Đại đa số các emviết văn còn khô khan, việc sử dụng các từ ngữ còn vụng về, chưa biết sử dụngbiện pháp tu từ để gợi tả nên câu văn chưa có “hồn” tức là chất lượng các bàivăn đạt kết quả
Trang 1A MỞ ĐẦU 1.Lí do chọn đề tài
Môn Tập làm văn là một môn học chính trong chương trình lớp 4, bảnthân tôi đang là giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy, đón nhận chương trìnhthay đổi tích hợp kỹ năng sống vào môn Tập làm văn, môn Đạo đức, Khoa học,
… nên bản thân cần phải nổ lực phấn đấu đảm nhiệm chức trách của mình đốivới học sinh
Tiếng Việt hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng: nghe, nói,đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi,thông qua việc dạy và học Tiếng Việt góp phần rèn luyện các thao tác của tưduy Cung cấp cho học sinh những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên, conngười, về văn hóa, văn học Việt Nam và nước ngoài
Học Tiếng Việt, học sinh được trang bị những kiến thức cơ bản và tốithiểu cần thiết giúp các em hòa nhập với cộng đồng và phát triển cùng với sựphát triển của xã hội Cùng với môn Toán và một số môn khác, những kiến thứccủa môn Tiếng Việt sẽ là những hành trang trên bước đường đưa các em đikhám phá, tìm hiểu, nghiên cứu thế giới xung quanh và kho tàng tri thức vô tậncủa loài người Trong đó phân môn Tập làm văn là phân môn thực hành, tổnghợp của tất cả các phân môn thuộc môn Tiếng Việt (Tập đọc, Luyện từ và câu,Chính tả, Kể chuyện) Chính vì thế, việc dạy và học Tập làm văn là vấn đề luôncần có sự đổi mới Không thể cứ áp dụng mãi phương pháp học hôm qua vàohôm nay và mai sau
Đổi mới việc dạy cũng thế, trong việc thừa kế cái cũ, cái vốn có đòi hỏiphải là một sự sáng tạo Với các phân môn khác của Tiếng Việt trong việc đổimới nội dung và phương pháp dạy học chỉ rõ quy trình các bước lên lớp rất cụthể rõ ràng Còn với phân môn Tập làm văn, các nhà nghiên cứu chỉ đưa ra quytrình chung nhất cho mỗi loại bài, chủ yếu vẫn là sự sáng tạo của giáo viên khilên lớp Còn việc học thì sao? Ngoài Sách giáo khoa Tiếng Việt thì hiện nay córất nhiều loại sách tham khảo cho học sinh, giúp cho học sinh có cái nhìn đadang, phong phú hơn Song những cuốn sách tham khảo của phân môn Tập làmvăn lại thường đưa ra các bài văn mẫu hoàn chỉnh nên khi làm văn các emthường dựa dẫm, ỉ lại vào bài mẫu, có khi còn sao chép y nguyên bài văn mẫuvào bài làm của mình Cách cảm, cách nghĩ của các em không phong phú màcòn đi theo lối mòn khuôn sáo, tẻ nhạt Từ những lý do khách quan và chủ quantrên để khắc phục những hạn chế trong việc dạy Tập làm văn ở Tiểu học gópphần nâng cao chất lượng dạy học trong nhà trường
Trong phân môn Tập làm văn ở lớp 4, văn miêu tả chiếm thời lượng lớn nhất so với các loại văn khác Trong dạy học văn miêu tả, kĩ năng viết văn có vịtrí gần như quyết định đến sự thành công của bài làm văn miêu tả Học sinhkhông thể tạo nên một bài văn miêu tả khi chưa biết kĩ năng viết văn là gì.Chính kĩ năng này sẽ giúp các em sử dụng tốt ngôn ngữ Tiếng Việt của mình đểlột tả hết ý tưởng cá nhân và rèn tư duy logic Đây sẽ là cơ sở để phác họa mộtcách chân thực và sinh động nhất về đối tượng bằng lời văn của mình
Trang 2Văn miêu tả con vật lớp 4 có vai trò rất quan trọng Nó yêu cầu cao hơn sovới bài văn tả đồ vật và cây cối vì ngoài việc làm rõ những nét tiêu biểu về hìnhdáng, còn cần phải nêu bật được những đặc điểm về hoạt động, tính nết của convật đồng thời bộc lộ được mối quan hệ tình cảm của người tả với con vật đó Thực tế, việc làm văn miêu tả nói chung và miêu tả con vật nói riêng ởTrường Tiểu học Định Tiến – Yên Định còn nhiều hạn chế Đại đa số các emviết văn còn khô khan, việc sử dụng các từ ngữ còn vụng về, chưa biết sử dụngbiện pháp tu từ để gợi tả nên câu văn chưa có “hồn” tức là chất lượng các bàivăn đạt kết quả cao về môn Tiếng Việt còn rất hạn chế, do các em chưa biết cáchquan sát một cách cụ thể, tỉ mỉ những đặc điểm nổi bật của con vật để tìm tòikhám phá ra được “cái mới”, cái nổi bật của con vật đó mà hầu hết các em chỉtưởng tượng để viết bài, dẫn đến những tiết Tập làm văn, viết văn miêu tả trởnên căng thẳng, khô khan, thiếu cảm xúc đã làm mất đi sự hứng thú trong họctập, sự sáng tạo và óc tưởng tượng phong phú của các em học sinh.
