CHÂN DUNG NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ HỘI LÂM SÀNG TRONG MÔI TRƯỜNG BỆNH VIỆN

Bài viết giới thiệu về chân dung nhân viên công tác xã hội lâm sàng trong môi trường bệnh viện, để làm rõ khi là một nhân viên công tác xã hội lâm sàng, họ sẽ khác với những nhân viên công tác xã hội thực hành trong lĩnh vực không lâm sàng như thế nào. Qua các mô tả thực chứng, các tác giả muốn nêu rõ các thuận lợi và thách thức mà các nhân viên công tác xã hội lâm sàng trong môi trường bệnh viện đang gặp phải và cần nỗ lực vượt qua. Từ khóa: công tác xã hội lâm sàng, nhân viên công tác xã hội, công tác xã hội bệnh viện. ABSTRACT

Trang 1

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG BỆNH VIỆN VÀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO CỬ NHÂN

NGÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG BỆNH VIỆN

CHÂN DUNG NHÂN VIÊN CÔNG TÁC XÃ H I LÂM ỘI LÂM

SÀNG TRONG MÔI TR ƯỜNG BỆNH VIỆN NG B NH VI N ỆNH VIỆN ỆNH VIỆN

CN Đinh Văn Mãi *

Từ khóa: công tác xã hội lâm sàng, nhân viên công tác xã hội, công tác xã

hội bệnh viện.

ABSTRACT

The article aims to introduce Clinical Social Worker in hospital The article includes the sections as follow: (1) The description of clinical social work and differences between a Clinical Social Worker and a Non-clinical Social Worker; (2) Standards and job orientations for Clinical Social Worker in social work pratice ; (3) Disscussion about opportunities and challenges of Clinical Social Worker in hospital in the factual context of Vietnam.

Keywords: clinical social work, social worker, social work in hospital

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Công tác xã hội là một ngành khoa học, một nghề chuyên mônđang ngày càng phát triển ở Việt Nam Đề án Phát triển nghề côngtác xã hội giai đoạn năm 2010 – 2020 được Thủ tướng Chính phủ

Trang 2

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN THỰC HÀNH

phê duyệt ngày 25/3/2010 đã tạo ra xung lực thúc đẩy quá trình đàotạo, xây dựng đội ngũ nhân viên công tác xã hội chuyên nghiệpnhằm đáp ứng nhu cầu xây dựng hệ thống an sinh xã hội tiêntiến.Trước xu thế đó, lĩnh vực chăm sóc sức khỏe trong bệnh viênngày càng được quan tâm và chú trọng Thông tư 43 của Bộ Y tế

về việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ công tác xã hội trong bệnh viên

đã và đang tạo điều kiện cho các phòng công tác xã hội trong bệnhviện ra đời và phát triển các dịch vụ nhằm nâng cao chất lượngkhám, chữa bệnh Môi trường bệnh viện là cơ sở cho sự phát triểncủa công tác xã hội lâm sàng Nhân viên xã hội lâm sàng bằng kiếnthức, năng đại diện cho một nhóm lớn cán bộ thực hành về sứckhỏe hành vi trong bệnh viên Họ là người đầu tiên chẩn đoán, điềutrị những rối nhiễm tâm trí, rối loạn cảm xúc, hành vi của bệnhnhân Họ rất thích hợp để làm việc trong các trung tâm chăm sócsức khỏe ban đầu, các trung tâm y tế và sức khỏe tâm thần tại bệnhviện và tại cộng đồng,…Bài viết nhằm đưa ra cái nhìn tổng quan vềcông tác xã hội lâm sàng, phân biệt sự khác nhau giữa thực hànhcông tác xã hội lâm sàng và không lâm sàng Bên cạnh đó, sinhviên công tác xã hội sẽ nhận ra được những công việc mà một nhânviên công tác xã hội lâm sàng làm việc trong bệnh viện dựa trênchuẩn mực đạo đức nghề nghiệp Từ đó, chúng ta sẽ thấy đượcnhững thuận lợi và thách thức trong quá trình đạo tạo, xây dựng độingũ nhân viên công tác xã hội lâm sàng

