Quá trình kiểm tra đó cho thấyphản ứng từ phía học sinh là: môn Toán khó tiếp thu, lượng kiến thức trong giờhọc nhiều mà lại khô khan, không hấp dẫn… Với trăn trở " làm gì để giúp họcsin
Trang 17 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 4
8 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN 4
9 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề nhằm
xây dựng “Lớp học thân thiện, học sinh tích cực” 5
10 2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động dạy học 16
Trang 2Định hướng đổi mới phương pháp dạy học hiện nay đã xác định “phươngpháp dạy học trong nhà trường các cấp phải phát huy tính tích cực, tự giác chủđộng của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học, trau dồi các phẩmchất linh hoạt, độc lập sáng tao của tư duy” Bắt nguồn từ định hướng đó giáoviên cần phải học hỏi nghiên cứu, tìm tòi và áp dụng những phương pháp dạyhọc sao cho phù hợp với từng vùng miền, từng đối tượng học sinh, từng kiểu bàilàm cho giờ học đạt kết quả cao nhất.
Toán học là một môn học chiếm vị trí quan trọng trong nhà trường phổthông nói chung, ở bậc THCS nói riêng Dạy Toán là dạy cho học sinh cácphương pháp suy luận khoa học - lô gíc Học Toán tức là rèn khả năng tư duy vàứng dụng nhằm trang bị những vốn kiến thức hoàn chỉnh Chính vì vậy giải toán
là phương tiện tốt nhất giúp học sinh nắm vững tri thức, phát triển tư duy, hìnhthành kỹ năng, kỹ xảo
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy nhiều năm, tại nhiều trường khác nhau,tôi đã thực nghiệm và đã có đề tài nghiên cứu làm tăng sự hứng thú cho học sinhhọc Tôi nhận thấy còn nhiều học sinh chưa nắm vững kiến thức cơ bản của mônToán, học sinh ngại học môn Toán, chất lượng bộ môn vẫn còn thấp, các bàikiểm tra, bài thi chưa đạt yêu cầu còn nhiều Quá trình kiểm tra đó cho thấyphản ứng từ phía học sinh là: môn Toán khó tiếp thu, lượng kiến thức trong giờhọc nhiều mà lại khô khan, không hấp dẫn… Với trăn trở " làm gì để giúp họcsinh của mình học tốt hơn môn toán ?"
Cùng với các cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnhthành tích trong giáo dục” và “Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tựhọc và sáng tạo”, để tiếp tục tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác giáo dụctoàn diện cho học sinh, Bộ Giáo dục và Đào tạo phát động phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông.Năm học 2018-2019 là năm học thứ mười thực hiện chỉ thị của Bộ GD&ĐT
về “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Mục tiêu chủ yếu củaviệc “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” là làm sao tạo nên mộtmôi trường giáo dục an toàn, lành mạnh, bình đẳng, đảm bảo sự gần gũi, gắn bóvới, học sinh, phụ huynh, nhân dân và toàn xã hội, luôn tạo được sự thỏa mái,bình yên, hứng khởi cho từng học sinh, phát huy được tính chủ động, tích cực,sáng tạo của học sinh trong học tập và trong các hoạt động tập thể, hoạt động xãhội một cách phù hợp và có hiệu quả cao
Là giáo viên dạy học bộ môn Toán bậc THCS, tôi luôn suy nghĩ, nhận thức
