Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã quách phẩm, huyện đầm dơi, tỉnh cà mau

Để gắn các hoạt động của ngân sách với các hoạt động kinh tế - xã hội một cách cụ thể, Nhà nước thực hiện chức năng quản lý ngân sách nhằm tập trung đầy đủ các chế độ, chính sách, phân p

- -

LÊ VIỆT KHÁI

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ QUÁCH PHẨM, HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh-Năm 2018

- -

LÊ VIỆT KHÁI

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ QUÁCH PHẨM, HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU

Chuyên ngành: Quản lý công

Mã số: 8340403

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

GS.TS SỬ ĐÌNH THÀNH

TP Hồ Chí Minh-Năm 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa được công bố trong các công trình khác

HỌC VIÊN

Lê Việt Khái

MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Bối cảnh nghiên cứu và lý do chọn đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Câu hỏi nghiên cứu 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

6 Kết cấu của luận văn gồm 3 chương 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ 6

1.1 Ngân sách nhà nước và vai trò của quản lý ngân sách cấp xã trong phát triển kinh tế - xã hội 6

1.1.1 Ngân sách nhà nước 6

1.1.2 Ngân sách cấp xã và vai trò của nó trong phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương 9

1.1.2.1 Ngân sách cấp xã 9

1.1.2.2 Vai trò ngân sách cấp xã 9

1.2 Đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách cấp xã 12

1.2.1 Đặc điểm thu, chi ngân sách cấp xã 12

1.2.2 Những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình quản lý ngân sách xã 13

1.3 Nội dung cơ bản về quản lý ngân sách cấp xã 14

1.3.1 Phân cấp quản lý ngân sách cấp xã 14

1.3.2 Quản lý thu ngân sách cấp xã 15

1.3.3 Quản lý chi ngân sách xã 16

1.3.4 Quản lý chu trình ngân sách cấp xã 17

1.3.5 Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách cấp xã 18

1.3.6 Kiểm tra, thanh tra ngân sách cấp xã 19

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ QUÁCH PHẨM, HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2015 - 2017 20

2.1 Tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Quách Phẩm 20

2.2 Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau trong giai đoạn 2015 - 2017 22

2.2.1 Thực trạng quản lý thu ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn 2015-2017 22

2.2.2 Thực trạng quản lý chi ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn 2015-2017 24

2.2.3 Thực trạng quản lý chu trình ngân sách xã Quách Phẩm 29

2.3 Đánh giá chung công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn 2015 - 2017 33

2.3.1 Những kết quả đạt được 33

2.3.2 Những hạn chế và nguyên nhân 35

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ QUÁCH PHẨM, HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2018 - 2020 37

3.1 Định hướng phát triển KT- XH xã Quách Phẩm giai đoạn 2018-2020 37

3.1.1 Định hướng phát triển KT-XH xã Quách Phẩm giai đoạn 2018 – 2020 37

3.1.2 Phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể của xã Quách Phẩm giai đoạn 2018 – 2020 39

3.2 Định hướng công tác quản lý thu, chi ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn 2018 - 2020 41

3.2.1 Định hướng công tác quản lý thu ngân sách 41

3.2.2 Định hướng công tác quản lý chi ngân sách 42

3.3 Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách trên địa bàn xã Quách Phẩm 43

3.3.1 Giải pháp hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách xã Quách Phẩm 43

3.2.2 Giải pháp tăng cường công tác quản lý thu, tích cực khai thác, tạo lập và nuôi dưỡng nguồn thu ngân sách xã Quách Phẩm 45 3.2.3 Giải pháp quản lý và sử dụng có hiệu quả các khoản chi ngân sách xã Quách Phẩm 46 3.2.4 Giải pháp tăng cường hiệu quả quyết toán ngân sách xã Quách Phẩm 48 3.2.5 Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và trang bị cơ sở vật chất hiện đại trong công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm 50

KẾT LUẬN 52 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC HÌNH, BẢNG

Hình 1.1 Sơ đồ hệ thống Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam 8 Bảng 2.1 Tổng hợp quyết toán thu ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi,

tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015-2017 23

Bảng 2.2 Tổng hợp quyết toán chi ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi,

tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015-2017 26

Bảng 2.3 Báo cáo tổng hợp quyết toán chi ngân sách xã Quách Phẩm, theo nội

dung kinh tế năm 2016 31

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Bối cảnh nghiên cứu và lý do chọn đề tài

Ngân sách nhà nước là bộ phận quan trọng nhất trong hệ thống tài chính quốc gia, là công cụ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, ổn định và điều tiết vĩ mô về kinh

tế, xã hội Thông qua việc quản lý và sử dụng ngân sách, Nhà nước thực hiện khai thác, huy động, phân bổ và sử dụng các nguồn tài chính hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, đáp ứng các nhu cầu quản lý nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội Để gắn các hoạt động của ngân sách với các hoạt động kinh tế - xã hội một cách cụ thể, Nhà nước thực hiện chức năng quản lý ngân sách nhằm tập trung đầy đủ các chế độ, chính sách, phân phối sử dụng ngân sách công bằng, hợp lý giữa các địa phương và phân bổ nguồn lực công một cách tối ưu, hiệu quả Việc quản lý ngân sách hiệu quả

ở Trung ương và địa phương còn có tác động lớn trong việc khuyến khích tăng thu, điều chỉnh chi hợp lý, chủ động cân đối thu chi của ngân sách nhà nước

Trong thời gian qua quản lý ngân sách ở Trung ương và địa phương dựa trên quy định của Luật Ngân sách tương đối tốt và hiệu quả Thông qua quản lý ngân sách, các công cụ điều tiết vĩ mô về kinh tế - xã hội được thực hiện ở nhiều lĩnh vực nhằm định hướng vàc chuyển dịch cơ cấu kinh tế hợp lý, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh Đồng thời, thông qua hoạt động thu – chi ngân sách nhà nước thực hiện điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư bằng cách thu thuế và chi trợ cấp phúc lợi xã hội…đảm bảo an sinh xã hội Quản lý ngân sách nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN cũng nhằm điều tiết cung cầu, ổn định giá cả hàng hóa Ngân sách nhà nước cũng tham gia vào thị trường tiền tệ thông qua phát hành trái phiếu, tín phiếu kho bạc để vay vốn trong và ngoài nước, góp phần điều hòa lưu thông tiền tệ, kiềm chế lạm phát, nhờ đó ổn định được nền tài chính quốc gia và tạo điều kiện tăng trưởng và phát triển kinh tế - xã hội Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện quản lý, điều hành ngân sách cả ở Trung ương và địa phương vẫn còn tồn tại một số vấn đề như thẩm quyền quyết định ngân sách nhà nước còn chồng chéo, phân chia tỷ lệ nguồn thu, nhiệm vụ chi chưa hợp lý, bội chi ngân sách,

cơ chế bổ sung cho ngân sách cấp dưới chưa tạo được động lực để địa phương chủ

động trong việc làm chủ ngân sách, hiệu quả quản lý ngân sách ở Trung ương và địa phương chưa cao Vì vậy, cần tiếp tục được cải tiến để từng bước hoàn thiện

