Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tác động đến đời sống người dân trong dự án đường hồ núi cốc đoạn qua xã quyết thắng, thành phố thái nguyên

- Đánh giá được kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của Dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng - Đánh giá tổng thể thực trạng đời sống, việc làm, thu nhập và các tiêu

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

- -

NGUYỄN THỊ TUYẾT

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN TRONG DỰ ÁN ĐƯỜNG HỒ NÚI CỐC ĐOẠN QUA XÃ QUYẾT THẮNG,

THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Địa chính môi trường

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

- -

NGUYỄN THỊ TUYẾT

Tên đề tài:

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

VÀ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN TRONG DỰ ÁN ĐƯỜNG HỒ NÚI CỐC ĐOẠN QUA XÃ QUYẾT THẮNG,

THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành : Địa chính môi trường

Giảng viên hướng dẫn : GS.TS Nguyễn Thế Đặng

Thái Nguyên, năm 2018

LỜI CẢM ƠN

Thực tập tốt nghiệp là một khâu rất quan trọng trong quá trình học tập của mỗi sinh viên nhằm hệ thống lại toàn bộ lượng kiến thức đã học, vận dụng lý thuyết vào thực tiễn, bước đầu làm quen với những kiến thức khoa học Qua đó sinh viên ra trường sẽ hoàn thiện hơn về kiến thức lý luận, phương pháp làm việc, năng lực công tác nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn của công việc say này

Được sự giúp đỡ của Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm và Ban chủ

nhiệm khoa Tài nguyên và Môi trường, em đã tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh

giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tác động đến đời sống người dân trong Dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên”

Trong suốt quá trình thực tập em đã nhận được sự giúp đỡ của các thầy cô giáo

và anh chị nơi em thực tập tốt nghiệp

Em xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu trường Đại học Nông Lâm, Ban chủ

nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, và đặc biệt là thầy giáo GS.TS Nguyễn Thế Đặng

người đã trực tiếp hướng dẫn em hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Do trình độ có hạn mặc dù đã rất cố gắng song bản khóa luận tốt nghiệp của

em không thể tránh khỏi những thiếu sót Em rất mong nhận được những ý kiến chỉ bảo của các thầy cô giáo, ý kiến đóng góp của bạn bè để bài khóa luận tốt nghiệp của em được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Tuyết

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Hiện trạng sử dụng đất xã Quyết Thắng năm 2016 32

Bảng 4.2 Diện tích thu hồi đất của dự án đường Hồ Núi Cốc qua xã Quyết Thắng 35

Bảng 4.3 Xác định đối tượng và điều kiện bồi thường của dự án 36

Bảng 4.7 giá bồi thường đất nông nghiệp 37

Bảng 4.4: Tổng hợp kinh phí hỗ trợ cho người dân 39

Bảng 4.9 Bảng tổng hợp kinh phí bồi thường giải phóng mặt bằng dự án 41

Bảng 4.10 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân không bị mất đất nhưng chịu ảnh hưởng của dự án 42

Bảng 4.11 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân mất 50 - 70% đất 43

Bảng 4.12 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân mất hết đất 53

Bảng 4.13 Đánh giá chung về tình trạng cuộc sống hiện tại so với trước khi có dự án 54

Bảng 4.14 Đánh giá về tình hình tiếp cận cơ sở hạ tầng, phúc lợi xã hội của 54

các hộ dân sau khi bị thu hồi đất 54

Bảng 4.15 Đánh giá về tác động của Dự án đến mối quan hệ trong gia đình 55

MỤC LỤC

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 4

1.2.1 Mục tiêu tổng quát 4

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 4

1.3 Ý nghĩa của đề tài 4

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 6

2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 6

2.1.1 Cơ sở lý luận 6

2.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 6

2.1.3 Vai trò của công tác giải phóng mặt bằng đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng và đời sống xã hội 10

2.2 Cơ sở pháp lý 12

2.2.1 Các văn bản pháp quy của Nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 12

2.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 13

2.3 Cơ sở thực tiễn 13

2.3.1 Sơ lược về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của một số nước trên thế giới 13

2.3.2 Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam 19

2.4 Nhận xét chung về tổng quan các vấn đề nghiên cứu 21

2.5 Kết luận chung về vấn đề nghiên cứu 21

Phần 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 23

3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 23

3.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu 23

3.3 Nội dung nghiên cứu 23

3.3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa bàn và mô tả dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng 23

3.3.2 Thực trạng công tác bồi thường GPMB trên địa bàn dự án đường Hồ Núi Cốc

đoạn qua xã Quyết Thắng 23

3.3.3 Đánh giá tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của những người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng 23

3.3.4 Đề xuất các phương án giải quyết và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 24

3.4 Phương pháp nghiên cứu 24

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu 24

3.4.2 Phương pháp chuyên gia 25

3.4.3 Phương pháp thống kê phân tích, xử lý số liệu 25

3.4.4 Phương pháp tham khảo, kế thừa các tài liệu có liên quan đến đề tài 25

Phần 4 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26

4.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa bàn và mô tả dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng 26

4.1.1 Điều kiện tự nhiên 26

4.1.2 Điều kiện kinh tế, xã hội 29

4.1.3 Tình hình sử dụng đất 32

4.1.4 Khái quát dự án 34

4.2 Đánh giá kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của Dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng 35

4.2.1 Kết quả công tác bồi thường về đất 35

4.2.2 Kết quả công tác bồi thường về tài sản gắn liền với đất 38

4.2.3 Kết quả hỗ trợ tái định cư cho người dân trong dự án 39

4.2.4 Tổng hợp kinh phí bồi thường, hỗ trợ 41

4.3 Đánh giá tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của những người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng 42

4.3.1 Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân sau khi thực hiện dự án 42

4.3.2 Đánh giá chung về tình trạng cuộc sống hiện tại so với trước khi có dự án 54

4.3.3 Tác động đến việc phát triển các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội 54 4.3.4 Tác động đến mối quan hệ trong gia đình 55

4.4 Thuận lợi, khó khăn và giải pháp 55

4.4.1 Đánh giá những thuận lợi trong công tác GPMB 55

4.4.2 Đánh giá những khó khăn trong công tác GPMB 56

4.4.3 Giải pháp 57

PHẦN 5 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 59

5.1 Kết luận 59

5.1 Kiến nghị 60

TÀI LIỆU THAM KHẢO 62

Phần 1

MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là một tài nguyên thiên nhiên quý giá của mỗi quốc gia và nó cũng là yếu tố mang tính quyết định sự tồn tại và phát triển của con người và các sinh vật khác trên Trái Đất Các Mác viết: “Đất đai là tài sản mãi mãi với loài người, là điều kiện để sinh tồn, là điều kiện không thể thiếu được để sản xuất, là tư liệu sản xuất

cơ bản trong nông, lâm nghiệp” Bởi vậy, nếu không có đất đai thì không có bất kỳ một ngành sản xuất nào, con người không thể tiến hành sản xuất ra của cải vật chất

để duy trì cuộc sống và duy trì nòi giống đến ngày nay Trải qua một quá trình lịch

sử lâu dài con người chiếm hữu đất đai biến đất đai từ một sản vật tự nhiên thành một tài sản của cộng đồng, của một quốc gia Theo luật Đất đai 1993 có ghi “Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng đặc biệt của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng cơ sở kinh tế, an ninh quốc phòng” Xã hội ngày càng phát triển đất đai ngày càng có vai trò quan trọng, bất kì một ngành sản xuất nào thì đất đai luôn là tư liệu sản xuất đặc biệt và không thể thay thế được Đối với nước ta, một nước nông nghiệp thì vị trí của đất đai lại càng quan trọng và ý nghĩa hơn

