VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ 7

Trong bộ môn Lịch sử 7 có rất nhiều nội dung cần có sự phối hợp kiến thức sử học với các bộ môn khoa học khác, đặc biệt là các bộ môn khoa học xã hội như Ngữ văn, Địa lí, Mĩ thuật, GDCD… Do vậy việc tìm hiểu chương trình, SGK các môn khoa học khác để chọn nội dung liên quan đến môn Lịch sử là việc làm cần thiết. Tích hợp liên môn một cách nhẹ nhàng, linh hoạt, đúng địa chỉ sẽ làm cho bài học thêm sinh động mà không nặng nề, phức tạp thêm.

PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO SÔNG LÔ

TRƯỜNG THCS ĐỒNG THỊNH

CHUYÊN ĐỀ

Tên chuyên đề : “ VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG

GIẢNG DẠY LỊCH SỬ 7 ” Tác giả chuyên đề : Đỗ Thị Thu Hiền

Chức vụ : Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường THCS Đồng Thịnh, Sông Lô, Vĩnh Phúc

Đồng Thịnh, tháng11 năm 2018

- Tác giả: Đỗ Thị Thu Hiền

- Chức vụ: Giáo viên

- Đơn vị công tác: Trường THCS Đồng Thịnh, Sông Lô, Vĩnh Phúc

- Tên chuyên đề:

VẬN DỤNG KIẾN THỨC LIÊN MÔN TRONG GIẢNG DẠY LỊCH SỬ 7

- Đối tượng: học sinh lớp 7

NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

Trong bộ môn Lịch sử 7 có rất nhiều nội dung cần có sự phối hợp kiến thức

sử học với các bộ môn khoa học khác, đặc biệt là các bộ môn khoa học xã hội như Ngữ văn, Địa lí, Mĩ thuật, GDCD… Do vậy việc tìm hiểu chương trình, SGK các môn khoa học khác để chọn nội dung liên quan đến môn Lịch sử là việc làm cần thiết

Tích hợp liên môn một cách nhẹ nhàng, linh hoạt, đúng địa chỉ sẽ làm cho bài học thêm sinh động mà không nặng nề, phức tạp thêm

1 Tích hợp với môn Ngữ văn:

Trong giảng dạy bộ môn Lịch sử, người giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc làm sống lại các sự kiện lịch sử Tuy nhiên nếu chỉ dựa vào những kiến thức trong sách giáo khoa thì khó có thể tạo dựng lại không khí lịch sử cần thiết để thu hút các em đi sâu tìm hiểu, khám phá quá khứ của dân tộc, của thế giới Để tạo nên những cảm xúc thực sự trước những sự kiện thì việc vận dụng kiến thức văn học vào giảng dạy lịch sử là điều cần thiết, nó góp phần làm cho bài giảng trở nên sinh động và hấp dẫn, nâng cao hứng thú học tập của học sinh

Văn học và Lịch sử có liên hệ với nhau, kiến thức môn này sẽ hỗ trợ cho môn kia, văn học sẽ cung cấp cho ta những tư liệu lịch sử mà nhờ đó học sinh có thể nhận thức thêm một cách rõ ràng Bằng ngôn từ của mình giáo viên lịch sử khó có thể khắc họa hết những tủi nhục, những đắng cay mà người dân phải gánh chịu trong thời kỳ Pháp thuộc Nhưng khi học tác phẩm Tắt Đèn của Ngô Tất Tố, học sinh sẽ hiểu về những thuế, những sưu mà nhân dân ta phải gánh chịu, hiểu được những chính sách áp bức, bóc lột dã man của thực dân Pháp Và

bão của quân ta trong cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược hơn những lời thơ của Nguyễn Trãi:

"Đánh một trận sạch không kình ngạc,

Đánh hai trận tan tác chim muông

Cơn gió to trút sạch lá khô

Tổ kiến hổng sụt toang đê vỡ"

( Bình Ngô đại cáo- Nguyễn Trãi)

MỘT SỐ VÍ DỤ TÍCH HỢP VĂN HỌC- LỊCH SỬ:

*Dạy bài 19 “Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn(1418-1427)”, khi giảng về chiến

thắng Chi Lăng –Xương Giang: để học sinh hiểu hơn về khí thế tiến công như

vũ bão của quân ta và sự thất bại liên tiếp của quâm Minh, ta có thể trích dẫn các câu thơ trong bài “Bình Ngô Đại Cáo” của Nguyễn Trãi:

“… Ngày 18 trận Chi Lăng Liễu Thăng thất thế

Ngày 20 trận Mã Yên Liễu Thăng cụt đầu

Ngày 25 bá tước Lương Minh đại bại tử vong

Ngày 28 Thượng thư Lý Khánh cùng kế tự vẫn

… Xương Giang ,Bình Than máu trôi đỏ nước… "