Ngân sách xã là một trong 04 cấp ngân sách nhà nước, có vai trò vô cùng quan trọng là công cụ tài chính quan trọng giúp chính quyền cơ sở thực hiện chức năng nhiệm vụ hoạch định phát triển kinh tế, xã hội- an ninh quốc phòng ở địa phương

Sự phân cấp quản lý ngân sách nhà nước phù hợp với sự phân cấp của bộ máy chính quyền, tạo ra những đòn bẩy tích cực nhằm phát triển mọi lĩnh vực kinh tế- văn hóa,

xã hội, an ninh- quốc phòng ở địa phương

Quy định của nhà nước về quản lý ngân sách xã đã có nhiều thay đổi và ngày càng được hoàn thiện và cụ thể hơn Cụ thể ngày 25/6/2015 Quốc hội đã ban hành Luật Quản lý NSNN (Luật số 83/2015/QH13); Chính phủ ban hành Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ về thi hành Luật ngân sách; Bộ Tài chính cũng đã ban hành Thông tư số 342/2016/TT-BTC ngày 30/12/2016 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Nghị Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ về thi hành Luật ngân sách Với ngân sách cấp xã, Bộ Tài chính đã đã ban hành Thông tư số 344/2016/TT-BTC ngày 30/12/2016 quy định về quản lý ngân sách và các hoạt động tài chính khác của

xã, phường, thị trấn

Trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị thường định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN) đẩy mạnh công nghiệp hóa- hiện đại hóa (CNH-HĐH) nông nghiệp nông thôn hiện nay, yêu cầu về hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã đặt ra rất gay gắt và cấp thiết hơn bao giờ hết Mặc khác, trong quản lý ngân sách cấp xã hiện nay còn không ít hạn chế như năng lực, trình độ chuyên môn cán bộ, công chức quản lý ngân sách xã còn yếu kém, sử dụng kinh phí được phân bổ hiệu quả chưa cao, nguồn kinh phí tập trung chi thường xuyên là chủ yếu, thiếu nguồn lực chi đầu tư phát triển, quyết toán sai nguồn, tọa chi ngân sách vẫn còn diễn ra…từ đó tạo ra tình trạng quản lý ngân sách còn lỏng lẻo, kỹ luật, kỹ cương tài chính chưa nghiêm, còn phát sinh nhiều tiêu cực, lãng phí

Là người đứng đầu trong quản lý, điều hành tài chính ngân sách xã, bản thân

đã thấy còn tồn tại những bất cập đã qua chưa được khắc phục cũng như khắc phục

chưa triệt để Trước tình hình đó, việc nghiên cứu tìm những giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý tài chính ngân sách xã với mục tiêu đảm bảo tính hiệu lực, hiệu quả, chặt chẽ, thực hành tiết kiệm và chóng lãng phí; tập trung nguồn lực chi đầu tư phát triển… với mong muốn đóng góp một phần nhỏ vào việc hoàn thiện

công tác quản lý ngân sách xã hiệu quả hơn, cá nhân chọn đề tài “ Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tại xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau” để làm

chủ đề nghiên cứu

2 Mục tiêu nghiên cứu

- Công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015-2017 đạt được kết quả gì? Còn những hạn chế gì?

- Giải pháp gì để hoàn thiệncông tác quản lý ngân sách xã theo phân cấp được tốt hơn trong trong giai đoạn 2019 - 2020?

3 Câu hỏi nghiên cứu

- Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn 2015-2017 còn những khiếm khuyết bất cấp, hạn chế gì? Kết quả đạt được như thế nào?

- Những giải pháp để hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã theo phân cấp của Luật ngân sách được tốt hơn trong trong giai đoạn 2018 - 2020?

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Nghiên cứu công tác quản lý ngân sách trên địa bàn xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015 - 2017 Đánh giá những kết quả đạt được và những hạn chế, từ đó đề ra những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách

xã theo phân cấp trong giai đoạn 2018-2020

- Phạm vi nghiên cứu: Hoạt động thu- chi ngân sách tại xã Quách Phẩm

- Đối tượng khảo sát: Báo cáo thu- chi ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015 – 2017; Báo cáo thu- chi ngân sách huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015 – 2017

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp thống kê - khảo sát: khảo sát, thu thập các số liệu thu chi ngân sách xã từ năm 2015 đến năm 2017, Đơn vị khảo sát: Ủy ban nhân dân xã; Phòng Tài chính- Kế hoạch huyện Đầm Dơi

- Phương pháp phân tích - tổng hợp: Phân tích hiệu quả công tác quản lý ngân sách trên địa bàn xã giai đoạn 2015 - 2017, từ đó nêu ra những mặt tích cực, hạn chế, yếu kém và đề ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã các năm tiếp theo

- Phương pháp đối chiếu - so sánh: Trên cơ sở các số liệu thu thập và phân tích về công tác quản lý ngân sách nhà nước của xã, cá nhân tiến hành so sánh thực trạng, kết quả đạt được qua các năm, từ đó làm cơ sở khoa học cho việc đề ra những giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã

- Phương pháp định tính: Đề tài sử dụng phương pháp kết hợp giữa lý luận

và thực tiễn dựa trên những quy luật phát triển khách quan về kinh tế - xã hội, cùng với những quan điểm, chính sách của Nhà nước để hệ thống hóa và phát triển cơ sở

lý luận, xác định một số biện pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã

6 Kết cấu của luận văn gồm 3 chương

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nước và quản lý ngân sách cấp xã

Đưa ra các khái niệm liên quan đến ngân sách nhà nước cho thấy được mối liên hệ với việc thực hiện, sử dụng ngân sách cấp xã, đưa ra đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách cấp xã… các vấn đề đặt ra được nghiên cứu và phân tích một cách chi tiết tạo cơ sở lý thuyết làm nền tảng cho việc phân tích các chương về sau

Chương 2: Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, Huyện Đầm Dơi tỉnh Cà Mau

Chương này tác giả phân tích thực trạng công tác quản lý ngân sách tại xã Quách Phầm gắn với những đặc điểm về kinh tế- xã hội hiện tại Bên cạnh những thành tựu đạt được vẫn còn tồn tại một số hạn chế nhất định như: ngân sách xã còn phụ thuộc lớn vào ngân sách cấp trên, nguồn thu từ thuế phí, lệ phí còn hạn chế và đóng góp từ người dân còn chiếm tỷ trọng lớn, điều này tăng thêm gánh nặng cho người dân

Chương 3: Một số giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau

Từ cơ sở lí luận về ngân sách và các vấn đề liên quan đến ngân sách cùng với thực trạng quản lý nguồn ngân sách tại xã Quách Phẩm huyện Đầm Dơi chủ đề nghiên cứu đã đưa ra những giải pháp phù hợp với tình hình sử dụng nguồn ngân sách hiện tại sao cho vừa hợp lí và hiệu quả góp phần tăng nguồn ngân sách của xã

từ đó phục vụ cho việc phát triển mọi mặt trên địa bàn xã

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

VÀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH CẤP XÃ 1.1 Ngân sách nhà nước và vai trò của quản lý ngân sách cấp xã trong phát triển kinh tế - xã hội