Trong điều kiện kinh tế thị trường vai trò và vị trí của đất đai càng trở nên quan trọng hơn đặc biệt khi đất nước ta đang trong công cuộc CNH-HDH cùng với

xu thế hợp tác hóa, toàn cầu hóa của đất nước Nhu cầu sử dụng đất đai cho các dự

án đầu tư cho các đầu tư dự án phát triển trong những năm gần đây không ngừng tăng lên.Trong khi đó, diện tích đất đai có hạn và ngày càng trở nên hạn hẹp đối với nhu cầu ngày càng tăng của con người Thực tế cho thấy khả năng đáp ứng của đất đai là không đủ yêu cầu với nhu cầu hiện tại của đất đai Chính vì vậy việc sử dụng quỹ đất đai hợp lý và có hiệu quả đang được các cấp các ngành quan tâm đông thời viễ thu hồi bố trí sắp xếp lại Đồng thời việc thu hồi bố trí, sắp xếp lại đất đai đáp ứng những nhu cầu sinh hoạt sản xuất của người dân một cách khoa học tạo điều kiện cho sư phát triển lâu dài và bền vững là một vấn đề lớn và cấp thiết Công tác

bồi thường thiệt hại, tái định cư giải phóng mặt bằng lại càng là điều kiện kiên quyết, giữ vai trò quan trọng để có thể đẩy nhanh tiến độ thi công công trình, là cửa ngõ phải vượt qua của hầu hết các dự án trước khi bước vào thi công Việc nhanh hay chậm của công tác này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai và hiệu quả của dự án

Từ thực tế cho thấy, công tác bồi thường, GPMB luôn là vấn đề phức tạp, nhạy cảm tác động không nhỏ đến đời sống của người dân trong vùng dự án, đòi hỏi các cấp, ngành chức năng cần giải quyết thấu đáo công bằng, dứt điểm Giải quyết không tốt, không thoả đáng một mặt gây ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân có đất bị thu hồi mặt khác làm ảnh hưởng đến tiến độ các dự án gây thiệt hại tiền bạc

và làm ảnh hưởng xấu đến tâm lý của nhà đầu tư, dẫn đến bùng phát khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể đông người, sẽ trở thành vấn đề xã hội phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh trật tự, mất ổn định xã hội và phần nào ảnh hưởng đến lòng tin của người dân đối với các chính sách của nhà nước Nếu việc thu hồi đất bị lạm dụng, quỹ đất nông nghiệp bị giảm dần, về lâu dài có thể ảnh hưởng tới an ninh lương thực quốc gia

Tại Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 của Chính phủ về việc bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất đã quy định cụ thể về các mức bồi thường về đất, tài sản và các chính sách hỗ trợ, tái định cư Giao nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cho các cơ quan chức năng như cấp huyện (quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh), chức năng của cấp xã trong công tác giải phóng mặt bằng Cùng đó là trách nhiệm của các cơ quan chức năng có liên quan, nghĩa vụ và quyền lợi của người bị thu hồi đất

Nguyên nhân gây nên tình trạng này ngoài vấn đề về giá đất tính bồi thường chưa hợp lí, còn nhiều nguyên nhân quan trọng là do chính sách, thủ tục về bồi thường đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng còn nhiều vướng mắc, bất cập, ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất, đến người có đất bị thu hồi và tác động xấu đến môi trường đầu tư của nước ta Mặt khác, một số địa phương đã đơn giản trong việc thu hồi đất, chưa gắn công tác thu hồi đất với tái định cư, đặc biệt là hỗ trợ việc làm, dạy nghề cho lao động; bồi thường cho hộ bị thu hồi đất chủ yếu thực hiện dưới

hình thức tiền tệ hóa, chưa có cơ chế, giải pháp kịp thời và hiệu quả để hỗ trợ dạy nghề, tạo việc làm, ổn định đời sống cho người bị thu hồi đất Hơn nữa, công tác tái định cư cũng chưa được chuẩn bị chu đáo, thiếu các điều kiện đảm bảo cho người dân có điều kiện sinh hoạt bình thường tại nơi ở mới Vì vậy, tình trạng thất nghiệp

và thiếu việc làm, không chuyển đổi được nghề nghiệp, khó khăn trong cuộc sống sinh hoạt tại nơi tái định cư v.v hiện đang là vấn đề bức xúc diễn ra khá phổ biến ở nhiều địa phương, gây ách tắc trong công tác giải phóng mặt bằng

Thái Nguyên là tỉnh trung du miền núi, nằm ở phía Bắc thủ đô Hà Nội, là tỉnh

có nhiều di tích lịch sử - văn hoá có ý nghĩa lịch sử Trong những năm qua, Ngành

Du lịch Thái Nguyên đã có sự phát triển vượt bậc Tuy nhiên, sự phát triển du lịch Thái Nguyên vẫn chưa tương xứng với tiềm năng và lợi thế, nhiều tài nguyên du lịch có ý nghĩa đối với quốc gia và vùng vẫn chưa được khai thác xứng tầm như: Hồ Núi Cốc, di tích lịch sử ATK, chè Tân Cương Chính vì vậy, ngày 18 tháng 11 năm 2016 Thủ Tướng chính phủ có Quyết định số 2228/QĐ-TTg phê duyệt quy hoạch tổng thể phát triển khu du lịch quốc gia Hồ Núi Cốc, tỉnh Thái Nguyên đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam năm 2025, tầm nhìn đến năm 2030" là rất cần thiết, tạo cơ sở cho việc quản lý, thu hút đầu tư, khai thác hiệu quả và phát huy tiềm năng du lịch của Hồ Núi Cốc góp phần tích cực vào phát triển du lịch bền vững gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc; giữ gìn cảnh quan, bảo vệ môi trường; bảo đảm an ninh, quốc phòng, trật tự an toàn xã hội

Để thực hiện kế hoạch trên, cuối năm 2016 thành phố Thái Nguyên đã bắt đầu triển khai một hạng mục quan trọng đó là mở đường mới từ trung tâm thành phố vào Khu du lịch Quốc gia Hồ Núi Cốc Dự án đường Bắc Sơn kéo dài (đường Hồ Núi Cốc) có tổng chiều dài toàn tuyến là trên 30km, điểm đầu giao với đường Lương Ngọc Quyến, điểm cuối thuộc xóm Cao Trãng, xã Phúc Xuân Toàn tuyến có khoảng 2,3km đường có lộ giới 27m và hơn 7km có lộ giới 61m Tuyến đường đi qua 5 phường, xã Sau khi hoàn thành sẽ là tuyến đường rộng nhất trên địa bàn và cũng là tuyến đường huyết mạch kết nối trục Đông - Tây của thành phố Thái Nguyên, mở ra

cơ hội mới thúc đẩy sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của cả vùng phía Tây thành

phố, đồng thời thúc đẩy phát triển tiềm năng thế mạnh Khu du lịch Hồ Núi Cốc Một trong những công tác đầu tiên đóng vai trò quan trọng, chủ chốt cần thực hiện đó là công tác bồi thường giải phóng mặt bằng ổn định nơi ở và sản xuất hợp lý cho người dân trong khu vực dự án

