VẬN DỤNG QUAN điểm TÍCH hợp TRONG dạy học một số nội DUNG môn tự NHIÊN xã hội ở TIỂU học

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ NỘI DUNG MÔN TỰ NHIÊN XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ NỘI DUNG MÔN TỰ NHIÊN XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ NỘI DUNG MÔN TỰ NHIÊN XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC

VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MỘT SỐ NỘI DUNG MÔN TỰ

NHIÊN XÃ HỘI Ở TIỂU HỌC

- Các nguyên tắc xây dựng nội dung dạy học tích hợp

- Nguyên tắc 1: Đảm bảo tính khoa học và tiếp cận những thành tựu khoa học kĩ thuật, đồng thời vừa sức với học sinh

Chúng ta đang sống trong một xã hội phát triển khôngngừng từng ngày, từng giờ Việc xây dựng các bài học/ chủ

đề tích hợp đòi hỏi phải đảm bảo tính khoa học, tiếp cận đượcnhững thành tựu mới của khoa học kĩ thuật, theo kịp xu thếphát triển của xã hội nhưng cũng cần đảm bảo tính vừa sức,phù hợp với khả năng nhận thức của học sinh cũng như kếhoạch dạy học

Để làm được điều này, các bài học/ chủ đề tích hợp cầnphải tinh giản những kiến thức hàn lâm, tăng cường kiến thứcthực tiễn, tạo cơ hội cho học sinh được tìm tòi, khám phát trithức, hình thành kĩ năng, thái độ

- Nguyên tắc 2: Tăng tính hành dụng, tính thực tiễn, quan tâm tới những vấn đề mang tính xã hội của địa phương

Mọi thành tựu khoa học cũng đều bắt nguồn từ thực tiễncuộc sống và cũng để phục vụ cho chính cuộc sống của conngười Chính vì thế nội dung các bài học/ chủ đề tích hợp cầntăng cường tính ứng dụng, tính thực tiễn nhằm tạo cơ hộicũng như rèn luyện cho học sinh kĩ năng vận dụng tri thứcvào việc tìm hiểu, giải quyết những vấn đề trong cuộc sống.

Bên cạnh đó cần đặc biệt quan tâm đến các vấn đề mangtính xã hội của địa phương nhằm giúp cho các em có nhữnghiểu biết nhất định về nơi các em đang sống, chuẩn bị cho các

em tâm thế sẵn sàng tham gia các hoạt động của địa phương

- Nguyên tắc 3: Phù hợp chương trình, chuẩn kiến thức, kĩ năng của các môn học tích hợp, đảm bảo mối liên

hệ giữa các bài học tích hợp

a) Phù hợp chương trình và chuẩn kiến thức, kĩ năng của các môn học tích hợp, đảm bảo mối quan hệ giữa các bài học tích hợp:

Xây dựng bài học tích hợp không phải là việc xếp gộp,đặt kề các bài học, các nội dung cạnh nhau trong chương trìnhmột cách cơ học, ngẫu nhiên mà thường phải có sự lồng ghép,chọn lọc những nội dung có liên quan, giữa các bài nhằm tạo

thành nội dung dạy học mới Vì thế, việc xây dựng bài họctích hợp chính là cấu trúc lại toàn bộ nội dung dạy học từ mộtmôn học hay nhiều môn học khác nhau, nhưng có mối liên hệnhất định để tạo thành bài học mới (Với các mục tiêu mới, cáchoạt động mới, phương pháp và hình thức tổ chức dạy họcmới…) Qúa trình tái cấu trúc nội dung dạy học này luôn cầnbám sát Chuẩn Kiến thức - Kĩ năng để tránh việc sa đà vàonhững nội dung không trọng tâm hay xa rời mục tiêu giáodục.

b) Đảm bảo mối liên hệ giữa các bài học tích hợp

Để tích hợp được các bài học thuộc một môn học haythuộc nhiều môn học khác nhau thì cần phải tôn trọng và khaithác mối liên hệ giữa các bài học ấy Mối liên hệ này có thểđược bộc lộ một cách rõ ràng, cũng có thể chỉ ở một vài khíacạnh Mức độ liên quan về mục tiêu hay nội dung các bài học

ít nhiều sẽ quyết định mức độ tích hợp nhiều hay ít giữa cácbài học đó

c) Lựa chọn một bài học trong một môn học nhất định làm "xương sống" cho bài tích hợp

Khi xây dựng bài học tích hợp, cần chọn một bài học cụthể ở một môn học nhất định để làm trung tâm Các ý tưởngthiết kế bài học tích hợp được phát triển từ nội dung chính củabài học này.

