luyện cũng như các tiết hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo Làm được điều này chính là chúng ta đang hướng tớiphong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” góp phần đổimới phương pháp dạy học.

Như vậy, kiểm tra đánh giá là tạo điều kiện cho giáo viên nắm được nănglực của từng học sinh trong lớp, trong khối từ đó để có biện pháp bồi dưỡng họcsinh khá giỏi, giúp đỡ kèm cặp học sinh yếu kém Đây cũng chính là cơ sở thực

tế để giáo viên tự điều chỉnh và hoàn thiện phương pháp dạy học phù hợp từngmôn học Đây cũng là thông tin phản hồi hỗ trợ cho hoạt động dạy học Đặc biệtthúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục

Đối với công tác quản lý thì kết quả kiểm tra đánh giá là căn cứ để thực hiệncông tác chỉ đạo, điều hành và tổ chức quá trình dạy học Ban giám hiệu căn cứvào kết quả học tập của học sinh để đánh giá thực hiện mục tiêu giáo dục và chỉđạo các tổ chuyên môn sinh hoạt, trao đổi, điều chỉnh phương pháp dạy học chophù hợp Đồng thời đây cũng là một kênh thông tin quan trọng để đánh giá xếploại giáo viên trong từng năm học

Từ những cơ sở lí luận nêu trên chúng ta có thể thấy rằng việc thực hiệnkiểm tra đánh giá là khâu vô cùng quan trọng đối với tất cả các thành viên tronghội đồng sư phạm nhà trường Đậy là sự vận động của cả hệ thống: Ban giámhiệu - tổ chuyên môn - giáo viên - học trò Làm tốt vấn đề này chắc chắn giáodục của nhà trường sẽ được nâng cao

2 Thực trạng của về vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.

Trước khi là một cán bộ quản lý, bản thân tôi đã là một giáo viên Ngữ Văn có

thâm niên đứng lớp 15 năm Trong khoảng thời gian giảng dạy, trực tiếp tham giakiểm tra đánh giá học sinh bằng nhiều hình thức khác nhau và cũng thu được kếtquả tương đối tốt Song đến thời điểm hiện tại tôi đã rút ra được nhiều vấn đề vềcách kiểm tra đánh giá trước đây đang tồn tại một số nhược điểm, nhất là đối vớimôn Ngữ Văn

- Trước năm 2010, hầu như giáo viên không làm ma trận khi ra đề kiểm tra chonên nhiều đề kiểm tra không đảm bảo tính khoa học, không xác định được phần kiếnthức trọng tâm của từng chương, từng phần

- Từ năm học 2009-2010 đến nay, sau hội thảo của Sở giáo dục và đào tạo vềvấn đề đổi mới kiểm tra đánh giá, Phòng giáo dục và đào tạo đã chỉ đạo sát sao cáctrường về việc thực hiện công tác đổi mới kiểm tra tương đối tốt Đề kiểm tra, cáchình thức kiểm tra phong phú, các phần kiểm tra trọng tâm được chú trọng Giáoviên đã đồng bộ thực hiện làm ma trận đề trước khi ra đề cho nên các đề thi hầu hếtđều khoa học chặt chẽ

Song nội dung các đề kiểm tra về thực chất vẫn chưa phát triển được khả năngsáng tạo, năng lực cảm thụ văn chương và đặc biệt là các đề bài thường công thức,khuôn mẫu khiến học sinh chưa có cơ hội bộc lộ thái độ, ý kiến chủ quan của mình

về các vấn đề nêu ra trong đề bài Bản chất của môn Ngữ Văn là sự sáng tạo, ngườihọc phải được bộc lộ cái “tôi” cá nhân của mình trong quá trình học, đặc biệt làthông qua các bài kiểm tra viết Song vì ngữ liệu ở đề bài thường là những ngữ liệuthuộc về sách giáo khoa mà thông thường những kiến thức này thầy cô giảng dạycho các em đến nhuần nhuyễn cho nên khi làm bài các em thường học thuộc và viết

lại theo trí nhớ của mình cho nên khi chấm bài chúng ta vẫn bắt gặp hiện tượngnhiều bài văn viết giống nhau hoặc na ná giống nhau.