và muốn đóng góp một phần nhỏ cho phong trào “Xây dựng trường học thânthiện, học sinh tích cực” mà Bộ GD&ĐT đã phát động? Theo tôi, trước hếtchúng ta cần nhận thấy rõ rằng: Nếu trong từng tiết dạy học bộ môn Toán, mỗi
Trang 3giáo viên bộ môn đầu tư xây dựng được “Lớp học thân thiện, học sinh tích cực”thì có nghĩa là chúng ta đã đóng góp được một phần “Nguyên liệu” để xây dựngnên: “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” Vì vậy người giáo viên phảigây được hứng thú học tập cho các em bằng cách lôi cuốn các em tham gia vàocác hoạt động học tập Trò chơi học tập là một hoạt động mà các em hứng thúnhất Các trò chơi có nội dung toán học lí thú và bổ ích phù hợp với nhận thứccủa các em Thông qua các trò chơi, các em sẽ lĩnh hội những tri thức toán họcmột cách dễ dàng; kiến thức sẽ được củng cố, khắc sâu một cách vững chắc, tạocho các em niềm say mê, hứng thú trong học tập, trong việc làm Khi chúng tađưa ra được các trò chơi toán học một cách thường xuyên, khoa học thì chắcchắn chất lượng dạy học môn toán sẽ ngày càng được nâng cao Bởi vì, vui chơivừa là nhu cầu, vừa là quyền lợi của các em học sinh, nó giúp các em cân bằngđược trạng thái tâm lí, tinh thần khi phải học hoài những bài toán, những con sốkhô cứng, những tiết học căng thẳng,…Vui chơi còn là phương pháp giáo dục
về hành vi đạo đức cho các em thuộc hạng nhanh nhất, đạt hiệu quả cao nhất,kích cầu được sự hứng khởi, phấn chấn cho các em, hội tụ đông đảo các đốitượng học sinh tham gia vui-học một cách nhiệt tình, trách nhiệm, hòa hợp vàthân thiện Xóa dần được ranh giới giữa học sinh khá giỏi và học sinh yếu kém,học sinh dân tộc kinh và học sinh dân tộc ít người, học sinh con nhà giàu có vàhọc sinh có gia cảnh khó khăn,…
Mặt khác xuất phát từ thực tế học sinh trường THCS Xuân Cẩm rất nhútnhát, ít hòa đồng, ngại nói và đặc biệt là rất sợ khi học môn toán Vì vậy sử dụngphương pháp học mà chơi, chơi mà học này rất khả quan với các em
Với mong muốn tìm ra những đáp án đó, đã thúc đẩy tôi nghiên cứu sángkiến kinh nghiệm “Phương pháp sử dụng trò chơi trong những tiết dạy học
Toán ở trường THCS Xuân Cẩm nhằm xây dựng “Lớp học thân thiện, học sinh tích cực”.
Đề tài này tôi biết là đã có nhiều người trăn trở xong chưa có đề tài nghiêncứu nào bàn sâu vào vấn đề này, đồng nghiệp nhà trường thì chưa có kinhnghiệm để giải quyết khắc phục vấn đề này Mà bản thân tôi thì vẫn trăn trở vàtâm đắc với đề tài Vì lí do đó tôi đã bám sát thực tế nhà trường, tâm lí, hoàncảnh đối tượng học sinh của mình để mạnh dạn nghiên cứu đề tài
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Muốn đạt hiệu quả cao trong dạy học toán đòi hỏi không chỉ kiến thức củangười thầy phải vững, phải sâu, phải có phương pháp phù hợp, mà còn đòi hỏi ởngười thầy: kỹ năng, nghiệp vụ sư phạm thật khéo léo Với đối tượng học sinhTHCS các em đã bắt đầu có biểu hiện của lứa tuổi “tập làm người lớn” nên lờikhen, lời động viên đối với các em phát huy hiệu quả không nhỏ Bởi nó đã tác
Trang 4động vào thế giới tâm lý, tình cảm của các em khiến nảy sinh hứng thú về vấn
