Thực tế trong thời gian gần đây, Bộ Giáo dục vàĐào tạo rất quan tâm đến vấn đề này, đã phát hành rất nhiều tài liệu, đăng bàiviết trong các quyển tạp chí, tổ chức tập huấn chuyên đề nhằm
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THƯỜNG XUÂN
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Trang 27 2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2
8 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN 4
9 2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 6
10 2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động dạy học 17
Trang 3“Trẻ em như búp trên cành,Biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan”.
Búp trên cành là phần lộc non, tươi mới và đẹp đẽ, cần được chăm sóc vàbảo vệ để trở thành cành lá xum xuê trong tương lai Chăm sóc trẻ thơ, bảo vệ
“búp trên cành” là hạnh phúc của chúng ta hôm nay, là chăm lo cho tương lai
chúng ta mai sau Chăm sóc trẻ thơ là vấn đề cần thiết Tuy nhiên, trong xã hộihiện nay vấn đề đang được quan tâm nóng trên thế giới đó là tự kỷ Chăm sóccác cháu bị tự kỷ là một công việc vất vả, khó khăn cần có nhiều phương pháp,biện pháp để giáo dục, chăm sóc sao cho phù hợp
Trong mỗi chúng ta, khi nhắc đến hai từ “tự kỷ” nó không còn là một cái
gì đó xa lạ nữa, mà tự kỷ ngày một xuất hiện nhiều hơn, đặc biệt là đối với trẻnhỏ Tự kỷ là vấn đề nhức nhối đối với gia đình, nhà trường và xã hội, nó khôngcòn nằm trong phạm vi nhỏ hẹp mà ngày càng nhiều hơn nữa những trẻ nhỏ mắcbệnh tự kỷ
Ngày nay, giáo dục trẻ tự kỷ là một vấn đề quan trọng trong việc đào tạothế hệ mầm non của đất nước Thực tế trong thời gian gần đây, Bộ Giáo dục vàĐào tạo rất quan tâm đến vấn đề này, đã phát hành rất nhiều tài liệu, đăng bàiviết trong các quyển tạp chí, tổ chức tập huấn chuyên đề nhằm hướng dẫn giáoviên cách giáo dục trẻ tự kỷ và học hòa nhập trong các trường mầm non
Ngay từ đầu năm học Ban giám hiệu nhà trường đã chỉ đạo các lớp ràsoát, báo cáo số lượng trẻ tự kỷ thể nhẹ Hướng dẫn, chỉ đạo giáo viên lập hồ sơtheo dõi sự phát triển của trẻ, xây dựng mục tiêu, nội dung, chương trình giáodục hòa nhập cụ thể, phù hợp với trẻ tự kỷ
Mặc dù được các cấp lãnh đạo và Ban giám hiệu nhà trường quan tâm chỉđạo sát sao nhưng bản thân tôi thấy đây là một vấn đề mới mẻ, nóng và hết sứckhó khăn trong công tác chăm sóc và giáo dục
Là một giáo viên trẻ có lòng say mê, nhiệt huyết với nghề, với mongmuốn trẻ tự kỷ học tại lớp cũng được quan tâm và chăm sóc giáo dục như cáccháu bình thường để phát triển nhân cách toàn diện, tôi đã luôn băn khoăn,trăn trở, để tìm ra các biện pháp thực hiện hiệu quả Qua một năm tích cựcnghiên cứu, áp dụng các biện pháp hữu hiệu, trẻ mắc bệnh tự kỷ đã phát triển,tiến bộ rõ rệt, các cháu khác trong lớp đã có những kỹ năng giúp đỡ bạn mìnhhòa nhập và học tập tốt hơn Do đó tôi xin mạnh dạn trao đổi cùng chị em đồng
nghiệp dưới dạng đề tài sáng kiến kinh nghiệm : “Một số biện pháp giúp trẻ tự
kỷ học hòa nhập lớp mẫu giáo 5 – 6 tuổi Trường Mầm non Thị trấn Thường Xuân”.