Xuất phát từ thực tế tiễn trên, được sự đồng ý của Ban Giám Hiệu Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, Ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên và dưới sự

hướng dẫn của GS.TS Nguyễn Thế Đặng, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh

giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tác động đến đời sống người dân trong Dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên”

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

1.2.1 Mục tiêu tổng quát

Đánh giá được kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng và tác động của nó đến đời sống người dân trong Dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên và đề xuất phương án giải quyết có tính khả thi và rút ra bài học kinh nghiệm giúp ổn định cuộc sống nhân dân khi bồi thường, giải phóng mặt bằng trong khu vực dự án

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của khu vực dự án Hồ Núi

Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng

- Khái quát được dự án, khu vực dự án và yêu cầu đối với giải phóng mặt bằng thu hồi đất cho thực hiện dự án

- Đánh giá được kết quả công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của Dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng

- Đánh giá tổng thể thực trạng đời sống, việc làm, thu nhập và các tiêu chí khác của đời sống xã hội cộng đồng dân cư sau khi Nhà nước thu hồi đất tại một số dự án cụ thể

- Đề xuất các giải pháp cần thực hiện trong thời gian tới nhằm ổn định và nâng cao đời sống của người dân bị thu hồi đất hiện tại và tương lai

1.3 Ý nghĩa của đề tài

- Giúp sinh viên củng cố và ứng dụng những kiến thức đã được học trong nhà

trường trong thực tiễn công việc trong quá trình thực tập tại cơ sở

- Tạo môi trường cho sinh viên được bổ sung thêm các kiến thức và kĩ năng mềm khác cũng như việc tiếp cận xử lý thông tin

- Giúp sinh viên có được cái nhìn cơ bản và kinh niệm về công việc, ngành nghề mình học

- Kết quả điều tra nghiên cứu có thể được sử dụng cung cấp thông tin cần thiết cho công tác quản lý

- Các giải pháp nghiên cứu được đề xuất

Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài

2.1.1 Cơ sở lý luận

- Các luận điểm về bồi thường giải phóng mặt bằng

- Các khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

+ Thu hồi

- Thu hồi đất là việc Nhà nýớc ban hành quyết định để thu lại quyền sử dụng đất của ngýời đang sử dụng, ngýời, tổ chức đýợc giao quản lý (Nghị định 47/2014/NĐ-CP, 2014) [12]

+ Bồi thường

- Bồi thýờng khi Nhà nýớc thu hồi đất là việc Nhà nýớc trả cho ngýời đang sử dụng đất những thiệt hại về quyền sử dụng đất hoặc quyền sử dụng đất, nhà ở, tài sản khác gắn liền với đất do việc bị thu hồi đất gây ra (Nghị định 47/2014/NĐ-CP, 2014) [12]

2.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

2.1.2.1 Yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về đất đai

a) Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai

và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mang tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế

Từ sau khi Luật đất đai năm 1993 ra đời Nhà nước đã không ngừng xây dựng khuôn khổ pháp lý để kịp thời tháo gỡ những khó khăn phát sinh từ thực tiễn để giải quyết vấn đề vốn đã phức tạp và nhạy cảm của GPMB Tuy nhiên, việc thực hiện các quy định của Nhà nước trong thực tiễn vô cùng khó khăn, nhất là trong điều kiện các chính sách về đất đai, nhà ở của Việt Nam còn nhiều tồn tại và bất cập, đặc biệt là các chính sách về bồi thường GPMB, hỗ trợ, tái định cư Để công tác này được “nhân dân đồng thuận ”, thì hệ thống pháp luật phải thống nhất, đồng bộ, ổn định lâu dài và nhất là phải phù hợp với thực tế Ngược lại, hệ thống pháp luật về đất đai, cụ thể là các chính sách về bồi thường GPMB, hỗ trợ, tái định cư mà chồng chéo không thống nhất thì sẽ dẫn đến khó khăn cho công tác này Vì vậy, Nhà nước ngày càng quan tâm hoàn thiện hơn nữa về chính sách đất đai nói chung và các chính sách liên quan đến GPMB nói riêng (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012) [4] Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý,

sử dụng đất đai có ảnh hưởng rất lớn đến công tác bồi thường, hỗ trợ, TĐC

Thực tế cho thấy từ cơ chế chính sách cho đến áp dụng thực hiện là một vấn

đề không đơn giản Hiện nay, trên địa bàn Thành phố việc quản lý tổ chức thực hiện không đúng trình tự, không đồng bộ, phân công, phân cấp không rõ ràng …đã ảnh hưởng rất lớn đến công tác BTHT, tái định cư GPMB của dự án và kết quả làm chậm tiến độ Mặt khác, đội ngũ những người làm công tác GPMB trình độ còn hạn chế và yếu kém cả về chuyên môn lẫn nghiệp vụ cho nên dẫn đến quản lý tổ chức còn lộn xộn, phức tạp và chưa hiệu quả Việc lập các khu tái định cư, bố trí di dân tái định cư chưa được quan tâm thích đáng Việc giao đất và nhà tái định cư còn chậm Chính vì vậy mà công tác này cần xem lại thực hiện tốt để GPMB thuận lợi Phải đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ làm công tác này để tránh những vướng mắc không nên gặp trong công tác này (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2005) [3]

b) Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai là một trong những công cụ quan trọng trong quản lý của Nhà nước về đất đai Nó giúp cho việc sử dụng đất đai đúng mục đích, đạt hiệu quả cao và tiết kiệm, giúp Nhà nước quản lý chặt chẽ đất đai, giúp cho người sử dụng đất có những biện pháp hữu hiệu và kết quả cao trong

quá trình sử dụng đất Nói cách khác, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai là một công tác rất quan trọng trong xây dựng và phát triển kinh tế nói chung và trong quản

lý đất đai nói riêng Chính vì vậy, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng công tác quy hoạch, kế hoạch Từ trước đến nay công tác này luôn được quan tâm và đẩy mạnh Kết quả đạt được của công tác quy hoạch, kế hoạch thể hiện ở nhiều công trình xây dựng theo quy hoạch, kế hoạch đã được hoạt động và góp phần thay đổi bộ mặt của

đô thị cũng như sự phát triển của đô thị Xong công tác này còn nhiều bất cập, nhiều tồn tại yếu kém cả về chuyên môn lẫn nghiệp vụ Chính vì vậy, khi làm công tác này phải dựa vào thực tiễn, phải có tính khoa học và định hướng có hiệu quả , phải tận dụng khai thác đất kém hiệu quả, đất chưa sử dụng, đất trống đồi núi trọc cho xây dựng và hạn chế tối đa sử dụng vào đất nông nghiệp và đất khu dân cư đông đúc để giảm bớt khó khăn trong vấn đề GPMB Mặt khác, công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất đai phải được công khai cho toàn dân được biết thì GPMB mới diễn ra thuận lợi, nhanh chóng và không gặp những vướng mắc không đáng có Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể định hướng cho quá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế Thông qua quy hoạch

sử dụng đất, Nhà nước can thiệp vào các quan hệ đất đai, khắc phục những nhược điểm do lịch sử để lại hay giải quyết những vấn đề mà quá trình phát triển đang

đặt ra (Trương Phan (1996) [22]

c) Đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Trong công tác bồi thường GPMB, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất là căn

cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Hiện nay, công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt là đăng ký biến động về sử dụng đất; việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tiến độ chậm, gây khó khăn cho công tác bồi thường GPMB Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất thì công tác bồi thường GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ giải phóng mặt bằng sẽ nhanh hơn