1.1.1 Ngân sách nhà nước

Từ “ngân sách” xuất phát từ thuật ngữ “budjet” một từ tiếng Anh thời trung

cổ, dùng để mô tả chiếc túi của nhà vua trong đó có chứa những khoản tiền cần thiết cho những khoản chi tiêu công cộng Dưới chế độ phong kiến, chi tiêu của nhà vua cho những mục đích công cộng như: đắp đê phòng chống lũ lụt, xây dựng đường xá

và chi tiêu cho bản thân hoàng gia không có sự tách biệt nhau Khi giai cấp tư sản lớn mạnh từng bước khống chế nghị viện và đòi hỏi tách bạch hai khoản chi tiêu này, từ đó nảy sinh khái niệm “Ngân sách nhà nước” (NSNN)

Thuật ngữ "Ngân sách nhà nước" được sử dụng rộng rãi trong đời sống kinh

tế, xã hội ở mọi quốc gia Song cho đến nay, quan niệm về ngân sách nhà nước lại chưa thống nhất, nhiều quan điểm đã đưa ra về ngân sách nhà nước tùy theo các trường phái và các lĩnh vực nghiên cứu khác nhau:

Theo từ điển Bách khoa Toàn thư về kinh tế của Pháp định nghĩa: “Ngân sách là văn kiện được Nghị viện hoặc Hội đồng thảo luận và phê chuẩn mà trong

đó, các nghiệp vụ tài chính (thu, chi) của một tổ chức công (Nhà nước, chính quyền, địa phương, đơn vị công) hoặc tư (doanh nghiệp, hiệp hội,…) được dự kiến và cho phép”

Theo Joseph E.Stiglitz (1995) cho rằng: “Ngân sách của Chính phủ liên bang đo lường lưu lượng tiền mặt, các khoản thu nhập và chi tiêu hàng năm của Chính phủ, cũng giống như báo cáo thu nhập của công ty miêu tả thu nhập (doanh thu) của công ty và chi tiêu của nó Ngân sách cho một bức tranh về Chính phủ làm gì, tiền được chi tiêu vào đâu và lấy từ đâu”

Theo quan điểm nghiên cứu trong nước về khái niệm ngân sách nhà nước có hai nội dung chính:

Thứ nhất: NSNN là bản dự toán thu - chi tài chính tổng hợp của Nhà nước, phản ánh các quan hệ kinh tế phát sinh gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và

sử dụng các quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước trên cơ sở luật định

Thứ hai: NSNN là những quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình Nhà nước huy động và sử dụng các nguồn tài chính khác nhau Tại khoản 14 Điều 4 của Luật Ngân sách nhà nước được Quốc hội khóa XIII nước Cộng hòa XHCN Việt Nam thông qua tạị kỳ họp thứ 9, năm 2015 cũng khẳng định: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước” Khái niệm này được coi là bản chất trong các khái niệm đã nêu trên và được áp dụng trong năm đầu giai đoạn

ổn định ngân sách mới năm 2017

Theo Luật Ngân sách năm 2015: “Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoản thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”

Ngân sách nhà nước (NSNN) là quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nước Quỹ này thể hiện lượng tiền huy động từ thu nhập quốc dân để đáp ứng cho các khoản chi tiêu của Nhà nước, có hai mặt đó là: mặt tĩnh và mặt động Mặt tĩnh thể hiện các nguồn tài chính được tập trung vào NSNN mà chúng ta có thể xác định được vào bất kỳ thời điểm nào Mặt động thể hiện các quan hệ phân phối dưới hình thức giá trị gắn liền với quỹ tiền tệ tập trung vào NSNN và từ NSNN phân bổ các nguồn tài chính cho các ngành, các lĩnh vực, các địa phương của nền kinh tế quốc dân Hoạt động của NSNN bao gồm hao lĩnh vực chính là thu và chi

Thu NSNN phản ánh các quan hệ kinh tế nảy sinh trong quá trình Nhà nước dùng quyền lực chính trị để thực hiện phân phối các nguồn tài chính dưới hình thức giá trị nhằm hình thành quỹ tiền tệ của Nhà nước Như vậy, thu NSNN bao gồm toàn bộ các khoản tiền được tập trung vào tay nhà nước để hình thành quỹ NSNN đáp ứng cho các yêu cầu chi tiêu xác định của nhà nước

Chi NSNN thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân phối

và sử dụng quỹ NSNN nhằm trang trải cho các chi phí của bộ máy QLNN và thực

hiện các chức năng KT-XH mà Nhà nước đảm nhận theo những nguyên tắc nhất định

Khái niệm ngân sách nhà nước tuy có những sự khác biệt nhất định, nhưng

về bản chất của NSNN, đằng sau những con số thu, chi đó là các quan hệ lợi ích kinh tế giữa nhà nước với các chủ thể khác như doanh nghiệp, tổ chức, hộ gia đình,

cá nhân trong và ngoài nước gắn liền với quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ ngân sách

- Vai trò ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là khâu tài chính tập trung quan trọng nhất, là kế hoạch tài chính cơ bản, tổng hợp của Nhà nước Nó giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính và có vai trò quyết định sự phát triển của nền kinh tế- xã hội, đảm bảo an ninh- quốc phòng ở cơ sở Vai trò của Ngân sách nhà nước được xác lập trên cơ sở chức năng và nhiệm vụ cụ thể của nó trong từng giai đoạn cụ thể Phát huy vai trò của Ngân sách nhà nước như thế nào là thước đo đánh giá hiệu quả điều hành, lãnh

đạo của Nhà nước

- Hệ thống NSNN ở Việt Nam

Theo Luật NSNN năm 2015 Hệ thống Ngân sách nhà nước ở Việt Nam được

tổ chức theo sơ đồ sau:

Hình 1.1 Sơ đồ hệ thống Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam

Ngân sách Nhà nước

Ngân sách trung ương

Ngân sách địa phương

Ngân sách tỉnh và thành phố trực thuộc trung ương

Ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh

Ngân sách xã, phường, thị trấn

1.1.2 Ngân sách cấp xã và vai trò của nó trong phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương

1.1.2.1 Ngân sách cấp xã

Khái niệm ngân sách xã (NSX) là một cấp ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, nó đại diện và đảm bảo tài chính cho chính quyền cơ sở có thể chủ động khai thác những thế mạnh có sẵn để phát triển kinh tế, thực hiện các chính sách xã hội, giữ gìn an ninh trật tự trên địa bàn xã

Ngân sách xã trực tiếp gắn với người dân, trực tiếp giải quyết toàn bộ mối quan hệ về lợi ích giữa Nhà nước với dân Chính vì vậy, NSX là tiền đề đồng thời là hệ quả trong quá trình quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước Có thể hiểu một cách khái quát nhất về NSX như sau: NSX là hệ thống các quan hệ kinh tế phát sinh trong quá trình tạo lập, phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ của chính quyền Nhà nước cấp xã nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng của Nhà nước cấp

cơ sở trong khuôn khổ đã được phân công, phân cấp quản lý

Thu ngân sách xã là toàn bộ các khoản thu trong dự toán đã được Hội đồng nhân dân xã quyết định và được thực hiện trong một năm để thực hiện chức năng nhiệm vụ của chính quyền cấp xã