để định nghĩa về công tác xã hội lâm sàng Theo Barker (2013),

Trang 3

công tác xã hội lâm sàng là sự áp dụng chuyên nghiệp về các lýthuyết và phương pháp công tác xã hội để chẩn đoán, điều trị,phòng ngừa rối nhiễu tâm lý, khuyết tật, hay suy giảm chức năng,bao gồm rối nhiễu tâm trí, xúc cảm và hành vi (Socialwork.vn,2014) Một định nghĩa hác, dựa trên nhãn quan lịch sử, công tác xãhội lâm sàng là phương pháp công tác xã hội cá nhân (Casework)của các chuyên gia công tác xã hội (Gozález và Gelman, 2015).Cũng theo hai tác giả trên, phương pháp công tác xã hội cá nhân sẽđược định nghĩa hác nhau dựa trên nền tảng lý thuyết mà nhânviên công tác xã hội thực hành như lý thuyết của Pearlman,Hamilton và Hollis, hay cổ xưa nhất là Mary Ellen Richmond.Tosone (2016), công tác xã hội lâm sàng sẽ được định nghĩa tronggiới hạn của hệ thống lý thuyết và nhiệm vụ khi một nhân viêncông tác xã hội được giáo dục và thực hành Đặc biệt, Hiệp hộinghề công tác xã hội M (NASW) đưa ra định nghĩa:

“Thực hành công tác xã hội lâm sàng là một trong những phương pháp ứng dụng lý thuyết và phương pháp công tác xã hội để chẩn đoán và can thiệp những trường hợp rối loạn mất chức năng tâm lý-xã hội, khuyết tật, hoặc suy giảm bởi sự rối loạn cảm xúc hoặc các sự rối loạn liên quan đến tâm thần Công tác xã hội lâm sàng dựa trên nền tảng của một hoặc nhiều lý thuyết về phát triển đời sống con người trong bối cảnh tâm lý-xã hội Những dịch vụ của công tác xã hội lâm sàng bao gồm đánh giá, chẩn đoán, trị liệu bao gồm: tâm lý trị liệu và tham vấn; biện hộ (lấy thân chủ làm trọng tâm); tư vấn và hoạt động lượng giá Tiến trình công tác xã hội lâm sàng được thực hiện trong khuôn khổ hoạt động công tác xã hội và vẫn chịu ảnh hưởng của những quy điều đạo đức của Hiệp hội (công tác xã hội M )” (NASW, 2005)

Từ những định nghĩa vừa nêu trên, rất khó đưa ra một địnhnghĩa nhất quán và bao quát khái niệm công tác xã hội lâm sàng.Tuy nhiên, công tác xã hội lâm sàng có thể được hiểu như là một

sự tổng hợp các chiều kích sau:

Trang 4

Một là, công tác xã hội lâm sàng là một trong những lĩnh vực

đặc thù của công tác xã hội Điều này hàm nghĩa công tác xã hộilâm sàng vẫn chịu ảnh hưởng của hệ thống lý thuyết và phươngpháp thực hành của công tác xã hội cũng như quy điều đạo đức củangành nghề

Hai là, công tác xã hội lâm sàng thường là cuộc hỗ trợ chuyên

nghiệp một – một, giữa nhân viên công tác xã hội lâm sàng –khách hàng (khách hàng ở đây có thể hiểu là cá nhân, gia đình,cộng đồng đang tìm iếm sự giúp đỡ) Tuy nhiên, công tác xã hộilâm sàng thường hướng đến những cuộc làm việc chuyên nghiệpgiữa nhân viên công tác xã hội và cá nhân – gia đình hơn là cộngđồng

Ba là, công tác xã hội lâm sàng cũng là sự kế thừa và phát triển

đặc thù của phương pháp công tác xã hội với cá nhân, theo tiếntrình lịch sử phát triển của ngành này

2.2 Sự khác biệt giữa nhân viên công tác xã hội lâm sàng (Clinical Social worker) và nhân viên công tác xã hội không thực hành trong lĩnh vực lâm sàng (Non-clinical Social worker).

Như đã đề cập ở phần định nghĩa, hông có nhiều các yếu tốkhác biệt giữa công tác xã hội lâm sàng với công tác xã hội khôngthực hành trong lĩnh vực lâm sàng Vậy đâu là những yếu tố làmnên sự đặc biệt của nhân viên công tác xã hội lâm sàng so với cácnhân viên công tác xã hội khác?