2.1.2.2 Yếu tố về nhu cầu kế hoạch xây dựng quỹ nhà, quỹ đất tái định cư

Trong thực tế, khi GPMB ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống sản xuất, sinh hoạt, ăn ở cuả những người phải di dời Một trong những vấn đề khó khăn cho họ

đó là việc ổn định chỗ ở Có nhiều trường hợp được đền bù xong họ vẫn không đủ điều kiện để ổn định một chỗ ở mới Chính vì vậy, vấn đề tổ chức một khu tái định

cư cho những người di dời là một vấn đề cần làm Xong trong thời gian vừa qua Nhà nước ta chưa có một chính sách, chiến lược cụ thể về triển khai xây dựng các khu tái định cư cũng như về cơ chế chính sách về đầu tư của các khu này Mà như ta

đã biết, xây dựng các khu tái định cư là một trong những công tác của GPMB, giúp cho khâu này thuận lợi để đẩy nhanh xây dựng các công trình của dự án Vì vậy, muốn thực hiện được GPMB thuận lợi cho dự án cho nên việc chuẩn bị quỹ đất, quỹ nhà phục vụ cho tái định cư cần phải chủ động làm trước một bước cho tiến độ và hiệu quả của dự án

2.1.2.3 Yếu tố giá đất và định giá đất

Định giá là sự ước tính về giá trị các quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản cụ thể bằng hình thái tiền tệ cho mục đích đã được xác định Định giá được hiểu như là một nghệ thuật hay khoa học trong việc ước lượng giá trị tài sản cho một mục tiêu đặt ra ở đây có thể nhiều các tính chất của tài sản nhà đất được dùng cho các mục đích khác nhau như: chỗ ở của dân cư, chỗ kinh doanh thương mại, chỗ sản xuất Tuy nhiên, thực tế có rất nhiều lý do đòi hỏi phải định giá nhà đất Một trong những

lý do đó là định giá cho đền bù GPMB Và định giá nhằm đưa ra giá đền bù (giá ép buộc) Hiện nay, công tác định giá đất còn mới mẻ trong khi số lượng dự án đầu tư xây dựng phát triển hạ tầng càng nhiều và nhiệm vụ đền bù thiệt hại tăng cho nên công tác định giá đất có vị trí vô cùng quan trọng Và việc xác định giá đền bù phải phù hợp với giá thực tế là rất cần thiết để đảm bảo lợi ích cho người bị thu hồi đất

và cho tiến độ thi công của dự án

Một trong những nguyên nhân làm chậm tiến độ thực hiện công tác bồi thường GPMB hiện nay đó là giá bồi thường cho người có đất bị thu hồi Giá đất là số tiền tính trên một đơn vị diện tích đất do Nhà nước quy định hoặc được hình thành trong giao dịch về quyền sử dụng đất (Phạm Đức Phong, 2002) [21] Theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành thì giá đất được hình thành trong các trường hợp sau đây:

- Do UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là UBND cấp tỉnh) quy định (căn cứ vào nguyên tắc, phương pháp xác định giá đất và và

khung giá đất do Chính phủ quy định) và được công bố công khai vào ngày 01 tháng 01 hàng năm;

- Do đấu giá quyền sử dụng đất hoặc đấu thầu dự án có sử dụng đất;

- Do người sử dụng đất thỏa thuận về giá đất với những người có liên quan khi thực hiện các giao dịch về quyền sử dụng đất

Vì vậy việc định giá đất sát với giá thị trường để bồi thường GPMB có vai trò quan trọng trong việc đẩy nhanh tiến độ GPMB để triển khai dự án

2.1.2.4 Th định giá đất sát với

Hiện nay thị trường bất động sản đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống các loại thị trường của nền kinh tế quốc dân, nó có những đóng góp vào ổn định xã hội và thúc đẩy nền kinh tế đất nước trong thời gian qua và trong tương lai Việc hình thành và phát triển thị trường bất động sản góp phần giảm thiểu việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư (do người đầu tư có thể đáp ứng nhu cầu về đất đai thông qua các giao dịch trên thị trường); đồng thời người bị thu hồi đất có thể tự mua hoặc cho thuê đất đai, nhà cửa mà không nhất thiết phải thông qua Nhà nước thực hiện chính sách TĐC và bồi thường

Giá cả của bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động tới giá đất tính bồi thường

2.1.3 Vai trò của công tác giải phóng mặt bằng đối với sự phát triển cơ sở hạ tầng và đời sống xã hội

1.1.3.1 Sự phát triển cơ sở hạ tầng

Trong mỗi giai đoạn phát triển kinh tế xã hội có một sự phát triển thích ứng của hạ tầng kinh tế xã hội Với những phương tiện vật chất kỹ thuật, hạ tầng kinh tế

xã hội lại trở thành lực lượng sản xuất quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế

xã hội mà trong đó GPMB là điều kiện tiên quyết để dự án xây dựng cơ sở hạ tầng

có được triển khai hay không

- Tiến độ hoàn thành dự án:

+ Tiến độ thực hiện các dự án phụ thuộc vào nhiều điều kiện khác nhau như: tài chính, lao động, công nghệ, điều kiện tự nhiên, tập quán của những người dân trong diện bị giải toả… nhìn chung, nó phụ thuộc nhiều vào thời gian

tiến hành GPMB

+ GPMB đúng tiến độ đề ra sẽ tiết kiệm được thời gian và việc thực hiện dự

án có hiệu quả Ngược lại, GPMB kéo dài gây ảnh hưởng đến tiến độ xây dựng của các công trình, ảnh hưởng đến việc sử dụng lao động cũng như chi phí cho dự án, có khi gây ra thiệt hại không nhỏ trong đầu tư xây dựng

- Tính kinh tế của dự án:

GPMB được thực hiện tốt sẽ giảm chi phí, có điều kiện tập trung vốn cho các công trình khác GPMB kéo dài dẫn đến chi phí bồi thường lớn, không kịp hoàn thành tiến độ dự án dẫn đến sự quay vòng vốn chậm gây khó khăn cho các nhà đầu tư + Đối với các dự án đầu tư sản xuất kinh doanh do không đáp ứng được tiến độ đầu

tư vì vậy nhiều dự án mất cơ hội kinh doanh, hiệu quả kinh doanh thấp

+ Đối với dự án đầu tư không kinh doanh, thời gian thi công kéo dài, tiến độ thi công bị ngắt quãng, gây lãng phí rất lớn và ảnh hưởng tới chất lượng công trình Đặc biệt các nhà đầu tư trong nước có vốn đầu tư hạn hẹp thì việc quay vòng vốn là cần thiết để đảm bảo cơ hội đấu thầu của các công trình khác Thực tế trên địa bàn

cả nước nói chung, có khá nhiều dự án phải dừng lại do không giải phóng được mặt bằng hoặc ngắt quãng Một phần do không có sự đồng bộ về chính sách bồi thường thiệt hại của các cấp chính quyền, mặt khác các dự án đó chưa được sự quan tâm đúng mức của các cấp, các ngành trên địa bàn đó cũng như sự ủng hộ của người dân

sở tại gây ra sự trì trệ kéo dài Đây cũng là một trở ngại lớn tác động tiêu cực đến khả năng thu hút vốn đầu tư, công nghệ nước ngoài vào lĩnh vực xây dựng và phát triển cơ sở hạ tầng ở nước ta