Không chỉ là các bài kiểm tra định kì theo phân phối chương trình, các đề thivào lớp 10 môn Ngữ Văn theo kiểu cũ cũng bộc lộ một số mặt hạn chế Bố cục của

đề gồm ba phần Phần Tiếng Việt (2 điểm), phần nghị luận xã hội (3 điểm) và phầnnghị luận Văn Học (5 điểm) Ba phần này hầu như tách biệt và với kiểu ra đề nàygiáo viên rất dễ dạy tủ, học sinh học trúng tủ Chính vì thế ở trường tôi, có đồng chígiáo viên Ngữ Văn chuyên dạy lớp 9, xét về năng lực chuyên môn rất tốt, cộng thêmkinh nghiệm giảng dạy nên năm nào ôn thi vào lớp 10 hầu như đồng chí cũng dạytrúng tới 70% đến 80% đề Vì thế phổ điểm thi môn Ngữ Văn vào lớp 10 của trường

là rất cao, hầu như học sinh dưới điểm 5 là vô cùng ít Trên thực tế có em không đậuvào lớp 10 Trung học phổ thông nhưng môn Ngữ Văn vẫn đạt tới 6,5 điểm vì trúngđề

Cách ra đề như vậy khiến học sinh có quan niệm không cần học Văn nhiều, đếnlúc nào thi vào cấp 3 chỉ cần ôn một đợt 10 buổi là ổn Đó cũng là vấn đề khiến họcsinh sao nhãng trong quá trình học và gây khó khăn cho giáo viên trong quá trìnhgiảng dạy Quan trọng hơn là không phát huy được sự chủ động sáng tạo của họcsinh trước một vấn đề, một tình huống đặt ra trong đề thi Có lẽ vì thế mà trên cáctrang mạng xã hội hiện nay đã xuất hiện nhiều clip “cười ra nước mắt” về bài làmvăn và đánh giá của giáo viên về bài viết của học sinh như: “Tả bà thì phải ăn trầu,ngồi bên thúng khâu, không được đi xe máy, không được hát karaoke…”

Xuất phát từ thực trạng đó, từ năm học 2018-2019 Bộ giáo dục, Sở giáo dục đã

có đợt tập huấn về kĩ thuật xây dựng ma trận đề kiểm tra và biên soạn chuẩn hóa câuhỏi kiểm tra đánh giá kết quả dạy học theo hướng đổi mới, phát huy tính tích cực,khả năng sáng tạo của học sinh nhất là ở môn Ngữ Văn Bản thân được tham gia lớptập huấn tôi đã thấy được sự khác biệt rõ rệt trong cách ra đề so với trước đây Cách

ra đề lần này đã thực sự hướng đến sự phát triển năng lực của học sinh bởi mục tiêu

là tăng cường ra các câu hỏi mở, gắn với thời sự quê hương đất nước để học sinhđược bày tỏ chính kiến của mình về các vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội Cách ra đềlần này cũng giúp học sinh hiểu được, nhận thức, cảm nhận những suy nghĩ mangtính tích cực nhân văn, hoàn thiện nhân cách lứa tuổi đang phát triển, hình thành nênnhững người công dân chân, thiện, mĩ trong xu thế hội nhập toàn cầu

Gần một năm học trôi qua, bản thân là một phó hiệu trưởng phụ trách chuyênmôn trong nhà trường, tôi đã tham gia xây dựng ma trận đề kiểm tra, biên soạn đề,trực tiếp chỉ đạo tổ chuyên môn phải áp dụng cách ra đề thi theo hướng phát triểnnăng lực của học sinh khắc phục lối làm bài sáo rỗng, học thuộc lòng trong các bàikiểm tra như trước đây Bước đầu chúng tôi đã đạt được một số thành công nho nhỏ

Và dưới đây chính là phần trọng tâm của sáng kiến kinh nghiệm: Ra đề kiểm tra

theo hướng phát triển năng lực học sinh trong môn Ngữ Văn THCS.