Trong một số trường hợp, ý tưởng chính của bài học tíchhợp không nằm hoàn toàn trong một môn học mà mang đậmtính chất của một vấn đề mang tính xã hội hay một vấn đềkhác không có nhiều liên hệ tới một môn học cụ thể Khi thiết

kế kiểu bài học tích hợp loại này, giáo viên thường tìm ýtưởng từ chính các sự kiện hay hiện tượng trong thế giới hiệnthực xung quanh học sinh Tuy nhiên cách xây dựng nhữngbài học kiểu này không là xu thế phổ biến 33

- Nội dung Môn TNXH lớp 3

- Đặc điểm về cấu trúc nội dung môn TNXH lớp 3

-Quan điểm chỉ đạo xây dựng nội dung chương trình môn TNXH lớp 3

- Quan điểm chỉ đạo quan trọng là tư tưởng tích hợp,xem xét tự nhiên-con người – xã hội trong một tổng thể thốngnhất, có mối quan hệ qua lại và tác động lẫn nhau, trong đó

bao gồm cả nội dung Sức khỏe nhằm tăng tính thiết thực đồngthời khắc phục tình trạng trùng lặp, chồng chéo của hai mônhọc TNXH và Sức khỏe, góp phần làm giảm thời lượng họctập cho học sinh.

- Lựa chọn các nội dung học tập sao cho:

+ Phù hợp với học sinh lớp 3 về nhận thức, kĩ năng, tháiđộ

+Gắn với kinh nghiệm và vốn sống của học sinh

+Đáp ứng được sở thích và nguyện vọng của học sinh.+Thiết thực và quan trọng đối với học sinh

- Xây dựng khung chương trình mạng tính mềm dẻo,giúp cho GV có thể lựa chọn nội dung, PPDH phù hợp vớimục tiêu môn học và điều kiện hoàn cảnh địa phương

-Cấu trúc nội dung chương trình môn TNXH lớp 3:

- Chương trình được cấu trúc đồng tâm từ lớp 1 đến lớp

3 theo 3 chủ đề lớn: Con người và sức khỏe, Xã hội, Tựnhiên Các chủ đề này được mở rộng và nâng cao theo nguyêntắc từ gần đến xa, từ đơn giản đến phức tạp giúp HS có cái

nhìn về con người, thiên nhiên và cuộc sống xung quanh dướidạng tổng thể đơn giản.

Nội dung 3 chủ đề tích hợp giáo dục sức khỏe mộtcách nhuần nhuyễn: Đi từ sức khỏe cá nhân trong chủ đềCon người và Sức khỏe đến sức khỏe cộng đồng trong chủ

đề Xã hội và sức khỏe môi trường trong chủ đề Tự nhiên

Cụ thể là:

- Trong chủ đề con người và sức khỏe: HS được học về

cơ thể người và các cơ quan trong cơ thể, cách giữ vệ sinhthân thể, cách ăn ở, nghỉ ngơi, vui chơi điều độ và an toàn,phòng tránh một số bệnh tật

- Trong chủ đề Xã hội: HS được học về các thành viên,

các hoạt động và mối quan hệ trong gia đình (gia đình hạtnhân, gia đình 2 thế hệ, 3 thế hệ), trong trường học, cộngđồng và điều kiện sống xã hội, các hoạt động sinh sống củanhân dân, một số cơ sở hành chính, y tế, giáo dục….Cách giữ

vệ sinh nhà ở, lớp học, trường học, nơi công cộng; cách giữ

an toàn cho bản thân và người khác ở môi trường sinh hoạt vàhọc tập khác nhau

- Trong chủ đề Tự nhiên: HS được học về đặc điểm cấu

tạo, môi trường sống của thực vật và động vật phổ biến; íchlợi hoặc tác hại của chúng đối với đời sống và sức khỏe conngười, một số hiện tượng tự nhiên (ngày đêm, các mùa….), sơlược về Mặt Trời, Mặt Trăng, các vì sao và Trái Đất

- Phân tích yêu cầu HS cần đạt ở một số mạch nội dung/ chủ đề môn TNXH lớp 3 và tìm hiểu các khả năng

có thể tăng cường tích hợp trong dạy học các mạch nội dung/ chủ đề này

- Yêu cầu cần đạt ở một số mạch nội dung/ chủ đề môn TNXH lớp 3

- Ở Chủ đề Con người và Sức khỏe, HS cần:

+ Biết tên, chức năng và giữ vệ sinh cơ quan hô hấp,tuần hoàn, bài tiết nước tiểu và thần kinh Biết tên và cáchphòng tránh một số bệnh thường gặp ở cơ quan hô hấp, tuầnhoàn và bài tiết nước tiểu

- Ở chủ đề Xã hội, HS cần:

+ Biết mối quan hệ họ hàng nội, ngoại Biết phòng tránhcháy khi ở nhà Biết được những hoạt động chủ yếu của nhà

trường và giữ an toàn khi ở trường Biết tên một số cơ quanhành chính, văn hóa, giáo dục, y tế và một số hoạt động thôngtin liên lạc, nông nghiệp, công nghiệp, thương mại ở tỉnh(thành phố) nơi học sinh ở Biết một số quy tắc đối với người

đi xe đạp Biết về cuộc sống trước kia và hiện nay ở địaphương và giữ vệ sinh môi trường

-Ở chủ đề Tự nhiên, HS cần:

+ Biết được sự đa dạng, phong phú của thực vật và độngvật: chức năng của thân, rễ, lá, hoa quả đối với đời sống củacây và ích lợi đối với con người; ích lợi hoặc tác hại của một

số động vật đối với đời sống con người Biết vai trò của mặttrời đối với trái đất và đời sống con người; vị trí và sự chuyểnđộng của trái đất trong hệ mặt trời; sự chuyển động của mặttrăng quanh trái đất; hình dạng, đặc điểm bề mặt trái đất; biếtngày đêm, năm tháng, các mùa

