ĐẶT VẤN ĐỀ: (05 phút)Trong công cuộc đổi mới hiện nay thì vấn đề phát huy sức mạnh toàn dân tộc, về dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam có ý nghĩa quan trọng góp phần vững chắc để chúng ta tiếp tục đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước góp phần vào thực hiện công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.Vậy Đảng ta đã có những nhận thức như thế nào và đề ra giải pháp gì để phát huy sức mạnh toàn dân tộc, phát huy dân chủ và xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa? Sau đây chúng ta cùng trao đổi bài học số 3 của Chương trình Bồi dưỡng đảng viên mới để làm rõ vấn đề này.
Trang 1BÀI 3: PHÁT HUY SỨC MẠNH TOÀN DÂN TỘC, DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA, XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN NHÀ
NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
Người soạn: Đinh Thế Thắng Đối tượng giảng: đảng viên mới.
Số tiết lên lớp: 05 tiết
A- MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU
- Mục đích: Trang bị cho học viên những nội dung cơ bản nhất về phát huy sức
mạnh toàn dân tộc; nhận thức đúng đắn về dân chủ và dân chủ xã hội chủ nghĩa ởnước ta; bản chất của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, qua đó giúphọc viên nâng cao nhận thức, củng cố niềm tin vào chế độ mà Đảng và nhân dân tađang xây dựng
- Yêu cầu: Từ những kiến thức đã học, học viên có ý thức xây dựng khối đại
đoàn kết toàn dân tộc, phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa từ đó góp phần xây dựng
và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền của dân, do dân và vì dân Mỗi học viên khôngngừng rèn luyện bản thân, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân,tích cực đấu tranh chống lại những biểu hiện tiêu cực, xuyên tạc, nói xấu Đảng, Nhànước, chống phá chế độ
B- KẾT CẤU NỘI DUNG, PHÂN CHIA THỜI GIAN, TRỌNG TÂM CỦA BÀI: Kết cấu nội dung, phân chia thời gian:
I PHÁT HUY SỨC MẠNH TOÀN DÂN TỘC (45 phút)
1 Quan điểm của Đảng về phát huy sức mạnh toàn dân tộc (20 phút)
2 Phương hướng, nội dung, giải pháp phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân
tộc trong giai đoạn hiện nay (25 phút)
II PHÁT HUY DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA (65 phút)
1 Dân chủ là bản chất của chủ nghĩa xã hội (20 phút)
2 Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa là nguồn lực chủ yếu của công cuộc đổi
Trang 21 Quan điểm của Đảng ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
(25 phút)
2 Bản chất Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam (30 phút)
3 Xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân,
do nhân dân và vì nhân dân trong giai đoạn hiện nay (35 phút)
Trọng tâm của bài: Phần III BẢN CHẤT VÀ CÁC NHIỆM VỤ XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
C PHƯƠNG PHÁP GIẢNG DẠY VÀ ĐỒ DÙNG DẠY HỌC:
Kết hợp phương pháp thuyết trình, diễn dịch, quy nạp và phát vấn
Sử dụng laptop và máy chiếu
D TÀI LIỆU PHỤC VỤ SOẠN GIẢNG
Tài liệu bồi dưỡng chính trị dành cho học viên lớp Bồi dưỡng đảng viên mới do
Ban Tuyên giáo Trung ương biên soạn, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2012.Các tài liệu tham khảo khác do Ban Tuyên giáo Trung ương biên soạn
Đ NỘI DUNG CÁC BƯỚC LÊN LỚP VÀ PHÂN CHIA THỜI GIAN
Bước 1: Ổn định lớp (03 phút)
Bước 2: Kiểm tra bài cũ (05 phút)
Câu 1: Đồng chí hãy nêu các đặc trưng của chế độ xã hội chủ nghĩa mà nhân dân đang xây dựng?
Theo Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011, chế độ xã hội chủ nghĩa mà nhândân đang xây dựng có tám đặc trưng sau:
- Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh;
- Do nhân dân làm chủ;
- Có nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệsản xuất tiến bộ phù hợp;
- Con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện;
- Các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúpnhau cùng phát triển;
- Có quan hệ hữu nghị và hợp tác với các nước trên thế giới
Câu 2: Đ/c hãy trình bày những phương hướng đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta?