1.2 Mục đích của đề tài:
Trang 4+ Đánh giá thực trạng sự nhận thức, giao tiếp xã hội và tưởng tượng củatrẻ tự kỷ khi học hòa nhập với môi trường giáo dục bình thường
+ Tìm ra các biện pháp giáo dục trẻ tự kỷ học hòa nhập trong môi trườnggiáo dục bình thường
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
Một số trẻ tự kỷ lớp mẫu giáo Trường Mầm non Thị trấn Thường Xuân
1.4 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp trò chuyện, giao tiếp với trẻ
- Phương pháp sử dụng tình huống
- Phương pháp phân tích sản phẩm hoạt động của trẻ
- Phương pháp trao đổi với cha, mẹ, người chăm sóc trẻ
2 Nội dung của sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lí luận
Tự kỷ là một dạng rối loạn phát triển, xuất hiện ngay từ những năm đầuđời, thường trước 3 tuổi Trẻ mắc chứng tự kỷ ít có sự giao tiếp, tương tác xã hộinên các mối quan hệ và các mặt tâm lý và xã hội đều hạn chế Để trẻ tự kỷ trởthành những đứa bé bình thường thì những người xung quanh nên tránh sự kì thịvới trẻ Để giúp trẻ tự kỷ hòa nhập cộng đồng tốt hơn thì cần thiết phải có sựliên hệ mật thiết giữa cha mẹ, người chăm sóc trẻ và nhà trường về phương pháp
và hướng tác động phù hợp với trẻ
Tự kỷ là tự kỷ phức tạp về phát triển, ảnh hưởng đến nhiều khả năng nhưtrí hiểu, sử dụng ngôn ngữ, giao tế, biểu lộ tình cảm, vân vân Những biểu hiệncủa tự kỷ thường có thể thấy trong ba năm đầu đời Ở những cá nhân khác nhau,những biểu hiện bệnh cũng khác nhau về hình thái và mức độ Mặc dù không thểchữa khỏi, nhưng phát hiện sớm bệnh và có những can thiệp hữu dụng có thểgiúp trẻ tự kỷ phát triển chức năng tốt hơn và cải thiện được cuộc sống củachúng
Tự kỷ là một dạng hội chứng bệnh rối loạn về sự phát triển thường gặp ởtrẻ em Đây là một bệnh khá mới mẻ trong những năm gần đây, nguyên nhân vẫncòn chưa rõ ràng và cũng chưa có thuốc đặc trị, những biểu hiện của trẻ bị mắchội chứng này thường lập dị, ít giao tiếp, và thường có xu hướng chơi một mình
Trẻ tự kỷ thường quá say mê một vật gì đó, lúc nào cũng giữ và ôm khưkhư trong tay Chúng rất thích sắp xếp đồ vật theo thứ tự, ngăn nắp một cách kỳ
lạ và có biểu hiện hung hăng khi thứ tự đó bị xáo trộn
Trẻ tự kỷ rất hạn chế trong vấn đề giao tiếp xã hội.Tình cảm rất hạn chếngay cả với bố mẹ và người thân trong gia đình Trẻ không chia sẻ cảm xúcbuồn vui, không quan tâm đến những hoạt động xung quanh mình Khi giao tiếp
Trang 5thì trẻ tự kỷ không giao tiếp bằng mắt, không có những giao tiếp "không lời"bằng những cử chỉ cơ thể
Trẻ bị mắc chứng rối loạn tự kỷ này sẽ gặp bất lợi trong cuộc sống do thiếunhiều kỹ năng sống và kỹ năng giao tiếp xã hội, tuy vậy, một số trẻ bị bệnh này lại