Từ những điều đã phân tích ở trên cho thấy việc rèn kĩ năng viết vănmiêu tả nói chung và miêu tả con vật nói riêng cho học sinh lớp 4 là vô cùngquan trọng và đặt lên hàng đầu Nó tạo nền móng vững chắc cho quá trình tíchlũy kiến thức của học sinh ở bậc học quan trọng này mà trong đó người giáoviên Tiểu học chính là người thợ xây đặt những viên gạch đầu tiên cho tiến trìnhsau này của học sinh Vì những lí do quan trọng đó nên tôi đã mạnh dạn chọn
đề tài: “Một số biện pháp giúp học sinh làm tốt bài văn miêu tả con vật ở lớp 4” Qua đó giúp giáo viên tự điều chỉnh phương pháp dạy học để tiết học
diễn ra nhẹ nhàng và có hiệu quả cao
2 Mục đích nghiên cứu:
- Giúp học sinh lớp 4 :
+ Rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý cho bài văn miêu tả con vật + Rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu, viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát, mạch lạc
+ Rèn kĩ năng viết văn miêu tả con vật giàu hình ảnh, cảm xúc
- Giúp giáo viên khối 4 có một số kiến thức và kinh nghiệm khi hướng dẫn học sinh viết bài văn miêu tả nói chung và tả con vật nói riêng
- Giúp bản thân tự học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn
3 Đối tượng nghiên cứu:
Nghiên cứu việc dạy học tập làm văn miêu tả con vật ở lớp 4, đề xuất một
số biện pháp khi dạy văn miêu tả con vật ở lớp 4
Học sinh lớp 4A và 4B Trường Tiểu học Định Tiến
4 Thời gian nghiên cứu:
Năm học : 2018 - 2019
5 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp đọc sách và tài liệu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết
- Phương pháp điều tra khao sát thực tế
- Phương pháp quan sát khách quan
- Phương pháp thu thập thông tin
Trang 3B NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
I Cơ sở lí luận.
Phân môn Tập làm văn có vị trí đặc biệt trong quá trình dạy học tiếng mẹ
đẻ vì tập làm văn nhằm thực hiện mục tiêu cuối cùng, quan trọng là dạy học sinh
sử dụng ngôn ngữ tiếng việt để giao tiếp, tư duy, học tập Thông qua môn tậplàm văn, học sinh vận dụng và hoàn thiện một cách tổng hợp nhứng kiến thức, kĩnăng Tiếng Việt đã được học vào việc tạo nên những bài văn hay, giàu tính nghệthuật
Miêu tả là một trong những kiểu văn bản có vị trí quan trọng trongchương trình TLV lớp 4 Nó góp phần hình thành và phát triển tư duy cho
HS Tiểu học Học văn miêu tả, HS được rèn kĩ năng viết văn miêu tả gắn liềnvới quá trình tạo lập văn bản như: tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý; diễn đạt thànhbài văn miêu tả Việc phân tích dàn bài, lập dàn ý, chia đoạn, quan sát đối tượng,tìm lí lẽ, dẫn chứng trình bày, tranh luận góp phần phát triển năng lực phântích tổng hợp của học sinh
Theo sách Tiếng Việt 4: “ Văn miêu tả là vẽ lại bằng lời những đặc điểmnổi bật của cảnh, của người, của vật giúp người đọc, người nghe có thể hìnhdung được các đối tượng ấy” Văn miêu tả là thể loại văn dùng ngôn ngữ để tả
sự vật, hiện tượng, con người,…một cách sinh động, cụ thể như nó vốn có Đây
là loại văn giàu cảm xúc, giàu trí tưởng tượng, sáng tạo của người viết Vănmiêu tả là một bức tranh vẽ các sự vật, hiện tượng, con người bằng ngôn ngữmột cách sinh động, cụ thể Nhờ có văn miêu tả, con người có thể lạc vào thếgiới của những cảm xúc, những âm thanh, tiếng động, hương vị của những cánhđồng, khu rừng, làng quê…, thấy rõ tư tưởng, tình cảm của mỗi con người, mỗi