- Tìm hiểu các khả năng có thể tăng cường tích hợp trong dạy học các mạch nội dung/ chủ đề của môn TNXH lớp 3

Sau khi rà soát toàn bộ chương trình sách giáo khoa lớp

3 hiện nay, các chuẩn kiến thức, kĩ năng , chuẩn năng lực,

chúng tôi nhận thấy trong chương trình môn TNXH lớp 3hiện có những nội dung dạy học gần nhau Ví dụ: Trongchương trình môn học, ở chủ đề Con người và sức khỏe có 5bài nói về cơ quan hô hấp, cách giữ vệ sinh, phòng bệnhđường hô hấp ta có thể ghép 5 bài này vào cùng một chủ đề

để thiết kế một bài học tích hợp (tích hợp nội môn) cho họcsinh; hoặc ở chủ đề Xã hội, ta có thể ghép ba bài: “Một sốhoạt động ở trường”; “ Một số hoạt động ở trường (tiếp theo)”

và bài “ Không chơi các trò chơi nguy hiểm” vào cùng mộtchủ đề về Trường học…

Có những nội dung lại liên quan khá chặt chẽ với cácmôn học khác, cụ thể như sau:

Ai Là gì?

-Tập đọc- Kể chuyện KC): Người mẹ, Chiếc áo len

(TĐ-quan hệ họ hàng -TĐ: Ông ngoại, Quạt cho bà

ngủ-Chính tả: Chị em-Tập làm văn: Kể về gia đình em

-Đạo đức: Quan tâm, chăm sóc ông bà, cha mẹ, anh chị em

Đạo đức: -Tích cực tham gia việc lớp, việc trường

Mĩ thuật: Vẽ tranh: đề tàiTrường em

Âm nhạc: Học hát bài: Emyêu trường em

3 -Tỉnh (thành phố)

nơi bạn đang sống

LTVC: Mở rộng vốn từ:

-Làng quê và đô thị Thành thị, nông thôn

TLV: Nói, viết về thành thị,nông thôn

4 -Vệ sinh môi trường

-Vệ sinh môi trường

Tập làm văn: Tả ngắn về cây cối

6 Lá cây Toán: Làm quen với thống kê

số liệuLTVC: MRVT: Cây cối

Mĩ thuật: Vẽ cành lá

số liệuLTVC: MRVT: Cây cốiThủ công: Gấp, cắt, dán bông hoa

Âm nhạc: Học hát bài : Hoa lámùa xuân

số liệuLTVC: MRVT: Từ ngữ về Cây cối Đặt và trả lời câu hỏi

Để làm gì?

Tập làm văn: Tả ngắn về cây

Âm nhạc: học hát bài Qủa

Mĩ thuật: Trái cây bốn mùa

Có những bài học lại được lồng ghép kiến thức về giáodục bảo vệ môi trường Ví dụ bài: Vệ sinh môi trường, các bài

về thực vật, động vật, giáo viên kết hợp giáo dục học sinh bảo

vệ môi trường: cần phải vứt rác đúng nơi quy định, xử lí rácthải đúng quy trình, không hái hoa, bẻ cành, trồng nhiều câyxanh, bảo vệ động vật hoang dã, chăm sóc vật nuôi…

Có những bài học lại được lồng ghép để giáo dục kĩnăng sống cho HS Ví dụ bài Phòng cháy khi ở nhà có thểlồng ghép Giáo dục HS biết thực hiện những việc để phòngcháy khi đun nấu ở nhà

-Quy trình lựa chọn, xây dựng nội dung tích hợp

Hoạt động lựa chọn và xây dựng bài học tích hợp cầnthực hiện theo các bước cơ bản sau:

Buớc 1: Rà soát chương trình, sách giáo khoa để tìm racác nội dung dạy học liên quan đến nhau hoặc liên quan đếnmột vấn đề của đời sống cần giáo dục cho học sinh

Bước 2: Dựa trên kết quả bước 1 để xác định bài học chủ

đề tích hợp bao gồm môn học và tên bài học

Bước 3: Xác định mục tiêu của bài học / chủ đề tích hợp, bao gồm: kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hướng năng lực

Bước 4: Dự kiến thời lượng (số tiết) cho bài học tích hợp

và thời điểm thực hiện bài học tích họp

Bưóc 5: Xây dựng nội dung cùa bài học tích hợp Căn cứvào mục tiêu, thời gian dự kiến để xây dựng nội dung dạy họctích họp.