đề đang được đặt ra hướng các em đến những hành vi tự giác, chủ động và tíchcực trong việc chiếm lĩnh tri thức Đặc biệt đối với những học sinh có biểu hiệnchán học hoặc khó tiếp thu hoặc không có tinh thần tiếp thu kiến thức sẽ khiếncác em rơi vào tình trạng học sa sút Bởi vậy giáo viên phải dùng cái tâm củamình để giúp các em vượt qua trở ngại này vươn lên trong học tập Khi ấy ngườigiáo viên thực sự dành cho các em một sự động viên, khích lệ kịp thời để tạo ramột bước đột phá trong học tập Khi xác định được mục đích, ý nghĩa lớn laocủa vấn đề này mới có thể xây dựng được phương pháp phù hợp nhất Bởi vậybiện pháp tạo ra hứng thú cho học sinh học môn toán thông qua các trò chơi làmột nội dung có tính chất quan trọng và lâu dài đối với nhà trường, đối với từnggiáo viên Khi xây dựng SKKN này bản thân tôi hướng đến mục đích cụ thể đó là:
- Kích thích sự say mê hứng thú của học sinh THCS khi học môn Toán
- Hình thành tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh Khơi dậy tínhsáng tạo và giải toán của học sinh
- Cung cấp kiến thức và phương pháp tự học, nhớ lâu cho học sinh khi học
bộ môn Toán
- Phát triển năng lực tự học, biết liên kết và mở rộng các bài toán từ đó giúpcác em hình thành phương pháp giải
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Phương pháp sử dụng trò chơi trong những tiết dạy học Toán nhằm xâydựng “Lớp học thân thiện, học sinh tích cực”
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
a Nghiên cứu tài liệu:
Để thực hiện đề tài này, xuyên suốt năm học qua, tôi đã tích cực nghiên cứucác tài liệu liên quan đến chủ đề của sáng kiến kinh nghiệm, chắt góp những nộidung, ý kiến hay để bổ sung vào ý tưởng của mình, xâu chuỗi lại để lập nên dàn
ý của sáng kiến kinh nghiệm này
b Nghiên cứu thực tế:
Với những tiết dạy thích hợp, tôi mạnh dạn đưa một số trò chơi Toán họcvào để thực hiện (Chủ yếu là những trò chơi bản thân tự đặt, tự chế ) Ghi chéplại những ưu điểm và hạn chế để tiết sau thực hiện hoàn chỉnh hơn, hiệu quả hơn.Nhờ đồng nghiệp dự giờ tiết dạy có tổ chức trò chơi, để tranh thủ những ýkiến hay, những ý kiến có lợi cho đề tài
Trang 5Toán học Từ đó có những lựa chọn phù hợp cho sáng kiến.
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1.Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Hoạt động sư phạm là một hoạt động vừa mang tính khoa học vừa mangtính nghệ thuật Nó đòi hỏi giáo viên một năng lực sư phạm vững vàng, mộtphương pháp giảng dạy phù hợp theo hướng tích cực giúp học sinh chủ độngchiếm lĩnh kiến thức Việc tạo cho học sinh niềm hứng thú học tập môn Toánhoàn toàn phụ thuộc vào năng lực sư phạm của người giáo viên Muốn đạt đượcđiều đó, bên cạnh việc trau dồi kiến thức chuyên môn thông qua các hình thứckhác nhau thì việc nghiên cứu để tạo cho mình một tiếng nói sư phạm riêng lạirất cần thiết Điều đó giúp giáo viên có thể truyền thụ cho học sinh một cách nhẹnhàng, dễ hiểu, phù hợp khả năng tiếp thu của từng đối tượng
Bám sát định hướng chung của ngành trong việc đổi mới phương pháp dạyhọc Toán ở trường THCS là tích cực hóa hoạt động học tập của học sinh, khơidậy và phát triển năng lực tự học, nhằm hình thành cho học sinh tư duy tích cực,độc lập sáng tạo, nâng cao năng lực phát hiện và giải quyết vấn đề, rèn luyện kỹnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm say