sự vật Đó là sự kết tinh của các nhận xét tinh tế, những rung động sâu sắc màngười viết thu lượm được khi quan sát cuộc sống Bất kỳ một sự vật, hiện tượngnào trong cuộc sống cũng có thể trở thành đối tượng của văn miêu tả nhưngkhông phải bất kỳ một sự việc nào cũng trở thành văn miêu tả Miêu tả khôngchỉ đơn giản ở việc giúp người đọc thấy rõ được những nét đặc trưng, những đặcđiểm, tính chất,…không phải là việc sao chép, chụp lại một cách máy móc màphải thể hiện được sự tinh tế của tác giả trong việc sử dụng ngôn từ, trong cáchthể hiện cảm xúc, tình cảm của tác giả đối với đối tượng miêu tả Một bài vănmiêu tả đạt được đỉnh của nó khi mà bằng những ngôn ngữ sinh động nào đókhiến cho người nghe, người đọc như cảm thấy mình đang đứng trước sự vật,hiện tượng đó và cảm thấy như được nghe, sờ những gì mà tác
giả nói đến
Trong cuốn “Văn miêu tả và phương pháp dạy văn miêu tả”, tác giảNguyễn Trí đã nêu rõ ba đặc điểm của văn miêu tả: Văn miêu tả mang tínhthông báo thẩm mĩ, chứa đựng tình cảm của người viết; Văn miêu tả mang tínhsinh động, tạo hình; ngôn ngữ miêu tả giàu cảm xúc, hình ảnh Trong cuốn “Rèn
kỹ năng sử dụng Tiếng Việt” hai tác giả Đào Ngọc và Nguyễn Quang Ninh đãchĩ rõ ba đặc điểm của văn miêu tả Đó là: Văn miêu tả là một loại văn mangtính thông báo thẩm mỹ, trong văn miêu tả, cái mới, cái riêng phải gắn chặt vớitính chân thật; ngôn ngữ trong văn miêu tả bao giờ cũng giàu cảm xúc, giàu hình
Trang 4ảnh, giàu nhịp điệu, âm thanh,… Như vậy, hai tác giả đó nêu thêm một đặc điểmcũng rất quan trọng của văn miêu tả đó là, tính sáng tạo phải gắn chặt với tínhchân thật.
Văn miêu tả là loại văn có tác dụng rất lớn trong việc tái hiện đời sống,
nó giúp học sinh hình thành và phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát và khảnăng đánh giá, nhận xét Tư duy hình tượng của trẻ cũng được rèn luyện và pháttriển qua việc sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hoá
Miêu tả con vật là một thể loại văn bản mà trong đó, người viết dùng ngônngữ có tính chất nghệ thuật của mình để tái hiện, sao chụp lại hình ảnh con vậtvới những đặc điểm nổi bật cả về hình dáng bên ngoài lẫn những hoạt động vàthói quen sinh hoạt nhằm giúp người đọc, người nghe hình dung, tưởng tượng racon vật ấy thông qua các giác quan của mình… Đặc biệt trí tưởng tượng của các
em trong giai đoạn này bị chi phối mạnh mẽ bởi các xúc cảm, tình cảm, nhữnghình ảnh, sự việc, hiện tượng để gắn liền với các rung động tình cảm Các em cólòng say mê văn học, hứng thú với việc dùng câu văn của mình để bộc lộ một sựvật, một hiện tượng nào đó, có tình cảm và sự gắn bó với những đồ vật, nhữngloài vật xung quanh Từ đó các em có nhu cầu bộc lộ cảm xúc của mình trướcnhững sự vật, sự việc mà bản thân mình tiếp xúc hàng ngày Hoạt động sáng tạoyêu thích của các em được thể hiện rõ trong làm văn Nếu được học theo mộtchương trình đúng, một phương pháp phù hợp thì các em tuổi này rất thích họcvăn Song đặc điểm tâm sinh lí học sinh tiểu học là dễ nhớ nhưng nhanh quên,
sự tập trung chú ý chưa cao, trí nhớ chưa bền vững thích học nhưng chóng chán
Tư duy của các em mang đậm nét cụ thể, trực quan, khả năng phân tích tổng hợpkém, vốn từ ngữ còn hạn chế nên phần lớn học sinh còn lúng túng, vụng về, gặpnhiều khó khăn khi làm văn miêu tả nói chung và tả con vật nói riêng Số họcsinh làm được một bài văn hay, có sáng tạo chưa nhiều
