Thực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn (Luận văn thạc sĩ)

Thực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc KạnThực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

BẾ HÀ XUYÊN

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN BA BỂ, TỈNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

THÁI NGUYÊN, NĂM 2019

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

BẾ HÀ XUYÊN

THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN

HUYỆN BA BỂ, TỈNH BẮC KẠN

Ngành: Phát triển Nông thôn

Mã ngành: 8620118

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS DƯƠNG VĂN SƠN

THÁI NGUYÊN, NĂM 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan tất cả các số liệu, kết quả nghiên cứu nêu trong luận văn là hoàn toàn trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Mọi trích dẫn trong luận văn đã được ghi rõ nguồn gốc

Tôi xin chịu trách nhiệm trước Hội đồng chấm luận văn, trước Nhà trường và phòng Đào tạo về các thông tin, số liệu trong đề tài luận văn này

Tác giả luận văn

Bế Hà Xuyên

LỜI CÁM ƠN

Trong thời gian thực tập và nghiên cứu tại Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, tôi đã hoàn thành xong đề tài luận văn cao học của mình Để có được kết quả này, ngoài sự nỗ lực của bản thân, tôi luôn nhận được sự giúp đỡ chu đáo, tận tình của nhà trường, các cơ quan, thầy cô, gia đình và bạn bè Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới:

Ban Giám hiệu Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Phòng Đào tạo cùng toàn thể các Thầy, Cô đã tận tụy giúp đỡ tôi trong suốt thời gian học tập cũng như thời gian hoàn thành luận văn tốt nghiệp Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện, thiết kế nghiên cứu, phân tích số liệu và hoàn thành luận văn này

Tôi xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ của Liên minh HTX tỉnh Bắc Kạn, UBND huyện Ba Bể; Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Ba Bể;Chi cục Thống kêhuyện Ba Bể,… đã tạo mọi điều kiện thuận lợi có thể để tôi hoàn thành đề tài luận văn này

Với trình độ và thời gian có hạn, do đó bản luận văn của tôi không thể tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô để bản đề tài của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 3 năm 2019

Học viên

Bế Hà Xuyên

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN i

LỜI CÁM ƠN ii

MỤC LỤC iii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT vi

DANH MỤC CÁC BẢNG vii

DANH MỤC CÁC HÌNH, HỘP viii

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN ix

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 5

1.1 Cơ sở lý luận của đề tài 5

1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ liên quan 5

1.1.2 Kinh tế hợp tác trong nông nghiệp và vai trò của HTX nông nghiệp trong phát triển nông thôn 10

1.1.3 Đặc trưng và quy định của HTX kiểu mới theo Luật HTX năm 2012 12

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài 20

1.2.1 Tình hình hoạt động và phát triển HTX ở một số nước trên thế giới 20

1.2.2 Tình hình hoạt động và phát triển HTX ở Việt Nam 22

1.2.3 Một số công trình nghiên cứu có liên quan 27

1.2.4 Bài học kinh nghiệm đối với huyện Ba Bể trong việc phát triển hợp

tác xã nông nghiệp 30

Chương 2 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 32

2.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu huyện Ba Bể 32

2.1.1 Điều kiện tự nhiên 33

2.1.2 Điều kiện kinh tế-xã hội 35

2.2 Nội dung nghiên cứu 36

2.3 Phương pháp nghiên cứu 36

2.3.1 Phương pháp thu thập số liệu 36

2.3.2 Phương pháp phân tích thông tin số liệu 39

2.4 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu của đề tài 40

2.4.1 Nhóm chỉ tiêu phản ánh quy mô phát triển của HTX nông nghiệp 40

2.4.2 Nhóm chỉ tiêu phản ánh về lao động, việc làm 40

2.4.3 Nhóm chỉ tiêu về vốn và thu nhập 40

2.4.4 Nhóm chỉ tiêu về biến số trong mô hình hồi quy đa biến 40

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 40

3.1 Thực trạng phát triển Hợp tác xã nông nghiệp huyện tại Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn 40

3.1.1 Một số văn bản pháp lý liên quan đến Hợp tác xã nông nghiệp 41

3.1.2 Phát triển Hợp tác xã nông nghiệp tại tỉnh Bắc Kạn 42

3.2 Yếu tố ảnh hưởng, khó khăn, thách thức đối với phát triển HTX nông nghiệp huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn 60

3.2.1 Một số yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động và phát triển của HTX huyện Ba Bể 60

3.2.2 Khó khăn, thách thức đối với hoạt động và phát triển HTX nông nghiệp huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn 68

3.3 Mục tiêu và giải pháp chủ yếu thúc đẩy phát triển HTX nông nghiệp huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn 72

3.3.1 Mục tiêu 72

3.3.2 Một số giải pháp chủ yếu thúc đẩy phát triển HTX nông nghiệp huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn 73

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO 84 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

FAO Tổ chức Nông nghiệp và Lương thực Liên hợp quốc

KL-TW Kết luận của Trung ương

NĐ-CP Nghị định của Chính phủ

NĐ-HĐND Nghị quyết của Hội đồng nhân dân

NQ/TU Nghị quyết Tỉnh ủy

NQ/TW Nghị quyết Trung ương

NQ-CP Nghị quyết của Chính phủ

PTNT Phát triển nông thôn

QĐ-TTg Quyết định của Thủ tướng Chính phủ

QTKD Quản trị kinh doanh

TT-NNPTNT Thông tư Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

VSATTP Vệ sinh an toàn thực phẩm

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Hợp tác xã nông nghiệp và phi nông nghiệp huyện Ba

Bể 37 Bảng 3.1 Số Hợp tác xã tỉnh Bắc Kạn các năm 2015-2018 44 Bảng 3.2 Số lượng HTX tỉnh Bắc Kạn năm 2018 45 Bảng 3.3 Số lượng hợp tác xã huyện Ba Bể các năm 2015-2018 47 Bảng 3.4 Số lượng HTX huyện Ba Bể năm 2018 49 Bảng 3.5 Dân tộc và giới tính của giám đốc HTX 50 Bảng 3.6 Nghề nghiệp chính của giám đốc trước khi kinh doanh 50 Bảng 3.7 Một số thông tin về HTX và giám đốc HTX 51 Bảng 3.8 So sánh số thành viên HTX khi thành lập và hiện nay 53 Bảng 3.9 So sánh vốn sản xuất khi thành lập và hiện nay 53 Bảng 3.10 So sánh thu nhập của thành viên HTX khi thành lập và

hiện nay 54 Bảng 3.11 Một số chỉ tiêu kinh tế của HTX hiện nay 55 Bảng 3.12 Một số chỉ tiêu kinh tế của HTX phân theo ngành nghề 56 Bảng 3.13 Số thành viên, vốn và thu nhập của thành viên HTX phân

theo ngành nghề 57 Bảng 3.14 HTX nông nghiệp có hoạt động tiếp thị và đăng ký sản phẩm 59 Bảng 3.15 Diễn giải các biến số trong mô hình hồi quy đa biến 60 Bảng 3.16 Tóm tắt mô hình hồi quy đa biến ảnh hưởng đến lợi nhuận

HTX 63 Bảng 3.17 Tóm tắt mô hình hồi quy đa biến ảnh hưởng đến thu nhập

thành viên HTX 65

DANH MỤC CÁC HÌNH, HỘP

Hình 3.1 Tổng số HTX và số HTX nông nghiệp huyện Ba Bể các năm

2015-2018 48 Hộp 3.1 Mô hình HTX nông nghiệp Sang Hà, xã Cao Trĩ 58 Hộp 3.2 HTX chè Mỹ Phương 60

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Mục đích nghiên cứu của đề tài là: trên cơ sở cập nhật và hệ thống hóa cơ

sở lý luận và thực tiễn những liên quan đến kinh tế hợp tác, HTX và HTX nông nghiệp, đề tài tập trung đánh giá thực trạng hoạt động của các HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2015 - 2018; Đánh giá những yếu tố ảnh hưởng, khó khăn, thách thức tác động đến hoạt động và phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn, để từ đó đề xuất một

số giải pháp chủ yếu nhằm góp phần thúc đẩy phát triển HTX nông nghiệp tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn giai đoạn 2020 - 2025

Bằng các phương pháp thu thập số liệu sơ cấp như điều tra phỏng vấn bằng phiếu điều tra, phỏng vấn sâu, quan sát trực tiếp, đề tài đã thu thập số liệu theo hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu xác định tại 15 HTX, trong đó có 11 HTX nông nghiệp và 4 HTX phi nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể trong năm

2018 Số liệu điều tra được tổng hợp, phân tích bằng các phương pháp thống

kê Excel, thống kê kinh tế, phân tích hồi quy đa biến,…

Kết quả nghiên cứu đã nhận diện được rằng: Trong thời gian qua, đã có

sự thay đổi và chuyển biến theo hướng tích cực về phát triển HTX trên địa bàn huyện Ba Bể không chỉ về số lượng, mà cả về chất lượng như: quy mô HTX,vốn đầu tư sản xuất, số thành viên HTX, lợi nhuận HTX, thu nhập của các thành viên HTX cũng như việc phát triển sản phẩm của HTX đã bước đầu theo chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến người tiêu dùng ở địa phương trong tỉnh và ngoài tỉnh, đáp ứng nhu cầu thị trường.Các thành viên HTX đã từng bước làm chủ các công đoạn trong chuỗi giá trị, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm từ đó nâng cao giá trị sản phẩm một cách bền vững