mê, hứng thú học tập cho các em Đặc biệt, những năm học gần đây toàn ngành
đang ra sức thực hiện cuộc vận động “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” thì việc tạo hứng thú học tập cho học sinh cũng chính là tạo cho các
em có niềm tin trong học tập, khơi dậy trong các em ý thức “Mỗi ngày đến trường là một ngày vui” đó chính là cơ sở để khẳng định tạo hứng thú cho học
sinh học tập nói chung, học môn Toán nói riêng trở thành một đòi hỏi đối vớingười làm công tác giảng dạy
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
Từ thực tiễn giảng dạy môn Toán tại trường THCS Xuân Cẩm tôi nhận thấyrằng: môn Toán là môn khoa học luôn được chú trọng cao và cũng là môn cónhiều khái niệm trừu tượng nhất là phân môn Hình học Bởi khi thực hiện các bàilàm đối với hình vẽ lại phải “mở rộng” các yếu tố như: vẽ thêm đường phụ đểchứng minh điểm, đường thẳng hay suy luận kiến thức trong bài tập phong phúrất nhiều so với nội dung lý thuyết mới học Bên cạnh đó yêu cầu bài học lại caophải suy diễn chặt chẽ lôgic Do đó, rất khó khăn trong việc truyền thụ kiến thứctrên lớp cũng như chọn bài tập cho học sinh làm ở nhà, chọn bài để hướng dẫntrên lớp sao cho đầy đủ kiến thức cơ bản mà sách yêu cầu
Học sinh khó khăn trong việc lập luận, suy diễn lôgic đã tạo nên thái độmiễn cưỡng, chán nản của các em Từ đó, nhiều em không nắm được kiến thức
cơ bản, làm bài tập về nhà chỉ để đối phó, lúng túng trong việc chọn và sử dụngdụng cụ để vẽ hình, không biết vẽ hình bắt đầu từ đâu… điều này cho thấy mỗi
Trang 6giáo viên phải bỏ nhiều công sức để nghiên cứu, chọn lọc cho mình cách soạngiảng tốt nhất để tạo hứng thú cho học sinh trong bài giảng.
Hơn nữa, xã Xuân Cẩm là một xã thuần nông, nền kinh tế đang còn đặcbiệt khó khăn, điều kiện học tập chưa đầy đủ, nhiều em không có thời gian học ởnhà, nhiều gia đình chưa thực sự quan tâm đến việc học của con em, vấn đề xãhội hoá giáo dục còn rất thấp chưa ngang tầm với giai đoạn hiện nay nên chấtlượng học tập vẫn chưa cao, số học sinh bị hổng kiến thức còn nhiều, nhiều emhọc sinh còn có tâm lý sợ môn toán không muốn đi học Trăn trở với nỗi lo họcsinh không thích học môn toán và đặc biệt là không thích thậm trí sợ môn Toántôi quyết định mở cuộc điều tra cụ thể về mức độ hứng thú của học sinh về môntoán ở trường THCS Xuân Cẩm tôi đang trực tiếp giảng dạy so với việc khảo sátđưa ra ý kiến lồng ghép trò chơi vào bài dạy xem phản ứng của học sinh như thếnào để từ đó tìm ra có biện pháp cụ thể khắc phục tình trạng nói trên, cụ thể:Qua điều tra về mức độ hứng thú của học sinh về môn toán ở trường THCSXuân Cẩm năm học 2017-2018 cho thấy kết quả:
(Nguồn khảo sát học sinh trường THCS Xuân Cẩm)
Từ kết quả thực tiễn, với trăn trở của một người giáo viên thôi thúc tôi cầnphải tạo ra hứng thú cho học sinh khi học môn toán
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề nhằm xây dựng “Lớp học thân thiện, học sinh tích cực”.