2.1.3.2 Sự phát triển kinh tế - xã hội

Hạ tầng kinh tế xã hội là một khái niệm dùng để chỉ những phương tiện làm cơ

sở phục vụ cho hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội, quốc kế dân sinh như cung cấp điện năng, giao thông vận tải, bưu chính, viễn thông, thuỷ lợi, đề điều, trạm xá, trường học…

Sự phát triển cơ sở hạ tầng của một quốc gia phản ánh trình độ phát triển kinh

tế cũng như nền văn minh của quốc gia đó Những năm gần đây, các cơ sở hạ tầng kinh tế xã hội ở các thành phố lớn ở nước ta đã nhanh chóng được cải tạo, đầu tư

làm mới, phần nào đã bắt kịp với yêu cầu của sự chuyển đổi kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống đô thị, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và thay đổi bộ mặt một số khu vực nông thôn Đạt được kết quả này công tác GPMB đóng vai trò không nhỏ

để đưa các dự án đi vào triển khai đầu tư đúng tiến độ và phát huy hiệu quả

- Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ

về hướng dẫn thi hành Luật Đất đai

- Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chính phủ về bồi thường thiệt hại, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Nghị định 188/2004/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 2004 của Chính phủ về phương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

- Thông tư 116/2004/TT-BTC ngày 07 tháng 12 năm 2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 197/2004/NĐ-CP

- Thông tư 114/2004/TT-BTC ngày 26 tháng 11 năm 2004 của Bộ Tài chính hướng dẫn thực hiện Nghị định 188/2004/NĐ-CP

- Nghị định 17/2006/NĐ-CP của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Đất đai trong đó có Nghị định 197/2004/NĐ-CP cụ thể như sau: Sửa đổi, bổ sung Điểm b Khoản 1 Điều 3, sửa đổi Điều 29, bổ sung Khoản 3 vào Điều 36, sửa đổi Khoản 2 Điều 48

- Nghị định 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủ quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

- Nghị định 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ về bồi thường tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 14/2008/TTLB – BTC – BTNMT ngày 31/1/2008 của Bộ Tài Chính

- Bộ Tài nguyên và Môi trường hướng dẫn thực hiện một số điều của Nghị định số

84/2007/NĐ-CP của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất, thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

2.2.2 Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Quyết định số 01/QĐ-UBND ngày 05/01/2010 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành quy định thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 28/QĐ-UBND ngày 20/6/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 15/QĐ-UBND ngày 11/7/2012 của UBND tỉnh Thái Nguyên

về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

- Quyết định số 36/QĐ-UBND ngày 21/12/2013 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc phê duyệt giá đất trên đại bàn tỉnh Thái Nguyên năm 2014

- Hướng dẫn số 1123/HDLS-TC-NN&PTNT của liên sở tài chính – nông nghiệp & PTNT thực hiện Quyết định số 28/2011/QĐ-UBND ngày 20/6/2011 của UBND tỉnh Thái Nguyên về việc ban hành đơn giá bồi thường nhà, công trình kiến trúc gắn liền với đất khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên

bù với mức cao hơn giá thị trường (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002) [23]

2.3.1.2 Hàn Quốc

Ở Hàn Quốc, việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất được thực hiện theo phương thức tham vấn và cưỡng chế Phương thức tham vấn được thực hiện thông qua việc các cơ quan công quyền thỏa thuận với người bị thu hồi đất về phương án, cách thức bồi thường Trong trường hợp tham vấn bị thất bại, Nhà nước phải sử dụng phương thức cưỡng chế Theo thống kê của Cục Chính sách đất đai Hàn Quốc,

ở Hàn Quốc có 85% tổng số các trường hợp Nhà nước thu hồi đất thực hiện theo phương thức tham vấn; chỉ có 15% các trường hợp thu hồi đất phải sử dụng phương thức cưỡng chế

Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất trên cơ sở các nguyên tắc sau: Thứ nhất, việc bồi thường do chủ dự án thực hiện Thứ hai, chủ đầu tư phải thực hiện bồi thường đầy đủ cho chủ đất và cá nhân liên quan trước khi tiến hành xây dựng các công trình công cộng Thứ ba, thực hiện bồi thường cho chủ đất phải bằng tiền mặt, sau đó mới bằng đất hoặc nhà ở xã hội Thứ tư, thực hiện bồi thường áp dụng cho từng cá nhân

Vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ ạt từ các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô Xơ-un đã phải đối mặt với tình trạng thiếu đất định cư trầm trọng trong thành phố Để giải quyết nhà ở cho dân nhập cư, chính quyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụ cận Việc đền bù được thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tài chính, cho quyền mua căn hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư

Các hộ bị thu hồi đất có quyền mua hoặc nhận căn hộ do thành phố quản lý, được xây tại khu đất được thu hồi có bán kính cách Xơ-un khoảng 5 km Vào những năm 70 của thế kỷ trước, khi thị trường bất động sản bùng nổ, hầu hết các hộ có quyền mua căn hộ có thể bán lại quyền mua căn hộ của mình với giá cao hơn nhiều lần so với giá gốc

Tổ chức Nhà ở Quốc gia (một tổ chức xã hội đứng ra bảo đảm trách nhiệm cung cấp nhà ở tại đô thị, hoạt động như một nhà đầu tư độc lập) được phép thu hồi đất theo quy hoạch để thực hiện các dự án xây nhà ở (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002) [23]

2.3.1.3 Singapore

Luật pháp Singapore quy định Nhà nước có thẩm quyền thu hồi đất và người dân có nghĩa vụ chấp hành quyết định thu hồi đất Việc thu hồi đất được thực hiện dựa trên quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt và tuân thủ các nguyên tắc chủ yếu sau đây: Thu hồi đất bắt buộc để sử dụng đất vào mục đích công cộng; Hạn chế việc thu hồi đất thuộc sở hữu tư nhân (chỉ thu hồi trong các trường hợp cần thiết); Việc thu hồi đất phải được sự đồng ý của Chính phủ, sau khi đã thảo luận và tham khảo ý kiến của cộng đồng; Việc thu hồi đất được thực hiện theo quy trình chặt chẽ do pháp luật quy định Nhà nước thông báo cho người bị thu hồi đất biết trước từ 2 đến

3 năm trước khi ra quyết định thu hồi đất Trường hợp người bị thu hồi đất không thực hiện quyết định thu hồi đất sẽ bị nhà nước áp dụng các biện pháp cưỡng chế hoặc bị phạt theo Luật xâm chiếm đất công

Chính sách, pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất ở Singapore có những điểm đáng lưu ý sau đây:

- Về mức bồi thường thiệt hại, được xác định căn cứ vào giá trị thực tế bất động sản của chủ sở hữu; các chi phí tháo dỡ, di chuyển chỗ ở hợp lý; chi phí mua nguyên liệu xây dựng nhà ở mới; thuế nhà ở mới v.v Trường hợp người bị thu hồi đất không tán thành với phương án bồi thường thiệt hại do nhà nước xác định, họ có quyền thuê một tổ chức định giá tư nhân để tiến hành định giá lại các chi phí thiệt hại Nhà nước trả tiền thuê định giá lại