II Thực trạng của việc làm bài văn miêu tả con vật của học sinh lớp 4
ở Trường Tiểu học Định Tiến – Yên Định
1 Kỹ năng quan sát, tìm ý cho bài văn tả con vật của học sinh chưa tốt.
Qua khảo sát thực tế hầu hết các em còn rất lúng túng trong việc quan sátđối tượng và tìm ý Ví dụ : Em Phạm Đức Hiếu em đã quan sát và ghi chép như
sau: “Nhà em có nuôi một con chó Nó đen như cục than Bụng nó như bụng lợn Mắt nó như hai viên bi Bốn chân nó như cái cột đình” Từ đó cho thấy các
em còn chưa nắm được trình tự quan sát một đối tượng như thế nào? Chưa nắmđược cách tìm ý ra sao? Đặc điểm nào là chính, đặc điểm nào là phụ? Cách ghichép tư liệu khi quan sát như thế nào? Tổng hợp tư liệu ra sao? Sử dụng tư liệu
từ quá trình quan sát vào hành văn như thế nào? Đây chính là một trong nhữngnguyên nhân chủ yếu làm cho bài văn miêu tả của học sinh có hiện tượng “Râuông nọ cắm cằm bà kia” hoặc bài làm văn không đầy đủ ý và thiếu sự sinh độngcần có, nhiều em không nắm được đặc điểm đối tượng mình đang tả, dẫn đến tảkhông chân thực hoặc tả chung chung, hay vay mượn của người khác nên dẫnđến khi làm văn không đạt hiệu quả cao
2 Học sinh chưa nắm chắc cách làm một bài văn miêu tả con vật do chưa hiểu kĩ dàn bài chung, chưa lập được dàn bài chi tiết
Trang 5Nhiều học sinh chưa nắm chắc được cấu tạo chung của bài văn miêu tả convật dẫn đến bài làm chưa rõ 3 phần mở bài, thân bài, kết bài Ví dụ: bài của emTrịnh Văn Minh, em Lê Sĩ Thụy Cũng do chưa nắm chắc cấu tạo của bài vănmiêu tả con vật mà học sinh sắp xếp ý còn lộn xộn, chưa tả theo một trình tự hợp
lý Ví dụ Em Nguyễn Đức Lĩnh lớp tôi tả con chó như sau: “Tô Ni là con chó
mà em nuôi, người nó như quả bí, đầu nó như quả bóng gôn, mắt nó như hai hòn bi ve Mỗi lần em đi học về là nó lại nhảy tót lên người em Em rất hạnh phúc vì có chú chó, em sẽ yêu quý chú chó suốt đời Em chúc chú chó mau khỏi bệnh ghẻ”.
Nguyên nhân: Do các em chưa nắm chắc dàn bài chung, chưa lập dàn bàichi tiết cho bài văn dẫn đến bài làm của các em ý còn lộn xộn và chưa theo mộttrình tự hợp lý
3 Kĩ năng dùng từ, đặt câu, diễn đạt viết đoạn văn miêu tả chi tiết hình dáng, màu sắc, cấu tạo, hoạt động … của con vật ở học sinh chưa tốt.
Qua khảo sát tôi thấy cách dùng từ của nhiều em chưa chính xác và chưaphù hợp VD: Con mèo có bộ lông trắng tinh Khi viết đoạn văn chủ yếu là các
em mới biết liệt kê các bộ phận chứ chưa biết tả các đặc điểm nổi bật của các bộ
phận đó Ví dụ: Em Vũ Thị Thảo Tuyến lớp tôi tả con mèo như sau: “ Con mèo nhà em nuôi đã lâu, lông nó màu trắng Hai con mắt to tròn, cái mũi đỏ Râu dài mọc xung quanh mép Nó chạy nhảy và leo trèo cả ngày, lúc mệt nó lại ngủ
ở góc nhà.” Đây không phải là văn miêu tả Đây chỉ là sự liệt kê các đặc điểm,
tính chất của một con mèo Vì thế nếu nói một cách chặt chẽ thì đoạn văn trênmang tính chất sinh học chứ chưa mang tính văn học Có em viết câu không đủ
thành phần ví dụ: “Mặc dù chú ngủ cả ngày” ; “Chả biết được con ruồi muỗi nào không” Có em viết câu không rõ nghĩa:”Sáng nay tôi dậy muộn, tôi thấy cánh cửa hé mở, tôi không hiểu có chuyện gì, tôi đi gọi cún con tôi cũng chẳng thấy cún con đâu”hay “Con mèo lông trắng mắt nó em yêu chú lắm”.,Câu