Chi ngân sách xã là quá trình phân phối và sử dụng nguồn vốn đã tập trung qua thu ngân sách xã nhằm đáp ứng cho các nhu cầu chi tiêu gắn liền với việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền xã

bó mật thiết với dân, trực tiếp xử lý các vấn đề mà cộng đồng dân cư đặt ra

- Ngân sách nhà nước cấp xã là công cụ huy động nguồn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu trên địa bàn

Để thực hiện được nhiệm vụ chính trị, kinh tế - xã hội, an ninh-quốc phòng trong từng giai đoạn, chính quyền cấp xã phải có nguồn tài chính để chi tiêu cho các mục đích đã được xác định Vì vậy, ngân sách cấp xã có vai trò huy động nguồn tài chính để đảm bảo các nhu cầu chi tiêu Việc huy động các nguồn tài chính vào ngân sách cấp xã bao gồm từ ngân sách nhà nước cấp trên và thông qua thuế, các khoản thu khác với chính sách huy động tối ưu là: phải đảm bảo chi tiêu cho hoạt động của

xã, mặt khác mức huy động phải phù hợp với khả năng đóng góp của các chủ thể trong xã hội, kích thích hoạt động kinh doanh của các chủ thể phát triển Mức động viên quá cao hay quá thấp đều có tác động tích cực và tiêu cực đến hoạt động kinh

Trong quản lý hoạt động chi ngân sách, chính quyền địa phương đầu tư vào

cơ sở hạ tầng tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển cơ sở hạ tầng, các lĩnh vực kinh tế- xã hội, an ninh- quốc phòng trên địa bàn Thực hiện hỗ trợ cho các tổ chức trong trường hợp cần thiết để đảm bảo sự ổn định về cơ cấu hoặc chuẩn bị chuyển sang cơ cấu mới cao hơn Bên cạnh đó, bằng các chính sách đầu tư đúng đắn, ngân sách cấp xã tác động đến các hoạt động kinh tế-xã hội, an ninh quốc- phòng trên địa bàn

Về mặt xã hội, thông qua hoạt động thu chi ngân sách, chính quyền thực hiện điều tiết thu nhập của dân cư, đảm bảo công bằng xã hội như thông qua hệ thống thuế chính quyền huy động sự đóng góp thu nhập của người dân vào ngân sách nhà nước, mặt khác điều tiết thu nhập của họ, thực hiện công bằng xã hội thông qua hoạt động chi của chính quyền như: chi đảm bảo xã hội, chi giáo dục đào tạo, y tế, bảo vệ môi trường,…

Về mặt thị trường, ngân sách cấp xã có vai trò đối với việc thực hiện chính sách về ổn định giá cả, kiềm chế và kiểm soát lạm phát… trên địa bàn

Thu ngân sách trên địa bàn xã được thực hiện bằng các hình thức bắt buộc như hình thức thuế, phí, lệ phí và các khoản đóng góp tự nguyện của các tổ chức, cá nhân…, nhưng tập trung chủ yếu cần khai thác là nguồn thu từ thuế, phí và lệ phí Nguồn thu từ ngân sách nhà nước cấp trên Ngoài ra, còn các hình thức huy động tự nguyện như hình thức đóng góp của các tổ chức, cá nhân, viện trợ

Chi ngân sách cấp xã ở nhiều lĩnh vực phục vụ cho phát triển kinh tế- xã hội,

an ninh- quốc phòng ở địa phương Việc quản lý chi ngân sách phải hướng vào mục tiêu chính là đảm bảo nguồn tài chính cho chính quyền cấp xã thực hiện các nhiệm

vụ được giao, theo đúng đường lối, chính sách, chế độ và quy định của Nhà nước, duy trì hoạt động của bộ máy chính quyền tại địa phương Thực hiện quản lý chi ngân sách theo các nội dung cụ thể như quản lý chi đầu tư phát triển, quản lý các khoản chi thường xuyên, quản lý các khoản chi khác, quản lý chi dự phòng

Cân đối thu chi ngân sách cấp xã là tổng thu ngân sách bằng tổng chi ngân sách tính cho năm ngân sách Nếu tổng thu ngân sách lớn hơn tổng chi ngân sách gọi là thặng dư ngân sách và ngược lại nếu tổng thu ngân sách nhỏ hơn tổng chi ngân sách gọi là bội chi hay thâm hụt ngân sách Trong thực tiễn, do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan mà hoạt động thu chi ngân sách không phải lúc nào cũng cân đối Về khách quan, hoạt động thu chi ngân sách cấp xã bắt nguồn từ hoạt động kinh tế trên địa bàn, từ các thu về thuế, phí và lệ phí trong điều kiện hoạt động kinh tế trên địa bàn có hiệu quả, đạt tốc độ cao, nguồn thu tăng thì khả năng cân đối thu, chi ngân sách được thực hiện tương đối thuận lợi Ngược lại, trong điều kiện hoạt động kinh tế trên địa bàn có dấu hiệu suy thoái, lạm phát ở tốc độ cao thì khả

năng cân đối ngân sách gặp khó khăn Về chủ quan, do tác động của chính sách kinh tế - xã hội của Nhà nước trung ương và địa phương làm nảy sinh sự mất cân đối thu, chi của ngân sách cấp xã Một hệ thống chính sách kinh tế - xã hội phù hợp, hiệu quả sẽ có tác động tích cực đến phát triển kinh tế - xã hội, từ đó làm tăng nguồn thu ngân sách và dựa trên khả năng của nguồn lực tài chính dồi dào của ngân sách nhà nước và địa phương, thì khả năng cân đối ngân sách cấp xã có điều kiện thực hiện tốt Ngược lại, một hệ thống chính sách kinh tế - xã hội mang ý chủ quan không xuất phát từ thực trạng kinh tế - xã hội của địa phương, không dựa trên khả năng nguồn lực tài chính của địa phương, không đem lại hiệu quả, thì vấn đề cân đối ngân sách cấp xã khó đảm bảo

Ngân sách xã, là một bộ phận của Ngân sách nhà nước, vì vậy hoạt động của ngân sách xã có liên quan đến chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, liên quan đến lợi ích giữa ngân sách các cấp, liên quan đến các biện pháp nghiệp vụ hành chính, kinh tế, tài chính, kế toán và đồng thời cũng liên quan đến việc tổ chức hướng dẫn chỉ đạo đôn đốc công tác kiểm tra thanh tra của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền vì vậy quản lý ngân sách xã có liên quan đến nhiều cơ quan khác nhau

1.2 Đặc điểm và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách cấp xã

1.2.1 Đặc điểm thu, chi ngân sách cấp xã

Hoạt động ngân sách trên địa bàn xã gắn chặt với hoạt động của chính quyền

cơ sở và được tiến hành theo luật định

Quan hệ giữa ngân sách và các chủ thể trong xã hội phát sinh trong quá trình tạo lập và sử dụng các nguồn tài chính quốc gia thực chất là quan hệ kinh tế, quan

hệ lợi ích giữa ngân sách cấp xã và các chủ thể kinh tế hoạt động trên địa bàn, trong

