MỤC TIÊU GIẢNG DẠY Tự nhận thức là một kỹ năng giúp không chỉ giúp cho Nhân viên công tác xã hội (NVCTXH) hiểu rõ, chấp nhận, yêu mến bản thân mình (nhận diện được mặt mạnh, mạnh yếu, khả năng…) mà còn giúp họ định vị được bản thân trong mối quan hệ với thân chủ với tư cách là người cung cấp dịch vụ. Ngoài ra, NVCTXH cũng cần được trang bị kỹ năng này để giúp cho thân chủ của họ cũng có kỹ năng nhận thức bản thân. Đây là kỹ năng quan trọng của NVCTXH, vì trong công tác xã hội thực hành thì mối quan hệ giữa thân chủ và NVCTXH là một thành phần quan trọng của tiến trình giúp đỡ và mối quan hệ này là một sự chuyên nghiệp, do đó, NVCTXH cần phải thực hành và phát triển kỹ năng này với tư cách là người cung cấp dịch vụ. Chủ đề này nhằm cung cấp kiến thức, thái độ và kỹ năng về tự nhận thức bản thân cho các NVCTXH để giúp họ có thể nhận diện và chấp nhận bản thân một cách chính xác và sâu sắc, qua đó, có hành động phù hợp trong các hoàn cảnh cụ thể khi làm việc với thân
Trang 1N HỮNG NGUYÊN TẮC CƠ BẢN TRONG QUẢN Lí CÔNG TÁC XÃ HỘI
Trên cơ sở các nguyên tắc chung về quản lý, quản lý công tác xã hội đòi hỏi được thực hiện trên cơ sở nguyên tắc riêng để đảm bảo quản lý công tác xã hội có hiệu qủa
1 Thứ nhất, nguyên tắc chấp nhận
Nội dung của nguyên tắc này đòi hỏi nhà quản lý công tác xã hội và nhân viên được khuyến khích và có trách nhiệm chấp nhận lẫn nhau, đối xử một cách phù hợp Điều đó có nghĩa là, xét ở một khía cạnh nào đó, đòi hỏi sự bình đẳng giữa nhà quản
lý và các nhân viên trong cơ sở Nhà quản lý và nhân viên trong cở sở được thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau, trong đó, nhà quản lý công tác xã hội cần phải lắng nghe nhân viên của mình và chấp nhận những gì thuộc về cá nhân họ, tôn trọng nhân viên của mình như một thực thể riêng biệt với quá khứ, năng lực, văn hoá và cá tính riêng Bên cạnh
đó, các nhân viên cũng cần chấp nhận những cá tính, cố gắng hiểu những cảm xúc và cách suy nghĩ của nhà quản lý
Mục đích của nguyên tắc chấp nhận là khuyến khích việc vận dụng một cách tốt nhất các tài nguyên và năng lực của nhân viên để cơ sở thực hiện tốt chức năng và nhiệm vụ của mình Chính vì vậy, mọi cá nhân phải được nhìn nhận như một thực thể riêng biệt có các quyền hạn và trách nhiệm nhất định tương ứng với vị trí mà họ đảm nhận Tuy nhiên, chúng ta cũng không nên đồng nghĩa chấp nhận với việc đồng tình với tất cả những sai lầm, những điều không tốt mà không có sự đánh giá, kiểm chứng
và góp ý để hoàn thiện ở cả hai phía
2 Thứ hai, nguyên tắc các chính sách và nội quy của cơ sở phải được xây dựng với sự tham gia một cách dân chủ của các thành viên.
Mỗi nhân viên làm việc trong cơ sở đều là bộ phận của tiến trình quản lý Vì vậy, chính sách và nội quy của cơ sở phải được chính các nhân viên đặt ra, họ phải là chủ và làm chủ đối với các chính sách, nội quy đó Có nghĩa là, các nhân viên phải được tham gia vào việc xây dựng nên các chính sách và nội quy của cơ sở Các chính sách và nội quy phải công khai, nhất là các chính sách liên quan đến các dịch vụ của
cơ sở Chỉ trên cơ sở đó, trong qúa trình thực hành nghề nghiệp của mình, cán bộ công tác xã hội mới có thể tự xây dựng và điều chỉnh kế hoạch làm việc của mình một cách thích hợp, phù hợp với các chính sách và quy chế của cơ sở
3 Thứ ba, nguyên tắc truyền thông cởi mở
Đối với một cơ sở nói chung và cơ sở xã hội nói riêng, việc đảm bảo truyền thông diễn ra thông suốt là một yêu cầu bắt buộc Nhưng trong cơ sở xã hội, điều này càng trở nên quan trọng hơn cả, bởi lẽ, các cơ sở xã hội là những đơn vị hoạt động chuyên môn trong lĩnh vực xã hội khá phức tạp, đòi hỏi các mối quan hệ trong truyền thông phải luôn thông suốt, cởi mở Điều này có nghĩa là bất cứ lúc nào nhân viên cũng có thể chia sẻ ý kiến và cảm nghĩ với nhân viên khác và lãnh đạo một cách thẳng thắn và chân thật Không thể thực hiện hoạt động chuyên môn tốt nếu không có sự chia sẻ những kinh nghiệm và khó khăn trong công việc, thậm chí, những bất lực của bản thân cán bộ công tác xã hội trong công việc của mình
Bên cạnh đó, truyền thông cởi mở tạo điều kiện cho các chính sách và thủ tục của quản lý được thực hiện một cách thuận lợi và có hiệu quả Các thông tin truyền đạt
từ trên xuống dưới sẽ chính xác và dễ dàng rất nhiều nếu mối quan hệ giữa các thành viên trong cơ sở là tốt đẹp Nó sẽ làm hạn chế những thông tin gây nhiễu, những thông
Trang 2tin mang tính chất "hành lang" không có lợi cho hoạt động quản lý.
4 Thứ tư, nguyên tắc về giá trị ngành công tác xã hội
Các giá trị nghề nghiệp chính là nền tảng để các hoạt động của cơ sở được triển khai và đáp ứng sự đòi hỏi của cá nhân, nhóm cũng như cộng đồng Các hoạt động quản lý phải thực hiện trên nền tảng các nguyên tắc của ngành và giữ gìn các giá trị của ngành Xét cho cùng, mọi hoạt động quản lý trong cơ sở đều hướng tới thực hiện tốt các chức năng chuyên môn Do đó, nguyên tắc đạo đức mang tính nền tảng của ngành công tác xã hội phải được giữ vững, tránh sự sai lệch trong nhận thức và hành động, dẫn tới hậu quả làm mất đi những giá trị nhân văn của ngành Những giá trị nhân văn mà ngành công tác xã hội mang lại cho xã hội đó là hướng tới việc xây dựng một xã hội ngày càng tốt đẹp hơn, hỗ trợ các cá nhân, nhóm và cộng đồng yếu thế vươn lên giải quyết vấn đề mà mình đang gặp phải
5 Thứ năm, nguyên tắc về việc đáp ứng nhu cầu của cộng đồng và thân chủ.
Nhu cầu của cộng đồng và cá nhân trong cộng đồng ấy luôn là nền tảng cơ bản cho sự tồn tại của các cơ sở xã hội và sự cung ứng các chương trình Công tác xã hội tồn tại là để giải quyết các vấn đề xã hội Các cán bộ công tác xã hội được coi như các bác sĩ xã hội, các cơ sở xã hội được xem như các bệnh viện xã hội Do đó, sự tồn tại của các cơ sở xã hội nhằm giải quyết các nhu cầu thuộc về mặt trái của xã hội như: tăng năng lực cho các cộng đồng yếu kém, giúp các cá nhân, gia đình và nhóm xã hội giải quyết vấn đề của mình, đương đầu được với những khó khăn Do đó, mọi hoạt động quản lý đều phải lấy điểm xuất phát từ mục tiêu tồn tại của chính cơ sở để thực hiện Các nhà quản lý công tác xã hội cũng cần phải nhận thức sâu sắc về vai trò, chức năng và những nhiệm vụ của cơ sở trước khi họ được giao giữ vị trí quản lý
6 Thứ sáu, nguyên tắc về mục đích của cơ sở
Mục đích của cơ sở phải được hình thành, ghi nhận, được các nhân viên thấu hiểu và sử dụng một cách rõ ràng Đây là cơ sở của phương pháp quản lý mục tiêu Nhà quản lý ở các cơ sở xã hội phải giúp nhân viên của mình nhận thức đúng trọng trách, vai trò của mình cũng như của cơ sở Từ đó, xây dựng thái độ, động cơ đúng đắn trong thực hành nghề nghiệp, tránh vi phạm đạo đức nghề
7 Thứ bảy, nguyên tắc về trách nhiệm nghề nghiệp
Nhà quản lý công tác xã hội chịu trách nhiệm về việc cung cấp các dịch vụ chuyên môn phù hợp với nhu cầu của các nhóm đối tượng phục vụ Trách nhiệm của nhà quản lý công tác xã hội là cao nhất Hơn ai hết, nhà quản lý trong các cơ sở xã hội phải chịu trách nhiệm trong công việc với chính bản thân mình và xã hội cũng như đồng nghiệp Do đó, nhà quản lý cần phải sẵn sàng đương đầu với các khó khăn, thách thức với cơ sở mà mình đảm trách, thậm chí, cả những sai lầm mà nhân viên của mình mắc phải
8 Thứ tám, nguyên tắc uỷ quyền
Việc uỷ quyền trong quản lý là cần thiết Điều đó giúp cho nhà quản lý tránh việc ôm đồm nhiều trách nhiệm và công việc Nhưng việc uỷ quyền phải rõ ràng và bằng văn bản Người uỷ quyền phải thực hiện công việc trong phạm vi uỷ quyền và báo cáo thường xuyên cho nhà quản lý Trong trường hợp, người được uỷ quyền thực hiện công việc vượt quá giới hạn uỷ quyền mà gây hậu quả thiệt hại cho cơ sở hoặc người khác thì người đó phải chịu trách nhiệm trước cơ sở và pháp luật về trách nhiệm trong công việc của mình
Trang 39 Thứ chín, nguyên tắc sử dụng tài nguyên
Để thực hiện được các vai trò của mình, các cơ sở xã hội đều cần có các nguồn lực về vật chất nhất định Các tài nguyên như: tiền bạc, vật chất, phương tiện và nguồn nhân lực phải được nuôi dưỡng, bảo toàn và sử dụng xứng đáng với lòng tin cậy của
xã hội giao cho cơ sở Nếu không xuất phát từ lương tâm nghề nghiệp và những giá lý đạo đức của ngành thì rất có thể người làm công tác quản lý sẽ có sự lạm dụng và sử dụng sai mục đích các nguồn lực Do vậy, hoạt động quản lý cơ sở đòi hỏi nhà quản lý phải có cách thức quản lý hợp lý trên có sở giá lý và các nguyên tắc của ngành nhằm đảm bảo các nguồn lực được sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, tránh nguy cơ tham nhũng
có thể xảy ra
1o Thứ mười, nguyên tắc lượng giá
Lượng giá là công việc nhằm tổng kết hoặc đánh giá các bước, các khâu trong tiến trình quản lý, giúp cho nhà quản lý thấy được những hạn chế, những thiếu sót trong quá trình làm việc hoặc ra các quyết định tiếp theo Việc lượng giá phải được tiến hành một cách liên tục theo tiến trình và chương trình để đạt mục tiêu Điều này
có nghĩa là lượng giá không chỉ được tiến hành ở một bước một khâu hay giai đoạn cuối cùng của tiến trình quản lý, mà phải được tiến hành ở tất cả các bước, các khâu trong toàn bộ tiến trình Tuỳ thuộc vào tính chất phức tạp và khối lượng công việc phải thực hiện mà việc lượng giá có thể được tiến hành sơ bộ hay chi tiết