có những lợi thế về khả năng và tố chất đối với toán học, kỹ thuật và tin học
Tự kỷ là một căn bệnh mới và vẫn đang được nghiên cứu để tìm ra cáchướng điều trị Cũng chưa có phương pháp phòng bệnh rõ ràng Cách tốt nhất làcác bậc cha mẹ có con bị bệnh cần dành nhiều thời gian chơi với con hơn so vớiđứa trẻ bình thường và trẻ cần được đưa đến thật nhiều ở những nơi công cộng,nơi có đông người để học nói, học giao tiếp, rèn luyện khả năng tập trung chú ý,hoặc cho trẻ sớm đến trường mầm non
Trong lớp học trẻ tự kỷ gần như không có giao tiếp bằng mắt hay các giaotiếp không lời như gật đầu, lắc đầu, chỉ tay.Trẻ không chơi với ai, chỉ một mình,không quan tâm, biểu lộ tình cảm với người khác, nhìn người như nhìn đồ vật
Trẻ chậm hoặc hoàn toàn không có khả năng nói, có nói nhưng đảo lộncấu trúc câu, hoặc ngôn ngữ dập khuôn trùng lặp ví dụ như người lớn hỏi gì, trẻkhông trả lời được mà lặp lại chính câu hỏi Trẻ không biết chơi đồ chơi, chỉcầm lên đập đập rồi ném đi Một số trẻ tự kỷ khác lại có sự quan tâm dai dẳngđến các chi tiết của đồ vật một cách say sưa mê mẩn, trẻ có sự ham thích kỳ lạđối với một số đồ vật như thường bị cuốn hút bởi những vận động khác thườngnhư thích nhìn quạt trần xoay, đèn, nhìn chăm chú vào nơi có ánh sáng và đặcbiệt một số trẻ rất thích xem chương trình quảng cáo trên truyền hình
Một số em có những cử chỉ tay chân bất thường, dập khuôn như vê tay,xoắn vặn tay, không quan tâm đến ngoại cảnh nên trẻ tự kỷ gần như không biết
sợ Không bắt chước như mọi trẻ em khác, không thích nghi với sự thay đổi
Vì vậy, mỗi một trẻ tự kỷ khác nhau sẽ được tiến hành các phương phápgiáo dục khác nhau Giáo dục trẻ tự kỷ là cung cấp cho trẻ những hiểu biết banđầu về cuộc sống xung quanh áp dụng các biện pháp giúp trẻ hòa nhập trong lớphọc, đồng thời áp dụng các phương pháp can thiệp hành vi không phù hợp Từ
đó, trẻ tự kỷ biết sống tích cực, có kỹ năng giao tiếp xã hội, phát triển ngôn ngữ,điều chỉnh hành vi phù hợp
Giúp trẻ tự kỷ hòa nhập trong Trường Mầm non là điều cần thiết và là nềntảng vững chắc cho sự phát triển đối với trẻ tự kỷ trong tương lai của trẻ Chúng
ta cần thiết phải nhìn nhận trẻ tự kỷ là một đứa trẻ bình thường và hoàn toàn cóthể thay đổi tiến bộ được Để giáo dục trẻ tự kỷ có thể hòa đồng được với cuộcsống xã hội là cả một quá trình tác động lâu dài Và giáo dục giúp trẻ hòa nhậptrong Trường Mầm non không phải là việc đơn giản chính vì vậy cần phải có sự
Trang 6tác động kiên trì, tâm huyết từ cô giáo, bạn bè, cha mẹ và những người thânxung quanh trẻ.
2.2 Thực trạng.
Trường mầm non Thị trấn Thường Xuân nằm trên địa bàn Thị trấn huyệnThường Xuân, tỉnh Thanh Hóa Nhà trường luôn được sự lãnh đạo, chỉ đạo sátxao của Phòng giáo dục về công tác nâng cao chất lượng giáo dục trong nhàtrường
- Đội ngũ cán bộ giáo viên tư tưởng, đời sống ổn định, nhiệt tình, tâm huyếttrách nhiệm cao trong công việc Luôn tích cực học tập để nâng cao phẩm chấtđạo đức nghề nghiệp và chuyên môn nghiệp vụ nhằm đáp ứng yêu cầu đặt ra
- Năm 2018 – 2019 bản thân được nhà trường phân công chủ nhiệm lớp5– 6 tuổi , Trường Mầm Non Thị trấn Thường Xuân Với tổng số là 33 cháu, có
17 cháu gái và 16 cháu trai, có 2 cháu trai mắc bệnh tự kỷ: Cháu Lê Đình Long
Vũ và cháu Lê Duy Khánh
để phục vụ cho các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ
- Được sự quan tâm chỉ đạo sát xao của Ban giám hiệu nhà trường, giúp
đỡ tạo mọi điều kiện để bản thân nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ
- Cha mẹ, người chăm sóc trẻ có nhận thức tốt, nhiệt tình, quan tâm đếncông tác chăm sóc, giáo dục trẻ; hiểu, thông cảm và chia sẻ với các hoạt độngcủa cháu tự kỷ tại lớp
- Các tài liệu về giáo dục trẻ tự kỷ học hòa nhập với môi trường giáo dụcbình thường còn ít, nên giáo viên chúng tôi có ít tài liệu để tham khảo và học tập
- Trang thiết bị, đồ dùng đồ chơi chuyên biệt dành cho trẻ tự kỷ còn thiếuthốn chưa đáp ứng được yêu cầu về giáo dục trẻ tự kỷ
Trang 7- Cha mẹ, người chăm sóc trẻ còn hạn chế về những kiến thức, kỹ nănggiáo dục trẻ tự kỷ, nên sự phối hợp cùng giáo viên để giáo dục cho trẻ ở nhà còngặp nhiều khó khăn.
+ Rối loạn ăn uống, tiêu hóa
+ Khó khăn trong việc bày tỏ nhu cầu: Trẻ chưa có ngôn ngữ nói, khóc lahét khi không được đáp ứng nhu cầu
Bảng khảo sát đầu năm học 2017 – 2018
- Khiếm khuyết sử dụng hành vi không lời
- Kém phát triển mối quan hệ bạn hữu tương ứng
- Thiếu chia sẻ quan tâm
- Thiếu quan hệ xã hội hoặc thể hiện tình cảm
Trang 8Từ những thuận lợi và khó khăn trên, bản thân tôi đã đúc rút cho mìnhnhững biện pháp cụ thể đối với từng đối tượng trẻ tự kỷ Các biện pháp này đãđược vận dụng trong nhiều năm qua và đem lại hiệu quả thiết thực Cụ thể như sau:
2.3 Các giải pháp sáng kiến kinh nghiệm.
2.3.1 Tạo môi trường lớp học gần gũi thân thiện.
Môi trường học tập là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng tới sự phát triểncủa trẻ Yếu tố môi trường trong giáo dục trẻ tự kỷ không chỉ góp phần giúp trẻhình thành nhân cách con người mà quan trọng hơn là giúp trẻ tự kỷ hòa nhậpvới môi trường xã hội một cách dễ dàng hơn
Ngay từ đầu năm học khi nhận lớp, bản thân tôi cùng giáo viên đứng lớp
đã giành rất nhiều thời gian để trang trí lớp học cho thật là sinh động và hấp dẫn,tạo môi trường lớp học gần gũi, thân thiện, ấm cúng từ đó trẻ sẽ cảm nhận đượctình yêu, sự quan tâm đối với trẻ là môi trường học tập hòa nhập, nơi đó không
hề có sự phân biệt đối xử, giúp trẻ sống hòa đồng; là môi trường giáo dục hiệuquả, tạo điều kiện cho trẻ phát triển toàn diện, trẻ cảm thấy thoải mái, hứng thú,giúp trẻ phát triển tự nhiên, lành mạnh trên cơ sở các mối quan hệ gần gũi, thânthiện và hợp tác: Giáo viên với giáo viên, giáo viên với trẻ, trẻ với trẻ, cha mẹ,người chăm sóc trẻ với nhà trường và cộng đồng Môi trường học thân thiện làmôi trường thân ái, thu hút trẻ, tạo điều kiện cho trẻ tham gia bày tỏ ý kiến, ýkiến của trẻ được lắng nghe và tôn trọng Từ đó giúp trẻ giải quyết những khókhăn vướng mắc cũng như đưa ra những định hướng nhằm giúp trẻ phát triển tốthơn Môi trường học thân thiện là môi trường xanh, sạch, đẹp, nơi trẻ được bảo
vệ, chăm sóc, an toàn
Ảnh: Môi trường học tập thân thiện của bé
Trang 92.3.2 Tìm hiểu đặc điểm tâm sinh lý, sở thích của trẻ tự kỷ, quan tâm chăm sóc đặc biệt đối với trẻ.
Bản thân tôi sau khi nhận lớp, khảo sát tình hình của lớp đầu năm, tôi đãnắm được số trẻ có biểu hiện tự kỷ trong lớp tôi là hai cháu Từ đó tôi tìm ra cácbiểu hiệu đặc biệt của từng trẻ, hướng trẻ vào hoạt động theo mục tiêu đã xâydựng nhưng phải dựa trên sở thích của trẻ
Khi giao việc cho trẻ tôi đã chia công việc theo từng bước nhỏ để trẻ dễthực hiện Khi trẻ tự kỷ có biểu hiện phá phách và ngang bướng, không biếtnghe lời Để giúp trẻ kiềm chế cảm xúc tôi đã đưa trẻ đi dạo, cho trẻ ngồi vàomột góc yên tĩnh và nhẹ nhàng bảo trẻ ngồi xuống để trẻ có thời gian thư giãn và
ổn định lại tâm lý, sau vài phút tôi sẽ trao đổi với trẻ xem trẻ có còn quậy phákhi quay lại chơi với các bạn nữa không và có hình thức răn đe nhẹ nhàng
Ở hoạt động chiều tôi thường tổ chức cho cháu chơi cùng với các một sốtrò chơi nhẹ nhàng và hướng dẫn cụ thể cho trẻ hiểu Trong quá trình chơi tôiđặc biệt quan tâm và theo dõi chặt chẽ biểu hiện hành động của trẻ tránh để trẻrơi vào tình trạng cô lập hoặc gây những hàng động ảnh hưởng đến trẻ khác
2.3.3 Xây dựng kế hoạch giáo dục trẻ tự kỷ theo các chủ đề.
Do nắm bắt được đặc điểm tâm sinh lí của từng trẻ tự kỷ trong lớp vềtrình độ nhận thức, kỹ năng tham gia các hoạt động của trẻ tự kỷ không giốngnhư trẻ bình thường Nên vào mỗi chủ đề bản thân tôi đã lập kế hoạch giáo dụcriêng đối với trẻ tự kỷ đảm bảo phù hợp với trẻ Vì vậy, việc xây dựng kế hoạchngay từ đầu năm học, sẽ giúp tôi chủ động hơn trong công việc của mình, địnhhướng công việc thực hiện đối với trẻ tự kỷ theo từng chủ đề
Kế hoạch giáo dục trẻ tự kỷ 5 – 6 tuổi học hòa nhập theo chủ đề
Trường Mầm non
- Tết Trung thu
- Trẻ biết tên trường,tên lớp học của trẻ
Biết địa chỉ trường
- Tên các cô giáo của lớp, các bạntrong lớp, các khu vực sinh hoạtcủa lớp, vị trí ăn cơm, uống nước,lau mặt, ngủ và một số góc chơitrong lớp …
- Dạy trẻ tuân theo một số quyđịnh khi tham gia các hoạt độngtrong ngày: Thể dục sáng, hoạtđộng học, hoạt động ngoài trời,hoạt động góc, giờ ăn, giờ ngủ, giờchơi
- Trẻ có một số hiểubiết về bản thân :
- Dạy trẻ giới thiệu về bản thân;nói và thể hiện cử chỉ, điệu bộ nét
Trang 10mắt phù hợp với yêu cầu, hoàncảnh giao tiếp.