2.3.1 Cách tổ chức trò chơi trong tiết dạy học Toán:
a Những điều cần thiết khi tổ chức trò chơi trong tiết dạy Toán:
Giáo viên bộ môn là người đóng vai trò hướng dẫn, là trung tâm thu hút họcsinh tham gia, và là trọng tài của các trò chơi Do vậy giáo viên cần lưu ý một sốvấn đề sau:
- Giáo viên phải có phong thái chững chạc, nghiêm túc nhưng lại hết sức vui
vẻ, gần gũi, hòa đồng với các em
- Lời nói phải rõ ràng, dễ hiểu, ấn tượng, luôn gây tạo sự hấp dẫn và pha trộn
ít hài hước trong mỗi trò chơi Nhằm tác động đến tình cảm, tâm lí và đem lạiniềm vui tươi, sự hứng thú trong học tập cho học sinh
Trang 7- Biết phối hợp hài hòa giữa lời nói và các động tác cần thiết (Cơ mặt, tay,
chân,…) để học sinh dễ dàng nắm bắt nội dung và hóa thân vào các trò chơimột cách tự nhiên
- Thường là sau mỗi trò chơi phải có thưởng phạt phân minh Tuy nhiên, đây
là những trò chơi chủ yếu để phục vụ các em nắm bắt kiến thức của tiết dạy, chonên giáo viên tránh xử phạt đối với đội thua, người thua Mà tập trung tuyêndương, khen thưởng (nếu có) đối với người thắng, đội thắng Nhằm động viên,khích lệ tinh thần các em một cách kịp thời, kích thích sự phấn chấn, hào hứnghọc tập cho học sinh
- Tránh việc tổ chức trò chơi quá ồn ào, náo nhiệt gây ảnh hưởng không tốtđến các lớp học lân cận
- Thời gian chơi trong mỗi tiết dạy nên không để quá 10 phút
- Không nên chọn những trò chơi chỉ được mặt vui nhộn, nhưng lại thiếu tácdụng giáo dục về phẩm chất cũng như kĩ năng học tập
- Động viên học sinh chơi nhiệt tình, hết mình Song, phải đảm bảo nề nếp,nội qui nhà trường
2.3.2 Một số trò chơi cơ bản trong tiết dạy học Toán:
Trò chơi “Thử tài thông minh”
a Mục đích:
- Rèn luyện óc tư duy , sáng tạo, kích thích niềm đam mê học tập cho học sinh
- Thực tế hóa kiến thức vừa học, thông qua những bài toán có hình ảnh trựcquan sinh động
b Chuẩn bị:
- Giáo viên chuẩn bị một số yêu cầu cần thiết ghi sẵn lên bảng phụ
Trang 8- Học sinh chuẩn bị bảng nhóm, bút lông.
c Cách chơi:
- Sau tiết dạy, giáo viên đưa nội dung cần chơi lên bảng (Nên chọn các bàitoán có hình ảnh, hoặc có mẹo nhỏ)
- Học sinh các đội hội ý trong 3 phút
- Cho các đội cử người lên bảng (Hoặc đứng tại chỗ) đưa ra đáp án của đội mình
- Giáo viên đưa ra đáp án để quyết định sự thắng thua của các đội
em hồ nghi bài toán cho đề sai,…Khi thấy giáo viên thực hiện bằng cách chiacho 3 em đầu mỗi em 1 viên phấn, còn em thứ 4 giáo viên đưa luôn cả hộp phấn(còn chứa 1 viên phấn cuối cùng), lúc này học sinh sẽ có một trận cười thật trítuệ, thật thoải mái
Trò chơi “Từ điển Hán Việt”:
a Mục đích:
Giúp học sinh tìm tòi, hiểu được một cách tương đối các từ Hán Việt quantrọng có trong bài học, từ đó các em nắm được mục tiêu của bài học tường tậnhơn, vui thích học môn Toán hơn
- Các đội đưa bảng nhóm gắn lên bảng lớp, giáo viên lần lượt kiểm tra, sửasai cho từng đội
- Đội nào làm rõ nghĩa, sát nghĩa hơn đội đó sẽ giành thắng lợi trong trò chơi này
d Ví dụ:
- Khi dạy bài: “Quy đồng mẫu nhiều phân số” (Tiết 75 – Số học 6), các đội
Trang 9chơi cần tập trung giải rõ nghĩa thế nào là: “Quy đồng mẫu” ( Đưa về cùngmẫu) Hoặc khi dạy bài: “Vị trí tương đối của đường thẳng và đường tròn” (Tiết
25 – Hình học 9), giáo viên cho học sinh làm rõ nghĩa cụm từ “Tiếp tuyến”,
“Tiếp điểm” (Đối với chương trình toán THCS, tạm dịch: “Tuyến” là đườngthẳng, “Tiếp” là tiếp xúc)
Trò chơi “Ai nhanh hơn?”