3 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.

Trong phạm vi một đề tài nhỏ, với những kinh nghiệm được đúc rút qua gầnmột năm thực hiện việc ra đề theo định hướng phát triển năng lực học sinh tôi xinđược phép trình bày một số quan điểm ra đề thi của bản thân mình kèm theo matrận, đề thi và đáp án minh họa

Trước hết khi thực hiện công tác kiểm tra đánh giá phải đảm bảo dựa theochuẩn kiến thức kỹ năng của môn học được tiến hành theo quy trình 6 bước.

Bước 1: Xác định mục đích đề kiểm tra

Bước 2: Xác định nội dung đề kiểm tra

Bước 3: Xác định các mức độ kiểm tra đánh giá (nhận biết, thông hiểu, vậndụng)

Bước 4: Biên soạn đề kiểm tra (Bao gồm cả ma trận, đề kiểm tra và đáp án) Bước 5: Tổ chức kiểm tra đánh giá

Bước 6: Xử lí kết quả kiểm tra đánh giá

Phải dựa theo các tiêu chí của kiểm tra đánh giá đảm bảo tính toàn diện (kiếnthức, kĩ năng) độ tin cậy (chính xác, công bằng, phản ánh chất lượng thực của họcsinh) tính khả thi (nội dung cách thức phù hợp với điều kiện dạy học) đảm bảo yêucầu phân hóa (phân loại được chính xác trình độ, năng lực nhận thức của học sinh)hiệu quả (đánh giá được tất cả các lĩnh vực cần đánh giá, tạo động lực đổi mớiphương pháp dạy học, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục)

Có rất nhiều hình thức kiểm tra đánh giá nhưng tôi xin được đưa ra một số ví dụ

cụ thể để minh họa cho các hình thức đánh giá cơ bản như sau:

a.Kiểm tra 15 phút.

Đối với môn Ngữ Văn từ lớp 6 đến lớp 9 đều có ít nhất 3 bài kiểm tra 15 phút/ 1

kì Vì thời gian kiểm tra 15 phút tương đối ngắn nên hầu như trong đề kiểm trachúng tôi sử dụng 80% là câu hỏi trắc nghiệm khách quan Có những đề bài sử dụng100% trắc nghiệm khách quan

Mục đích của việc kiểm tra 15 phút ở môn Ngữ Văn chúng tôi mong muốn củng

cố cho học sinh kiến thức cơ bản về các phân môn nhỏ như Tiếng Việt, Văn bản,Tập làm văn Lượng kiến thức cho một bài kiểm tra 15 phút có thể nằm trong vòng

4 đến 5 tuần học (phù hợp với 3 bài kiểm tra trên 1 kì)

Khi thiết kế đề thi 15 phút chúng tôi sử dụng cả 4 dạng câu hỏi như: Câu nhiềulựa chọn, câu hỏi điền khuyết, câu lựa chọn đúng, sai, câu ghép đôi (hay còn gọi làcâu kết nối)

Đối với bài kiểm tra 15 phút chúng tôi không bắt buộc phải thiết lập ma trận đềkiểm tra

Ví dụ: Đề kiểm tra 15 phút môn Ngữ Văn lớp 8 (Kiến thức liên quan từ tiết

1 đến tiết 20)

Đề bài:

Câu 1 : (0,5 điểm) Một từ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ

đó… ……… được phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

Câu 2: (0,5 điểm) Một từ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ đó

được ……… trong phạm vi nghĩa của một số từ ngữ khác

Câu 3: (0,5 điểm) Trường từ vựng là một tập hợp những từ có ít nhất

……… về nghĩa

Câu 4: (0,5 điểm) ……… của văn bản là sự tổ chức các đoạn văn để thể

hiện chủ đề

Câu 5: (1 điểm) Từ ……… là từ gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái của

sự vật Từ ……… là từ mô phỏng âm thanh của tự nhiên, của con người

Câu 6: (2 điểm) Nối nội dung cột A với cột B cho phù hợp.