Để xây dựng chủ nghĩa xã hội, Đảng ta đã đề ra 8 phương hướng cơ bản:
Trang 3- Một là, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước gắn với phát triểnkinh tế tri thức, bảo vệ tài nguyên, môi trường
- Hai là, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
- Ba là, xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng conngười, nâng cao đời sống nhân dân, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội
- Bốn là, bảo đảm vững chắc quốc phòng và an ninh quốc gia, trật tự và an toàn
Vậy Đảng ta đã có những nhận thức như thế nào và đề ra giải pháp gì để pháthuy sức mạnh toàn dân tộc, phát huy dân chủ và xây dựng Nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa? Sau đây chúng ta cùng trao đổi bài học số 3 của Chương trình Bồidưỡng đảng viên mới để làm rõ vấn đề này
I PHÁT HUY SỨC MẠNH TOÀN DÂN TỘC
1 Quan điểm của Đảng về phát huy sức mạnh toàn dân tộc
Sức mạnh của một cộng đồng được tạo nên bởi các thành viên trong cộng đồng đó bảo vệ, giúp đỡ, tương trợ, tôn trọng lẫn nhau, tạo điều kiện cho nhau cùng phát triển; các thành viên hy sinh lợi ích riêng vì lợi ích chung hoặc chấp nhận, tôn trọng lợi ích riêng của các thành viên khác, không để ảnh hưởng đến lợi ích chung.
Trang 4 Đại đoàn kết dân tộc là một trong những bài học thắng lợi của cách mạng ViệtNam, một tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã được các Đại hội của Đảngliên tiếp khẳng định và nêu cao Trong sự nghiệp đổi mới, hội nhập của nước ta thì ýnghĩa của bài học nói trên càng có tính thời sự sâu sắc.
- Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết
Thành công, thành công, đại thành công
- Một cây làm chẳng nên non
Ba cây chụm lại nên hòn núi caoTrong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam Đảng ta luôn luôn xác định pháthuy sức mạnh toàn dân tộc là nguồn lực chủ yếu để đấu tranh giành độc lập dân tộc,xây dựng và bảo vệ tổ quốc:
+ Đại hội VI của Đảng xác định: “trong toàn bộ hoạt động của mình, Đảng phải quán triệt tư tưởng lấy dân làm gốc”, xây dựng và phát huy quyền làm chủ của nhân dân lao động” Vd: Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn lúc lâm chung, vua
Trần Anh Tông hỏi kế giữ nước, ông nói "khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bềngốc Đó là thượng sách giữ nước vậy"; Ngày xưa, Nguyễn Trãi đã từng có câu: Chởthuyền là dân mà lật thuyền cũng là dân
Hay Phan Bội Châu cũng đã từng nói: "Dân là dân nước Nước là nước dân.Được lòng dân thì sống, không được lòng dân thì chết"
Một đất nước muốn tồn tại thì phải lấy dân làm gốc Dân là nguồn sức mạnh tolớn của mỗi quốc gia, nếu thuận lòng dân thì đất nước mới tồn tại lâu bền được
+ Đại hội VIII khẳng định: “Chính những ý kiến, nguyện vọng và sáng kiến của nhân dân là nguồn gốc hình thành đường lối đổi mới của Đảng”
+ Đại hội IX của Đảng một lần nữa nhấn mạnh: “Động lực chủ yếu để phát triển đất nước là đại đoàn kết toàn dân trên cơ sở liên minh giữa giai cấp công nhân với nông dân và trí thức do Đảng lãnh đạo, kết hợp hài hòa các lợi ích cá nhân, tập thể và xã hội, phát huy mọi tiềm năng và nguồn lực của các thành phần kinh tế, của toàn xã hội” + Cương lĩnh (bổ sung, phát triển năm 2011) của Đảng đã khẳng định: “Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các đoàn thể nhân dân có vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết toàn dân tộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đại diện, bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân…”
Trang 5+ Đại hội XII nhấn mạnh yêu cầu trong giai đoạn cách mạng hiện nay là phải
“tạo sinh lực mới của khối đại đoàn kết toàn dân tộc”.
Như vậy, Đảng ta qua các kỳ ĐH đều khẳng định quan điểm nhất quán về pháthuy sức mạnh toàn dân tộc, trong đó nhấn mạnh đến yếu tố "lấy dân làm gốc", mọiviệc phải "của dân, do dân, vì dân" Quan điểm đó được thể hiện qua cụ thể như sau:
Một là, Đại đoàn kết toàn dân tộc trên nền tảng liên minh giai cấp dưới sự lãnh
đạo của Đảng là đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam (giai cấp công nhân, giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức) đây là nguồn sức mạnh, động lực
chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm thắng lợi bền vững của sựnghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
Hai là, đại đoàn kết là sự nghiệp của toàn dân tộc, của cả hệ thống chính trị mà
hạt nhân lãnh đạo là các tổ chức đảng, được thực hiện bằng nhiều biện pháp, hìnhthức, trong đó các chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước có ý
nghĩa quan trọng hàng đầu VD: Nghị quyết số 24 Về công tác dân tộc; Nghị quyết
số 25 về công tác tôn giáo… đều là những NQ rất quan trọng thể hiện rõ chủ trương,
chính sách của Đảng ta về đại đoàn kết
Ba là, vấn đề đại đoàn kết toàn dân tộc bắt đầu từ sự đặt đúng vị trí của yếu tố
lợi ích, Trong đó, phải đáp ứng lợi ích thiết thực của nhân dân và kết hợp hài hòacác lợi ích, thống nhất quyền lợi và nghĩa vụ công dân”
Bốn là, thực hiện dân chủ và phát huy chủ nghĩa yêu nước là những yếu tố quan
trọng để củng cố và phát triển khối đại đoàn kết toàn dân tộc Chủ nghĩa yêu nướcluôn luôn là động lực lớn nhất của dân tộc ta trong quá trình lịch sử Dân chủ vừa làmục tiêu vừa là động lực của cách mạng
2 Phương hướng, nội dung, giải pháp phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong tình hình hiện nay
Đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam,
là động lực và nguồn lực to lớn trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Để phát huy
sức mạnh toàn dân tộc trong giai đoạn hiện nay cần thực hiện một số giải pháp sau:
- Tiếp tục thể chế hóa và cụ thể hóa các quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về đại đoàn kết toàn dân tộc; hoàn thiện và thực hiện có hiệu quả các
cơ chế, chính sách phát huy vai trò của nhân dân trong việc quyết định những vấn đề
Trang 6lớn của đất nước Ví dụ: - Chính sách về dân tộc, tôn giáo; - Chính sách đối với
thương binh, gia đình liệt sĩ, người có công…
- Đại đoàn kết toàn dân tộc phải dựa trên cơ sở giải quyết hài hòa quan hệ lợi ích giữa các thành viên trong xã hội.
+ Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân;
+ Không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, bảo đảmmỗi người dân đều được thụ hưởng những thành quả của công cuộc đổi mới
- Quan tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng, phát triển giai cấp công nhân
Phân tích: Giai cấp công nhân là sản phẩm của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại
hóa và là lực lượng to lớn góp phần quyết định tốc độ tăng trưởng kinh tế của đất nước.+ Quan tâm cả về số lượng và chất lượng;
+ Nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ học vấn, chuyên môn, kỹ năng nghềnghiệp, tác phong công nghiệp, kỷ luật lao động của công nhân;
+ Sửa đổi, bổ sung các chính sách, pháp luật về tiền lương, bảo hiểm xã hội, bảohiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp
+ Bảo vệ quyền lợi, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của công nhân
Ví dụ: Công nhân được đào tạo nâng cao tay nghề, cải thiện điều kiện làm việc
của công nhân; quan tâm đối với công nhân nữ; chăm lo đến đời sống vật chất vàtinh thần cho công nhân
- Xây dựng, phát huy vai trò của giai cấp nông dân Bao gồm:
+ Hỗ trợ, khuyến khích nông dân học nghề,
+ Chuyển dịch cơ cấu lao động, tiếp nhận và ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ, + Tạo điều kiện thuận lợi để nông dân chuyển sang làm công nghiệp và dịch vụ
Liên hệ: Đào tạo nghề, hỗ trợ vốn, cải cách thủ tục hành chính, khuyến khích
kinh doanh, sản xuất, bao tiêu sản phẩm
- Xây dựng đội ngũ trí thức ngày càng lớn mạnh Bao gồm:
+ Phát triển trí thức có chất lượng, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước
+ Tôn trọng và phát huy tự do tư tưởng trong hoạt động nghiên cứu sáng tạo + Trọng dụng trí thức trên cơ sở đánh giá đúng phẩm chất, năng lực và kết quảcống hiến
- Xây dựng và phát triển đội ngũ doanh nhân Bao gồm:
Trang 7+ Phát triển cả về số lượng và chất lượng;
+ Có trình độ quản lý, kinh doanh giỏi,
+ Có đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội cao
- Đối với thế hệ trẻ:
+ Đổi mới nội dung, phương thức giáo dục chính trị, tư tưởng, lý tưởng, truyềnthống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng, lòng yêu nước
+ xây dựng đạo đức, lối sống lành mạnh
+ ý thức tôn trọng và chấp hành Hiến pháp và pháp luật
- Đối với Phụ nữ:
+ Nâng cao trình độ mọi mặt và đời sống vật chất, tinh thần,
+ Thực hiện tốt bình đẳng giới, tạo điều kiện cho phụ nữ phát triển tài năng
- Đối với cựu chiến binh:
+ Tạo điều kiện, động viên tích cực tham gia xây dựng và bảo vệ Đảng, Nhànước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa,
+ Giúp nhau làm kinh tế, cải thiện đời sống,
+ Tích cực tham gia giáo dục lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩaanh hùng cách mạng cho thế hệ trẻ
- Quan tâm, chăm sóc sức khỏe, tạo điều kiện để người cao tuổi hưởng thụ văn hóa, tiếp cận thông tin, sống vui, sống khỏe, hạnh phúc.
- Đoàn kết các dân tộc có vị trí chiến lược trong sự nghiệp cách mạng của nước
ta Tiếp tục hoàn thiện các cơ chế, chính sách, bảo đảm các dân tộc bình đẳng, tôntrọng, đoàn kết, giải quyết hài hòa quan hệ giữa các dân tộc, giúp nhau cùng pháttriển, tạo chuyển biến rõ rệt trong phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội vùng có đôngđồng bào dân tộc thiếu số, nhất là các vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Tây Nam Bộ,Tây duyên hải miền Trung
- Tiếp tục hoàn thiện chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo: + Phát huy
những giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp của các tôn giáo; + Quan tâm và tạo điều kiệncho các tổ chức tôn giáo sinh hoạt theo hiến chương, điều lệ của tổ chức tôn giáo đãđược Nhà nước công nhận, theo quy định của pháp luật,
- Nhà nước hoàn thiện cơ chế, chính sách để hỗ trợ, giúp đỡ đồng bào định cư ở nước ngoài Giúp họ ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế, góp phần tăng cường hợp
tác, hữu nghị giữa nhân dân ta với nhân dân các nước
Trang 8- Tiếp tục tăng cường củng cố tổ chức, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân.
Tiểu kết: Những nội dung, phương hướng và những giải pháp phát huy sức
mạnh đại đoàn kết dân tộc được Đảng ta đề ra trên tất cả các nội dung bao gồm chiến lược phát huy sức mạnh tất cả các giai cấp, các tổ chức đoàn thể chính trị xã hội và các tôn giáo trên đất nước ta để tạo sức mạnh tổng hợp hoàn thành sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
II PHÁT HUY DÂN CHỦ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
1 Dân chủ là bản chất của chủ nghĩa xã hội
- Dân chủ là gì? Dân chủ, “demokratos”, là từ xuất hiện từ lâu ở Hy Lạp, do hai từ
“demos” và “kratos” có nghĩa là “nhân dân’ và “chính quyền” tạo thành Đến thế kỷthứ XVIII, người anh đã dựa vào ngôn ngữ Hy Lạp cổ để đưa ra thuật ngũ
“democracy”, có nghĩa là “chính thể dân chủ”, một trong những hình thức chính quyềnvới đặc trưng là chính quyền nhà nước thừa nhận quyền tự do và bình đẳng của côngdân
Khi xã hội phát triển đến trình độ nhất định thì xuất hiện “nhà nước” và songsong với điều đó là sự xuất hiện của phạm trù “nhân dân”
Nhà nước là người quản lý xã hội, quyết định nhân dân được làm gì và khôngđược làm gì Nếu nhà nước quyết định mọi vấn đề thì đó là nhà nước không có dânchủ Nếu nhân dân có quyền quyết định hoặc tham gia với nhà nước quyết địnhnhững vấn đề nhất định thì đó là xã hội có dân chủ
Như vậy, dân chủ là quyền của nhân dân tự mình quyết định hoặc tham gia với nhà nước quyết định những vấn đề nhất định.
Dân chủ là bản chất của chủ nghĩa xã hội, không có chủ nghĩa xã hội phi dânchủ Do đó, dân chủ là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội
Trong chủ nghĩa xã hội, nhân dân làm chủ, “mọi quyền lực đều nằm ở nơi dân”thuộc về nhân dân
- Dân chủ là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội và là động lực của sự phát triển của
xã hội:
Trang 9+ Dân chủ là mục tiêu của chủ nghĩa xã hội vì: có giải phóng được dân tộc, giảiphóng được giai cấp, giải phóng được con người thì mới bảo đảm để con người thực
sự làm chủ xã hội (khi đang bị áp bức, đang là nô lệ thì làm sao làm chủ được?)+ Dân chủ là động lực của sự phát triển xã hội vì: có dân chủ thì mới phát huytính tích cực, chủ động, tự giác của mỗi con người, làm cho mọi tiềm năng sáng tạođược tự do phát triển
Trong chủ nghĩa xã hội, dân chủ phải được thực hiện trên thực tế Phát huy dânchủ xã hội chủ nghĩa đồng thời phải bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân Phát huydân chủ nhằm thực hiện mục tiêu đi lên chủ nghĩa xã hội, đồng thời tạo ra động lựccho quá trình đi lên đó
Có hai hình thức thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, đó là dân chủ trực tiếp
và dân chủ gián tiếp
+ Dân chủ trực tiếp: là hình thức dân chủ với các quy định, thiết chế để nhân dântrực tiếp tham gia quyết định công việc của Nhà nước Vd: bầu cử HĐND các cấp,bầu cử Quốc Hội
+ Dân chủ gián tiếp: là hình thức dân chủ với các quy định, thiết chế để nhân dânbầu ra những người đại diện thay mặt mình quyết định các công việc chung củacộng đồng, đất nước Vd: nhân dân bầu ra đại biểu Quốc hội, Mặt trận tổ quốc, cácđoàn thể nhân dân (các cơ quan dân bầu)
2 Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa là nguồn động lực chủ yếu của công cuộc đổi mới
Giảng viên: Đảng ta luôn coi trọng việc phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, muốn phát huy được dân chủ xã hội chủ nghĩa chúng ta cần thực hiện nhiệm vụ gì?
- Tôn trọng, bảo đảm quyền con người, quyền công dân, quyền làm chủ của nhândân, gắn với trách nhiệm và nghĩa vụ của công dân, tạo ra ngày cảng đầy đủ nhữngđiều kiện cho sự giải phóng mọi năng lực sáng tạo của con người trong thực hiệncông cuộc đổi mới
- Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa là tạo môi trường và điều kiện để nhân dântham gia đóng góp ngay trong quá trình hình thành những quyết định liên quan đếnlợi ích, cuộc sống của nhân dân, từ đó mà mọi quyết định được xây dựng xuất phát
từ nhu cầu, nguyện vọng của nhân dân, được nhân dân đồng tình hưởng ứng và cótác động tích cực trong thực tế
Trang 10- Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa là có cơ chế để nhân dân tham gia xây dựngĐảng, chính quyền trong sạch, vững mạnh, tạo môi trường chính trị, xã hội ổn địnhcho phát triển đất nước.
- Phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa có quan hệ chặt chẽ với phát huy sức mạnhđại đoàn kết toàn dân tộc
- Phát triển hài hòa các hình thức và phương thức thực hiện dân chủ, nhất là cáchình thức dân chủ trực tiếp; phát huy dân chủ đồng thời với tăng cường kỷ cương,
kỷ luật; coi trong phát huy dân chủ trong Đảng, trong hệ thống chính trị, gắn với dânchủ hóa toàn bộ đời sống xã hội sẽ bảo đảm dân chủ xã hội chủ nghĩa trên thực tế
Tiểu kết: Qua quá trình phát triển của cách mạng Việt Nam nhận thức của
Đảng ta về dân chủ được đầy đủ hơn, đáp ứng được yêu cầu trong việc phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa trong tình hình mới
3 Nội dung phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa trong giai đoạn hiện nay
Kế thừa quan điểm của Đảng tại các đại hội trước về phát huy dân chủ xã hộichủ nghĩa, Đại hội XII bổ sung, phát triển nội dung về phát huy dân chủ xã hội chủnghĩa, bảo đảm thực hiện quyền làm chủ của nhân dân như sau:
1- Bảo đảm tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân Mọi đường lối, chủtrương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước phải xuất phát từ nguyệnvọng, quyền và lợi ích chính đáng của nhân dân, được nhân dân tham gia ý kiến.Bảo đảm để nhân dân tham gia ở tất cả các khâu của quá trình đưa ra những quyếtđịnh liên quan đến lợi ích, cuộc sống của nhân dân, từ nêu sáng kiến, tham gia thảoluận, tranh luận đến giám sát quá trình thực hiện
2- Thể chế hóa và nâng cao chất lượng các hình thức thực hiện dân chủ trực tiếp, dânchủ đại diện -> Thực hiện tốt phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra".3- Để thực hiện dân chủ trong xã hội, trước hết phải bảo đảm phát huy dân chủtrong Đảng là hạt nhân để phát huy đầy đủ dân chủ trong xã hội Quá trình thựchiện dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Do
đó, chỉ khi nào thực hiện tốt dân chủ trong Đảng mới có thể xây dựng và phát triểntốt hơn dân chủ trong xã hội Để thực hiện tốt dân chủ trong Đảng => Tổ chức thựchiện tốt Quy chế giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chứcchính trị - xã hội (là các cơ quan đại diện của dân); Quy định về việc Mặt trận Tổ
Trang 11quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và nhân dân góp ý xây dựng Đảng, xây dựngchính quyền; Quy định về giám sát đảng viên …
4- Phát huy dân chủ phải đi liền với tăng cường pháp chế, đề cao trách nhiệmcông dân, giữ vững kỷ luật, kỷ cương và đề cao đạo đức xã hội Phê phán nhữngbiểu hiện dân chủ cực đoan, dân chủ hình thức Xử lý nghiêm những hành vi lợidụng dân chủ để làm mất an ninh chính trị, trật tự, an toàn xã hội và những hành vi
vi phạm quyền dân chủ và quyền làm chủ của nhân dân
III XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
- Trước khi tìm hiểu về Nhà nước pháp quyền, theo các đồng chí Nhà nước là gì?(Để được coi là một nhà nước thì phải thỏa mãn các điều kiện nào?)
Là tổ chức quyền lực, chính trị của xã hội có giai cấp, có lãnh thổ, dân cư vàchính quyền độc lập, có khả năng đặt ra và thực thi pháp luật nhằm thiết lập trật tự
xã hội nhất định trong phạm vi lãnh thổ của mình
- Nhà nước có từ khi nào?
Nhà nước xuất hiện khi chế độ công xã nguyên thủy tan rã, xã hội xuất hiệncác giai cấp đối kháng nhau không thể điều hoà được Điều đó dẫn đến nguy cơ cácgiai cấp chẳng những tiêu diệt lẫn nhau mà còn tiêu diệt luôn cả xã hội Xã hội lúcnày đòi hỏi phải có một tổ chức mới đủ sức dập tắt cuộc xung đột giữa các giai cấp
ấy, hoặc cùng lắm là để làm cho cuộc đấu tranh giai cấp diễn ra trong khuôn khổkiểm soát được và một cơ quan quyền lực đặc biệt đã ra đời và đó chính là nhà nước
- Khái niệm: Nhà nước pháp quyền là gì?
Đây là một hiện tượng chính trị - pháp lý phức tạp được hiểu và nhìn nhận ở nhiềugóc độ khác nhau, song chúng ta có thể hiểu nhà nước pháp quyền theo cách đơn giản:
NN pháp quyền là nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật.
Với cách tiếp cận này, chúng ta có thể thấy, tư tưởng về xây dựng nhà nước phápquyền đã có từ rất lâu trong lịch sử nhân loại và tương ứng với mỗi kiểu nhà nước(chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư sản, xã hội chủ nghĩa) đều có một hệ thống phápluật tương ứng và đạt mức độ phát triển khác nhau
- Có phải nhà nước có pháp luật đều coi là nhà nước pháp quyền?
Trang 12 Không phải bất cứ nhà nước nào có pháp luật đều coi là nhà nước phápquyền Một nhà nước pháp quyền cần thỏa mãn các tiêu chí: sự thừa nhận tính tốicao của pháp luật; việc xác định quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp trong bộ máyquyền lực nhà nước; việc tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của con người, tôntrọng pháp luật quốc tế
Tóm lại, nói đến nhà nước pháp quyền là nói đến phương thức tổ chức, xây dựng và
vận hành bộ máy nhà nước dưới góc độ pháp luật, mà pháp luật thì bao giờ cũng mangtính giai cấp và tính đặc thù của mỗi nhà nước, mỗi dân tộc Do đó, phương thức tổchức, xây dựng và vận hành của nhà nước pháp quyền sẽ thể hiện sự khác nhau tùy vàobản chất chế độ chính trị của mỗi quốc gia, chứ không có mô hình, tiêu chí về nhà nướcpháp quyền đồng nhất cho tất cả các nước Do đó, đặc trưng của nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam có nhiều điểm khác với nhà nước pháp quyền tư sản
1 Quan điểm của Đảng ta về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Giảng viên: Đảng ta sử dụng khái niệm nhà nước pháp quyền khi nào?
- Trong Hiến pháp 1946, 1959, 1980 đã thể hiện tư tưởng Hồ Chí Minh trongxây dựng pháp luật và tổ chức hoạt động của bộ máy Nhà nước theo tinh thần nhànước pháp quyền
- Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII (tháng 1/1994), lần đầutiên Đảng đã dùng khái niệm nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Qua mấy chục năm xây dựng, đổi mới phương thức tổ chức và hoạt động của bộmáy nhà nước, Đảng ta đã xác định nhiệm vụ và phương hướng xây dựng Nhà nướcpháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.Đây là nhiệm vụ lớn lao của Đảng và của toàn dân tộc, cho nên Đảng ta luôn quantâm chỉ đạo thực hiện và cụ thể hóa trong các văn kiện của Đảng
- Văn kiện Đại hội IX khẳng định: “Nhà nước ta là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật Mọi cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức, mọi công dân có nghĩa vụ chấp hành Hiến pháp và pháp luật”.
Trang 13- Cương lĩnh năm 2011 khẳng định: “Nhà nước ta là nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân” Điều đó cũng đã được khẳng định trong Hiến pháp năm 2013.
Từ thực tiễn nhận thức và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, có thể
rút ra những đặc trưng cơ bản của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở nước
ta như sau:
Đặc trưng thứ nhất: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ở việt Nam là nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân; tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân.
- Nhà nước do nhân dân đấu tranh giành độc lập và lập nên; mọi đường lối, chủtrương đều do ý kiến đóng góp của nhân nhân Nhân dân có quyền làm chủ về kinh
tế, chính trị, văn hóa, xã hội Nhân dân tự mình quyết định hoặc tham gia với nhànước quyết định những vấn đề nhất định
- Các cơ quan, đoàn thể, tổ chức chính trị do nhân dân bầu ra (từ Quốc hội đến
Giảng viên: Quyền lực nhà nước thống nhất thể hiện như thế nào?
Tính thống nhất thể hiện ở việc: Tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhândân Tính thống nhất này còn thể hiện ở điểm: thống nhất dưới sự lãnh đạo của ĐảngCộng sản Việt Nam, dưới chế độ ta, lợi ích của giai cấp công nhân, lợi ích của nhândân và lợi ích của toàn dân tộc về cơ bản là thống nhất
- Thế nào là lập pháp, hành pháp, tư pháp?