( Bình Ngô đại cáo - Nguyễn Trãi)

* Dạy bài 11"Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống (1075 -

1077)", để khắc họa “ Cuộc chiến đấu trên phòng tuyến Như Nguyệt ” giáo viên

có thể sử dụng bài “ Thơ thần” của Lý Thường Kiệt:

“Sông núi nước Nam vua Nam ở

Rành rành định phận ở sách trời

Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm

Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”

Giáo viên cần đọc minh họa khổ thơ trên và phân tích cho học sinh thấy bài thơ đã có tác dụng một phần làm cho quân giặc càng thêm hoang mang lo sợ, mặt khác còn động viên khích lệ tinh thần chiến đấu của quân sĩ

*Dạy bài 25 "Phong trào Tây Sơn", để làm nổi bật tinh thần chiến đấu quật cường của nghĩa quân Tây Sơn, với ý chí quyết tâm đánh giặc bảo vệ nền độc lập dân tộc giáo viên có thể sử dụng bài thơ:

“Đánh cho để dài tóc

Đánh cho để đen răng

Đánh cho nó chích luân bất phản

Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn

Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ”

* Yêu cầu:

- Giáo viên phải nghiên cứu, chắt lọc trích các đoạn thơ, văn ngắn gọn, có nội dung tiến bộ, phản ánh lịch sử một cách chân thực nhất, phù hợp với yêu cầu giáo dục của bài học, tránh ôm đồm làm loãng bài lịch sử

2 Tích hợp với môn Địa lí:

Tích hợp kiến thức Lịch sử với Địa lí để hiểu sâu sắc và cụ thể về một địa danh, khu vực Việc xác định điều kiện tự nhiên, khí hậu, địa hình của một khu vực địa lí có vai trò vô cùng quan trọng đối với lịch sử khu vực đó

MỘT SỐ VÍ DỤ TÍCH HỢP LỊCH SỬ - ĐỊA LÍ:

* Dạy bài 2 “ Sự suy vong của chế độ phong kiến và sự hình thành chủ nghĩa tư bản ở Châu Âu”: Việc khai thác các nguồn lợi từ tài nguyên thiên nhiên thúc đẩy xã hội phát triển để hình thành nên quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa ở Châu Âu

* Dạy bài 9 “ Nước Đại Cồ Việt thời Đinh – Tiền Lê”: dùng kiến thức địa

lí gioi thiệu lợi thế núi, sông…của vùng Hoa Lư để nhà Đinh, Tiền Lê chọn nơi này làm kinh đô

*Dạy bài 10 "Nhà Lí đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nước”, giáo viên

sử dụng bản đồ hành chính Thang Long xưa giới thiệu cho học sinh về địa thế thuận lợi và là nơi hội tụ của bốn phương, nơi mà Lý Công Uẩn muốn đặt làm kinh đô để xây dựng nước nhà giàu mạnh

* Dạy bài 14 “Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên”, bài 19 “Cuộc khởi nghĩa Lam Sơn(1418-1427)”, bài 25 “Phong trào

Tây Sơn”: Lợi dụng địa thế vị trí tự nhiên núi, sông ông cha ta đã làm nên những thắng lợi vĩ đại: chiến thắng trên Bạch Đằng, Chi Lăng-Xương Giang, Rạch Gầm – Xoài Mút…

Như vậy ta thấy rằng: sử dụng tích hợp kiến thức địa lí trong giảng dạy lịch sử giúp các em hiểu sâu sắc hơn nguyên nhân, kết quả của sự kiện, vấn đề lịch sử

3 Tích hợp với môn Mĩ thuật:

Không những môn Lịch sử chỉ gần gủi trong nội dung kiến thức với môn Ngữ văn, Địa lí mà còn có nhiều nội dung liên quan đến kiến thức môn Mĩ thuật Những kiến thức mĩ thuật có liên quan giúp học sinh có những cảm xúc sâu sắc hơn về một sự kiện hiện tượng lịch sử

MỘT SỐ VÍ DỤ TÍCH HỢP LỊCH SỬ - MĨ THUẬT:

*Dạy bài 3 “Cuộc đấu tranh của giai cấp tư sản chống phong kiến thời hậu

kì trung đại ở Châu Âu”, để học sinh hiểu rõ hơn về nội dung của phong trào Văn hóa phục hưng, giáo viên có thể đưa ra những tranh, ảnh của các họa sĩ thời Phục Hưng như tranh "Ma-đô-na bên cửa sổ", tranh "Tượng lực sĩ ném đĩa"