Lợi nhuận của các HTX nông nghiệp và thu nhập của các thành viên HTX nông nghiệp đều thấp hơn so với các HTX phi nông nghiệp là một bất bình đẳng dẫn đến sự chậm chạp trong thành lập mới cũng như sự phát triển

và mở rộng của các HTX nông nghiệp của địa phương huyện Ba Bể Để tăng

lợi nhuận của HTX và tăng thu nhập của thành viên HTX thì cần chú ý tăng cường vốn đầu tư sản xuất cũng như tăng thêm số thành viên HTX Đây là điểm rất cần chú ý để có thể phát triển mở rộng, kết nạp thêm thành viên HTX

số HTX còn chưa có trụ sở riêng, thiếu đội ngũ cán bộ quản lý HTX có trình độ; Việc thực hiện các chính sách hỗ trợ khuyến khích kinh tế tập thể của Chính phủ và của địa phương vẫn còn nhiều hạn chế,…

Để phát triển HTX nông nghiệp ở huyện Ba Bể cần tiến hành đồng bộ nhiều nhóm giải pháp khác nhau như: Nhóm giải pháp về chính sách, nhóm giải pháp về tổ chức và quản lý, nhóm giải pháp về thúc đẩy kinh tế hàng hoá phát triển, nhóm giải pháp quản lý tài chính trong các HTX nông nghiệp, nhóm giải pháp về đào tạo, nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ quản lý HTX,

cán bộ chuyên môn nghiệp vụ HTX,…

Tác giả hy vọng rằng những giải pháp mà đề tài đề xuất sẽ được chính quyền huyện Ba Bể và các địa phương khác có điều kiện tương tự có thể tham khảo, vận dụng vào thực tiễn chỉ đạo, điều hành, quản lý và phát triển HTX nông nghiệp ở địa phương, góp phần xây dựng nông thôn mới và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Tại Việt Nam, sản xuất nông nghiệp chiếm khoảng 47% lao động, đóng góp 19% vào tổng sản phẩm nội địa, điều đó đồng nghĩa với việc năng suất lao động hay thu nhập bình quân của một nông dân chưa bằng 1/3 của người lao động trong công nghiệp và dịch vụ Phần lớn các hộ nông dân có tiềm lực kinh

tế yếu, sản xuất đơn lẻ, thiếu tính liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản,

do vậy khó thích ứng với kinh tế thị trường, hội nhập quốc tế Việc canh tác độc lập, riêng lẻ sẽ làm cho sức mạnh kinh tế của các hộ dân trở nên khó khăn, khả năng gặp rủi ro trong sản xuất cao, tình trạng thoát nghèo rồi lại tái nghèo rất dễ xảy ra Để góp phần liên kết các hộ sản xuất nhỏ lẻ thành các đơn vị kinh

tế lớn hơn, Chính phủ Việt Nam đã có nhiều chính sách hỗ trợ hình thành và phát triển Hợp tác xã (HTX) Luật Hợp tác xã sửa đổi năm 2012 được ban han hành và có hiệu lực từ ngày 01 tháng 7 năm 2013 được kỳ vọng sẽ mở ra nhiều

cơ hội cho sự phát triển HTX nói chung và HTX nông nghiệp nói riêng Việc

tổ chức liên kết các hộ thành HTX được kỳ vọng là sẽ giúp xã viên sản xuất theo kế hoạch, tiêu thụ sản phẩm theo hợp đồng HTX, áp dụng giống và kỹ thuật mới trong sản xuất góp phần tạo ra sự phát triển ổn định về kinh tế cho các hộ dân Việc phát triển HTX kiểu mới là phù hợp và có tính tất yếu trong phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa hiện nay

Đối với huyện Ba Bể, trong những năm qua, cấp ủy, chính quyền các cấp trên địa bàn đã luôn coi trọng công tác phát triển sản xuất nông lâm và coi đó

là nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt cần đặt lên hàng đầu trong chiến lược phát triển kinh tế của địa phương Thực hiện Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 26/4/2016 của Tỉnh ủy Bắc Kạn về xây dựng HTX kiểu mới trên địa bàn tỉnh

Bắc Kạn giai đoạn 2016-2020 với mục tiêu chung: “Khuyến khích phát triển

HTX kiểu mới trên mọi lĩnh vực, tăng tính chủ động để HTX thực sự là cầu nối giữa người sản xuất và các doanh nghiệp, nhà khoa học nhằm tăng năng suất,

chất lượng sản phẩm, giải quyết việc làm và tăng thu nhập, tạo sự chuyển dịch mạnh mẽ về cơ cấu kinh tế nông thôn găn với xây dựng nông thôn mới ”, hàng

năm UBND huyện Ba Bể đã xây dựng kế hoạch giao chỉ tiêu cụ thể mỗi năm, mỗi xã thành lập mới 01 HTX hoạt động có hiệu quả, giúp nâng cao thu nhập cho các thành viên và nâng cao giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích đất canh tác

Hiện nay trên địa bàn huyện Ba Bể có một số HTX thành lập hoạt động theo Luật HTX năm 2012, trong đó có một số HTX hoạt động trong lĩnh vực nông lâm nghiệp Mặc dù các HTX trên đã được củng cố, đổi mới về hình thức

tổ chức, từng bước khẳng định vai trò của mình và không ngừng nâng cao thu nhập cho các thành viên góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, góp phần thay đổi nhận thức cho người dân về hình thức sản xuất theo hướng hiệu quả và phù hợp với nhu cầu của thị trường Tuy nhiên, phần lớn các HTX trên địa bàn huyện hiện nay chưa có sự thay đổi về chất, quy mô HTX còn nhỏ bé, phạm

vi hoạt động chưa được mở rộng, nhận thức về tổ chức sản xuất, tiêu thụ sản phẩm trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập còn hạn chế, nhiều HTX còn trong tình trạng khó khăn, yếu kém kéo dài, năng lực nội tại của các HTX còn yếu, cơ sở vật chất nghèo nàn, trình độ công nghệ lạc hậu Năng lực, trình

độ cán bộ quản lý của các HTX còn nhiều hạn chế, không đáp ứng được nhiệm

vụ sản xuất, kinh doanh và nhu cầu chung của thành viên trong điều kiện hiện nay Để góp phần khắc phục những tồn tại đó, tôi đã lựa chọn đề tài nghiên

cứu: “Thực trạng và giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa

bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn”

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Cập nhật và hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn những liên quan đến kinh tế hợp tác, HTX và HTX nông nghiệp

- Đánh giá thực trạng hoạt động, thực trạng phát triển về lượng và chất của các HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

- Đánh giá những yếu tố ảnh hưởng, khó khăn, thách thức tác động đến hoạt động và phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm góp phần thúc đẩy phát triển HTX nông nghiệp tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những liên quan đến HTX và đặc biệt

là HTX nông nghiệp Đối tượng điều tra khảo sát trong đề tài là tất cả các HTX bao gồm HTX nông nghiệp, HTX phi nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về không gian: Đề tài thực hiện tại huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

- Phạm vi về thời gian: Thu thập số liệu thứ cấp được thực hiện liên tục

ở các năm 2015, 2016, 2017 và 2018 Số liệu sơ cấp điều tra các HTX được thu thập trong năm 2018

- Giới hạn phạm vi nội dung nghiên cứu: Đề tài tập trung nghiên cứu về các HTX nông nghiệp trên cơ sở so sánh, đối chiếu với nhóm HTX phi nông nghiệp cùng trên địa bàn nghiên cứu với mục đích để tìm hiểu lý do tại sao HTX nông nghiệp chưa phát triển được Nội hàm HTX nông nghiệp bao gồm các HTX sản xuất kinh doanh nông nghiệp tổng hợp, các HTX chăn nuôi và HTX trồng trọt với các sản phẩm chủ lực hiên nay

4 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

4.1 Ý nghĩa khoa học

Cập nhật, hệ thống hóa cơ sở lý luận, lý thuyết và thực tiễn về kinh tế hợp tác, HTX nói chung, HTX nông nghiệp nói riêng và các chủ trương, chính sách về phát triển kinh tế hợp tác, về HTX của Đảng, nhà nước và của tỉnh Bắc Kạn hiện nay

4.2 Ý nghĩa thực tiễn

Đánh giá, nhìn nhận lại thực trạng hoạt động của HTX nông nghiệp và các HTX phi nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể hiện nay, từ đó chỉ ra những yếu tố khó khăn, thách thức tác động đến sự phát triển HTX nông nghiệp và đề xuất ra những giải pháp có tính khoa học, thực tiễn góp phần phát triển HTX nông nghiệp trên địa bàn huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

Tác giả hy vọng rằng những giải pháp mà đề tài đề xuất sẽ được chính quyền huyện Ba Bể và các địa phương khác có điều kiện tương tự có thể tham khảo, vận dụng vào thực tiễn chỉ đạo, điều hành, quản lý và phát triển HTX nông nghiệp ở địa phương, góp phần xây dựng nông thôn mới và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội địa phương

Theo Raanan Weitz (1995), phát triển được coi là một quá trình phát triển liên tục làm tăng trưởng mức sống của con người và giúp phân phối công bằng những thành quả tăng trưởng trong xã hội