Việc xác định mức bồi thường được xác định là giá trị bất động sản do người

bị thu hồi đất đầu tư, không phải là giá trị thực tế của bất động sản Phần giá trị tăng thêm do sự đầu tư cơ sở hạ tầng của nhà nước được bóc tách khỏi giá trị bồi thường Điều này có nghĩa là nhà nước không bồi thường theo giá bất động sản hiện tại mà bồi thường theo giá thấp hơn do trừ đi phần giá trị bất động sản tăng thêm từ sự đầu

tư cơ sở hạ tầng của nhà nước

Bên cạnh đó, nhà nước cũng xem xét bồi thường cho người bị thu hồi đất các thiệt hại sau đây: Trường hợp công trình công cộng đi ngang qua bất động sản gây ảnh hưởng xấu đến lợi ích của người sử dụng đất như tiếng ồn, khói bụi, người đi đường có thể nhìn vào nhà v.v; trường hợp công trình công cộng gây chia cắt manh

mún mảnh đất hiện hữu; chi phí để hoàn tất thủ tục đứng tên chủ sở hữu hoặc chủ

sử dụng đối với phần diện tích đất còn lại

Nhà nước chi trả 20% tổng giá trị bồi thường khi chủ nhà thực hiện việc tháo

dỡ nhà ở Phần giá trị bồi thường còn lại được thanh toán khi người bị thu hồi đất ở hoàn tất việc di chuyển chỗ ở Trường hợp hộ gia đình, cá nhân có nhu cầu cấp bách

về chỗ ở sẽ được nhà nước cho thuê nhà ở với giá thuê phù hợp

- Những yêu cầu sau đây của người bị thu hồi đất sẽ không được xem xét để bồi thường: Yêu cầu thưởng cho việc di chuyển chỗ ở sớm hoặc cố tình không chịu thực hiện quyết định thu hồi đất để đòi mức giá bồi thường cao hơn; Yêu cầu đòi bồi thường phần chi phí đầu tư thêm vào ngôi nhà hoặc xây dựng nhà mới sau khi nhà nước đã có quyết định thu hồi đất; Yêu cầu bồi thường theo giá mua bán, chuyển nhượng đất đai thực tế; Trường hợp thu hồi bất động sản đối với hoạt động kinh doanh không có giấy phép; Trường hợp người sử dụng đất không có căn cứ pháp lý để bồi thường; Đất sử dụng bất hợp pháp …

- Khiếu nại và giải quyết khiếu nại về bồi thường khi thu hồi đất Trường hợp người bị thu hồi đất không nhất trí với mức giá bồi thường họ có quyền khiếu kiện

về giá trị bồi thường Hội đồng bồi thường là người có thẩm quyền quyết định về giá trị bồi thường và đưa ra câu trả lời đối với người khiếu kiện Nếu người bị thu hồi đất không đồng ý với câu trả lời của Hội đồng bồi thường thì có quyền khởi kiện vụ việc ra Tòa Thượng thẩm

Chính sách bồi thường khi nhà nước thu hồi đất của Singapore được tiến hành thận trọng (đặc biệt đối với đất thuộc sở hữu tư nhân) trên cơ sở các quy định chặt chẽ của pháp luật Nguyên tắc công bằng, minh bạch được đề cao trong quá trình thực hiện nên đã nhận được sự đồng thuận của người dân Tỷ lệ cưỡng chế khi thu hồi đất thấp (dưới 1% tổng số các trường hợp thu hồi đất)

- Vấn đề tái định cư cho người bị thu hồi đất ở rất được Chính phủ Singapore chú trọng thực hiện Chính sách này được triển khai gắn với việc bố trí nhà ở do nhà nước xây dựng (nhà ở công) và cung cấp với giá rẻ đi kèm với một số điều kiện Cục Phát triển nhà (HDB) được thành lập năm 1960 có nhiệm vụ cung cấp nhà ở công cho người dân, trong đó chủ yếu phục vụ công tác tái định cư Tính từ khi

thành lập đến nay, HDB đã cung cấp nhà ở cho 85% dân số; trong đó có 2% người dân được thuê căn hộ

Việc tái định cư được thực hiện trên cơ sở điều tra xã hội học một cách cẩn thận, tỉ mỉ nhằm thu thập, xác minh các thông tin: Số lượng thành viên trong hộ gia đình; nguồn thu nhập; nghề nghiệp; nơi làm việc; tình trạng pháp lý của bất động sản tạo căn cứ vững chắc cho quá trình thực hiện tái định cư chính xác, công bằng Người bị thu hồi đất ở muốn được tái định cư tại các căn hộ do HDB cung cấp phải được Cơ quan quản lý đất đai Singapore (SLA) bảo lãnh và làm thủ tục giới thiệu mua hoặc thuê nhà của Cục Phát triển nhà (HDB) với điều khoản ưu đãi; được miễn thế chấp…Công dân Singapore được ưu tiên tái định cư Trường hợp người bị thu hồi đất ở không sử dụng nhà do HDB cung cấp sẽ được nhà nước hỗ trợ thêm một khoản tiền (khoảng 1.200 đô la Singapore)

Nhằm đáp ứng nhu cầu nhà ở cho người dân, Chính phủ có các ưu đãi, hỗ trợ cho chương trình phát triển nhà ở của HDB, nhất là các chính sách về tài chính, huy động vốn và hỗ trợ, tạo điều kiện cho người mua nhà HDB cung cấp nhiều nhà ở công nhằm thỏa mãn nhu cầu đa dạng của người dân, trong đó các tòa nhà cao tầng chủ yếu được cung cấp phục vụ tái định cư Bên cạnh đó còn có các loại nhà hạng sang và kể cả nhà nhỏ khép kín Để hạn chế tình trạng mua bán, đầu cơ nhà ở kiếm lời, Chính phủ Singapore quy định người dân khi mua nhà ở của HDB phải sử dụng

để ở sau 5 năm mới được bán và sau 10 năm (kể từ thời điểm bán căn nhà đầu tiên) mới được mua căn nhà thứ 2 của HDB (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002) [23]

Có thể nói, mục tiêu bao trùm lên chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là hạn chế đến mức tối đa việc thu hồi đất, giải tỏa mặt bằng, cũng như số lượng người bị ảnh hưởng bởi việc thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư Nếu như việc thu hồi đất là không thể tránh khỏi thì có sự chuẩn bị cẩn thận phương án đền bù, trên cơ sở tính toán đầy đủ lợi ích của nhà nước, tập thể và cá nhân, đảm bảo cho những người bị thu hồi đất có thể khôi phục lại hoặc cải thiện mức sống so với trước khi bị thu hồi đất

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, khi Nhà nước thu hồi đất thì người nào sử dụng đất sau đó sẽ có trách nhiệm bồi thường Người bị thu hồi đất được thanh toán ba loại tiền: tiền bồi thường đất đai, tiền trợ cấp về tái định cư, tiền trợ cấp bồi thường hoa màu trên đất

Cách tính tiền bồi thường đất đai và tiền trợ cấp tái định cư căn cứ theo tổng giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với hệ số Tiền bồi thường cho hoa màu, cho các loại tài sản trên đất được tính theo giá cả hiện tại Mức bồi thường cho giải tỏa mặt bằng được thực hiện theo nguyên tắc đảm bảo cho người dân có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản lý giải phóng mặt bằng được giao cho các cục quản lý tài nguyên đất đai ở địa phương đảm nhiệm Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê một đơn

vị xây dựng giải tỏa mặt bằng

Để giải quyết nhà ở cho người dân khi giải phóng mặt bằng, phương thức chủ yếu của Trung Quốc là trả tiền và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau:

- Một là, giá cả xây dựng lại, chênh lệch giữa giá xây dựng lại nhà mới và nhà cũ;