* Dạy bài 6: “Các quốc gia cổ đại phong kiến Đông Nam Á”, giáo viên cho học sinh xem các hình ảnh: Đền tháp Bô-rô-bu-đua (In-đô-nê-xi-a); Chùa tháp Pa-gan (Mi-an-ma); Đền tháp Ăng-co-vát (Cam-pu- chia); Thạt Luổng ( Lào)… để học sinh thấy được trình độ kiến trúc thế kỷ X – XVIII, qua đó thấy được lịch sử phát triển của các triều đại phong kiến thời đó

*Dạy bài 12: “ Đời sống kinh tế - Văn hóa”, ta có thể cho các em xem các bức tranh, ảnh chụp các đền, chùa, tượng phật, đồ gốm cổ, phân tích cho các em thấy những nét kiến trúc, nét hoa văn khác nhau qua các thời kỳ để các em hiểu được quá trình phát triển của lịch sử đất nước và hiểu được giá trị của nền văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc

4 Tích hợp với môn Giáo dục công dân:

Mỗi sự kiện, nhân vật lịch sử hường để lại bài học quý giá và sâu sắc cho đời sau Chính bởi vậy môn Lịch sử và GDCD có mối quan hệ khăng khít với nhau Giúp học sinh:

- Kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc

- Bảo vệ di sản văn hóa, di tích lịch sử

- Tôn trọng và học hỏi các dân tộc khác

- Nhà nước Cộng hòa XHCN Việt Nam: thời Lý đã ban chức tước cho các tù trưởng miền núi, xây dựng tinh thần đoàn kết trong thời Trần

- Hiến pháp và pháp luật nước Cộng hòa XHCN Việt Nam: liên hệ khi tìm hiểu

về pháp luật nước ta qua các triều đại

MỘT SỐ VÍ DỤ TÍCH HỢP LỊCH SỬ - GDCD:

* Dạy bài 10 “Nhà Lý đẩy mạnh công cuộc xây dựng đất nước”, khi tìm hiểu về bộ Hình thư thời Lý, thấy được ngay từ khi bộ luật thành văn đầu tiên của nước ta ra đời, ông cha ta đã xem trọng việc bảo vệ của công và tài sản nhân dân, bảo vệ sản xuất nông nghiệp

* Dạy bài 13 “Nước Đại Việt ở thế kỉ XIII”, nhà Trần sau khi thành lập

đã ban hành Quốc triều hình luật Hình luật thời Trần cũng giống như thời Lý, nhưng được bổ sung thêm Cơ quan luật pháp thời Trần được tăng cường hoàn thiện hơn Nhà Trần đặt cơ quan Thẩm hình viện đưể xét xử kiện cáo Vua Trần

để chuông lớn ở thềm điện Long Trì cho dân đến kêu oan khi cẩn

Liên hệ đến luật pháp của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam ngày nay

* Dạy bài 9 “Nước Đại Cồ Việt thời Đinh-Tiền Lê”, bài 11 “Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống”, bài 14 “Ba lần kháng chiến chống quân xâm lược Mông-Nguyên”: qua những cuộc kháng chiến chống quân xâm lược giáo dục học sinh lòng yêu nước, biết ơn cha ông đã hi sinh xương máu để bảo vệ Tổ quốc

VÍ DỤ MINH HỌA:

Tiết 18 Bài 12

ĐỜI SỐNG KINH TẾ VÀ VĂN HOÁ(Tiếp theo)

I Mục tiêu:

1 Kiến thức: Giúp hs hiểu:

- Sự biến chuyển trong xã hội dưới thời Lý

- Những biến chuyển về văn hoá - giáo dục thời Lý

* Tích hợp liên môn:

- Ngữ văn: văn học chữ Hán, tác phẩm Nam quốc sơn hà – Lý Thường Kiệt

- GCDC: Ngày nay trong xã hội nước ta không còn tồn tại giai cấp bóc lột và tầng lớp bị bóc lột

- Mĩ thuật: đặc trưng Mĩ thuật thời Lý với những công trình, tác phẩm tiêu biểu như chùa Một cột, hình rồng

2 Kĩ năng:

- Rèn luyện cho hs kĩ năng quan sát tranh ảnh, lập bảng so sánh, vẽ sơ đồ

3 Thái độ:

- Giáo dục cho hs lòng tự hào về truyền thống văn hiến của dân tộc, ý thức xây dựng nền văn hoá của dân tộc

II Chuẩn bị TLTB dạy học:

1 Giáo viên:

- Tranh ảnh một số thành tựu văn hoá thời Lý

- Bảng phụ

2 Học sinh:

- Vở ghi, sách giáo khoa, đồ dùng học tập

III.Tiến trình tổ chức dạy- học:

1 Tổ chức :

2 Kiểm tra :

- Nhà Lý đã làm gì để đẩy mạnh sx nông nghiệp?