Theo Phạm Thị Lý, Nguyễn Thị Yến và cs (2016): Phát triển kinh tế là sự gia tăng về số lượng và sự thay đổi về chất lượng của đời sống kinh tế-xã hội Phát triển kinh tế và sự tăng lên về cơ sở vật chất và sự biến đổi cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, cuộc sống của người dân ngày càng được cải thiện và nâng cao Phát triển

là một quá trình tiến hóa của mọi xã hội, mọi cộng đồng dâm tộc

b) Hợp tác

Hợp tác là sự kết hợp sức mạnh của cá nhân hoặc đơn vị để tạo nên sức mạnh lớn hơn nhămd thực hiện những công việc mà mỗi cá nhân, mỗi đơn vị hoạt động riêng rẽ sẽ gặp khó khăn, thậm chí không thể thực hiện được hoặc thực hiện kém hiệu quả

Hợp tác trong nông nghiệp rất đa dạng và phong phú bởi nông nghiệp luôn diễn ra trong nông thôn và trong nông thôn lại có nhiều ngành, nhiều lĩnh vực luôn tồn tại Sự hợp tác có thể tiến hành từ nhỏ đến lớn, từ ít đến nhiều, từ hẹp sang rộng, từ thấp đến cao, Tuy nhiên, trong xã hội luôn tồn tại các lĩnh vực hợp tác khác nhau với trình độ khác nhau Khi nhu cầu hợp tác ngày càng cao thì mỗi quan hệ hợp tác ngày càng chặt chẽ và mở rộng

c) Kinh tế hợp tác

Kinh tế hợp tác là một hình thức quan hệ kinh tế hợp tác tự nguyện, phối hợp, hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau giữa các chủ thể kinh tế, kết hợp sức mạnh của từng thành viên với ưu thế sức mạnh tập thể giải quyết tốt hơn những vấn đề của sản xuất, kinh doanh và đời sống kinh tế, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và lợi ích của mỗi thành viên

Trong lĩnh vực nông nghiệp, Kinh tế hợp tác tồn tại ở một số hình thức chủ yếu, cụ thể:

- Tổ hợp tác: Tổ hợp tác thường có quy mô nhỏ, có nội dung hoạt động hẹp, đơn mục tiêu, hình thành và hoạt động trên cơ sở hợp tác giản đơn, chưa

có tổ chức chặt chẽ, thường có vốn quỹ chung, hoạt động chưa có điều lệ, không phải đăng ký kinh doanh nên chưa phải là pháp nhân kinh tế Các tổ hợp tác trong nông nghiệp thường không cố định

- Hợp tác xã: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ, có cơ cấu tổ chức chặt chẽ, có vốn quỹ chung, được cấp đăng ký kinh doanh và có tư cách pháp nhân

Luật HTX nước ta quy định “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tự chủ do những

người lao động có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập

ra theo quy định của pháp luật” Ở nước ta, HTX được xem là hình thức cơ bản

của kinh tế hợp tác

- Hội (câu lạc bộ) nghề nghiệp: Hội (câu lạc bộ) nghề nghiệp là một hình thức hợp tác có phạm vi hoạt động linh hoạt, thường gắn với một loại sản phẩm trồng trọt, chăn nuôi hay một lĩnh vực hoạt động nào đó (nhu hội sinh vật cảnh, hội làm vướn, hội nuôi ong), song không phải là một tổ chức sản xuất kinh doanh, không có tư cách pháp nhân Các thành viên tham gia chủ yếu là để trao đổi, giúp đỡ nhau về kinh nghiệm sản xuất, kỹ thuật sản xuất và tiêu thụ sản phẩm

- Hiệp hội theo sản phẩm hay nhóm sản phẩm: Đây là hình thức hợp tác

có phạm vi hoạt động rộng, có thể là phạm vi một xã, một miền hay cả nước Thành viên của hiệp hội là những chủ thể kinh tế (có thể thuộc các thành phần

kinh tế khác nhau) tham gia hiệp hội nhằm phối hợp, hỗ trợ lẫn nhau trong sản xuất kinh doanh Hiệp hội có điều lệ hoạt động song không phải là đơn vị sản xuất kinh doanh

Như vây, mỗi hình thức kinh tế hợp tác nêu trên đều có vị trí, vai trò quan trọng thích hợp trong những điều kiện nhất định mà khi hình thức hợp tác nào có thể thay thế Bất kỳ một sự áp đặt hình thức hợp tác không phù hợp nào cũng đều dẫn đến làm giảm hiệu quả hoạt động và làm suy yếu kinh tế hợp tác

1.1.1.2 HTX và HTX nông nghiệp

a) Hợp tác xã

Theo Liên Minh HTX quốc tế (International Cooperative Alliance- ICA): HTX là một tổ chức tự trị của những người tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ Đến năm 1995, định nghĩa này đã được hoàn thiện, theo đó HTX thành lập dựa trên ý nghĩa tự cứu giúp mình, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, công bằng và đoàn kết Theo truyền thống của những người sáng lập ra HTX, các thành viên HTX tin tưởng vào ý nghĩa đạo đức, về tính trung thực, cởi mở, trách nhiệm xã hội và quan tâm chăm sóc người khác”

Theo Tổ chức lao động quốc tế (ILO): HTX là sự liên kết của những người đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên

cơ sở bình đẳng quyền lợi, nghĩa vụ sử dụng tài sản mà họ có chuyển giao vào HTX Phù hợp với nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ

chức hợp tác phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung,…

Theo Luật HTX năm 1996: HTX là tổ chức kinh tế tự chủ do những người lao động có nhu cầu lợi ích chung, tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập

ra để phát huy sức mạnh tập thể, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả hơn các hoạt động sản xuất kinh doanh

Theo Luật HTX năm 2003: HTX là đơn vị kinh tế tự chủ do cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu, lợi ích chung tự nguyện cùng góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Pháp luật để phát huy sức mạnh của tập thể, của từng thành viên, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh

và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế xã hội

Theo Luật Hợp tác xã năm 2012: Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã

b) HTX nông nghiệp

- Khái niệm:

HTX nông nghiệp trước là một tổ chức kinh tế hợp tác của những người sản xuất nông nghiệp Được thành lập trên nguyên tắc tự nguyện, dân chủ nhằm đáp ứng những yêu cầu về dịch vụ đa dạng trong sản xuất nông - lâm - nghiệp

và đời sống của chính các thành viên tham gia HTX nông nghiệp có thể là các

tổ chức kinh tế hợp tác của nông dân, ít nhất trên 3 lĩnh vực: Thứ nhất, đó là

lĩnh vực cung ứng các yếu tố đầu vào của sản xuất như phân bón, thuốc trừ

sâu,… hợp tác trong khâu làm đất, thuỷ lợi; Thứ hai, trong lĩnh vực giải quyết

đầu ra của sản xuất nông nghiệp bao gồm hoạt động thu mua chế biến đóng gói

và tiêu thụ nông sản ở thị trường trong và ngoài nước; Thứ ba, trong lĩnh vực

trực tiếp tổ chức sản xuất tập trung trong trồng trọt, chăn nuôi, kể cả nuôi trồng thuỷ sản

- Phân loại HTX nông nghiệp:

Theo Thông tư 09 ngày 17/4/2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn, phân loại và đánh giá HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, HTX nông nghiệp được chia thành 7 loại, cụ thể:

+ Hợp tác xã trồng trọt: Là hợp tác xã có hoạt động sản xuất trồng trọt (trồng cây hàng năm, cây lâu năm; nhân và chăm sóc cây giống nông nghiệp)

và dịch vụ trồng trọt có liên quan; dịch vụ sau thu hoạch; xử lý hạt giống để nhân giống

+ Hợp tác xã chăn nuôi: Là hợp tác xã có hoạt động sản xuất chăn nuôi (trâu, bò, ngựa, lừa, la, dê, cừu, lợn, gia cầm và chăn nuôi khác); dịch vụ chăn nuôi có liên quan; săn bắt, đánh bẫy và hoạt động dịch vụ có liên quan

+ Hợp tác xã lâm nghiệp: Là hợp tác xã có hoạt động sản xuất lâm nghiệp (trồng và chăm sóc rừng; khai thác gỗ và lâm sản khác; thu nhặt sản phẩm từ rừng không phải gỗ và lâm sản khác) và dịch vụ lâm nghiệp có liên quan

+ Hợp tác xã thủy sản: Là hợp tác xã có hoạt động nuôi trồng thuỷ sản (nuôi trồng thuỷ sản biển, nội địa; sản xuất giống thuỷ sản); khai thác thủy sản (khai thác thủy sản biển và nội địa, bao gồm cả bảo quản thuỷ sản ngay trên tàu đánh cá)

+ Hợp tác xã diêm nghiệp: Là hợp tác xã có hoạt động khai thác muối (khai thác muối mỏ, đập vụn muối và sàng muối; sản xuất muối từ nước biển, nước mặn ở hồ hoặc nước mặn tự nhiên khác; nghiền, tẩy rửa, và tinh chế muối phục vụ cho sản xuất) và dịch vụ có liên quan đến phục vụ khai thác muối

+ Hợp tác xã nước sạch nông thôn: Là hợp tác xã có hoạt động khai thác,

xử lý và cung cấp nước sạch (khai thác nước từ sông, hồ, ao; thu nước mưa; thanh lọc nước để cung cấp; khử muối của nước biển để sản xuất nước như là sản phẩm chính; phân phối nước thông qua đường ống, bằng xe hoặc các phương tiện khác) cho nhu cầu sinh hoạt trên địa bàn nông thôn