không có sự tương hợp về nghĩa giữa các thành phần câu, giữa các vế câu: Ví dụ
“Vì luôn yêu mến em cún con rất gầy gò”; “ Chú Mèo có bộ lông mọc vàng ươm” Cách diễn đạt của các em còn vụng về ví dụ có em viết: “Cún con luôn thức đêm để trông nhà Em rất thương cún con vì nó luôn thức đêm để trông nhà cho gia đình em” …
Nguyên nhân: Các em chưa hiểu rõ đặc điểm cơ bản của văn miêu tả,chưa phân biệt được sự khác biệt giữa văn bản miêu tả với các kiểu bài vănkhác Khả năng quan sát và lựa chọn hình ảnh để quan sát và miêu tả chưa tinh
tế Kĩ năng lựa chọn từ ngữ, dùng từ, đặt câu, viết đoạn văn, kĩ năng diễn đạt,…còn hạn chế Các em chưa biết cách sắp xếp ý khi viết bài, bố cục thiếu rõ ràng,chưa khoa học
4 Vốn từ nghèo nàn, bài văn không có hình ảnh cảm xúc
- Do vốn từ miêu tả còn nghèo nàn Chưa có thói quen tích luỹ các từ ngữgợi tả nên chất lượng bài viết chưa cao, nội dung sơ sài, diễn đạt lủng củng, khôkhan, thiếu tính sáng tạo, thiếu sự hồn nhiên ngây thơ hoặc máy móc, rập khuôncác bài văn mẫu, không biết liên kết câu và lồng cảm xúc của bản thân vào bàiviết
Trang 6- Không có thói quen sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hoá khi viếtvăn Khả năng giao cảm với đối tượng miêu tả còn hạn chế; cảm xúc, tình cảmkhông tự nhiên, có sự gượng ép
- Trong tiết trả bài, học sinh chưa được sửa lỗi và tự sửa lỗi kĩ càng, đầyđủ; các em cảm thấy nặng nề, thất vọng về bài viết của mình.Các em chưa thực
sự cảm thấy yêu môn học
- Một số học sinh chưa xác định được trọng tâm của đề bài văn miêu tảcon vật nên đoạn viết của các em không biết viết bắt đầu từ đâu, phải viết những
gì, viết như thế nào, thậm chí viết còn sai đề, xa đề Các em còn rất lúng túngkhi làm một bài văn miêu tả con vật vì thế dẫn đến kết quả đạt được chưa cao
- Các tiết Tập làm văn chính khoá GV đã dạy các em viết từng phần, miêu
tả từng bộ phận nhưng nhiều em chưa biết tổng hợp để viết thành bài văn hoànchỉnh dẫn đến bài viết chưa đạt yêu cầu
* Sau khi nắm được thực trạng dạy và học kiểu bài văn miêu tả con vật ở
lớp 4, tôi đã tiến hành khảo sát ở hai lớp 4A và 4B để kiểm tra khả năng làm bàivăn miêu tả con vật của các em
Để kiểm tra bài làm của học sinh, tôi cho các em làm bài văn với đề bàisau:
Đề bài: Hãy tả một con vật nuôi mà em thích nhất.
Sau khi kiểm tra, tôi đã chấm bài và thu được kết quả như sau:
lể, liệt kê các bộ phận của con vật chứ chưa biết miêu tả đặc điểm nổi bật các bộphận của con vật Còn các bài văn chưa hoàn thành thì chưa có bố cục rõ ràng,sắp xếp ý lộn xộn, diễn đạt dài dòng Đặc biệt một số em mới chỉ viết dướidạng đoạn văn 8 đến 10 câu Về mặt cấu tạo câu các em cũng còn mắc rất nhiềulỗi về thành phần câu, về nghĩa của câu,…
Trang 7Kết quả này cũng cho thấy một phần nào đó sự quan tâm của giáo viêntrong việc rèn luyện kỹ năng làm bài văn và mở rộng kiến thức cho học sinh cònhạn chế.
Từ thực trạng trên tôi thấy cần phải cung cấp kiến thức và hướng dẫn chohọc sinh kỹ năng làm bài văn miêu tả con vật để học sinh làm tốt dạng văn này
III Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề
1 Hướng dẫn học sinh quan sát, tìm ý.
Như chúng ta đã biết: Quan sát là sử dụng các giác quan để xem xét, nhậnbiết sự vật, hiện tượng Có quan sát tốt, quan sát theo trình tự hợp lý học sinhmới viết được bài văn hay Một số học sinh do chưa nắm được phương phápquan sát nên dẫn đến bài văn miêu tả có nội dung sơ sài, mang tính liệt kê, chưalàm nổi bật được đối tượng miêu tả
Thực trạng cho thấy ở các tiết luyện tập quan sát con vật giáo viên chưacho học sinh quan sát trực tiếp con vật được miêu tả mà đa phần học sinh suynghĩ và nhớ lại những gì mình đã nhìn thấy từ con vật đó rồi ghi lại Vì vậy nộidung quan sát được học sinh ghi lại theo trí nhớ nên đôi khi có những chi tiếtchưa thật chính xác
Với bản thân tôi khi dạy tiết quan sát, tôi thường tổ chức cho học sinhquan sát trực tiếp con vật ở nhà rồi ghi lại kết quả quan sát vào giấy Trước ngàyhọc tiết quan sát tôi giao nhiệm vụ cho học sinh: “Em hãy quan sát một con vật
mà em thích” Với yêu cầu này học sinh sẽ có thời gian chuẩn bị và quan sátđược con vật mà em thích ( Có thể các em quan sát con vật của nhà hoặc ở gầnnhà) và lưu ý học sinh ghi lại những điều quan sát được theo hướng dẫn của cô.Khi dạy tiết Luyện tập quan sát con vật tôi thường hướng dẫn học sinh
- Xác định đối tượng quan sát
- Chọn cho mình trình tự quan sát hợp lý Tôi thường gợi ý cho học sinhlựa chọn các trình tự quan sát như:
+ Quan sát từ bao quát đến từng bộ phận, từ bộ phận chủ yếu đến các bộphận thứ yếu,…
+ Quan sát trình tự tâm lý: Thấy nét nào nổi bật thu hút bản thân, gây cảmxúc mạnh thì quan sát trước, các bộ phận khác quan sát sau
+ Cần quan sát đầy đủ những đặc điểm về hình dáng, hoạt động và cả mốiquan hệ của con vật đối với người
Điều quan trọng là phải rèn cho học sinh của mình nhìn sự vật miêu tả bằngtâm trạng của mình, cảm xúc của mình để thấy được những điểm nổi bật, riêngbiệt của con vật mình tả Biết dừng lại ở những bộ phận chủ yếu, trọng tâm đểquan sát nhằm phân biệt được con vật mình tả với con vật khác cùng loại
Mặt khác, khi hướng dẫn học sinh quan sát cần hướng dẫn học sinh sửdụng các giác quan để quan sát Thông thường khi quan sát các em chỉ dùng mắt
để quan sát, vì vậy kết quả thu được thường gắn liền với thị giác như: hình dáng,màu sắc, độ gần, xa Khi hướng dẫn quan sát tôi còn hướng dẫn các em dùngmắt để quan sát vóc dáng, kích thước, màu sắc dùng tay để xoa lên bộ lông, dùng tai để nghe tiếng động, Sau khi hướng dẫn học sinh quan sát, giáo viêncần hướng dẫn học sinh ghi lại những điều mình quan sát được theo một trình tự
Trang 8hợp lý Tôi thường hướng dẫn học sinh ghi lại những điều các em quan sát đượctheo dàn bài chung của bài văn miêu tả con vật
* Tóm lại: Mỗi một người giáo viên cần phải hiểu rằng: Hướng dẫn học
sinh quan sát là một bước làm rất quan trọng trong tiết Tập làm văn miêu tả nóichung và miêu tả con vật nói riêng Nhờ vậy mà học sinh lóp tôi em nào cũngbiết quan sát quan sát con vật của mình theo đúng trình tự, quan sát được nhữngđặc điểm nổi bật về hình dáng và hoạt động của con vật đó
2 Hướng dẫn và xây dựng cho học sinh một dàn bài chung, dàn bài chi tiết cho bài văn miêu tả con vật
Muốn làm tốt, viết trôi chảy mạch lạc học sinh cần nắm vững cấu tạo của
bài văn miêu tả con vật, vì vậy ở các tiết luyện Tiếng Việt, giáo viên cần hướngdẫn để học sinh xây dựng được dàn bài của bài văn miêu tả con vật Nắm đượcdàn bài của bài văn miêu tả con vật học sinh sẽ có điểm tựa để quan sát theotrình tự hợp lý, viết được bài văn mà không lúng túng, nhất là đối với học sinhkhông có năng khiếu viết văn Vì vậy tôi đã hướng dẫn học sinh lập được mộtdàn bài chung có bố cục như sau:
Mở bài: Giới thiệu con vật định tả là con gì? Con vật này của nhà ai? Nó
được nuôi từ bao giờ?