Bước 6: Xây dựng kế hoạch bài học tích hợp (chú ý tớicác phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực củangười học), bao gồm cả kế hoạch và công cụ đánh giá

Dưới đây là một số thông tin bổ sung về các bước được trình bày ở trên

- Lựa chọn nội dung tích hợp

Các công việc chính mà giáo viên cần thực hiện trongbước lựa chọn nội dung tích hợp là rà soát, đối chiếu, so sánhchuẩn kiến thức, kĩ năng, chương trình các môn học để tìmkiếm và chọn lọc các bài học trong một môn học hoặc các nộidung học vấn có liên quan từ nhiều môn học, sau đó xây dựngthành bài học tích hợp Để thực hiện được công việc này ngườigiáo viên cần phải am tường về chuyên môn (nắm chắc chuẩnkiến thức, kĩ năng, chương trình các môn học; hiểu sâu sắc nộidung học vấn từng môn học), đồng thời phải có ít nhiểu kinhnghiệm nghề nghiệp (tức là năng lực sư phạm)

Tìm kiếm ỷ tưởng để xây dựng bài học tích hợp có ýnghĩa hết sức quan trọng vì chỉ khi có ý tưởng thì mới có bàihọc và ý tưởng có hay, có sáng tạo thì mới có bài học hấp dẫn

và hiệu quả Để thực hiện thành công bước này giáo viên cầnliên kết các bài học, các nội dung đã được chọn lựa để tíchhợp với các sự kiện, hiện tượng trong thực tiễn cuộc sốngxung quanh học sinh, từ đó hình thành nên ý tưởng trung tâm

về bài học tích hợp Nếu không có ý tưởng trung tâm để triểnkhai bài học thì nội dung của mỗi bài học (mỗi môn học) dù

có được đặt chung, xếp kề nhau cũng vẫn thiếu sự “kết dính”cần thiết để tạo thành một vấn để có tính chỉnh thể và thôngsuốt trong một bài học

-Xác định mục tiêu dạy học

Khi xác định mục tiêu cho bài học tích hợp, cần xuấtphát từ các nội dung được chọn lựa để tích hợp và từ ý tưởngtrung tâm để thiết kế bài học tích hợp, cần lượng hoá được cácmục tiêu (các đích cụ thể) mà người học cần đạt được sau bàihọc Những mục tiêu này cần phải bao quát được nhiều lĩnhvực học tập trong các bài học của một môn hoặc kiến thức củanhiều môn học khác nhau

Ngoài những mục tiêu về kiến thức, kĩ năng và giá trịthuộc các lĩnh vực được chọn để tích hợp, cần xác định thêmnhững mục tiêu hình thành và phát triển năng lực, kĩ năng xãhội cho học sinh.

Thông thường, bài học tích hợp không đặt quá cao mụctiêu trang bị kiến thức, mà chú trọng các mục tiêu hình thành

và phát triển kĩ năng sống, năng lực hoạt động xã hội cho họcsinh

Đối với bài học tích hợp thì mục tiêu dạy học cũng làmục tiêu tích hợp Sự tích hợp trong mục tiêu dạy học đượcthể hiện ở việc tích hợp các kiến thức khác nhau của một mônhọc, các kiến thức của nhiều môn học khác nhau, tích hợp các

kĩ năng và năng lực học sinh cần đạt được, tích hợp những giátrị nhân văn định hướng cho sự phát triển của học sinh

Khi thiết kế mục tiêu cho bài học tích hợp, cần lưu ý:+ Không nên đưa quá nhiều mục tiêu về kiến thức thuộcnhiểu lĩnh vực khác nhau mà cân chắt lọc các mục tiêu trọngtâm nhất

+ Nên thể hiện rành mạch nội dung đặc thù của bài học

“chính” và mục tiêu tích hợp

+ Tập trung vào các mục tiêu phát triển năng lực cho người học, nhất là các mục tiêu về kĩ năng sống, năng lực xã hội

- Dự kiến thời lượng, thời điểm học

- Xác định thời lượng cho bài học tích hợp là việc rấtcần thiết Bởi lẽ, dự kiến được thời lượng cho hoạt động họctập của học sinh một cách phù hợp cũng có nghĩa là giáo viên

đã lượng hoá được các hoạt động tương úng với khả năngthực hiện của học sinh Công việc này đảm bảo cho học sinh

có thể thực hiện được các hoạt động học tập tích hợp đúng vớitính chất của nó chứ không phải là gắng “nhồi” cho đủ lượngkiến thức; cũng không phải là lướt qua cho có hoạt động

Tuy nhiên, thời lượng được xác định chỉ có tính chất dựkiến Trong thực tiễn triển khai hoạt động, không nên gò thờilượng theo dự kiến một cách cứng nhắc mà cẩn linh hoạt điểuchỉnh thời lượng này cho phù hợp với điều kiện thực tế Nhưvậy, cả giáo viên và học sinh đểu có cơ hội để phát triển bản

thân, để thử thách khả năng phát hiện và giải quyết vấn đềtrong các tình huống cụ thể.