- Cho biết tình hình TCN và thương nghiệp thời Lý?

3 Dạy-học bài mới:

Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức cần đạt

? Trong xã hội thời Lý gồm những

tầng lớp nào? đời sống của các tầng

lớp đó?

? So với thời Đinh - Tiền Lê sự phân

biệt giai cấp ở thời Lý như thế nào?

(Sâu săc hơn: địa chủ ngày càng tăng

nông dân tá điền ngày càng nhiều)

- GV sử dụng bảng phụ vẽ sơ đồ các

tầng lớp trong xh

* Tích hợp với môn GDCD:

- Ngày nay trong xã hội nước ta

không còn tồn tại giai cấp bóc lột và

tầng lớp bị bóc lột

? Em hãy nêu những biểu hiện chứng

tỏ giáo dục thời Lý bắt đầu phát triển?

? Những hạn chế trong giáo dục thời

Lý?

(- Chế độ thi cử chưa quy củ, nề nếp

- Con nhà giàu, quan lại mới có điều

kiện đi học)

- GV: Liên hệ đến tính ưu việt của hệ

thống giáo dục ngày nay (Mọi người

II Sinh hoạt xã hội và văn hóa:

1 Những thay đổi về mặt xã hội:

- Vua quan là bộ phận chính trong g/c thống trị

- Quan lại, hoàng tử, công chúa được cấp hoặc có ruộng trở thành địa chủ

- Nông dân được chia ruộng đất  họ phải làm nghĩa vụ cho nhà nước, nộp

tô cho địa chủ

- Thợ thủ công: nộp thuế và làm nghĩa

vụ với nhà vua

- Nô tì: phục vụ cung điện, các nhà quan

2 Giáo dục và văn hoá:

* Giáo dục:

- Năm 1070, xây dựng Văn Miếu

- 1075, mở khoa thi đầu tiên chọn người tài

- 1076, thành lập Quốc Tử Giám

không phân biệt trai, gái, giàu,

nghèo…đều được tạo điều kiện tốt

nhất để tham gia học tập)

? Những biến chuyển trên lĩnh vực

văn hoá?

* Tích hợp với môn Ngữ văn:

- Tác phẩm văn học tiêu biểu “Nam

quốc sơn hà” của Lý Thường Kiệt

Để động viên, khích lệ tinh thần

chiến đấu của quân sĩ trong cuộc

kháng chiến chống quân xâm lược

Tống, đêm đêm Lý Thường Kiệt cho

người vào một ngôi đền trên bờ sông

ngâm vang bài thơ thần bất hủ

? Nêu những dẫn chứng chứng tỏ đạo

phật thời Lý được các vua sùng bái?

* Tích hợp với môn Mĩ thuật:

-GV hướng dẫn hs quan sát và nhận

xét H25 sgk

(Chùa Một cột được xây dựng trên

một cột đá lớn, dựng giữa hồ, tượng

trưng cho một bông sen nở trên mặt

nước)

- GV kể chuyện về sự tích chùa một

cột

? Những hình thức sinh hoạt văn hoá

dân gian?

? Hãy kể tên các công trình kiến trúc

điêu khăc nổi tiếng?

? Em có nhận xét gì về công trình

* Văn hoá:

- Văn học chữ Hán phát triển

- Đạo phật được rất phát triển

- Hình thức sinh hoạt văn hoá dân gian phong phú: ca hát, nhảy múa, đua thuyền

- Có nhiều công trình kiến trúc điêu khắc nổi tiếng: chùa Một cột, hình rồng thời Lý

=> Sự phát triển đồng đều của các mặt

KT, VH, XH đã đánh dấu sự ra đời

kiến trúc và điêu khắc đó?

(Quy mô lớn, trình độ tinh vi thanh

thoát )

HS QS H26 Em có nhận xét gì về

hình rồng thời Lý?

( Mình trơn, toàn thân uốn khúc, uyển

chuyển )

? Sự phát triển kinh tế văn hoá dưới

thời Lý chúng tỏ điều gì?

(Nhà lý đã xây dựng được một quốc

gia phong kiến độc lập, phát triển toàn

diện )

của 1 nền văn hóa riêng biệt, văn hóa Thăng Long

4 Củng cố:

-GV khắc sâu kiến thưc cơ bản

5 Hướng dẫn về nhà :

- Học bài, làm bài tập

- Ôn tập lại các kiến thức cơ bản đã học để tiết sau làm bài tập lịch sử