- Hai là, giá đất tiêu chuẩn;

- Ba là, trợ cấp về giá cả Ba khoản này cộng lại là tiền bồi thường về nhà ở Việc bồi thường nhà ở cho dân ở thành phố khác với việc bồi thường cho dân

ở nông thôn, bởi có sự khác nhau về hình thức sở hữu đất đai ở thành thị và nông thôn Đối với nhà ở của người dân thành phố, nhà nước bồi thường bằng tiền là chính, với mức giá do thị trường bất động sản quyết định qua các tổ chức trung gian

để đánh giá, xác định giá

Với người dân nông thôn, nhà nước thực hiện theo những cách thức rất linh hoạt, theo đó, mỗi đối tượng khác nhau sẽ có cách bồi thường khác nhau: tiền bồi

thường về sử dụng đất đai; tiền bồi thường về hoa màu; bồi thường tài sản tập thể Theo đánh giá của một số chuyên gia tái định cư, sở dĩ Trung Quốc có những thành công nhất định trong công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là do:

- Thứ nhất, đã xây dựng các chính sách và thủ tục rất chi tiết, ràng buộc đối với các hoạt động tái định cư, đảm bảo mục tiêu tạo cơ hội phát triển cho người dân tái định cư, tạo các nguồn lực sản xuất cho những người tái định cư

- Thứ hai, năng lực thể chế của các chính quyền địa phương khá mạnh Chính quyền cấp tỉnh chịu trách nhiệm hoàn toàn trong việc thực hiện chương trình bồi thường hỗ trợ tái định cư

- Thứ ba, quyền sở hữu đất tập thể làm cho việc thực hiện bồi thường hỗ trợ tái định cư có nhiều thuận lợi, đặc biệt là ở nông thôn

Bên cạnh những thành công như vậy, chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư của Trung Quốc cũng bộc lộ những tồn tại nhất định mà chủ yếu là vấn đề việc làm; tốc độ tái định cư chậm, thiếu đồng bộ, thực hiện giải phóng mặt bằng trước khi xây xong nhà tái định cư (Nguyễn Ánh Tuyết, 2002) [23]

2.3.2 Khái quát về công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam

Theo số liệu tổng hợp của 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gửi báo cáo về Bộ Tài nguyên và Môi trường trong năm 2014, các địa phương đã triển khai thực hiện 2.194 công trình, dự án (địa phương triển khai nhiều công trình, dự án là: Quảng Nam (294 dự án), Lào Cai (211 dự án), Bắc Giang (162 dự án), Phú Yên (146 dự án), với tổng diện tích đất đã thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng là

7.882 ha (đất nông nghiệp 6.810 ha; đất ở 165 ha; đất khác 930 ha); số tổ chức, hộ gia đình cá nhân có đất thu hồi là 80.893 trường hợp (tổ chức 1.155 trường hợp; hộ

gia đình, cá nhân 79.738 trường hợp)

Nhìn chung, diện tích đất đựợc thu hồi đã đáp ứng đựợc mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của địa phýõng; các quy định về bồi thýờng, hỗ trợ, tái định cý từng býớc đýợc điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cõ chế quản lý kinh tế thị trýờng, đảm bảo tốt hõn quyền lợi hợp pháp của ngýời bị thu hồi đất Việc tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thýờng, hỗ trợ, tái định cý của Trung tâm phát triển quỹ đất býớc đầu đã phát huy hiệu quả tốt, góp phần đáp ứng nhu cầu

"đất sạch" để thực hiện các dự án đầu tý nhất là các dự án đầu tý nhằm mục đích công cộng

2.3.2.1 Công tác giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

Theo số liệu tổng hợp của 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gửi báo cáo về Bộ Tài nguyên và Môi trường trong năm 2014, các địa phương đã triển khai thực hiện 2.194 công trình, dự án (địa phương triển khai nhiều công trình, dự án là: Quảng Nam (294 dự án), Lào Cai (211 dự án), Bắc Giang (162 dự án), Phú Yên (146 dự án), với tổng diện tích đất đã thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng là

7.882 ha (đất nông nghiệp 6.810 ha; đất ở 165 ha; đất khác 930 ha); số tổ chức, hộ gia đình cá nhân có đất thu hồi là 80.893 trường hợp (tổ chức 1.155 trường hợp; hộ

gia đình, cá nhân 79.738 trường hợp)

Nhìn chung, diện tích đất đýợc thu hồi đã đáp ứng đýợc mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của địa phýõng; các quy định về bồi thýờng, hỗ trợ, tái định cý từng býớc đýợc điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cõ chế quản lý kinh tế thị trýờng, đảm bảo tốt hõn quyền lợi hợp pháp của ngýời bị thu hồi đất Việc tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thýờng, hỗ trợ, tái định cý của Trung tâm phát triển quỹ đất býớc đầu đã phát huy hiệu quả tốt, góp phần đáp ứng nhu cầu

"đất sạch" để thực hiện các dự án đầu tý nhất là các dự án đầu tý nhằm mục đích công cộng

2.3.2.2 Công tác giải phóng mặt bằng tỉnh Thái Nguyên

Trong những năm qua, công tác BT&GPMB trên địa bàn được thành phố Thái Nguyên tập trung thực hiện rất tích cực, tạo điều kiện cho các nhà đầu tư sớm có mặt bằng triển khai dự án đi vào sản xuất kinh doanh

Năm 2015, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB) trên địa bàn tỉnh gặp nhiều khó khăn Tuy nhiên, với sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của Thường trực Tỉnh ủy, HĐND tỉnh, sự cố gắng nỗ lực của các cấp, các ngành, các chủ đầu tư trong trong tổ chức triển khai, thực hiện do vậy việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất được tiến hành công khai, minh bạch, đúng quy định; tiến độ thực hiện bồi thường GPMB các dự án cơ bản đáp ứng theo kế hoạch đề ra và yêu cầu tiến độ của nhà đầu tư Trong năm 2015, toàn tỉnh đã thực

hiện bồi thường và GPMB được 150 công trình, dự án (86 dự án sử dụng nguồn vốn ngân sách nhà nước, 64 dự án sử dụng nguồn vốn ngoài ngân sách); tổng diện tích

đã triển khai thu hồi là trên 520ha; số hộ bị thu hồi, ảnh hưởng là trên 7300 hộ; tổng

số tiến bồi thường, hỗ trợ đã phê duyệt là trên 1800 tỷ đồng (đã bồi thường hỗ trợ chi trả trên 1500 tỷ đồng, đạt 80% số tiền phê duyệt); diện tích đã bàn giao mặt bằng cho nhà nước, chủ đầu tư là 505 ha (đạt 90% diện tích đất đã thu hồi) Trong

số 150 dự án thực hiện công tác thu hồi, bồi thường GPMB trên địa bàn tỉnh có 90

dự án triến khai không vướng mắc, trong đó nhiều dự án đã hoàn thành dứt điểm, còn 60 dự án hiện đang gặp phải một số khó khăn vướng mắc như: Chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất còn có bất cập; ý thức chấp hành pháp luật của người dân chưa nghiêm; thiếu kinh phí phục vụ công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB; công tác phối hợp giữa các cấp, ngành, chủ đầu tư chưa chặt chẽ

2.4 Nhận xét chung về tổng quan các vấn đề nghiên cứu

- Bồi thường GPMB khi thu hồi đất hoặc trưng thu đất là vấn đề không thể tránh khỏi trong mọi giai đoạn phát triển của bất kỳ quốc gia nào