a Mục đích:
- Đây là trò chơi tôi luyện tính nhanh nhẹn, khẩn trương khi làm toán
- Lôi cuốn các em cùng thi đua học tập một cách hăng say, hòa hợp
b Chuẩn bị:
- Giáo viên chuẩn bị một số bài toán hay trên bảng phụ
- Các đội mang bảng nhóm, bút lông
c Cách chơi:
- Giáo viên đưa ra đề bài
- Thành viên các đội hợp tác giải nhanh chóng, trình bày vào bảng nhóm,khẩn trương đưa lên bảng chính
- Giáo viên chọn ra 3 đội lên bảng nhanh nhất, xem xét chấm điểm và sắpxếp theo thứ tự 1, 2, 3 cho các đội đó
d.Ví dụ:
(Trò chơi này có thể thực hiện được với đại đa số các tiết dạy)
(Ảnh áp dụng trò chơi cho tiết 5 đại số 7 tại lớp 7B trường THCS Xuân Cẩm)
Trò chơi “Chung sức”
a Mục đích:
- Rèn luyện tính trách nhiệm, cộng đồng cho học sinh
Trang 10Thay vì dùng phương pháp thảo luận nhóm bình thường mà chúng tathường hay sử dụng, thì trò chơi “Chung sức” sẽ giúp học sinh thảo luận nhómmột cách nhẹ nhàng, hiệu quả, không bị gò ép, rập khuôn.
- Nhờ sự “Chung sức” của mỗi đội chơi, nhất là sự đóng góp, diễn giải củanhững học sinh tích cực, học sinh khá-giỏi, các em học sinh trung bình, yếu,kém sẽ có thêm cơ hội để nắm bắt kiến thức đã học, có cơ hội để lấy điểm vềmình nếu các em làm khá đạt yêu cầu
b Chuẩn bị:
Giáo viên chuẩn bị sẵn ở nhà một số bài toán và đáp án có nội dung liênquan đến tiết dạy Đề toán và đáp án được viết lên những tấm bìa cứng hình chữnhật hoặc hình các bông hoa có gắn nam châm hoặc keo hai mặt
- Học sinh chuẩn bị bảng nhóm, bút lông
c Cách chơi:
- Giáo viên gắn các miếng giấy cứng có ghi đề bài và đáp án lên bảng(Không tuân theo một thứ tự nào cả)
- Cho các đội thảo luận, trao đổi 4 phút
- Bốc thăm chọn ra 2 đội chơi
- Khi có hiệu lệnh của giáo viên, lần lượt từng thành viên của 2 đội lên bảngghép đề bài và đáp án tương ứng vào phần bảng của đội mình (Cứ em này vềchỗ thì em khác mới được lên bảng)
- Sau 3 phút, giáo viên ra hiệu lệnh dừng cuộc chơi Giáo viên và cả lớpcùng chấm, đội nào có cặp đề bài - đáp án chính xác và nhiều hơn thì đội đó sẽchiến thắng
d Ví dụ:
Khi dạy bài: “Lũy thừa của một số hữu tỉ” (Tiết 7 – Đại số lớp 7), giáo viên
có thể cho nội dung chơi gồm các bài tập tính:
Trang 11(Ảnh áp dụng trò chơi cho tiết 7đại số 7 tại lớp 7A trường THCS Xuân Cẩm)
- Giáo viên xem xét, kiểm định đề toán của các đội, rồi đưa ra kết luận độinào thắng cuộc
d Ví dụ: Trò chơi trên có thể sử dụng được cho rất nhiều tiết dạy
(Ảnh áp dụng trò chơi cho tiết 16 đại số 7 tại lớp 7B trường THCS Xuân Cẩm)