Sự khác biệt trước hết phải kể đến là môi trường làm việc củanhân viên công tác xã hội lâm sàng thường nằm trong hệ thống làmviệc đặc thù nặng về những yếu tố liên quan đến: những bệnh tậtnguy hiểm, sức khỏe tâm thần, lạm dụng chất, những mâu thuẫngia đình (bạo lực, lạm dụng,…) Trong hi những nhân viên công tác

xã hội không thực hành trong lĩnh vực lâm sàng có thể làm một sốcông việc như giúp đỡ một cá nhân thích nghi với môi trường làm

Trang 5

việc mới, thiết kế các chương trình phục hồi năng lực xã hội cho

Trang 6

một cá nhân hoặc gãy vỡ các chức năng xã hội thông thường màmột khách hàng nào đó gặp phải làm giảm năng lực xã hội củachính hách hàng đó hi tham gia vào đời sống xã hội Thêm vào

đó, là sự khác biệt về việc công nhận chứng chỉ hành nghề và cấpbậc đào tạo để trở thành một nhân viên xã hội (do đặc thù bối cảnhViệt Nam chưa có hệ thống chứng chỉ hành nghề cho nhân viêncông tác xã hội, bảng so sánh dưới đây là sự so sánh tại M )

ản So sánh giữa nhân viên công tác xã hội hông thực hành trong lĩnh vực

lâm sàng và nhân viên công tác xã hội lâm sàng (tại M )

Nhân viên công tác xã hội không thực hành tron lĩnh vực lâm sàn

Nhân viên công tác xã hội lâm sàng

này dành cho những người tốt

nghiệp cao đẳng – đại học công tác

xã hội hoặc những người có chuyên

ngành gần (tâm lý…)

LSW (Licensed Social Wor ): điều

iện tiên quyết để nhận chứng chỉ

này là người học phải tốt nghiệp cử

nhân ngành công tác xã hội Hoặc

nếu người muốn nhận chứng chỉ này

thuộc ngành hác thì phải có thời

lượng làm việc dưới sự giám sát của

một nhân viên xã hội có chứng chỉ

hành nghề Với chứng chỉ này,

người thực hành có thể làm một số

công việc như quản lý ca, phụ tá

cho công việc iểm huấn hoặc những

dịch vụ xã hội hác ( hông có tính

chất lâm sàng)

LMSW (Licensed Master Social

Wor er): Đây là bằng cấp cao nhất

Buộc phải có chứng chỉ LMSW Với chứng chỉ này, người thực hành có thể bắt đầu làm việc trong lĩnh vực lâm sàng tuy nhiên hông thể thực hành độc lập Cần hỗ trợ và giám sát bởi những nhân viên công tác xã hội lâm sàng (có chứng chỉ) LCSW (Licensed Clinical Social Wor ): Giấy chứng chỉ cao nhất của ngành công tác xã hội (tại M ) Với chứng chỉ này, nhân viên công tác xã hội có thể làm trong một số môi trường làm việc đặc biệt như tại bệnh viện, các văn phòng trị liệu, hoặc làm việc tại văn phòng riêng của chính nhân viên công

Trang 7

xã hội nói chung mà còn có một số chuẩn mực riêng về hành nghềcủa ngành này Theo NASW (2005), chuẩn mực hành nghề củanhân viên công tác xã hội lâm sàng bao gồm 12 tiêu chuẩn về:

 Sự riêng tư và bảo mật

 Kiểm huấn và tư vấn

 Ứng xử chuyên nghiệp trong môi trường làm việc và trong tiến trình làm việc

 Ghi chép và bảo lưu những thông tin của khách hàng

 Năng lực văn hóa

 Phát triển sự chuyên nghiệp trong thực hành

 Những vấn đề liên quan đến công nghệ

Trang 8

2.4 Công việc của nhân viên công tác xã hội lâm sàng

Bên cạnh những chuẩn mực thực hành cho một nhân viên côngtác xã hội lâm sàng, NASW cũng huyến nghị một nhân viên côngtác xã hội lâm sàng có thể làm việc với khách hàng của mình trongnhững hoạt động dưới đây:

 Thiết lập và duy trì mối quan hệ làm việc với khách hàng dựatrên 3 yếu tố nền tảng: tôn trọng lẫn nhau, chấp nhận và tincậy

 Thu thập và giải thích được những thông tin liên quan đếncon người, môi trường, xã hội và sức khỏe

 Lượng giá và can thiệp trong tầm phạm vi hoạt động

 Thiết lập được những mục tiêu khả dĩ trong can thiệp với khách hàng

 Tạo điều kiện cho sự thay đổi thích hợp trong ba chiều kích: nhận thức, cảm xúc và hành vi trong mục tiêu can thiệp

 Lượng giá được tính hiệu quả của dịch vũ hỗ trợ cung cấp cho khách hàng

 Xác định được nguồn lực của thân chủ và có những công cụ đánh giá cần thiết

 Biện hộ để đảm bảo cho những dịch vụ khách hàng có thể nhận

 Hình thành mô hình làm việc đa ngành để khách hàng có thể nhận được dịch vụ khi cần

2.5 Thuận lợi của nhân viên công tác xã hội lâm sàng trong môi trường bệnh viện

Trong những năm gần đây, đặc biệt là sau năm 2010, với quyếtđịnh của Thủ tướng chính phủ phê duyệt đề án 32, ngành nghềcông tác xã hội đã tạo những dấu mốc chuyển biến mạnh mẽ và cónhững

Trang 9

hoạt động góp phần đáng ể vào công cuộc phát triển xã hội Tiếpnối những thành tựu đó, ngành công tác xã hội tiếp tục ghi dấu ấntrong lịch sử phát triển nghề công tác xã hội tại Việt Nam với đề ánphát triển công tác xã hội trong lĩnh vực y tế Đề án cho ta thấynghề công tác xã hội đang dần được chính thức hóa và có vai tròquan trọng trong môi trường y tế – lĩnh vực chăm sóc sức khỏe.Bệnh viện dường như là môi trường cung cấp nhiều cơ hội để hạtgiống công tác xã hội lâm sàng nảy nở và phát triển Bởi lẽ, với đề

án này, nhân viên công tác xã hội lâm sàng là một trong nhữngnguồn nhân lực thích hợp để đóng góp tính chuyên nghiệp khi làmviệc trong môi trường có tính đặc thù như bệnh viện Nhân viêncông tác xã hội lâm sàng sẽ có lợi thế vì sự gần gũi về kiến thức và

k năng liên quan những yếu tố lâm sàng – bệnh tật sẽ giúp tạo nên

sự tương đồng với các nguồn nhân lực khác trong bệnh viện như:bác s , y tá, điều dưỡng, nhà tâm lý học, tham vấn viên, chuyên giatrị liệu tâm lý, v.v Mặt khác, với định hướng tiếp cận mang tính

nền tảng “Con người - trong môi trường”, nhân viên công tác xã

hội lâm sàng có những phạm vi hoạt động mà nhân viên khác trongbệnh viện sẽ khó thực hiện trong phạm vi vai trò và chức năng củamình Điều đó có thể được phân biệt rõ thông qua bảng phân tíchsau:

Bảng 2: So sánh những công việc của một nhân viên công tác xã

hội lâm sàng trong bệnh viện với bác s và chuyên viên tâm lý trị

liệu (do các tác giả tổng hợp)

hỗ trợ (ngoài việc cho thuốc)

Có Chẩn đoán và

ra toa thuốc (đặc trưng của y hoa)

Không, tương tự nhân viên công tác xã hội lâm sàng nhưng chủ yếu là liên quan đến chương trình hỗ trợ liên quan đến vấn đề tâm lý

Trang 10

Không (tại Việt Nam)

Trang 11

Hiếm (đặc trưng nghề nghiệp và hung làm việc)

Tổ chức hoạt động

cộng đồng – quan

hệ cộng động

Có (đặc trưng nghề nghiệp và hung làm việc)

Hiếm (đặc trưng nghề nghiệp và khung làm việc)

Khó (đặc trưng nghề nghiệp và hung làm việc)

Không (đặc trưng nghề nghiệp và hung làm việc)