+ Hợp tác xã nông nghiệp tổng hợp: Là hợp tác xã có hoạt động từ hai lĩnh vực hoạt động của các hợp tác xã được phân loại tại các HTX trên trở lên

1.1.2 Kinh tế hợp tác trong nông nghiệp và vai trò của HTX nông nghiệp trong phát triển nông thôn

1.1.2.1 Kinh tế hợp tác trong lĩnh vực nông nghiệp

Hợp tác trong lĩnh vực nông nghiệp là một nhu cầu khách quan, là con đường phát triển tất yếu của kinh tế hộ nông dân Bởi lẽ, do đặc điểm của sản xuất nông nghiệp, cây trồng vật nuôi đều là những cơ thể sống chịu ảnh hưởng trực tiếp của ngoại cảnh như thời tiết thuỷ văn, khí hậu và các sinh vật khác Cùng với các điều kiện thuận lợi, sản xuất nông nghiệp gặp không ít khó khăn, trở ngại do tác động của thời tiết, khí hậu và các yếu tố sâu bênh, thú dữ phá hoại

Từ thời xa xưa các hộ nông dân đã có nhu cầu hợp tác với nhau để hỗ trợ, giúp nhau vượt qua khó khăn, nâng cao hiệu quả sản xuất

Khi nền sản xuất còn mang nặng tính tự cung tự cấp thì quá trình hợp tác mang tính chất hợp tác lao động theo mùa vụ, đổi công, cùng làm giúp nhau nhằm đáp ứng yêu cầu thời vụ hoặc tăng thêm sức mạnh để giải quyết những công việc mà từng hộ gia đìng không có khả năng thực hiện hoặc làm riêng rẽ thì không có hiệu quả cao Quá trình hợp tác này còn mang đặc điểm tình cảm, tâm lý truyền thống cộng đồng đùm bọc giúp đỡ lẫn nhau vượt qua khó khăn trong sản xuất và đời sống Đặc điểm cơ bản của HTX kiểu này là hợp tác theo

vụ việc hợp tác ngẫu nhiên, không thường xuyên, chưa tính đến giá trị ngày công Đây là các hình thức hợp tác xuất hiện từ trước chủ nghĩa tư bản khi nền nông nghiệp hàng hoá phát triển, nhu cầu dịch vụ cho quá trình tái sản xuất ngày càng tăng cả về quy mô và chất lượng dịch vụ như dịch vụ về giống, phòng trừ sâu bênh, chế biến và tiêu thụ nông sản, thuỷ lợi,… trong điều kiện này từng

hộ nông dân tự đảm nhiệm tất cả các khâu trong quá trình sản xuất sẽ gặp khó khăn hoặc không có khả năng đáp ứng, hoặc hiệu quả kinh tế thấp kém hơn so với hợp tác Từ đó nảy sinh nhu cầu hợp tác ở trình độ cao hơn, đó là hợp tác

thường xuyên, ổn định, có tính đến giá trị ngày công, giá trị dịch vụ, dẫn đến hình thành HTX Như vậy, sự ra đời của HTX trong nông nghiệp là nhu cầu khách quan gắn với quá trình phát triển nền nông nghiệp hàng hoá

Sản xuất hàng hoá ngày càng phát triển cùng với quá trình phân công chuyên môn hoá làm nảy sinh cơ các chuyên ngành như sản xuất lương thực, hoa, rau, quả, cây công nghiệp,… Đồng thời cũng xuất hiện nhiều loại hình dịch vụ chuyên ngành phục vụ cho nông nghiệp như cung ứng vật tư, vận chuyển, chế biến tiêu thụ nông sản

Như vậy, trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp, không phân biệt chế độ chính trị, xã hội, xuất phát từ mục tiêu kinh tế nông dân đều có nhu cầu hợp tác

từ hình thức giản đơn đến phức tạp, từ đơn ngành đến đa ngành Lực lượng sản xuất ngày càng phát triển thì nhu cầu hợp tác ngày càng tăng, mối quan hệ hợp tác ngày càng sâu rộng, do đó tất yếu hình thành và ngày càng phát triển các hình thức kinh tế hợp tác ở trình độ cao hơn

1.1.2.2 Vai trò của HTX nông nghiệp trong phát triển nông thôn

Ở những nước tư bản, kinh tế HTX có vai trò đặc biệt đối với nông dân HTX giúp đỡ các chủ trang trại nông dân tồn tại trước những tác động của kinh

tế thị trường và ảnh hưỏng của các tổ chức độc quyền lớn Do vậy ngoài mục tiêu kinh tế, HTX còn là loại hình kinh tế mang tính chất xã hội nhân đạo

Ở những nước nông nghiệp như nước ta thì HTX nông nghiệp là hình thức kinh tế tập thể nông dân vì vậy hoạt động của HTX nông nghiệp có tác động to lớn, tích cực đến hoạt động sản xuất của hộ nông nghiệp nông dân Nhờ

có hoạt động của HTX các yếu tố đầu vào và các khâu dịch vụ cho hoạt động sản xuất nông nghiệp được cung cấp kịp thời đầy đủ đảm bảo chất lượng, các khâu sản xuất tiếp theo được đảm bảo làm cho hiệu quả sản xuất của hộ nông dân được nâng lên

Thông qua hoạt động dịch vụ vai trò điều tiết của HTX nông nghiệp được thực hiện, sản xuất của hộ nông dân được thực hiện theo hướng tập trung, tạo điều kiện hình thành các xã sản xuất tập trung chuyên môn hoá Ví dụ dịch vụ làm đất, dịch vụ tưới nước, dịch vụ bảo vệ thực vật,… đòi hỏi sản xuất của hộ nông dân phải được thực hiện thống nhất trên từng cánh đồng và chủng loại giống, về thời vụ gieo trồng và chăm sóc

HTX là nơi tiếp nhận những trợ giúp của Nhà nước tới hộ nông dân, vì vậy hoạt động của HTX có vai trò làm cầu nối giữa Nhà nước với hộ nông dân một cách có hiệu quả trong một số trường hợp, khi có nhiều tổ chức tham gia hoạt động dịch vụ cho hộ nông dân hoạt động của HTX là đối trọng buộc các đối tượng phải phục vụ tốt cho nông dân

1.1.3 Đặc trưng và quy định của HTX kiểu mới theo Luật HTX năm 2012

1.1.3.1 Đặc trưng nổi bật của HTX kiểu mới theo Luật HTX năm 2012

Trong Luật HTX năm 2012 làm rõ hơn bản chất mô hình HTX kiểu mới

là việc giải phóng sức lao động, sức sáng tạo, trên cơ sở phân chia lợi ích phù hợp giữa các thành viên Trong hoạt động của HTX kiểu mới thì yếu tố lợi ích của các thành viên phải đặt lên hàng đầu, đóng góp của từng thành viên phải được nhìn nhận và trả công xứng đáng, như vậy mới đảm bảo việc các thành viên muốn gia nhập, duy trì và phát triển HTX

Theo Luật HTX năm 2012, các thành viên khi tham gia HTX sẽ được hưởng rất nhiều lợi ích như: Sự hỗ trợ lẫn nhau giữa các thành viên; các thành viên được vay vốn từ HTX với lãi suất thấp, thủ tục nhanh gọn hay được mua nguyên liệu sản xuất với giá thấp hơn so với trước khi vào HTX (do HTX đứng

ra mua nguyên liệu với số lượng lớn, giá rẻ và bán lại cho các thành viên); HTX

sẽ đứng ra là người đại diện cho các thành viên để giải quyết các vấn đề như xây dựng thương hiệu, đàm phán gia nhập thị trường, tổ chức lại sản xuất hiệu quả,… đã góp phần hỗ trợ tốt hơn cho cá nhân, hộ gia đình yên tâm, sản xuất, không phải bươn trải một mình như trước

1.1.3.2 Những quy định mới trong Luật HTX năm 2012

Luật Hợp tác xã 2012 có hiệu lực thi hành từ 01 tháng 7 năm 2013, thay thế Luật Hợp tác xã 2003 Với mục tiêu nhằm khuyến khích và phát triển mô hình HTX kiểu mới, đồng thời định hướng phát triển các HTX hiện có hoạt động theo đúng bản chất HTX Hoạt động nhằm mục đích tập trung mang lại lợi ích cho thành viên thông qua việc cam kết cung ứng, tiêu thụ sản phẩm, dịch

vụ, việc làm theo nhu cầu của thành viên So với Luật HTX 2003 thì Luật HTX

2012 có những điểm mới cụ thể sau:

- Thứ nhất, Luật HTX 2012 gồm 9 chương, 64 điều (Luật HTX 2003,

gồm 10 chương, 52 điều)

- Thứ hai, Luật HTX 2012 đã làm rõ hơn bản chất HTX là tổ chức kinh

tế thuộc thành phần kinh tế tập thể; quản lý dân chủ, tự chịu trách nhiệm, đồng

sở hữu HTX; số lượng tối thiểu 7 thành viên mới được thành lập HTX Mặc dù Luật không xác định HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, nhưng xác định HTX thành lập để hợp tác tương trợ nhau trong sản xuất, kinh doanh HTX vẫn được thành lập doanh nghiệp trực thuộc, nhưng chỉ khác là khi HTX phát triển đến trình độ cao hơn, có nghĩa là HTX mới thành lập hoặc HTX hoạt động yếu kém thì chưa được thành lập doanh nghiệp trực thuộc Đối với Liên hiệp HTX, ít nhất 4 HTX mới được thành lập Liên hiệp (thay vì HTX và doanh nghiệp có nhu cầu là có thể thành lập Liên hiệp HTX như Luật HTX 2003),…