+Tác dụng của con vật đối với đời sống con người
Kết bài: Nêu cảm nghĩ của em về con vật định tả, lợi ích của nó, ý thức
chăm sóc con vật
Giáo viên lưu ý học sinh khi miêu tả dùng từ tượng thanh để mô tả lại âmthanh nhằm mục đích khắc họa lại âm thanh đặc trưng của con vật được miêu tả.Nên dùng biện pháp so sánh, nhân hóa, các từ ngữ chỉ màu sắc, phẩm chất, cácđộng từ chỉ hoạt động mang đặc trưng giống loài để miêu tả con vật cho cụ thể
và sinh động
Dựa vào bố cục này học sinh sẽ lập được dàn ý chi tiết cho bài văn tả convật cụ thể của mình theo trình tự hợp lý Ví dụ một em đã lập dàn ý chi tiết chobài văn tả con chó như sau :
Mở bài : Từ trước đến nay nhà em ít nuôi con vật nào trong nhà nhưng
hôm nay lại xuất hiện con chó lai này.Đó là món quà bà ngoại đã cho em nhân lúc em về quê ăn giỗ.
Thân bài :
a) Tả khái quát rồi đến tả chi tiết từng bộ phận của con chó
- Con Mực nhập khẩu vào nhà em khi nó còn là một cậu bé nhỏ xíu, vậy
mà giờ nó đã cao lớn rồi.
- Toàn thân nó được bao bọc bởi lớp áo màu đen hung
- Nó nặng khoảng mười lăm ki – lô - gam.
Trang 9- Cái đầu nó to như trái bưởi với hai cái tai lúc nào cũng cúp xuống, hai cái tai chỉ dựng đứng lên khi nó đang hóng nghe ai nói chuyện mà thôi.
- Đôi mắt to màu nâu sẫm.
- Chiếc mũi lúc nào cũng ươn ướt, hít hít như muốn tìm kiếm vật gì vậy.
- Mõm chú to và dài, mỗi khi chú ngáp lộ rõ mấy cái răng nhọn hoắt, cái lưỡi màu hồng hay lè ra ngoài
b) Tả hoạt động của con chó.
- Mực rất khôn ngoan, mỗi khi em vui bảo nó nằm xuống, hay bắt tay là nó làm liền.
- Chú là loài vật rất thính, khách lạ hay quen vào nhà chú đều phân biệt được hết Khách lạ thì chú sủa những tràng dài như báo hiệu cho chủ biết, còn khách quen thì chú ngó ngoáy đuôi vui mừng như là hiếu khách lắm vậy.
- Mực thường ngủ ngoài hiên nhà để trông coi nhà và đàn gà của mẹ Không một tiếng động nhở nào mà chú không phát hiện được cả Dù ai trong gia đình em đi đâu thật xa, thật lâu không về nhưng khi về đến cổng là con Mực
đã nhảy ào ra mừng rỡ
Kết bài : Người ta nói “ Chó là loài vật trung thành với chủ nhất” quả
không sai chút nào Em yêu con Mực như một người bạn thân của mình, nhất là những lúc ở nhà một mình Mực đúng là niềm vui của em.
* Tóm lại : Từ dàn bài chi tiết này các em sẽ làm tốt được bài văn với đầy
đủ ba phần (mở bài, thân bài, kết bài) và sắp xếp các ý theo một trình tự hợp lý
3 Hướng dẫn học sinh rèn luyện miêu tả các bộ phận của con vật và viết thành đoạn văn.
Từ việc học sinh được làm quen và tìm hiểu cách miêu tả các bộ phận củacon vật của một số nhà văn như SGK đã giới thiệu, tôi hướng dẫn học sinh miêu
tả các bộ phận của con vật mà các em đã được quan sát Tôi không gò bó, épbuộc các em phải miêu tả con vật nào mà con vật cần miêu tả do các em lựachọn và các em được quan sát ở tiết trước
- Hướng dẫn học sinh viết đoạn văn tả đặc điểm hình dáng bên ngoài vớicác câu hỏi gợi ý sau:
+ Trông nó to nhỏ ra sao?
+ Hình dáng nó trông giống vật gì quen thuộc?
+ Màu sắc bộ lông (hoặc màu da) thế nào?
+ Đầu, mình, chân, đuôi, … có nét gì đặc biệt ?