Việc dự kiến thời lượng của bài học cần căn cứ vàonhững yếu tố sau:

+ Năng lực thực tế của học sinh

+ Mục tiêu và nội dung bài học tích hợp

+ Điểu kiện dạy học thực tế

- Cũng cần xác định thời điểm thực hiện bài học tíchhợp, bởi vì trong nội dung bài học tích hợp có những kiếnthức, kĩ năng cần điều kiện tiên quyết là những kiến thức, kĩnăng khác Do vậy, cần xác định thời điểm học sao cho ngườihọc có đủ các kiến thức, kĩ năng nển tảng để có thể tham giabài học tích hợp một cách hiệu quả

- Chuẩn bị cho hoạt động dạy học

Có thể nói, sự chuẩn bị của giáo viên chính là chìa khoá

để đảm bảo cho sự thành công của mỗi bài học, mỗi hoạtđộng dạy học Đối với dạy học tích hợp thì việc chuẩn bị củagiáo viên, và đặc biệt là của học sinh còn có ý nghĩa nhiềuhơn thế; nó được xem là một phần quan trọng trong kế hoạch

học tập Để bài học được thực hiện một cách hiệu quả, giáoviên và học sinh không chỉ cần chuẩn bị điểu kiện, phươngtiện vật chất mà còn cẩn chuẩn bị cả tư liệu cho bài học, táihiện hoặc tìm kiếm những kiến thức nền tảng phục vụ chonhiệm vụ học tập mới Với quan niệm sẽ chuẩn bị cho bài họctích hợp như vậy, giáo viên cần:

- Hướng dẫn học sinh làm quen dần với việc chuẩn bịtài liệu, nghiên cứu bài học, sưu tầm và xử lí thông tin liênquan đến bài học

- Hình thành cho học sinh một số kĩ năng nghiên cứuban đẩu như: dự đoán, phỏng vấn, quan sát, phân tích, đểviệc chuẩn bị ngày càng tốt hơn

- Kết hợp với gia đình học sinh để trợ giúp tốt nhất chohoạt động chuẩn bị của các em Nếu phối hợp tốt, gia đìnhkhông chỉ tạo điểu kiện cho học sinh chuẩn bị các đổ dùnghay học liệu mà còn trao đổi, thảo luận với học sinh để các em

có một nền tảng kiến thức tốt trước khi tham gia vào các hoạtđộng học tập

- Cùng học sinh dành ra một khoảng thời gian đểnghiên cứu trước mỗi bài học tích hợp để có những chuẩn bị

tốt nhất, đổng thời lường trước những khó khăn sẽ gặp trongbài học.

- Thiết kế hoạt động học tập

Thiết kế hoạt động học tập cho người học là khâu quantrọng nhất của quá trình thiết kế dạy học Vì xét đến cùng,mọi thiết kế đểu phải hướng vào việc hoạch định các chiếnlược học tập cụ thể cho người học Xét về bản chất, thiết kếhoạt động học tập chính là quá trình thiết kế hoạt động tìm tòi,khám phá tri thức, thực hành luyện tập cho học sinh, thiết kếphương pháp dạy học, thiết kế môi trường dạy học, thiết kếphương tiện dạy học, thiết kế công cụ và lập kế hoạch đánhgiá người học

Để thiết kế được các hoạt động học tập thú vị và hiệuquả, cần phải kết hợp được nhiều phương pháp và hình thức

tổ chức dạy học, kết hợp tri thức, kĩ năng chuyên môn với vốnsống phong phú, biết “hoạt động hoá” các mục tiêu và nộidung dạy học

Khi thiết kế hoạt động học tập cho học sinh, cần chú ý:+ “Trung thành” với mục tiêu dạy học đã xác định

+ Bao quát những đặc điểm chung vể sự phát triển củalứa tuổi của học sinh, đổng thời chú ý tới đặc điểm riêng về tưduy, ngôn ngữ, kinh nghiệm sống của mỗi em.

+ Đưa vào bài học những thông tin cốt lõi của môn học,đồng thời chú ý mối liên hệ giữa những mảng kiến thức liênquan đến nhau; không chỉ hướng tới việc hình thành kiếnthức, kĩ năng mà còn quan tầm tới việc gây dựng, trau dổi chocác em nhận thức và tình cảm đúng đắn, giá trị nhân văn; hìnhthành ở các em những năng lực phù hợp trình độ và lứa tuổi

+ Tạo ra môi trường hoạt động đa dạng, đa chiều chohọc sinh, kích thích tính ham hiểu biết, mong muốn khámphá, tìm tòi của các em

+ Chỉ dẫn cụ thể cho học sinh về phương thức hoạtđộng, cách đánh giá hoạt động học tập hay sản phẩm của quátrình hoạt động

Mỗi hoạt động học tập thường có cấu trúc như sau:

+ Tên hoạt động

+ Chỉ dẫn về hình thức học tập

+ Chỉ dẫn cách thức hoạt động

b Xác định hình thức đánh giá, xây dựng bộ công cụđánh giá: bộ công cụ này thực chất chính là nội dung đánh giáđược cụ thể hoá từ các tiêu chí đánh giá Thông thường các bộcông cụ đánh giá này được trình bày hành các phiếu đánh giá

để học sinh và giáo viên tiện sử dụng trong quá trình dạy học

c Lập kế hoạch đánh giá: xác định các thời điểm đánhgiá và cách thức đánh giá ở mỗi thời điểm đó trong quá trìnhdạy học Thông thường, trong dạy học tích hợp chúng ta sửdụng đánh giá thường xuyên (trong dạy học) bằng quan sáthay các yêu cầu đơn giản và đánh giá tồng kết (sau khi kếtthúc bài học) dựa vào sản phẩm của học sinh