Cụ thể, tại Điều 3, Luật HTX năm 2012 định nghĩa:

+ Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã

+ Liên hiệp hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 04 hợp tác xã tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ

lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh nhằm đáp ứng nhu cầu chung của hợp tác xã thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý Liên hiệp hợp tác xã

+ Khi hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã phát triển đến trình độ cao hơn thì

sẽ hình thành các doanh nghiệp của hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã; doanh nghiệp của hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã hoạt động theo Luật doanh nghiệp

- Thứ ba, Tại điều 5, Luật HTX năm 2012 về bảo đảm của Nhà nước đối

với HTX, liên hiệp HTX, Luật đã thêm nội dung về “Bảo đảm môi trường sản xuất, kinh doanh bình đẳng giữa HTX, Liên hiệp HTX với các loại hình doanh nghiệp và tổ chức kinh tế khác”

- Thứ tư, Về chính sách sách hỗ trợ, ưu đãi của Nhà nước (Điều 6), Luật

HTX 2012 đã làm rõ hơn bao gồm 6 danh mục chính sách hỗ trợ; 02 danh mục chính sách ưu đãi chung cho các loại hình HTX; đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, diêm nghiệp, ngoài các chính sách hỗ trợ, ưu đãi trên, còn được hưởng thêm 5 mục ưu đãi nữa về đầu tư phát triển kết cấu

hạ tầng; giao đất, cho thuê đất để phục vụ hoạt động; tín dụng; vốn, giống khi gặp khó khăn do thiên tai, dịch bệnh; những chính sách này sẽ được Chính phủ quy định cụ thể

- Thứ năm, Về điều kiện trở thành thành viên (Điều 13), luật 2012 bổ

sung quy định cá nhân là người nước ngoài đủ điều kiện như công dân Việt nam được tham thành viên HTX

- Thứ sáu, Về điều lệ của HTX (Điều 21) Khoản (5) Mức độ thường

xuyên sử dụng sản phẩm, dịch vụ; giá trị tối thiểu của sản phẩm, dịch vụ; giá trị tối thiểu của sản phẩm, dịch vụ mà thành viên sử dụng; thời gian liên tục không sử dụng sản phẩm, dịch vụ của HTX nhưng không quá 3 năm, đối với HTX tạo việc làm là không quá 2 năm; Khoản (12) Nội dung hợp đồng dịch vụ giữa HTX với thành viên,.… Khoản(13) việc HTX cung ứng sản phẩm, dịch

vụ ra thị trường cho từng lĩnh vực, loại hình do Chính phủ quy định,…

- Thứ bảy, Về tổ chức của HTX (Điều 29), cơ cấu tổ chức của hợp tác

xã, Liên hiệp hợp tác xã gồm đại hội thành viên, hội đồng quản trị, giám đốc (tổng giám đốc) và ban kiểm soát hoặc kiểm soát Theo đó, tổ chức của hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã thống nhất chỉ có một mô hình (Luật Hợp tác xã

2003, cho phép chọn 1 trong 2 mô hình tổ chức, gồm: một bộ máy vừa quản

lý vừa điều hành - Điều 27; hoặc thành lập riêng bộ máy quản lý và bộ máy điều hành - Điều 28)

- Thứ tám, Luật HTX 2012 quy định Hội đồng quản trị HTX, Liên hiệp

hợp tác xã (Điều 35) là cơ quan quản lý hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã do hội nghị thành lập hoặc đại hội thành viên bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm theo thể thức bỏ phiếu kín Hội đồng quản trị gồm chủ tịch và thành viên, số lượng thành viên hội đồng quản trị do điều lệ quy định nhưng tốt thiểu là 03 người

và tối đa là 15 người Nhiệm kỳ của hội đồng quản trị tối thiểu là 02 năm, tối

đa là 05 năm

- Thứ chín, Về tên gọi một số chức danh trong HTX (Điều 35- 40), Luật

HTX năm 2012 quy định Ban quản trị được đổi thành Hội đồng quản trị; chủ nhiệm, phó chủ nhiệm được gọi là giám đốc, phó giám đốc HTX; thành viênđược gọi chung là thành viên như Liên hiệp HTX

- Thứ mười, Về phân phối thu nhập (Điều 46), Luật HTX 20012 quy

định, HTX sau khi hoàn thành nghĩa vụ tài chính với Nhà nước, thu nhập của HTX được phân bổ như sau: (1) Trích lập quỹ đầu tư phát triển không thấp hơn 20%/thu nhập; (2) Trích lập quỹ dự phòng tài chính không thấp hơn 5%/ thu nhập Phân chia chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ, công sức lao động đóng góp của thành viên đối với HTX, Liên hiệp HTX phần còn lại chia theo vốn góp

- Thứ mười một, Về tài sản của HTX (Điều 48): Tài sản chung, không

chia cho thành viên trong suốt quá trình hoạt động của HTX bao gồm: quyền

sử dụng đất do Nhà nước giao đất, cho thuê đất; khoản trợ cấp, hỗ trợ không hoàn lại của Nhà nước; khoản được tặng, cho theo thoản thuận là tài sản không

chia; phần trích lại từ quỹ đầu tư phát triển hàng năm được đại hội quyết định đưa vào tài sản không chia; vốn, tài sản khác được điều lệ quy định là tài không chia Xử lý tài sản và vốn của HTX, Liên hiệp HTX khi giải thể được thực hiện tương tư như Luật HTX 2003, riêng tài sản không chia do Chính phủ quy định việc xử lý khi HTX, Liên hiệp HTX giải thể

- Thứ mười hai, Người đại diện theo pháp luật của hợp tác xã, Liên hiệp

HTX là Chủ tịch Hội đồng quản trị Chủ tịch hội đồng quản trị có quyền và

nhiệm vụ: Lập chương trình, kế hoạch hoạt động của hội đồng quản trị và phân công nhiệm vụ cho thành viên hội đồng quản trị; chuẩn bị nội dung, chương trình, triệu tập và chủ trì cuộc họp của hội đồng quản trị, đại hội thành viên; chịu trách nhiệm trước đại hội thành viên và hội đồng quản trị về nhiệm vụ được giao; ký văn bản của hội đồng quản trị theo quy định của pháp luật và điều lệ; thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ khác theo quy định của Luật HTX

2012 và điều lệ

- Thứ mười ba, Theo luật HTX năm 2012, việc điều hành hoạt động của

hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã là giám đốc (tổng giám đốc) hợp tác xã, Liên hiệp Hợp tác xã Giám đốc (tổng giám đốc) có quyền và nhiệm vụ: Tổ chức thực hiện phương án sản xuất, kinh doanh của hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã; thực hiện nghị quyết của đại hội thành viên, quyết định của hội đồng quản trị;

ký kết hợp đồng nhân danh hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã; theo ủy quyền của chủ tịch hội đồng quản trị; trình hội đồng quản trị báo cáo tài chính hành năm; xây dựng phương án tổ chức bộ phận giúp việc, đơn vị trực thuộc của hợp tác

xã, Liên hiệp hợp tác xã trình hội đồng quản trị quyết định; tuyển dụng lao động theo quyết định của hội đồng quản trị; thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ khác được quy định tại điều lệ, quy chế của hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã Trong trường hợp giám đốc (tổng giám đốc) do hợp tác xã, Liên hiệp hợp tác xã thuê thì ngoài việc thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ như quy định trên còn phài thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ theo hợp đồng lao động và có thể được mời tham gia cuộc họp đại hội thành viên, hội đồng quản trị,

- Thứ mười bốn, Về nguyên tắc tổ chức, hoạt động của HTX, Liên hiệp

HTX (tại Điều 7), quy định:

+ Cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân tự nguyện thành lập, gia nhập, ra khỏi HTX HTX tự nguyện thành lập, gia nhập, ra khỏi Liên hiệp HTX “Tự nguyện” là

1 trong những nguyên tắc cơ bản nhất của HTX, Liên hiệp HTX Tự nguyện thành lập, gia nhập, ra khỏi HTX, Liên hiệp HTX khi thực sự có nhu cầu hợp tác, có nhu cầu sử dụng dịch vụ của HTX, Liên hiệp HTX và không ai, tổ chức nào có quyền

ép buộc Khi tất cả đều tự nguyện thì mọi việc sẽ tốt đẹp hơn

+ HTX, Liên hiệp HTX kết nạp rộng rãi thành viên, HTX thành viên

“Thành viên” là cốt lõi, là đối tác, là khách hàng, là thị trường chính của HTX, Liên hiệp HTX Không có thành viên: không có HTX, Liên hiệp HTX Đối với HTX, Liên hiệp HTX việc phát triển thành viên là tăng cường nguồn lực( góp vốn), tăng thị trường, bạn hàng (sử dụng dịch vụ, sản phẩm) đây là nền tảng để HTX, liện hiệp HTX phát triển bền vững trong cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế

+ Thành viên, HTX thành viên có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vốn góp trong việc quyết định tổ chức, quản lý và hoạt động của HTX, Liên hiệp HTX; được cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác về hoạt động sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối thu nhập và những

nội dung khác theo quy định của điều lệ “Bình đẳng” là bản chất, là giá trị ưu

việt của mô hình HTX Bình đẳng trong quyết định về tổ chức, quản lý, điều hành, hoạt động, chiến lược, kế họach phát triển và phân phối,… không phụ thuộc vào trình độ, vốn góp, vị trí trong HTX