đó lợi ích của địa phương được đặt lên hàng đầu và chi phối các lợi ích khác

Ngân sách cấp xã được tạo lập trên cơ sở các quan hệ tài chính, nhưng nét đặc trưng riêng biệt của ngân sách cấp xã là nó được chia thành nhiều quỹ có mục đích sử dụng riêng Các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể trong xã hội với ngân sách cấp xã phát sinh trong lĩnh vực phân phối các nguồn lực tài chính, do chính quyền địa phương tiến hành điều chỉnh, tùy vào điều kiện kinh tế, văn hoá, xã hội trong

từng thời kỳ mà có sự thay đổi cho phù hợp, sự thay đổi thể hiện qua các nội dung thu, chi của ngân sách cấp xã

1.2.2 Những nhân tố ảnh hưởng đến quá trình quản lý ngân sách xã

- Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của địa phương

Đây có thể là những lợi thế hoặc là yếu tố bất lợi của từng địa phương Nếu các địa phương nắm vững những yếu tố này khi tổ chức thực hiện công tác quản lý ngân sách nhà nước hướng tới khai thác các yếu tố thuận lợi, hạn chế các yếu tố bất lợi sẽ đạt hiệu quả sử dụng các nguồn lực sẳn có ở địa phương Bên cạnh đó, ngân sách cấp xã cũng chịu tác động bởi điều kiện kinh tế - xã hội tại địa phương Ngân sách là khâu trung tâm, giữ vai trò trọng yếu trong phân phối các nguồn lực tài chính tại địa phương Hoạt động kinh tế tại địa phương càng phát triển, thì hoạt động tài chính càng ổn định và phát triển, vai trò của ngân sách cấp xã càng ngày càng được nâng cao, thông qua các chính sách thực hiện việc phân bổ các nguồn lực cho phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, an ninh quốc phòng và ổn định tại địa phương

- Hoạt động kinh tế tại địa phương và các chính sách, quy định pháp luật về quản lý ngân sách cấp xã

Chính sách phát triển kinh tế - xã hội của xã và hoạt động kinh tế tại địa xã,

có ý nghĩa quyết định đến việc khai thác các nguồn lực và phát huy tiềm năng của địa phương, cũng như thu hút nhiều nguồn lực của địa phương cho ngân sách Đồng thời, việc áp dụng, tổ chức triển khai có hiệu quả các văn bản quy phạm pháp luật, quy định của Nhà nước và địa phương liên quan đến công tác điều hành quản lý ngân sách cấp xã sẽ góp phần hoàn thiện công tác của ngân sách cấp xã có hiệu quả hơn

- Cơ chế vận hành, điều hành của ngân sách cấp xã

Đây được coi là hoạt động có tác động trực tiếp tới hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã Nếu địa phương có được cơ chế vận hành, điều hành và chỉ huy thích hợp, khoa học cùng với sự chỉ đạo, giám sát sát sao của đơn vị chức năng thì chắc chắn sẽ khai thác hợp lý được các nguồn lực vào ngân sách cấp xã, cũng như sử dụng hiệu quả nguồn lực để đạt được hiệu quả mong muốn trong quản lý ngân sách,

đồng thời cơ chế vận hành phù hợp sẽ tạo điều kiện để mọi hoạt động quản lý ngân sách cấp xã được tiến hành thuận lợi, phát huy được hiệu quả

- Yếu tố con người

Đội ngũ cán bộ, công chức làm việc trong bộ máy quản lý ngân sách cấp xã

là nhân tố cơ bản trong tổ chức và điều hành hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước nói chung và hoạt động quản lý ngân sách cấp xã nói riêng Nếu có được đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực, liêm khiết, công tâm, minh bạch thì sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã Nhận thức và đánh giá được nhân tố con người trong quản lý ngân sách cấp xã có ý nghĩa quan trọng nếu muốn đạt hiệu quả cao trong quản lý ngân sách cấp xã

- Các điều kiện vật chất phục vụ quản lý, điều hành ngân sách cấp xã

Đây tuy là các điều kiện hỗ trợ hoạt động nhưng trong điều kiện hướng tới quản lý tài chính hiện đại, công tác tài chính công minh bạch phải được trang bị và

sử dụng có hiệu quả các điều kiện vật chất, máy móc, trang thiết bị, công cụ hỗ trợ hoạt động, đặc biệt là việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý và điều hành ngân sách cấp xã Các điều kiện vật chất ấy đóng vai trò rất lớn trong việc hoàn thiện công tác quản lý ngân sách cấp xã

1.3 Nội dung cơ bản về quản lý ngân sách cấp xã

1.3.1 Phân cấp quản lý ngân sách cấp xã

Quản lý ngân sách cấp xã là việc triển khai thực hiện các luật, chế độ, chính sách cũng như các công cụ quản lý ngân sách cấp xã nhằm giúp cho hoạt động của chính quyền cấp xã đảm bảo tuân thủ đúng theo pháp luật của nhà nước, công tác quản lý trong lĩnh vực ngân sách và tài chính cấp xã ngày càng hoàn thiện góp phần tích cực vào việc tăng cường và nâng cao chất lượng quản lý ngân sách cấp xã trong từng thời kỳ

Phân cấp quản lý ngân sách cấp xã là quá trình nhà nước (Trung ương và địa phương) phân công, giao nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm nhất định cho chính quyền cấp xã trong hoạt động quản lý ngân sách Phân cấp quản lý ngân sách cấp xã giải quyết các mối quan hệ giữa chính quyền nhà nước (trung ương và địa phương) với cấp xã, trong việc xử lý các vấn đề liên quan đến hoạt động của ngân sách bao

gồm 3 nội dung sau: Quan hệ về mặt chế độ, chính sách, quan hệ vật chất về nguồn thu và nhiệm vụ chi, quan hệ về quản lý chu trình ngân sách

1.3.2 Quản lý thu ngân sách cấp xã

Quản lý ngân sách cấp xã thuộc chức năng của chính quyền địa phương Do đặc điểm quản lý toàn diện của chính quyền, quản lý ngân sách cấp xã cũng có mối quan hệ với các cơ quan công quyền và các tổ chức kinh tế - xã hội thuộc các thành phần kinh tế khác nhau ở địa phương với nhiều cấp độ khác nhau Nội dung quản lý thu ngân sách cấp xã bao gồm:

Nguồn thu thuế, phí, lệ phí và thu khác phải đúng quy định pháp luật, đồng thời có tính đến sự phù hợp với khả năng và sức lực của dân cư, mức thuế và thời hạn nộp thuế phải được xác định một cách hợp lý, nuôi dưỡng các nguồn thu tại địa phương, các chi phí liên quan đến thu nộp thuế, phí và lệ phí phải thấp nhất Cần khai thác hợp lý các nguồn lực tài chính tiềm năng của địa phương, đi đối với bồi dưỡng và tăng cường các nguồn thu Các nguồn lực tài chính ở đây thực chất là các khoản thu (thuế, phí, lệ phí và các khoản thu khác) được huy động vào ngân sách cấp xã Trong quá trình huy động các nguồn thu vào ngân sách, thuế phải được sử dụng đầy đủ các chức năng vốn có của nó là vừa là công cụ huy động nguồn lực, vừa là công cụ để điều tiết các hoạt động kinh tế - xã hội, vừa là công cụ bồi dưỡng các nguồn thu sẵn có và tiềm ẩn tại địa phương Tính hiệu quả còn thể hiện trong công tác quản lý thu thuế được xem xét trong mối quan hệ giữa mức chi phí tổ chức quản lý thu thuế và số thuế tập trung vào ngân sách địa phương Chi phí tổ chức quản lý thu thuế càng thấp và số thuế tập trung vào ngân sách địa phương càng lớn, tính hiệu quả của việc quản lý thuế càng cao Bên cạnh đó, hoàn thành hoặc vượt mức các chỉ tiêu của dự toán thu là mục tiêu hàng đầu trong công tác quản lý thu nhằm đảm bảo tính chủ động trong điều hành và quản lý ngân sách cấp xã Trong quá trình đó cũng phải đảm bảo sự phối hợp đồng bộ về công tác chuyên môn giữa: Tài chính, thuế và các công chức quan hữu quan khác trên địa bàn trong các khâu từ