Trang 12

Như vậy, có thể thấy nhân viên công tác xã hội có thể kết hợpvới các chuyên gia thuộc chuyên ngành hác để tạo thành liên minhlàm việc, song vẫn giữ lại bản sắc, đặc trưng riêng của chuyênngành mình để tạo nên sự khác biệt hi tham gia vào lĩnh vực chămsóc sức khỏe Trong một số trường hợp, nhân viên công tác xã hộilâm sàng có thể kiêm nhiệm một số nhiệm vụ, chức năng của cácchuyên gia khác trong một vài trường hợp (khi không có hoặc thiếunhân sự)

2.6 Những thách thức của nhân viên công tác xã hội lâm sàng

Bên cạnh những thuận lợi trong môi trường bệnh viện, nhânviên công tác xã hội lâm sàng sẽ gặp phải những thách thức trongbối cảnh Việt Nam hiện nay liên quan đến 3 khía cạnh: thực hành,đào tạo và chứng chỉ hành nghề

Sự hiểu biết về công tác xã hội lâm sàng trong môi trường bệnh viện từ cấp lãnh đạo trung ương, giám đốc các sở y tế, giám đốc các bệnh viện và những nhân viên y tế Xét về mặt lịch sử

hình thành và phát triển ngành nghề công tác xã hội đã có sự đứtđoạn trong một thời gian khá dài (từ sau năm 1975 đến những thậpniên 1990 của thế kỷ XX) và chỉ phát triển mạnh mẽ gần đây (sau

Đề án 32 năm 2010); chính về thế sự hiểu biết về chức năng, vaitrò, lợi ích của ngành nghề công tác xã hội còn nhiều hạn chế Điềunày cũng làm trở ngại cho việc hiểu về lĩnh vực chuyên môn sâu

Trang 13

như

Trang 14

công tác xã hội lâm sàng Do đó, việc tuyển dụng và bổ nhiệm chonhân viên công tác xã hội lâm sàng thuộc sự quản lý và nằm trong

hệ thống công trong bệnh viện như thế nào cho phù hợp cũng làmột vấn nạn, thách thức Thêm vào đó, một số Ban giám đốc bệnhviện chưa hiểu hết tầm quan trọng của ngành nghề công tác xã hộitrong bệnh viện nên chưa thực hiện việc chính thức mở phòng côngtác xã hội trong bệnh viện

Hiểu biết của người bệnh, gia đình và truyền thông đại chúng về ngành công tác xã hội còn chưa đầy đủ Có thể thấy rõ,

người bệnh, gia đình và truyền thông đại chúng thường hiểu chưađầy đủ về ngành nghề công tác xã hội Thông thường, người bệnh,gia đình và truyền thông đại chúng thường hiểu công việc công tác

xã hội chỉ là hoạt động từ thiện Điều này có thể thấy rõ thông quaviệc nhân viên công tác xã hội chỉ thực hiện tốt được hai vai tròvận động tiếp nhận tài trợ - hỗ trợ người bệnh có hó hăn và hoạtđộng từ thiện – kết nối cộng đồng (Trần Công Bình, 2016) Chính

vì lẽ đó, nhân viên công tác xã hội lâm sàng cần phải tiếp tụcchứng minh năng lực làm việc để góp phần mở rộng hình ảnh nhânviên công tác xã hội nói chung và công việc công tác xã hội lâmsàng nói riêng không chỉ là từ thiện

2.6.2 Những vấn đề liên quan đến đào tạo

Hệ thống đào tạo về công tác xã hội của các trường đại học,cao đẳng tại Việt Nam thường đào tạo nhân viên công tác xã hộitổng quát (General Social Wor er) Như đã đề cập về vấn đề đứtđoạn trong lịch sử phát triển ngành nghề, chính vì vậy, tại cáctrường Đại học, Cao đẳng, Trung cấp tại Việt Nam thường chỉ chủyếu tập trung để đào tạo nhân viên công tác xã hội tổng quát đểđáp ứng nhu cầu xã hội đương đại Tuy nhiên, công tác xã hội lâmsàng là một trong lĩnh vực có tính chuyên sâu cao nên việc đào tạotrở thành một nhân viên công tác xã hội lâm sàng còn đang là mộtthách thức lớn Hiện tại, một số chương trình đào tạo ngành công

Định dạng
Số trang	21
Dung lượng	127 KB