Đánh giá trong dạy học nói chung và trong dạy học tíchhợp nói riêng có một số đặc trưng sau:

- Mục đích đánh giá: nhằm giúp cả thầy và trò có cơ sở

và định hướng điểu chỉnh hoạt động dạy học ngày càng hiệuquả

- Nội dung hay tiêu chí đánh giá: đánh giá toàn diện cảkiến thức, kĩ năng, thái độ

- Phương thức đánh giá: kết hợp đánh giá quá trình vàđánh giá kết quả của hoạt động

- Đối tượng tham gia đánh giá: học sinh, bạn học,giáo viên, gia đình và xã hội

- Tổng kết hoạt động và tiếp tục hướng dẫn học sinh học tập

Tổng kết hoạt động là việc giáo viên tóm lược cô đọngvấn để chính trong bài học Tuy nhiên, tổng kết không phải làđóng lại một quá trình học tập, đó chỉ là việc hoàn thành mộtmắt xích trong một chuỗi các hoạt động đa dạng Sau khi tổngkết, giáo viên cần tiếp tục hướng dẫn học sinh học tập: gợi mởthêm các vấn để mới hoặc để học sinh tự để xuất vấn đề mới

và những vấn để học tập mới này lại trở thành điểm khởi đầucho quá trình học tập tiếp theo Ở bước này, giáo viên cũngcần tổng kết về phương pháp học tập của học sinh.

Để học sinh thực hiện được điểu này, cần nhiểu thời gian

và có sự hỗ trợ đắc lực của giáo viên Bằng năng lực sư phạmcủa mình, giáo viên dần dần giúp các em học cách học, họcđánh giá tính hiệu quả của phương pháp học tập [36]

- Đề xuất một số cách thức tích hợp trong dạy học môn TNXH lớp 3

- Tích hợp trong nội bộ môn Tự nhiên và Xã hội lớp

3

Bản thân môn TNXH lớp 3 đã là một môn học tíchhợp Vì vậy việc nghiên cứu nội dung chương trình tìm ranhững nội dung kiến thức có thể lồng ghép trong mỗi bài họchoặc những kiến thức được tích hợp trong nội bộ môn học này

là vô cùng cần thiết Trong quá trình rà soát chương trìnhmôn TNXH lớp 3 chúng tôi nhận thấy trong chương trìnhmôn TNXH lớp 3 có những nội dung khá liên quan, gần gũinhau Ví dụ trong chủ đề Con người và sức khỏe có 5 bài : Cơquan thần kinh, Hoạt động thần kinh, Hoạt động thần kinh

(tiếp theo), Vệ sinh thần kinh; Vệ sinh thần kinh (tiếp theo).Những bài học này nằm độc lập, nối tiếp nhau nhưng lại cónội dung liên quan đến nhau Chúng tôi nhận thấy nếu có thểtích hợp được các nội dung này lại trong một bài học sẽ tạocho học sinh có nhiều cơ hội để tiếp cận một nội dung về cơquan thần kinh một cách đầy đủ nhất, đồng thời nâng caonăng lực vận dụng kiến thức của các em Chính vì thế chúngtôi quyết định xây dựng chủ đề Cơ quan thần kinh Nội dungchính của chủ đề thuộc các bài học (như đã liệt kê).

Hay trong chủ điểm Xã hội cũng có 3 bài về Vệ sinhmôi trường Nhận thấy kiến thức của 3 bài học này có liênquan, gần gũi nhau, chúng tôi xây dựng chủ đề Vệ sinh môitrường Nội dung chính của chủ đề thuộc các bài học:

- Vệ sinh môi trường

- Vệ sinh môi trường (tiếp theo)

- Vệ sinh môi trường (tiếp theo)

Ba bài khác trong chủ điểm Xã hội: Một số hoạt động ởtrường, Một số hoạt động ở trường (tiếp theo); Không chơi

các trò chơi nguy hiểm cũng có thể tích hợp lại trong nội dungchủ đề về Trường học….

Không chỉ tích hợp theo chiều ngang, dạy học tích hợptrong nội bộ môn TNXH còn có thể tích hợp theo chiều dọcbằng cách rà soát các kiến thức, kĩ năng đã học ở lớp dưới Ví

dụ tích hợp nội dung kiến thức, kĩ năng của bài Làng quê và

đô thị (môn TNXH lớp 3) với bài Cuộc sống xung quanh(môn TNXH lớp 2) Sau khi đã xác định được những nội dung

có thể tiến hành tích hợp, giáo viên cần có sự trao đổi với cácgiáo viên lớp dưới, cùng xây dựng lại nội dung chương trìnhgiảng dạy để việc tích hợp đạt hiệu quả Những nội dungtrùng nhau có thể chưa dạy ở lớp dưới mà tích hợp dạy trongchương trình lớp trên Tuy nhiên, khi xây dựng nội dung dạyhọc tích hợp theo cách này cũng cần quan tâm đến những kiếnthức, kĩ năng bắt buộc mà học sinh lớp dưới cần được học Ví

dụ những kiến thức, kĩ năng đảm bảo an toàn cho học sinh

Thiết kế tiến trình cụ thể:

Bài: VỆ SINH MÔI TRƯỜNG

Mục tiêu: Sau bài học, học sinh:

-Nêu được vai trò của môi trường tự nhiên với đời sốngcon người

-Nhận biết được một số hành vi không đúng của conngười làm ảnh hưởng đến môi trường: vứt rác bừa bãi, sửdụng nhà tiêu chưa đúng cách, để nước thải chưa được xử lýxuống nguồn nước…

-Nêu được một số biện pháp để bảo vệ môi trường

- Có ý thức và thực hiện được một số hành vi đúng đểbảo vệ môi trường

- Phát triển kĩ năng nghiên cứu: phân tích, thống kê toánhọc, tìm kiếm thông tin,…; kĩ năng xã hội: bảo vệ môi trường

- Phát triển năng lực thuyết trình, làm việc hợp tác, giảiquyết vấn đề

Nội dung chính của chủ đề:

- Môi trường hiện nay đang bị ô nhiễm gây ảnh hưởng

tới sức khỏe và đời sống của con người

- Nguyên nhân dẫn tới thực tế đó do một số những việc

làm không tốt của con người: Vứt rác, phóng uế bừa bãi, đểnước thải chưa được xử lí xuống nguồn nước sạch…

- Các biện pháp và việc làm thiết thực bảo vệ môi

trường như: giữ vệ sinh môi trường, xử lí các loại nước thảinhất là nước thải công nghiệp trước khi đổ vào hệ thống thoátnước chung, sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh…

Chuẩn bị:

Phim tư liệu, hình ảnh về thực tế hiện trạng môitrường địa phương đang bị tàn phá, ô nhiễm do tình trạng vứtrác bừa bãi của con người; do chất thải chưa được xử lý đượcthải ra môi trường…

Gợi ý PPDH/KTDH, hình thức dạy học:

- DH theo nhóm.

- DH dự án

- PP động não.

- PP sưu tầm tư liệu và xử lý thông tin

Thời lượng dự kiến: 3 tiết trên lớp và thời gian làm việc cá nhân

Các hoạt động học tập

Hoạt động 1: Xem phim tư liệu về một số địa điểm bị

ô nhiễm tại địa phương

Mục tiêu: Tìm hiểu những điều học sinh biết về hậu quảcủa việc gây ô nhiễm môi trường

Cách tiến hành:

- Xem phim tư liệu về một số địa điểm ở địa phương bị

ô nhiễm do rác thải, do nước thải của các nhà máy, xínghiệp…

- Làm việc nhóm trả lời phiếu học tập: Nêu tác hại của

việc vứt rác bừa bãi, của việc người và gia súc phóng uế bừabãi, của việc đổ nước thải chưa được xử lí của các nhà máy, xínghiệp, bệnh viện… ra nguồn nước sạch (từ kinh nghiệm củabản thân và thông tin tư liệu về các việc làm, thói quen khôngtốt của con người: vứt rác bừa bãi, sử dụng nhà tiêu chưa hợp

Cách tiến hành:

- Đề xuất các vấn đề cần tìm hiểu

- Xác định các tiểu chủ đề môi trường và các thành viêncủa tiểu dự án Ví dụ một số tiểu dự án:

- Rác thải sinh hoạt nơi bạn sống

- Việc xử lí nước thải của các nhà máy, xí nghiệp, bệnhviện nơi bạn sống

………

Hoạt động 3: Lập kế hoạch thực hiện

Mục tiêu:

- Xây dựng kế hoạch thực hiện và các nhiệm vụ cần tìm

hiểu về môi trường

- Phát triển năng lực giao tiếp, trình bày suy nghĩ ý

tưởng, hợp tác

Cách tiến hành:

- Làm việc nhóm: xác định các vấn đề cần nghiên cứu,

các câu hỏi cần trả lời, hoạt động thực hiện, phân công nhiệm

vụ cụ thể, phương tiện, địa điểm…

- Chia sẻ và thảo luận các kế hoạch đảm bảo tính khả

- Các nhóm, cá nhân thực hiện các điều tra nghiên cứu

thực tế, nghiên cứu tài liệu trả lời cho các câu hỏi tiểu chủ đềcủa nhóm

- Chia sẻ, đối chiếu các thông tin thu thập trong nhóm

Hoạt động 5: Xây dựng các báo cáo dự án về môi trường

Mục tiêu: Chia sẻ các thông tin thu thập được, rút ra kết

luận chung từ thực tế

- Đề xuất các hoạt động bảo vệ môi trường phù hợp

- Phát triển năng lực giao tiếp, trình bày, xử lí thông tin.,

giải quyết vấn đề, hợp tác

Cách tiến hành

- Các nhóm tổng hợp, xử lí, phân tích các thông tin thu

thập được

- Gv gợi ý, hướng dẫn cá nhân, nhóm rút bài học, chia

sẻ cảm xúc có được qua quá trình tiến hành dự án

- Đề xuất các hoạt động thực tế, cam kết bảo vệ môi

Mục tiêu: Xây dựng cam kết và thực hiện hoạt động phù

hợp với bản thân, địa phương

Cách thực hiện:

- Báo cáo những kết quả thu được về môi trường

- Lập được danh sách một số việc làm cụ thể để hạn chế

ô nhiễm môi trường

- Xây dựng cam kết của bản thân bảo vệ môi trường

- Hoạt động thực tế tại trường, tại nơi ở để bảo vệ môi

trường

Hoạt động 7: Đánh giá dự án

Mục tiêu: Nhìn lại quá trình thực hiện

- Chia sẻ cảm nhận của bản thân và rút ra bài học

Cách tiến hành

- - Cá nhân, nhóm, lớp thực hiện nhận xét, đánh giá dự

án

- Chia sẻ cảm nhận của bản thân, các kiến thức và giá trị

thu nhận được, rút ra bài học

- Dạy học tích hợp liên môn trong một số nội dung (bài học) của môn TNXH lớp 3.

Dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dungkiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học Đã dạy học

"tích hợp" thì chắc chắn phải dạy kiến thức "liên môn" vàngược lại, để đảm bảo hiệu quả của dạy liên môn thì phải bằngcách và hướng tới mục tiêu tích hợp Ở mức độ thấp thì dạyhọc tích hợp mới chỉ là lồng ghép những nội dung giáo dục cóliên quan vào quá trình dạy học như: lồng ghép giáo dục kĩnăng sống, giáo dục bảo vệ môi trường, giáo dục an toàn giaothông trong một số bài học của môn TNXH Mức độ tích hợpcao hơn là phải xử lí các nội dung kiến thức trong mối liênquan với nhau, bảo đảm cho học sinh vận dụng được tổng hợpcác kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đềtrong học tập, trong cuộc sống, đồng thời tránh việc học sinhphải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến thức ở các mônhọc khác nhau Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề cónội dung kiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học, thểhiện ở sự ứng dụng của chúng trong cùng một hiện tượng, quátrình trong tự nhiên hay xã hội Ví dụ: chủ đề về gia đình, chủ

đề trường học, chủ đề động vật…

Các chủ đề tích hợp liên môn có tính thực tiễn nên sinhđộng, hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động

cơ, hứng thú học tập cho học sinh Học các chủ đề tích hợp, liênmôn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vàogiải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức mộtcách máy móc, nhờ đó năng lực và phẩm chất của học sinh đượchình thành và phát triển Ngoài ra, dạy học các chủ đề tích hợpliên môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùngmột nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quátải, nhàm chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũngnhư khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn

- Cách trình bày chủ đề tích hợp liên môn

a).Tên chủ đề

Cần căn cứ vào nội dung kiến thức để xác định tên chủ

đề sao cho phù hợp Tên chủ đề phải thể hiện được nội dungtích hợp của các môn học

b).Nội dung trong chương trình các môn học được tích hợp trong chủ đề

Trình bày về nội dung kiến thức thuộc chương trình cácmôn học được dạy học tích hợp trong chủ đề; nêu rõ yêu cầu

cần đạt; tên bài (tiết), thời lượng phân phối chương trình hiệnhành và thời điểm dạy học theo chương trình hiện hành;

- Về thái độ: Trình bày về những tác động của việc thựchiện các hoạt động học theo chủ đề đối với nhận thức, giá trịsống và định hướng hành vi của học sinh

- Các năng lực chính hướng tới: Học sinh được họcthông qua thực hành, sáng tạo và tạo ra sản phẩm học tập có ýnghĩa cho bản thân; có thể thiết kế, xây dựng, sáng tạo ra mộtsản phẩm hoặc thực hiện một việc nào đó

d)Sản phẩm cuối cùng của chủ đề

Mô tả rõ sản phẩm mà học sinh phải hoàn thành về nộidung và hình thức thể hiện; nêu rõ tên và yêu cầu của sảnphẩm cùng với tiêu chí đánh giá sản phẩm

- Thiết kế tiến trình dạy học cụ thể một số nội dung trong môn TNXH lớp 3 vận dụng quan điểm tích hợp.

Bài: ĐỘNG VẬT

Mục tiêu: Sau bài học, học sinh:

-Nêu được những điểm giống nhau và khác nhau củamột số con vật

-Nhận ra được sự đa dạng của động vật trong tự nhiên vàvai trò của động vật

- Phát triển kĩ năng ca hát, yêu thích âm nhạc

- Phát triển kĩ năng nghiên cứu: phân tích, thống kê toánhọc, tìm kiếm thông tin,…; kĩ năng xã hội: bảo vệ môi trường

- Phát triển năng lực thuyết trình, làm việc hợp tác, giảiquyết vấn đề

Nội dung chính của chủ đề

- Toán: So sánh lớn- nhỏ, dài – ngắn….

- Âm nhạc: Bài hát về động vật: Chú ếch con, Chị ong

nâu và em bé, Một con vịt, Mẹ yêu không nào?

- Luyện từ và câu: mở rộng vốn từ về động vật

- Tập làm văn: nói về một con vật mà mình thích nhất

- Mỹ thuật, Thủ công: vẽ, tô màu, cắt, dán, sáng tạo