+ HTX, Liên hiệp HTX tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước pháp luật “Tự chủ, tự chịu trách nhiệm” vừa là quyền, vừa là trách nhiệm của HTX, Liên hiệp HTX Tự chủ, tự chịu trách nhiệm về việc tổ chức các hoạt động sản xuất, kinh doanh ngành, nghề gì? chất lượng? hiệu quả? môi trường? trước pháp luật và trước HTX, Liên hiệp HTX, trước các thành viên của mình và cộng đồng xã hội

+ Thành viên, HTX thành viên và HTX, Liên hiệp HTX có trách nhiệm thực hiện cam kết theo hợp đồng dịch vụ và theo quy định của điều lệ Thu nhập của HTX, Liên hiệp HTX được phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của thành viên, HTX thành viên hoặc theo công sức lao

động đóng góp của thành viên đối với HTX tạo việc làm “Hợp đồng dịch

vụ” Đây là điều không mới so với Luật HTX 2003 nhưng quy định cụ thể

hơn, là thành viên phải cam kết sử dụng sản phẩm, dịch vụ của HTX, Liên hiệp HTX bằng hợp đồng Hình thức giao kết hợp đồng do điều lệ HTX, Liên hiệp HTX quy định Một khi thành viên có hợp đồng với HTX, Liên hiệp HTX thì trong đó phải có thỏa thuận về phân phối thu nhập sau khi thực hiện hợp đồng Nhưng ở đây, điểm mới là phân chia lợi nhuận dựa trên mức độ

sử dụng dịch vụ của HTX, Liên hiệp HTX Có nghĩa là thành viên nào có doanh thu sử dụng dịch vụ của HTX, Liên hiệp HTX lớn thì được phân phối lợi nhuận nhiều hơn

+ HTX, Liên hiệp HTX quan tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng cho thành viên, HTX thành viên, cán bộ quản lý, người lao động trong HTX, Liên hiệp

HTX và thông tin về bản chất, lợi ích của HTX, Liên hiệp HTX “Giáo dục” là

hoạt động thường xuyên của mỗi tổ chức Giáo dục đối với thành viên HTX, Liên hiệp HTX tập trung vào thông tin, phổ biến, giới thiệu những giá trị, nguyên tắc và lợi ích của thành viên khi tham gia vào HTX, Liên hiệp HTX; giáo dục tinh thần tự chủ, tự giác, trách nhiệm với HTX, với cộng đồng thành

viên và xã hội,… “Đào tạo” là hoạt động không thể thiếu ở bất cứ tổ chức nào

Đào tạo trong HTX, Liên hiệp HTX tập trung vào đào tạo nâng cao trình độ nghiệp vụ, kỹ năng làm việc cho đội ngũ cán bộ chủ chốt, nhân viên nghiệp vụ làm việc thường xuyên tại HTX, Liên hiệp HTX Đào tạo nghề, nâng cao tay nghề cho thành viên,… Đây phải được đưa vào kế hoạch hoạt động hàng năm

và phải có đầu tư về kinh phí cho hoạt động này

+ HTX, Liên hiệp HTX chăm lo phát triển bền vững cộng đồng thành viên, HTX thành viên và hợp tác với nhau nhằm phát triển phong trào HTX

trên quy mô địa phương, xã, quốc gia và quốc tế “Chăm lo” cho thành viên là

trách nhiệm của HTX, Liên hiệp HTX Thành viên được đáp ứng càng nhiều các nhu cầu của mình, các quyền lợi của thành viên ngày một nhiều hơn thì thành viên càng gắn bó với HTX, Liên hiệp HTX, HTX cũng sẽ mạnh lên, phát triển bền vững hơn và ngược lại

Hợp tác là bản chất nổi bật của mô hình HTX, Liên hiệp HTX Thực tiễn hơn 200 năm hình thành và phát triển của mô hình HTX cho thấy: đã là HTX, Liên hiệp HTX mà thiếu hợp tác của các thành viên với HTX, giữa HTX với HTX thành viên và giữa các thành viên với nhau đều dẫn đến không hiệu quả Hợp tác có nhiều hình thức khác nhau, hợp tác trong sản xuất, kinh doanh; hợp tác chia sẻ kinh nghiệm; hợp tác chia sẻ, tương trợ nhau khi gặp khó khăn, rủi ro; hợp tác thông qua việc tham gia liên kết, liên doanh, Liên hiệp HTX trên quy mô khác nhau, tùy thuộc vào điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của mỗi HTX, mỗi địa phương và từng quốc gia để hợp tác

Nhận dạng HTX: Hợp tác xã là một tổ chức kinh tế tập thể, tự chủ của

những người tự nguyện liên kết lại với nhau để đáp ứng những nhu cầu và nguyện vọng chung của họ về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua hợp tác xã

do chính các thành viên đồng sở hữu và quản lý một cách dân chủ

Các giá trị của HTX: Các HTX dựa trên những giá trị tự lực, tự chịu trách

nhiệm, dân chủ và bình đẳng

Các nguyên tắc hợp tác xã: 7 nguyên tắc tổ chức, hoạt động của HTX

giống như 7 nguyên tắc HTX quốc tế

Như vậy, HTX không thủ tiêu tính tự chủ sản xuất, kinh doanh của các thành viên, mà chỉ làm những gì mỗi thành viên riêng lẻ không làm được hoặc làm không có hiệu quả để hỗ trợ các thành viên cùng phát triển

1.2 Cơ sở thực tiễn của đề tài

1.2.1 Tình hình hoạt động và phát triển HTX ở một số nước trên thế giới

1.2.1.1 Nhật Bản

Phần lớn các HTX nông nghiệp ở Nhật Bản đều thực hiện các dịch vụ đầu vào, đầu ra của sản xuất nông nghiệp (kể cả dịch vụ tín dụng), đồng thời cũng đảm nhiệm luôn nhiều dịch vụ và hoạt động khác ở khu vực nông thôn như: Cung cấp các chương trình đào tạo để gia tăng việc sử dụng công nghệ trong nông nghiệp, hợp tác nhằm nâng cao mức sống và mở rộng các hoạt động văn hóa; phát triển mở rộng diện tích đất nông nghiệp, chủ trọng công tác thủy lợi và hướng dẫn thành lập trang trại, vận động các thành viên liên kết đất đai làm trang trại; nghiên cứu thị trường, bảo quản và vận chuyển các sản phẩm nông nghiệp; thành lập bệnh viện phục vụ nhân dân Để giúp các tổ chức HTX hoạt động, Chính phủ Nhật Bản đã tăng cường xây dựng hệ thống phục vụ xã hội hóa nông nghiệp, coi HTX nông nghiệp là một trong những hình thức phục

vụ xã hội hóa tốt nhất và yêu cầu các cấp, các ngành phải giúp đỡ và bảo vệ quyền lợi của tổ chức này

1.2.1.2 Đức

Đa số các HTX nông nghiệp ở Đức có số lượng thành viên tương đối lớn, trung bình khoảng 150 - 400 thành viên/ 01 HTX Trong phát triển HTX nông nghiệp ở Đức có một số đặc điểm cụ thể: Nguyên tắc được đối xử hoàn toàn bình đẳng về mọi quyền lợi cũng như mọi nghĩa vụ theo luật định với các loại hình doanh nghiệp khác trong lĩnh vực nông nghiệp; HTX không thay thế kinh tế hộ, kinh tế trang trại hay kinh tế tư nhân của người nông dân chủ yếu thực hiện việc cung cấp các dịch vụ mang tính hỗ trợ thành viên của mình; dịch

vụ hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, chú ý đến chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu mạnh cũng như quảng bá thương hiệu vì đó là lợi ích của thành viên; định hướng, tư vấn và hỗ trợ thành viên của mình trong việc trồng trọt, chăn nuôi, sản xuất, chế biến, theo đúng các tiêu chuẩn, quy định cần thiết; thu nhập chủ yếu của HTX là từ thu phí dịch vụ, đầu ra hoặc đầu vào khi cung cấp dịch vụ cho các thành viên

1.2.1.3 Hàn Quốc

Sau nội chiến, nhận thấy lực lượng nông dân có ý nghĩa sống còn và chính trị với đất nước, Chính phủ Hàn Quốc đã thiết lập Liên đoàn HTX nông nghiệp Quốc gia (NACF) dựa trên hai tổ chức hoạt động độc lập lúc đó là Ngân hàng Nông nghiệp và Tổ chức HTX cũ Sau đó, trải qua nhiều cải cách, Chính phủ Hàn Quốc đã trao nhiều quyền hạn hơn cho các HTX cơ sở thông qua 2 chính sách, cụ thể: Chính sách nâng cao quy mô kinh tế cho các HTX cơ sở để có thể cung cấp dịch vụ tốt hơn cho nhu cầu của nông dân; Chính sách hình thành các

“HTX cơ sở - doanh nghiệp đa chức năng” Từ đó các HTX cơ sở đã hoạt động

tất cả trên 4 lĩnh vực chính: Cung cấp tín dụng, cung cấp phân bón, cung cấp hóa chất nông nghiệp và cung cấp các dịch vụ bảo hiểm