- Dạy trẻ cách thực hiện các bướclau mặt, rửa tay, xúc cơm ăn; hợptác với người lớn, mặc quần áophù hợp với thời tiết
Gia đình
- Trẻ biết tên thể hiệntình cảm về một sốngười thân trong giađình
- Trò chuyện cùng trẻ về gia đìnhthân yêu, những người thân tronggia đình
- Tìm hiểu về nhu cầu gia đình,một số đồ dùng gia đình
Nghề nghiệp
- Trẻ biết nghề nghiệpcủa bố, mẹ
- Dạy trẻ biết gọi tên nghề nghiệpcủa bố mẹ
- Cung cấp các loại từ liên quanđến các nghề gần gũi với trẻ: Bác
sỹ, Cô giáo, Bán hàng, Công an
- Dạy trẻ biết thể hiện xúc cảm,tình cảm của trẻ đối với nghềnghiệp của bố mẹ, thông qua cáchoạt động: vẽ, hát, tô màu, đọc thơ
Thế giới động vật
- Có một số hiểu biết
về các con vật gầngũi nhất với trẻ
- Dạy trẻ Biết tên gọi, đặc điểm,môi trường sống, ích lợi, tác hại,của một số con vật gần gũi với trẻ:Chó, mèo, gà, vịt…
- Giáo dục trẻ ý thức bảo vệ, chămsóc các con vật
- Trẻ biết về nhữngnét đặc trưng của mùaxuân, ngày Tết cổtruyền
- Trò chuyện về thế giới thực vật:Dạy trẻ biết tên gọi, đặc điểm nổibật, lợi ích của các loại rau, củ,quả quen thuộc với trẻ: Bắp cải,
Su hào, cà chua, cá rốt, raumuống, rau cải…
- Giáo dục trẻ có ý thức bảo vệmôi trường: Không bẻ cành, gắt lá,hái hoa…
- Tìm hiểu, khám phá về Tết vàmùa xuân qua các hoạt động trảinghiệm thực tế, quan sát qua tranhảnh, ti vi, máy tính…
Trang 11- Biết một số quyđịnh cơ bản khi thamgia giao thông đườngbộ.
- Tổ chức hoạt động khám phá vềphương tiện giao thông gần gũivới trẻ
- Tổ chức cho trẻ quan sát quatranh, hình ảnh
- Tổ chức cho trẻ chơi các trò chơithực hiện quy định về an toàn giaothông đường bộ (Ngồi trên xe máyphải đội mũ bảo hiểm, không đượcđùa nghịch khi ngồi trên xe; trẻ em
ra đường phải đi cùng người lớn)
Nước và các hiện
tượng tự nhiên
- Biết lợi ích của một
số hiện tượng tựnhiên gần gũi với trẻ
- Biết bảo vệ cơ thểtrước sự thay đổi củathời tiết: Mặc quần áophù hợp với thời tiết,đội mũ khi trời nắng,mặc áo mưa khi trờimưa…
- Tổ chức các hoạt động khám phá
về nước, đất đá, cát sỏi
- Tìm hiểu về các hiện tượng tựnhiên:Nắng, mưa, sấm, chớp…quacác quan sát và trải nghiệm
- Trò chuyện với trẻ về nơi trẻsống
- Trò chuyện, cho trẻ xem tranhảnh, tư liệu về Bác Hồ.Phối hợpcùng nhà trường cho trẻ thăm quanLăng Bác
Trường Tiểu học
- Trẻ biết địa điểmcủa trường Tiểu học
và một số đồ dùngcủa học sinh Tiểu học
- Trò chuyện về trường Tiểu học
- Tìm hiểu về một số đồ dùng củahọc sinh Tiểu học
2.3.4 Tổ chức các hoạt động tập thể
Tổ chức các hoạt động tập thể trong Trường mầm non là tổ chức cho trẻtrong các ngày hội các ngày lễ các hoạt động giao lưu, thăm quan, các buổi vănnghệ, các trò chơi dân gian nhằm tạo cho trẻ tự kỷ có một sân chơi bổ ích, giao