Từ các câu hỏi gợi ý, tôi hướng dẫn học sinh viết thành một đoạn văn tảbao quát Sau đó tôi cho học sinh đọc trước lớp để các bạn nhận xét, bổ sung vàsửa chữa Như vậy học sinh có thể viết được đoạn văn hay
Ví dụ với đề bài: Hãy tả con vật mà em yêu thích, học sinh đã viết đoạnvăn như sau:
Chú gà nhà em thuộc giống gà nòi Chú có vóc dáng cao to, khỏe mạnh, oai vệ giống một chàng võ sĩ cường tráng Toàn thân chú được bao phủ bằng bộ lông vàng mướt như nhung xen lẫn màu xanh đen óng ánh Đầu tròn như một quả chanh nhỏ và nổi bật là chiếc mào gà hình răng cưa đỏ tươi trông như một đốm lửa nhỏ Đôi mắt sáng và tròn như hai hạt ngọc, lúc nào cũng lóng la lóng lánh Cái mỏ của chú trông như hai mảnh thép hình vòng cung ốp lại dùng để kiếm ăn
Trang 10và tự vệ Cổ nối liền với thân và được phủ một lớp lông màu đỏ chói.Thân mình chú chắc nịch, da dẻ hồng hào Đuôi chú như chiếc cầu vồng ngũ sắc, cong và dài làm tăng thêm nét đẹp của chàng võ sĩ Đôi chân vừa cao to vừa rắn chắc được bao bọc bởi một lớp vảy sừng màu vàng nghệ Hai cái cựa chòi ra như hai mũi tên, nhọn hoắt, đây là thứ vũ khí lợi hại giúp chú tự vệ khi bị tấn công.
- Hướng dẫn học sinh viết đoạn văn miêu tả tính nết và một vài hoạt động + Tính nết đáng yêu của con vật là gì?
+ Tính nết ấy biểu hiện qua những cử chỉ hoạt động nào?
Khi tả chúng ta cần chú ý tới từng bộ phận của nó nhưng đồng thời cũngcần chú ý là hình dáng, màu sắc,… của mỗi con vật khác nhau Giáo viên cầnhướng dẫn học sinh khi miêu tả cần làm toát lên được những nét riêng biệt củanhững con vật
Đối với học sinh có năng khiếu chỉ cần tả lướt qua các bộ phận, mỗi bộphận chỉ điểm một, hai chi tiết đặc biệt nổi bật, đặc biệt chú trọng miêu tả nétnổi bật của con vật đó để phân biệt với các con vật khác cùng loài Tôi luônkhuyến khích học sinh khi miêu tả cần phát hiện những điểm mới, khác lạ củacon vật mình tả, vì thế bài văn miêu tả của các em rất đa dạng, phong phú vàhồn nhiên
Ví dụ đoạn văn tả hoạt động và tính nết của chú chó, em Trần Thị HồngThu viết như sau:
“Con Rô sạch sẽ lắm Mỗi lần mẹ gọi: “Rô đi tắm” là nó vẫy đuôi chạy theo ngoan ngoãn như một đứa bé được nuông chiều Thân hình nó không hề có một con bọ, con rận nào cả Không biết mẹ dạy con rô từ bao giờ mà nó biết đi
vệ sinh vào một chỗ phía sau nhà Nó rất ý tứ Mỗi khi có khách đến chơi nhà,
nó nằm im trên tấm đệm, đôi tai vểnh lên nghe bố mẹ và khách nói chuyện Khách đứng dậy ra về, con Rô cũng theo bố mẹ em đi ra cửa như để tiễn chân khách”
Ngoài ra, tôi còn hướng dẫn học sinh nêu sự gắn bó và những kỷ niệm của
em đối với con vật Nhất là tác dụng của nó đối với đời sống của chúng ta và cáitình của chúng ta đối với con vật Cần lưu ý học sinh ý này phải miêu tả cảmxúc, kỷ niệm chân thực đúng với tình cảm của mình Với học sinh có năng khiếutôi hướng dẫn các em lồng ý này khi miêu tả các bộ phận của con vật
Khi hướng dẫn học sinh miêu tả các bộ phận của con vật, tôi lưu ý học sinhtrình bày thành các đoạn văn Với mỗi đoạn văn cần có câu mở đoạn giới thiệuchung Hết đoạn văn cần xuống dòng và lùi vào một chữ Cần hướng dẫn họcsinh khi viết câu mở đoạn nên dùng từ ngữ để liên kết với đoạn trên
* Tóm lại: Qua việc hướng dẫn học sinh rèn miêu tả các bộ phận của con
vật rồi viết thành đoạn văn, tôi thấy đa số học sinh trong lớp đã miêu tả đầy đủcác bộ phận, hoạt động, tính nết của con vật Nhiều em còn sử dụng biện pháp
so sánh, nhân hóa biểu lộ tình cảm, cảm xúc của mình khi miêu tả làm cho đoạnvăn hay hơn sinh động hấp dẫn hơn
4 Hướng dẫn học sinh luyện tập xây dựng mở bài, kết bài.
Bài văn không thể thiếu phần mở bài và kết bài, những phần này thườngthu hút người đọc, người nghe chú ý cách đặt vấn đề và cách cảm nghĩ về vấn đề