1.2.1.4 Thái Lan

Liên đoàn HTX Thái Lan được thành lập là tổ chức HTX cấp cao quốc gia, thực hiện chức năng đại diện, hỗ trợ, giáo dục và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các HTXvà thành viêntheo luật định Hiện nay Thái Lan có một số

mô hình HTX tiêu biểu: HTX nông nghiệp và HTX tín dụng HTX nông nghiệp được thành lập nhằm đáp ứng nhu cầu của thành viêntrong các lĩnh vực: Vay vốn, gửi tiền tiết kiệm và tiền ký quỹ, tiêu thụ sản phẩm, tiếp thị, hỗ trợ phát triển nông nghiệp và các dịch vụ khác Hiện nay, số HTX tham gia hoạt động kinhdoanh này chiếm khoảng 39% Để tạo điều kiện cho khu vực HTX phát triển và khuyến khích xuất khẩu, Chính phủ Thái Lan đã ban hành nhiều chính sách thiết thực như chính sách giá, tín dụng nhằm khuyến khích nông dân nước này phát triển sản xuất

1.2.1.5 Malaysia

Bên cạnh luật HTX, Chính phủ Malaysia đã thành lập Cục Phát triển HTX với một số hoạt động chính như: Quản lý và giám sát các hoạt hộng HTX; giúp đỡ tài chính và cơ sở hạ tầng để HTX có thể tồn tại hoạt động; xây dựng

kế hoạch phát triển HTX, kế hoạch đào tạo cán bộ quản lý và nông dân Tổ

chức HTX Malaysia, gọi tắt là ANGKASA, là tổ chức cấp cao của các HTX ở nước này, đang là một trong những động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế đất nước Nguyên tắc của HTX được ANGKASA nêu cụ thể như sau: Quản lý dân chủ; Thành viên tự nguyện; Thu nhập bình đẳng; Phân phối lợi nhuận kinh doanh theo mức độ sử dụng các dịch vụ của các xã viên và mức đóng góp cổ phần của xã viên; Hoàn trả vốn theo mức đầu tư; Xúc tiến công tác đào tạo phổ cập kiến thức quản lý và KHCN cho các xã viên

Như vậy, các nước trên thế giới đều xác định HTX nông nghiệp là tổ chức không thể thiếu ở khu vực nông thôn Ở các nước khác nhau thì mô hình HTX cũng có sự khác nhau Tuy nhiên, tựu trung lại HTX nông nghiệp có những đặc điểm nổi bật như: Tối đa hóa các dịch vụ cho xã viên, đem lại lợi ích cho xã viên và cho cộng đồng, không phải tối đa hóa lợi nhuận cho các nhà đầu tư; HTX không thay thế kinh tế hộ, kinh tế trang trại hay kinh tế tư nhân của người dân mà chủ yếu thực hiện việc cung cấp các dịch vụ mang tính hỗ trợ thành viên của mình; Dịch vụ hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm, chú ý đến chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu mạnh cũng như quảng bá thương hiệu vì đó

là lợi ích của thành viên; định hướng, tư vấn và hỗ trợ thành viên của mình trong việc trồng trọt, chăn nuôi, sản xuất, chế biến, theo đúng các tiêu chuẩn, quy định cần thiết; thu nhập chủ yếu của HTX là từ thu phí dịch vụ, đầu ra hoặc đầu vào khi cung cấp dịch vụ cho các thành viên

1.2.2 Tình hình hoạt động và phát triển HTX ở Việt Nam

Thực tiễn cho thấy, phát triển kinh tế tập thể với các hình thức hợp tác đa dạng trong đó các HTX là nòng cốt, là tất yếu khách quan trong quá trình phát triển lực lượng sản xuất và hoàn thiện quan hệ sản xuất ở nước

ta Trong điều kiện cụ thể hiện nay, việc mở rộng mô hình kinh tế hợp tác

và HTX kiểu mới đang là một trong những hướng cơ bản để giải quyết vấn

đề phát triển kinh tế gắn với các vấn đề xã hội, đặc biệt ở khu vực nông nghiệp, nông thôn

Trong nền kinh tế thị trường, nhu cầu hợp tác của những người sản xuất nhỏ là rất lớn, rất đa đạng và với nhiều hình thức khác nhau, không giới hạn ở một địa giới hành chính hay một ngành nghề như trước đây, do đó xu hướng liên kết hợp tác không chỉ thuần tuý là những người nghèo, người ít vốn mà có

cả những người lao động có nhiều vốn, có tri thức, kinh nghiệm quản lý Đồng thời, tham gia vào HTX không chỉ đơn thuần là các cá nhân người lao động, hộ gia đình, mà còn có cả các tổ chức, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, bởi tự bản thân các HTX, các doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng có nhu cầu hợp tác, liên kết lại vì những mục tiêu khác nhau để hình thành các liên hiệp HTX đa dạng và phát triển các liên hiệp HTX thành những tập đoàn kinh tế mạnh trong tương lai Trên cơ sở những chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng về phát triển kinh tế hợp tác và HTX, thời gian qua nhiều địa phương đã tiến hành củng cố, đổi mới kinh tế HTX đạt được nhiều hiệu quả

Từ thực tế hoạt động của các HTX có thể ghi nhận những thành công

từ đó nhân ra diện rộng những nội dung cụ thể như: Về lựa chọn mô hình sản xuất kinh doanh: Điển hình trong việc lực chọn mô hình hoạt động có hiệu quả phải kể đến các HTX nông nghiệp ở thành phố Hồ Chí Minh như: HTX nông nghiệp Hiệp Bình Phước quận Thủ Đức, HTX nông nghiệp Xuân Lộc quận 12 Từ chỗ là HTX nông nghiệp, sau khi có Luật HTX, các HTX này đã bầu Ban quản trị HTX mới, xây dựng điều lệ hoạt động mới và đặc biệt là chuyển hướng sản xuất kinh doanh phù hợp với tình hình mới, cụ thể là tập trung nuôi bò sữa, cá giống, lợn thịt, trồng cây cảnh; kinh doanh điện, cho thuê nhà kho, cửa hàng; làm dịch vụ suất ăn cho các khu công nghiệp, Với

sự linh hoạt trong việc chuyển đổi hoạt động sản xuất kinh doanh nên HTX không ngừng phát triển, doanh thu tăng lên, thành viêncó thu nhập khá, có hộ còn vươn lên giàu

Về công tác đào tạo cán bộ quản lý HTX: Thực tế hoạt động của các HTX cho thấy cán bộ quản lý HTX đóng vai trò đặc biệt quan trọng Vì vậy nhiều tỉnh rất quan tâm đến công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý HTX Chẳng hạn như: tỉnh An Giang, cán bộ HTX được cử đi đào tạo, tập huấn được ngân sách tỉnh hỗ trợ 100% tiền học phí Thành phố Hải Phòng bằng nguồn ngân sách thành phố hỗ trợ cho chủ nhiệm HTX quy mô toàn xã mức lương 200.000/tháng

Về hỗ trợ các HTX: Nhiều tỉnh có những chính sách cụ thể nhằm hỗ trợ HTX phát triển như: cho các HTX vay vốn bằng tín chấp, vay vốn từ các chương trình, dự án ưu đãi để xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật và tăng cường năng lực hoạt động của HTX Tỉnh An Giang quy định HTX đầu tư lắp máy sấy được vay vốn tín dụng với lãi suất bằng không, trả chậm trong 3 năm, đầu

tư xây dựng kho tàng, bến bãi, nhà máy chế biến với lãi suất 0,5%/tháng trong thời hạn 10 - 15 năm; Nam Định hỗ trợ 40% kinh phí đối với các HTX xây dựng nhà bảo quản lạnh sản phẩm tươi sống; Hà Giang hỗ trợ 50% lãi suất tiền vay cho các HTX với mức vay bình quân 100 triệu đồng/HTX trong vòng 3 năm để kiên cố hoá kênh mương thủy lợi và tổ chức các hoạt động dịch vụ phục

vụ phát triển kinh tế hộ,

Về mở rộng và nâng cao hiệu quả hoạt động của các mô hình HTX kiểu mới: Thời gian qua các địa phương đã chú trọng xây dựng, tổng kết mô hình HTX kiểu mới hoạt động có hiệu quả để nhân ra diện rộng như mô hình HTX dịch vụ tổng hợp và HTX sản xuất kinh doanh tổng hợp Ngoài những mô hình HTX đó, một số địa phương đã chỉ đạo xây dựng mô hình HTX chuyên ngành như HTX chăn nuôi lợn hướng nạc Nam Sách của tỉnh Hải Dương, HTX sản xuất lúa giống Vũ Chính của tỉnh Thái Bình, HTX nuôi trồng thuỷ sản Nam Hải của thành phố Hải Phòng Đồng thời các HTX đã rà soát lại các nội dung

và hiệu quả hoạt động, những HTX chuyên khâu như HTX dịch vụ điện, HTX

thuỷ nông, đã tổ chức thêm những dịch vụ mới hoặc sáp nhập lại để tăng năng lực hoạt động Ở hầu hết các địa phương đã xuất hiện nhiều mô hình các HTX làm ăn có hiệu quả, đặc biệt là mô hình liên doanh liên kết dưới nhiều hình thức như liên kết các HTX cùng ngành (HTX nuôi lợn ở Hà Nội, Hà Tây, liên kết thành HTX chăn nuôi lợn hướng nạc), liên kết giữa HTX với công ty tư nhân (HTX Phước Thiện của Ninh Thuận liên kết sản xuất ngô cao sản cho Thái Lan, HTX của các chủ trang trại Tân Trường của Bình Dương liên kết với nhà máy đường Lam Sơn, HTX Cò Nòi của Sơn La liên kết với công ty mía đường Sơn La, ) Đặc biệt, một mô hình liên kết mới đang bước đầu được thực hiện ở một

số địa phương đó là mô hình liên kết 4 nhà như ở HTX Trường Thành của tỉnh

An Giang đã tổ chức HTX gồm các pháp nhân là: một công ty xuất nhập khẩu

An Giang, bốn pháp nhân HTX, ba pháp nhân là nhà máy xay xát, một pháp nhân là tổ thương lái, nhờ đó HTX đã tiêu thụ được khối lượng hàng hoá lớn cho thành viên Đây chính là mô hình công nghiệp hoá nông nghiệp điển hình, gắn sản xuất với chế biến, hoặc HTX nông nghiệp Vạn Hoa của tỉnh Lào Cai