kế hoạch, tổ chức thực hiện đến khâu quyết toán ngân sách Tổ chức chấp hành thu ngân sách có tính chất quyết định đến cân đối ngân sách trong năm Các nguồn thu ngân sách cấp xã phải bảo đảm tuân thủ các văn bản pháp luật thuế được thực thi

một cách nghiêm chỉnh trong thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội là mục tiêu tất yếu của công tác quản lý thuế tại địa phương Hiệu quả quản lý thu ngân sách địa phương thể hiện cụ thể qua các chỉ tiêu: Tỷ lệ động viên thu vào NS (%) x 100 Tốc

độ tăng thu ngân sách > tốc độ tăng trưởng kinh tế trên địa bàn

Về phân cấp nguồn thu cho ngân sách cấp xã, được tiến hành dựa trên căn cứ

là nhu cầu chi phải đảm bảo thực hiện chức năng quản lý nhà nước ở cấp chính quyền cơ sở, cung cấp các dịch vụ công cộng, các phương tiện khác phục vụ dân sinh Nguồn thu ngân sách cấp xã gồm có 3 khoản lớn như sau:

+ Các khoản thu ngân sách xã hưởng 100%

+ Các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm giữa ngân sách cấp xã với ngân sách cấp trên

+ Thu bổ sung từ ngân sách cấp trên gồm thu bổ sung cân đối và thu bổ sung

có mục tiêu

1.3.3 Quản lý chi ngân sách xã

Khi đánh giá tính hiệu quả của chi ngân sách cấp xã phải có quan điểm toàn diện, phải xem xét mức độ ảnh hưởng của mỗi khoản chi tới các mối quan hệ kinh

tế, văn hoá, xã hội và an ninh quốc phòng tại địa phương và phải tính đến thời gian phát huy tác dụng của nó Vì vậy, khi nói đến hiệu quả của chi ngân sách cấp xã được hiểu đó là đem lại những lợi ích về kinh tế, văn hoá, xã hội mà địa phương được thụ hưởng

Hiệu quả quản lý chi ngân sách cấp xã biểu hiện ở sự phân phối hợp lý, có tính trọng tâm, trọng điểm nhằm mang lại hiệu quả lâu dài đối với đầu tư phát triển

và tiết kiệm các khoản chi thường xuyên không thật sự cần thiết, khắc phục bội chi ngân sách trong quá trình thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, văn hoá, xã hội tại địa phương

Hiệu quả chi ngân sách cấp xã được thể hiện ở nội dụng:

Chi đầu tư phát triển: Phải lấy hiệu quả làm đầu, đầu tư có trọng tâm, trọng

điểm cho các công trình kinh tế, văn hoá, xã hội, có tác động trực tiếp hay gián tiếp đến tăng trưởng kinh tế và tích tụ cho phát triển lâu dài tại địa phương

Chi thường xuyên: Hoạt động chi thường xuyên mang tính xã hội, hiệu quả

chi thường xuyên ngân sách cấp xã khó có thể đo lường được cụ thể bằng phương pháp định lượng Do vậy, khi đánh giá tính hiệu quả của chi thường xuyên phải có quan điểm toàn diện, phải xem xét mức độ ảnh hưởng của mỗi khoản chi tới các mối quan hệ kinh tế, văn hoá, xã hội và an ninh quốc phòng tại địa phương, đồng thời phải tính đến thời gian phát huy tác dụng của nó

Việc phân loại các khoản chi thành chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển

là rất cần thiết trong quản lý ngân sách cấp xã Nó cho phép đánh giá, so sánh các khoản chi thường xuyên phải bỏ ra cho các hoạt động quản lý kinh tế, văn hoá, xã hội làm cơ sở để xác định được hiệu quả hoạt động của ngân sách cấp xã Đặc biệt

là phải tiết kiệm tối đa chi quản lý hành chính Các khoản chi phải được thực hiện đúng tiêu chuẩn, chế độ, định mức chi tiêu quy định Hiệu quả quản lý chi ngân sách cấp xã được xác định, đánh giá thông qua các chỉ tiêu:

-Tỷ trọng chi đầu tư (chi thường xuyên)/tổng chi ngân sách địa phương -Tốc độ tăng chi ngân sách hàng năm (%): thực hiện chi năm sau/thực hiện chi năm trước

-Tốc độ tăng chi ngân sách hàng năm so với tốc độ tăng thu ngân sách

- Kết quả (%) thực hiện chi (TH chi) so với dự toán chi được giao (DT chi):

1.3.4 Quản lý chu trình ngân sách cấp xã

Điểm khác biệt của quản lý ngân sách so với các khu vực khác là quản lý theo năm ngân sách (năm tài chính hay tài khóa) Chu trình ngân sách hay còn gọi

là quy trình ngân sách dùng để chỉ toàn bộ hoạt động của một ngân sách kể từ khi

bắt đầu hình thành cho đến khi kết thúc chuyển ngân sách mới Một chu trình ngân sách gồm 3 khâu nối tiếp nhau đó là: lập dự toán ngân sách, chấp hành ngân sách và quyết toán ngân sách

Ngay từ khâu lập dự toán, thu ngân sách cấp xã phải được xác định trên cơ

sở nguồn lực tại địa phương và ngân sách được cấp trên phân bổ, chi ngân sách phải đảm bảo các mục tiêu phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội, quản lý nhà nước, đảm bảo quốc phòng, an ninh trên địa bàn Dự toán ngân sách cấp xã được xây dựng theo chế

độ, tiêu chuẩn, định mức và lập chi tiết theo quy định Theo lý thuyết tổng số thu phải ngang tổng số chi, tức tổng chi không được vượt quá tổng thu và tổng thu ngân sách cũng không được lớn hơn tổng chi Nếu chi vượt quá số thu thì phải tìm nguồn

bù đắp để đáp ứng nhu cầu chi, nhưng do các khoản thu không đủ để bù đắp chi thì giản, giảm các khoản chi chưa cấn thiết Trên thực tế, không thể đảm bảo tuyệt đối thu bằng chi ngân sách trong năm ngân sách nên xem xét ở mức tương đối Ngoài

ra, phải bảo đảm nguồn dự phòng ngân sách để luôn ứng phó linh hoạt kịp thời và hợp lý với các sự kiện phát sinh không lường trước được làm ảnh hưởng đến các chỉ tiêu kinh tế văn hoá, xã hội và an ninh quốc phòng đã được xác định

Chỉ tiêu tổng hợp trong cân đối thu, chi ngân sách địa phương được xác định:

- Kết dư ngân sách = Thu ngân sách địa phương hưởng - Chi ngân sách địa phương ≥ 0

- Để đảm bảo khả năng tích lũy, tăng chi ngân sách cho đầu tư phát triển thì thu thường xuyên > chi thường xuyên ≥1 Tức tổng số thu từ thuế, phí, lệ phí và thu khác phải lớn hơn tổng số chi thường xuyên Khả năng tự cân đối ngân sách của địa phương càng tăng khi tỷ lệ này càng tăng lên qua các năm

1.3.5 Tổ chức bộ máy quản lý ngân sách cấp xã

Thực tế cho thấy rằng chất lượng, hiệu quả quản lý ngân sách xã được quyết định bởi nhiều yếu tố, trong đó yếu tố tổ chức bộ máy quản lý là yếu tố then chốt

Để có thể thực hiện nhiệm vụ quản lý tài chính, ngân sách cấp xã, chính quyền nhà nước cấp xã phải tổ chức bộ phận chuyên trách công tác ngân sách cấp xã tromg việc xây dựng và thực hiện dự toán thu, chi ngân sách cấp xã

1.3.6 Kiểm tra, thanh tra ngân sách cấp xã

Có thể khẳng định rằng công tác kiểm tra, thanh tra trong quản lý ngân sách nhà nước nói chung và quản lý ngân sách cấp xã nói riêng đóng vai trò quan trọng không thể thiếu trong suốt chu trình ngân sách nó thể hiện rỏ trách nhiệm, nghĩa vụ của các cấp chính quyền trên từng lĩnh vực cụ thể Công tác kiểm tra, thanh tra việc thực hiện ngân sách cấp xã phải được tiến hành thường xuyên và chủ yếu là dưới hình thức kiểm tra nội bộ và kiểm tra hành chính

Từ những cơ sở lý luận đã được nghiên cứu nêu trên, tác giả đi sâu vào công tác phân tích thực trạng công tác quản lý ngân sách xã trong giai đoạn 2015-2017 để làm rõ hơn cơ sở lý luận nghiên cứu

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH XÃ

QUÁCH PHẨM, HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU

GIAI ĐOẠN 2015 - 2017

2.1 Tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Quách Phẩm

Xã Quách Phẩm được Chính phủ cho phép điều chỉnh địa giới hành chính sau khi thành lập xã Quách Phẩm Bắc thuộc huyện Đầm Dơi tại Nghị định số 42/NĐ-CP, ngày 25 tháng 6 năm 1999 Địa giới hành chính xã cách trung tâm tỉnh

lỵ (thành phố Cà Mau) 45 km và cách Trung tâm huyện Đầm Dơi 30 km về hướng Tây- Nam Hướng Bắc giáp với xã Quách Phẩm Bắc, huyện Đầm Dơi, hướng Nam giáp với xã Hiệp Tùng, huyện Năm Căn, hướng Đông giáp với xã Thanh Tùng, huyện Đầm Dơi, hướng Tây giáp với xã Đông Thới, huyện Cái Nước

Xã có Trung tâm hành chính tọa lạc tại ấp Cái Keo, xã có 02 điểm chợ ( Chợ

Bà Hính, ấp Bà Hính và Chợ Cái Keo, ấp Cái Keo) xã có 09 ấp với diện tích tự nhiên: 3.744,27 ha, bằng 4,53% diện tích tự nhiên của huyện Đầm Dơi và bằng 0,70% diện tích tự nhiên của tỉnh Cà Mau; có 2.561 hộ với 11.135 khẩu (bằng 6,11% dân số của huyện Đầm Dơi và bằng 0,92% tổng dân số của tỉnh Cà Mau) Tổng số lao động đang làm việc của xã chiếm 63,89% tổng dân số Lao động lĩnh vực nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, chăn nuôi, trồng trọt chiếm 80,4%; lao động thương mại, dịch vụ chiếm 19,6%; toàn xã còn 164 hộ nghèo, chiếm 7,28 %, hộ cận nghèo 22 hộ, chiếm 0,98% ; Tỷ lệ hộ dân sử dụng điện đến cuối tháng 10/2019 đạt 98,56%; Hệ thống giao thông được kết nối từ xã đến huyện; xã đến ấp và liên xã với hơn 50km được bê tông hóa; Thủy sản là ngành kinh tế mũi nhọn của xã, trên lĩnh vực sản xuất tiếp tục tạo ra nhiều mô hình có hiệu quả, diện tích nuôi tôm công

nghiệp toàn xã 101,47 ha, đạt 101,47% so với Nghị quyết, (trong đó diện tích nuôi

tôm siêu thâm canh 54,701 ha, với 86 hộ nuôi); diện tích nuôi tôm quản canh cải

tiến 109.2 ha, các chỉ tiêu về sản xuất thực hiện đạt, vượt kế hoạch đề ra thu nhập trung bình 41 triệu đồng/người/năm; nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới được quán triệt và triển khai thực hiện ngày càng sâu rộng; công tác tuyên truyền, vận động cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân chung tay thực hiện xây dựng nông thôn mới bằng nhiều hình thức Hiện nay, xã đạt 12/19 tiêu chí

Toàn xã có 11 doanh nghiệp 205 hộ kinh doanh trong lĩnh vực thương mại, dịch vụ, nhìn chung tình hình kinh doanh, mua bán của doanh nghiệp và hộ kinh doanh khá ổn định có hiệu quả; giá cả hàng hóa ổn định, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng của nhân dân; thu ngân sách nhà nước hàng năm đạt gần 2 tỷ đồng; thu ngân sách

xã 9 tỷ đồng; chi ngân sách 8,8 tỷ đồng

Lĩnh vực văn hóa- xã hội được quan tâm chỉ đạo tạo ra chuyển biến mới; trên địa bàn xã có 04 điểm trường, trong đó có 03 trường đạt chuẩn mức độ 1, với

63 lớp học, với 2.419 em học sinh (trong đó: Bậc THCS có 1.164 học sinh, bậc Tiểu

học có 1.045 học sinh, bậc Mầm non có 210 cháu).

Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa hóa” tiếp tục được triển khai thực hiện, có hiệu quả; toàn xã có 1.936/2.252 hộ gia đình hộ gia

đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”, chiếm 86%; 04 ấp đạt danh hiệu “Ấp văn

hóa”, chiếm 44% Các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, vui chơi giải trí nhân

kỹ niệm các ngày Lễ lớn, các sự kiện trọng đại của đất nước, tỉnh, huyện, xã được

tổ chức sôi nổi, thiết thực; phong trào thể dục thể thao quần chúng được phát triển sâu rộng

Công tác chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ nhân dân những năm gần đây có bước phát triển tích cực, cơ sở vật chất phục vụ công tác khám, chữa bệnh được các cấp quan tâm đầu tư nâng cấp và mở rộng Trạm Y tế xã được công nhận đạt chuẩn về y

tế giai đoạn 2011-2020

Chính sách đối với người có công, an sinh xã hội luôn được thực hiện chu đáo, kịp thời, đến tay đối tượng thụ hưởng Triển khai xây dựng 18 căn nhà theo Quyết định số 22 của Thủ tướng Chính phủ và 8 căn nhà cho hộ nghèo theo Quyết định số 33 của Thủ tướng Chính phủ tổng kinh phí đầu tư trên 1 tỷ đồng