A Nối B

2 Trong lòng mẹ 2- b Truyện ngắn hiện thực

3 Tức nước vỡ bờ 3- c Hồi kí tự truyện

e Truyện ngắn trữ tình

Câu 7:(0,5 điểm) Đoạn trích “Trong lòng mẹ” (Trích “Những ngày thơ

ấu”-Nguyên Hồng) đã ghi lại một cách chân thực những rung động cực điểm củamột linh hồn trẻ dại

A Đúng B Sai

Câu 8:(0,5 điểm) Nhân vật bà cô bé Hồng là một người có tính cách tiêu biểu

cho những người phụ nữ ngày xưa

A Đúng B Sai

Câu 9:(0,5 điểm) Hình ảnh chú bé Hồng qua đoạn trích “Trong lòng mẹ’ là một

chú bé phải chịu nhiều nỗi đau mất mát, dễ xúc động, tinh tế và nhạy cảm, cótình yêu thương vô bờ bến đối với mẹ

C Thể hiện tài năng xây dựng nhân vật của Ngô Tất Tố

D Có giá trị hiện thực và nhân đạo lớn

Câu11:(0,5 điểm) Trong đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”, tác giả chủ yếu miêu tả

các nhân vật bằng cách nào?

A Giới thiệu về nhân vật và các phẩm chất, tính cách của nhân vật

B Để cho nhân vật tự bộc lộ qua hành vi, giọng nói, điệu bộ

C Để cho nhân vật này nói về nhân vật kia

D Không dùng cách nào trong ba cách trên

Câu12:(0,5 điểm) Tư tưởng mà nhà văn Ngô Tất Tố muốn gửi gắm qua đoạn

trích “Tức nước vỡ bờ” là gì?

A Nông dân là lớp người có sức mạnh lớn nhất, có thể chiến thắng tất cả

B Trong đời sống có một quy luật tất yếu: Có áp bức là có đấu tranh

C Nông dân là những người bị áp bức nhiều nhất trong xã hội cũ

D Bọn tay sai trong xã hội cũ là những kẻ tàn bạo và bất nhân nhất

Câu 13:(0,5 điểm) Trong truyện ngắn cùng tên, Lão Hạc hiện lên là người như

thế nào?

A Là một người có số phận đau thương nhưng có phẩm chất cao quý

B Là một người nông dân sống ích kỉ đến mức gàn dở, ngu ngốc

C Là một người nông dân có thái độ sống vô cùng cao thượng

D Là người nông dân có sức sống tiềm tàng, mạnh mẽ

Câu 14:(1,5 điểm) Điền tên kiểu đoạn văn vào các sơ đồ sau:

a 1 2 3 4 5:………

b

Câu3 Điền từ : một nét chung 0,5 điểm

Câu5 Điền từ : tượng hình

tượng thanh

0,5 điểm0,5 điểm

Câu6 Nối 1với e, nối 2 với c, nối 3 với a, nối 4

Sơ đồ b điền đoạn văn diễn dịch

Sơ đồ c điền đoạn văn quy nạp

0,5 điểm0,5 điểm0,5 điểm Như vậy qua bài kiểm tra 15 phút như trên học sinh đã được củng cố khắcsâu toàn bộ kiến thức đã học trong 5 tuần học đầu tiên về cả 3 phân môn đó là:Tiếng Việt, Văn bản đọc hiểu và Tập làm văn

Kết quả của bài kiểm tra 15 phút ở hai lớp 8 sau khi trả bài đã đáp ứng đượcmục tiêu khi ra đề đó là: Học sinh lực học khá, giỏi đạt điểm cao, các em lực họccòn yếu, kém cũng có thể vươn tới mức điểm trung bình hoặc gần trung bình

b Kiểm tra 1 tiết( kiểm tra 45 phút)

Theo phân phối chương trình môn Ngữ Văn lượng bài kiểm tra 1 tiết ở mỗikhối lớp trong một học kì cũng tương đối nhiều (bao gồm cả phần Văn bản đọc

hiểu và Tiếng Việt), lớp ít nhất là hai bài/1 kì vì thế việc ra đề kiểm tra 1 tiếtgiáo viên chủ động và có sự chuẩn bị chu đáo, không thể tùy tiện hoặc ra đề theohứng Trong gần một năm học qua đối với bài kiểm tra 1 tiết chúng tôi không sửdụng hình thức kiểm tra trắc nghiệm khách quan mà thực hiện ra đề 100% là tựluận Yêu cầu ra đề cũng bao gồm 4 mức độ: Nhận biết, thông hiểu, vận dụngthấp và vận dụng cao.

Đối với hình thức kiểm tra này chúng tôi vẫn chú trọng đến những câu hỏi

mở, lồng ghép các môn học liên quan như: Giáo dục công dân, Lịch Sử, giáodục kĩ năng sống, ý thức trách nhiệm công dân để học sinh bộc lộ nhận thức củabản thân mình về cuộc sống Tất nhiên khi ra đề chúng tôi vẫn phải chú trọngnhiều đến phần kiến thức cơ bản mà phân phối chương trình quy định cho mộttiết kiểm tra

Ví dụ: Đề kiểm tra 1 tiết Ngữ Văn lớp 6 tiết 97

I Mục tiêu:

1 Kiến thức:

Kiểm tra đánh giá mức độ chuẩn kiến thức, kĩ năng được quy định trongchương trình Ngữ văn 6 từ tiết 73 đến tiết 97 (6 tuần) với mục đích đánh giánăng lực đọc hiểu và tạo lập những đoạn văn ngắn của học sinh

2 Kĩ năng:

- Kĩ năng đọc hiểu và ghi nhớ kiến thức

- Phát huy năng lực sáng tạo trong việc cảm nhận về các nhân vật, chi tiếttrong văn bản

kí nhận biếtđược tên tácphẩm

Số câu

Số điểm

Tỉ lệ

1220%

1220%

diễn biến sựviệc

- Viết đoạn vănmiêu tả chândung nhân vậtdựa theo vănbản

suy nghĩ vềmột vấn đềđặt ra trongtác phẩm

Số câu

Số điểm

Tỉ lệ

2660%

1220%

3880%

Tổng cộng

Số câu/ số

điểm/tỉ lệ

1 2 20%

2 6 60%

1 2 20%

4 10,0 100%

1- a Hình ảnh con người lao động mạnh mẽ,

khỏe khoắn giữa thiên nhiên

2 Sông nước Cà mau 2- b.Lòng vị tha, nhân hậu sẽ là thứ ánh sáng

đẹp đẽ làm người khác phải thức tỉnh

3 Vượt thác 3- c Bức tranh sông nước, cảnh chợ búa tấp

nập, đông vui nơi mảnh đất tận cùng của Tổquốc

4 Bức tranh của em gái

tôi

4- d Trong cuộc đời không nên hóng hách,

kiêu ngạo kẻo mang vạ vào thân

Câu2: (3 điểm) Bài thơ “Đêm nay Bác không ngủ” (Minh Huệ) kể lại sự việc

gì? Hãy kể lại tóm tắt diễn biến của sự việc ấy bằng một đoạn văn khoảng 7dòng

Câu3: (3 điểm) Dựa vào văn bản “Bài học đường đời đầu tiên” (tác giả Tô

Hoài) em hãy viết đoạn văn khoảng 7 dòng tả lại hình ảnh chàng Dế Mèn theotrí tưởng tượng của em?

Câu4: (2 điểm) Hãy trình bày cảm nghĩ của em về câu nói của thầy Ha men

trong văn bản “Buổi học cuối cùng” (An-phông –xơ- Đô đê) và 2 câu thơ củaLưu Quang Vũ trong bài “Tiếng Việt”?

- Khi một dân tộc rơi vào vòng nô lệ, chừng nào vẫn giữ vững tiếng nói củamình, chẳng khác gì nắm được chìa khóa chốn lao tù

( “Buổi học cuối cùng” - An-phông -xơ- Đô đê) “Tiếng chẳng mất khi Loa Thành đã mất

Nàng Mỵ Châu quỳ xuống lạy cha già”

( Tiếng Việt- Lưu Quang Vũ)