đã tập hợp lực lượng gồm: hộ nông dân, nhà khoa học, các doanh nghiệp đặc biệt là doanh nghiệp nhà nước nhằm hỗ trợ, tổ chức cho thành viênsản xuất các mặt hàng rau, 41 hoa quả, giống cây trồng, vật nuôi có chất lượng cao, giá thành

hạ thông qua việc chuyển giao cho thành viên HTX các tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến, đồng thời thực hiện các dịch vụ tư vấn, chế biến, bảo quản nông sản và bao tiêu sản phẩm do thành viênlàm ra Hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ của các HTX kiểu mới cũng được đẩy mạnh và có những bước phát triển Số HTX làm ăn có hiệu quả ngày một tăng, điển hình là: HTX dịch vụ nông nghiệp kinh doanh tổng hợp Duy Sơn II của tỉnh Quảng Nam; HTX dịch vụ tổng hợp Văn Yên; HTX Phù Nham của tỉnh Yên Bái; HTX nông nghiệp Thiệu Hưng của tỉnh Thanh Hoá; HTX Hoà Quang của tỉnh Phú Yên; HTX Bình Phú của Đồng Tháp,

Qua thực tế hoạt động của các HTX kiểu mới tiêu biểu ở các địa

phương trong cả nước, có thể rút ra một số kinh nghiệm để tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả hoạt động của kinh tế hợp tác và các HTX như sau:

Một là phát triển kinh tế HTX phải lấy hiệu quả kinh tế làm mục tiêu

chính Chỉ khi nào thành viên, người lao động được chứng minh làm ăn hợp tác

có hiệu quả hơn, lúc đó họ mới tự nguyện gắn bó với HTX HTX hoạt động không hiệu quả sẽ không có điều kiện để phát triển, không thể hỗ trợ tốt cho kinh tế thành viêncùng như có những tác động tích cực đến cộng đồng Vì vậy, các HTX phải luôn coi trọng hiệu quả kinh tế, lấy hiệu quả kinh tế làm căn cứ quyết định các hoạt động của mình

Hai là, trong đổi mới và phát triển kinh tế hợp tác và HTX cần hết sức

coi trọng các nguyên tắc, giá trị đạo đức của HTX, đặc biệt là nguyên tắc dân chủ, tự nguyện, cùng có lợi của những thành viên tham gia, đồng thời thực hiện các chính sách ưu đãi, hỗ trợ thiết thực về vốn, đất đai, khoa học kỹ thuật, tiếp thị và mở rộng thị trường, cho các HTX

Ba là, việc bảo đảm và phát huy tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của bản

thân các HTX về kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là nhân tố chủ yếu tạo

sự chuyển biến tích cực trong các HTX, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động, khắc phục những hạn chế, yếu kém trước đây của kinh tế HTX

Bốn là, phát triển vững chắc các HTX kiểu mới, tổng kết thực tiễn và

nhân rộng những mô hình mới, những điển hình tiên tiến, đồng thời cần đẩy mạnh việc chuyển đổi và hoàn tất các thủ tục đăng ký kinh doanh đối với các HTX còn lại Khuyến khích và tạo điều kiện cho các tổ, nhóm hợp tác giản đơn phát triển

Năm là, tuyên truyền, vận động để thu hút đông đảo sự tham gia của

các hộ kinh tế cá thể tiểu chủ, các cơ sở kinh doanh nhỏ và vừa, các chủ trang trại, vào các loại hình kinh tế hợp tác và HTX với nhiều hình thức thích hợp trên cơ sở tôn trọng lợi ích kinh tế riêng của từng hộ, từng thành viên tham

gia đồng thời không ngừng vun đắp cho lợi ích chung của từng cơ sở kinh tế hợp tác, HTX

Sáu là, đề cao vai trò và tính chất xã hội của HTX trong việc giải quyết

các vấn đề xã hội, đặc biệt là giải quyết công ăn việc làm, xoá đói giảm nghèo, xây dựng cơ sở hạ tầng, tăng cường tình làng nghĩa xóm và đoàn kết cộng

đồng

1.2.3 Một số công trình nghiên cứu có liên quan

Hợp tác xã là một loại hình kinh tế tập thể khá phổ biến, hoạt động trên nhiều lĩnh vực đời sống xã hội và hiện diện ở các nền kinh tế có trình độ phát triển khác nhau Kinh nghiệm thế giới cho thấy, đến nay HTX vẫn tỏ ra là mô hình hoạt động hiệu quả, phù hợp với điều kiện cạnh tranh ngày càng gay gắt

Và quan trọng hơn nữa, thông qua các HTX, các hộ nông dân, các doanh nghiệp nhỏ hợp tác với nhau, tăng sức cạnh tranh để đối phó với khó khăn và tránh các nguy cơ thua lỗ cao trong quá trình hoạt động Đối với nước ta, phát triển HTX đang trở nên một vấn đề khá nóng, được rất nhiều tổ chức, chương trình, dự án, cá nhân quan tâm Có thể nói, vấn đề HTX đã trở thành chủ đề được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ và phạm vi khác nhau Sau đây là một số ví dụ về kinh nghiệm phát triển HTX ở nước ta như sau:

Tác giả: Phạm Thị Cần, Vũ Văn Phúc, Nguyễn Văn Kỷ trong nghiên cứu

“Kinh tế hợp tác trong nông nghiệp nước ta hiện nay”, các tác giả đã tập trung

phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn về kinh tế hợp tác, hợp tác xã; sự cần thiết khách quan phải xây dựng những mô hình HTX phù hợp với đặc điểm, điều kiện kinh tế nông nghiệp nông thôn nước ta Từ đó đề xuất những giải pháp phát triển các mô hình kinh tế hợp tác, HTX nông nghiệp ở nông thôn Việt Nam hiện nay

Tác giả Lương Xuân Quỳ, Nguyễn Thế Nhã (1999) với nghiên cứu:

“Đổi mới tổ chức và quản lý các HTX trong nông nghiệp, nông thôn” đã trình

bày cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển kinh tế hợp tác trong nôngnghiệp, nông thôn Việt Nam; khái quát quá trình phát triển các hình thức tổ chức và quản lý HTX giai đoạn trước năm 1986 và từ 1986 đến nay Từ thực trạng phát triển mô hình tổ chức quản lý các HTX ở nông thôn của một số địa phương tiêu biểu ở miền Bắc, các tác giả cũng đã đưa ra những phương hướng

và giải pháp cụ thể để xây dựng mô hình tổ chức và quản lý có hiệu quả HTX

Tác giả Nguyễn Văn Bình, Chu Tiến Quang, Lưu Văn Sùng với nghiên

cứu của mình về “Kinh tế hợp tác, HTX ở Việt Nam - Thực trạng và định hướng

phát triển”, tác giả đã hệ thống hóa quá trình hình thành, phát triển các loại

hình kinh tế hợp tác, HTX trên thế giới và ở Việt Nam với những thành công

và tồn tại, từ đó xây dựng những định hướng và phát triển phù hợp với đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước trong thời kỳ quá độ

Tác giả Hồ Văn Vĩnh (2005) với nghiên cứu: “Phát triển HTX nông nghiệp

trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta” đã bàn đến những cách

thức chuyển đổi HTX nông nghiệp kiểu cũ sang HTX nông nghiệp kiểu mới trên cơ sở quán triệt đường lối đổi mới HTX nông nghiệp của Đảng Tác giả cũng nêu lên mối quan hệ tác động qua lại giữa HTX nông nghiệp và CNH, HĐH, đồng thời nêu ra những nguyên nhân của sự khó khăn khi phát triển HTX nông nghiệp trong thời kỳ mới và những giải pháp để tháo gỡ khó khăn này

Tác giả Nguyễn Thanh Đức (2014) trong công trình nghiên cứu về phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở huyện Lệ Thủy (tỉnh Quảng Bình), tác giả đã tổng quan, khái quát hóa làm rõ thêm một số vấn đề lý luận liên quan đến chủ

đề nghiên cứu của luận văn; Đồng thời, sau khi giới thiệu khái quát về địa bàn nghiên cứu, luận văn đã tập trung phân tích thực trạng phát triển HTX nông nghiệp ở huyện Lệ thủy, tỉnh Quảng Bình trong giai đoạn nghiên cứu, có rút ra những mặt tích cực, các yếu kém và nguyên nhân của các yếu kém, tác giả cũng

đã trình bày các vấn đề cấp bách cần giải quyết trong thời gian tới; Để từ đó,