- Bồi thường GPMB là vấn đề nhạy cảm, phức tạp, việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB tác động sâu rộng tới mọi mặt của đời sống kinh tế- xã hội

- Một trong những vấn đề cơ bản để phát triển kinh tế- xã hội và môi trường bền vững là đảm bảo ổn định cuộc sống cho người dân bị thu hồi đất để phát triển công nghiệp và đô thị

- Chưa có công trình nghiên cứu cụ thể về tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi bị Nhà nước thu hồi đất

Từ đó cần phải nghiên cứu sâu rộng hơn nữa về tác động của việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB đến đời sống và việc làm của người dân khi bị Nhà nước thu hồi đất

2.5 Kết luận chung về vấn đề nghiên cứu

Kế thừa và phát triển, chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất được thể hiện trong Luật đất đai năm 2013, các văn bản dưới luật thể hiện tính đổi mới tương đối toàn diện góp phần tháo gỡ những vướng mắc, đẩy

nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng triển khai các dự án Khi có kế hoạch thu hồi đất cần thông báo cho các đối tượng bị thu hồi biết trước trong thời gian sớm hơn để họ

có kế hoạch ổn định đời sống về tinh thần cũng như vật chất

Xây dựng hành lang pháp lý cũng như tuyên truyền vận động và nêu cao tính tiền phong gương mẫu trong việc Nhà nước trưng dụng đất đai, người có quyền sử dụng đất tự nguyện thực hiện việc hiến, tặng cho Nhà nước đất đai để xây dựng các công trình công cộng mang lại lợi ích cộng đồng

Tất cả mọi vấn đề về kinh tế, xã hội phát sinh từ việc thu hồi đất gây ra đều phải quan tâm Cần tránh hoặc giảm thiểu việc phải bố trí tái định cư hoặc thiệt hại

về đất, công trình bằng cách khai thác mọi phương án khả thi khác

Cần tập trung nhiều hơn đến vấn đề tái định cư để đảm bảo đời sống người bị thu hồi đất có đời sống tốt hơn trước khi bị thu hồi Tạo môi trường sản xuất cũng như duy trì, đảm bảo tốt nhất về văn hoá, xã hội và môi trường sống cho người bị thu hồi đất phải di chuyển đến cộng đồng dân cư mới

Thực hiện bồi thường, hỗ trợ về đất, tài sản tương đương với giá thị trường

Tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho công tác quản lý và sử dụng đất đai trên toàn quốc để công tác bồi thường, hỗ trợ được thực hiện nhanh chóng

Phần 3 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3.1 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Phạm vi nghiên cứu: xã Quyết Thắng, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái

Nguyên

3.2 Thời gian và địa điểm nghiên cứu

- Thời gian nghiên cứu: Từ tháng 8/2017 – tháng 11/2017

- Địa điểm nghiên cứu: Khu vực đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng,

thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên

3.3 Nội dung nghiên cứu

3.3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa bàn và mô tả dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng

- Điều kiện tự nhiên

- Điều kiện kinh tế xã hội

- Khái quát dự án đường Hồ Núi Cốc

3.3.2 Thực trạng công tác bồi thường GPMB trên địa bàn dự án đường Hồ Núi Cốc đoạn qua xã Quyết Thắng

- Kết quả bồi thường và giải phóng mặt bằng

- Kết quả bồi thường, hỗ trợ về đất

- Bồi thường về tài sản gắn liền với đất

- Chính sách hỗ trợ, tái định cư

- Tổng hợp kinh phí phê duyệt GPMB

- Đánh giá của nhà quản lý, cán bộ kỹ thuật và người dân về kết quả dự án

3.3.3 Đánh giá tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của những người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng

- Tình hình lao động và việc làm của các hộ dân sau khi thực hiện dự án

- Đánh giá chung về tình trạng cuộc sống hiện tại so với trước khi có dự án

- Tác động đến việc phát triển các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội

- Tác động đến mối quan hệ trong gia đình

- Đánh giá tác động chung đến xã hội của khu vực

3.3.4 Đề xuất các phương án giải quyết và rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Về cơ chế, chính sách

- Về giá đất bồi thường, hỗ trợ

- Về kỹ thuật

- Về huy động nguồn lực

3.4 Phương pháp nghiên cứu

3.4.1 Phương pháp thu thập số liệu

2.4.1.1 Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp

- Các thông tin, số liệu thứ cấp được thu thập từ các bài báo, bài viết, sách, các báo cáo và các văn bản đã được công bố

- Thu thập tài liệu, số liệu có liên quan tại các phòng ban liên quan đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

- Các nghị định, thông tư, quyết định và công văn hướng dẫn thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

3.4.1.2 Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp

- Điều tra nông hộ qua phiếu điều tra: Đánh giá của người dân về kết quả dự

án và đời sống, việc làm của các hộ Tổng số phiếu là 40, được phân ra:

+ Nhóm 1: Nhóm hộ mất 100% đất (15 phiếu) Những người dân được điều tra bao gồm cả nam và nữ ở các lứa tuổi khác nhau Về việc làm của các hộ bao gồm cả các hộ thuần nông và các hộ có nghề nghiệp khác, công chức viên chức, buôn bán, dịch vụ

+ Nhóm 2: Nhóm hộ mất 50 - 70% đất (15 phiếu) Những người dân được điều tra bao gồm cả nam và nữ ở các lứa tuổi khác nhau Về việc làm của các hộ bao gồm cả các hộ thuần nông và các hộ có nghề nghiệp khác, công chức viên chức, buôn bán, dịch vụ

+ Nhóm 3: Nhóm hộ không bị mất đất (10 phiếu), đây là nhóm hộ điều tra để

so sánh, đối chiếu với nhóm hộ 1 và 2, các tiêu chí lựa chọn các hộ ở nhóm này cũng như nhóm 1 và 2

- Trong quá trình điều tra nông hộ còn kết hợp quan sát, chụp ảnh, tìm hiểu và trò chuyện với người dân để nắm bắt được thực trạng của tình hình đời sống, việc làm và tâm lý của họ khi bị thu hồi đất

3.4.2 Phương pháp chuyên gia

Tham khảo ý kiến các chuyên gia, các cán bộ lãnh đạo các cấp, các nông dân sản xuất và tổ chức đời sống có hiệu quả cao sau khi bị thu hồi đất qua phỏng vấn trực tiếp theo các chủ đề nghiên cứu, xin ý kiến về các giải pháp và mong muốn, nguyện vọng của người dân để nắm bắt tình hình rộng hơn so với nội dung các phiếu điều tra

3.4.3 Phương pháp thống kê phân tích, xử lý số liệu

Trên cơ sở các số liệu thu thập được, tôi tiến hành thống kê, phân loại theo các nhóm, nhập dữ liệu và xử lý số liệu để từ đó mô tả, so sánh, phân tích và dự báo,

đánh gía cho các kết quả nghiên cứu, các số liệu thống kê xử lý bằng phần mềm

3.4.4 Phương pháp tham khảo, kế thừa các tài liệu có liên quan đến đề tài

- Tham khảo: nghiên cứu, xem xét, sử dụng thêm các thông tin để hiểu rõ hơn

về vấn đề cần nghiên cứu

- Kế thừa: nghiên cứu tài liệu hoặc phỏng vấn để tiếp thu những thành tựu khoa học của những người đi trước