Công tác quốc phòng- an ninh địa phương được đảm bảo; Tình hình An ninh

- chính trị và trật tự an toàn xã hội trên địa bàn được giữ vững Công tác xây dựng

hệ thống chính trị được kiện toàn hoạt động có hiệu lực và hiệu quả

2.2 Thực trạng công tác quản lý ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau trong giai đoạn 2015 - 2017

2.2.1 Thực trạng quản lý thu ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn

2015-2017

Qua bảng 2.1 Tổng hợp quyết toán thu ngân sách xã Quách Phẩm, huyện

Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015-2017, cho thấy năm 2015 tổng thu ngân

sách xã là 9.531.149.599 đồng, trong đó thu từ ngân sách nhà nước là 1.860.000.000 đồng; năm 2016 tổng thi ngân sách xã là 9.153.920.573 đồng, trong

đó thu từ ngân sách nhà nước là 1.950.000.000 đồng; năm 2017 tổng thu ngân sách

xã là 7.297.503.000 đồng, trong đó thu từ ngân sách nhà nước là 1.950.000.000 đồng Như vậy, có thể thấy nguồn thu ngân sách nhà nước cho xã thường chiếm khoảng trên dưới 1/3 tổng thu ngân sách của xã Trong các khoản thu ngân sách của

xã, thì nguồn thu bổ sung từ ngân sách cấp trên chiếm tỷ lệ lớn nhất: năm 2015 là 5,933,869,152 đồng, năm 2016 là 6,230,474,828 đồng, năm 2017 là 4,961,503,000 đồng

BẢNG 2.1 TỔNG HỢP QUYẾT TOÁN THU NGÂN SÁCH XÃ QUÁCH PHẨM,

HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2015-2017

Năm 2015 Năm 2016 Năm 2017

TỔNG THU 1,860,000,000 7,671,149,599 1,950,000,000 7,203,920,573 1,950,000,000 5,347,503,000 A/ Thu trong cân đối

II / Các khoản thu

phân chi theo tỉ lệ % 295,000,000 257,933,410 275,000,000 239,445,000 177,000,000 177,000,000

1 / Các khoản thu phân

chia tối thiểu 70% 295,000,000 257,933,410 275,000,000 239,445,000 177,000,000 177,000,000

Thuế nhà đất 35,000,000 29,820,000 25,000,000 21,991,000 7,000,000 7,000,000 Thuế môn bài thu cá

nhân , hộ kinh doanh 160,000,000 155,850,000 170,000,000 171,450,000 120,000,000 120,000,000 Thuế SDĐ NN 20,000,000 25,847,620 20,000,000 19,125,000 6,000,000 6,000,000

IV/ Tạm thu chưa đưa

vào cân đối ngân sách

V Thu kết dư ngân

sách 494,132,037 248,955,745

Nguồn: UBND xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau

Như vậy, trong các khoản thu ngân sách của xã Quách Phẩm giai đoạn 2015 –

2017, thì nguồn thu từ bổ sung ngân sách cấp trên vẫn chiếm tỷ lệ rất lớn, điều này chứng tỏ ngân sách của xã còn phụ thuốc rất lớn vào ngân sách cấp trên Các khoản thu tại xã, thì nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí còn chiếm tỷ lệ nhỏ, nguồn thu từ đóng góp của người dân tại địa phương để xây dựng kết cấu hạ tầng còn chiếm tỷ lệ lớn: năm 2015 là 784,955,000 đồng, năm 2016 là 232,258,000 đồng, điều này đã làm tăng thêm gánh nặng cho người dân, vì vậy trong thời gian tới cần giảm nguồn thu thu này Các khoản thu ngân sách từ hoạt động kinh tế trên địa bàn còn thấp, trong thời gian tới chính quyền xã cần có những chính sách khuyến khích, phát triển các hoạt động kinh tế trên địa bàn, để thông qua đó góp phần tăng nguồn thu ngân sách của xã

Trong giai đoạn 2015 – 2017, mặc dù nguồn thu ngân sách trên địa bàn không ngừng được tăng lên về số tuyệt đối nhưng tốc độ tăng không được ổn định Thu nội địa đã tăng nhưng không ổn định, so với yêu cầu về nguồn kinh phí thực hiện nhiệm vụ chi thì cơ bản đã đáp ứng được nhu cầu chi thường xuyên Nguồn thu của ngân sách xã chủ yếu vẫn phụ thuộc vào số bổ sung từ ngân sách cấp trên Số thu bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách địa phương để hỗ trợ cân đối, hỗ trợ thực hiện các chế độ, chính sách, nhiệm vụ tăng qua các năm Trong giai đoạn này, thu bổ sung từ ngân sách cấp trên vẫn chiếm tỷ trọng cao, khoảng từ 39% – 57,4% tổng thu của ngân sách xã, trong đó chủ yếu là số bổ sung cân đối để thực hiện nhiệm vụ chi thường xuyên của xã Mặc dù công tác quản lý thu ngân sách tại

xã đã từng bước được nâng cao, theo hướng phấn đấu để chủ động đáp ứng phần lớn các nhiệm vụ chi ngân sách trên địa bàn, hạn chế sự phụ thuộc và thu bổ sung

từ ngân sách cấp trên Tuy nhiên, so với mục tiêu đặt ra thì thực tế vẫn còn nhiều vấn đề khó khăn

2.2.2 Thực trạng quản lý chi ngân sách xã Quách Phẩm giai đoạn

2015-2017

Bảng 2.2 Tổng hợp quyết toán chi ngân sách xã Quách Phẩm, huyện Đầm

Dơi, tỉnh Cà Mau giai đoạn 2015-2017, cho thấy các khoản chi thường xuyên bao

gồm chi cho dân quân tự vệ, an ninh trật tự; đào tạo, dạy nghề; văn hoá, thông tin;

thể dục, thể thao; phát thanh, sự nghiệp kinh tế, môi trường, xã hội và chi cho quản

lý hành chính vẫn chiếm tỷ trọng lớn Cụ thể là năm 2015 là 6.054.424.109 đồng, năm 2016 là, 5.870.996.971 đồng, năm 2017 là 5.217.077.000 đồng

Bảng 2.2 TỔNG HỢP QUYẾT TOÁN CHI NGÂN SÁCH XÃ QUÁCH PHẨM,

HUYỆN ĐẦM DƠI, TỈNH CÀ MAU GIAI ĐOẠN 2015-2017

TỔNG CHI ( I+II+III ) 7,669,389,109 7,733,713,227 5,347,503,000

I / Chi đầu tư phát triển 1,455,916,000 312,360,000

Chi đầu tư phát triển khác

II / Chi thường xuyên (

1+2+…10) 6,054,424,109 7,421,353,225 5,217,077,000 1/ Chi công tác DQTV,

7/ Chi sự nghiệp Kinh tế 662,213,000 2,020,357,000 190,900,000

10.4 Hội liên hiệp phụ nữ 80,777,300 23,814,000 92,956,000 10.5 Hội cựu chiến binh 82,485,070 14,609,010 81,693,600

Nguồn: UBND xã Quách Phẩm, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau