giáo án chuyên đề tiến hóa sinh học 12

Bài 1. Thuyết tiến hóa Đacuyn Thành công và hạn chế I. Mục tiêu Hiểu rõ nội dung thuyết tiến hóa Dacuyn Đánh giá được những thành công và hạn chế trong thuyết tiến hóa Dacuyn Vận dụng kiến thức để hoàn thành các câu hỏi bài tập trắc nghiệm II. Nội dung 1 . HỌC THUYẾT TIẾN HOÁ DARWIN a. Quan điểm của Darwin về sự hình thành loài hươu cao cổ Trong quần thể hươu cổ ngắn lúc đầu đã có sẵn những biến dị làm cho cổ chúng dài hơn bình thường. Khi môi trường sống thay đổi những biến dị này trở nên có lợi vì giúp nó ăn được những lá cây trên cao. Những cá thể có biến dị cổ dài sẽ có sức sống cao hơn và sinh sản mạnh hơn, càng ngày số lượng hươu cổ dài càng tăng trong quần thể. Trong khi đó các cá thể có cổ ngắn do thiếu thức ăn sẽ bị chết. Dần dần quần thể hươu cổ ngắn lúc đầu trở thành quần thể hươu cổ dài. b. NGUYÊN NHÂN: Trong quần thể tự nhiên đã tồn tại sẵn những biến dị. Khi môi trường thay đổi những cá thể nào có biến dị có lợi giúp sinh vật tồn tại và phát triển thì khả năng sống sót và sinh sản cao hơn, những cá thể nào có những biến dị có hại thì bị đào thải. c. KẾT QUẢ: Hình thành các loài khác nhau từ 1 loài tổ tiên là do quá trình chọn lọc tự nhiên. Thực chất của CLTN là sự phân hóa khả năng sống sót của các cá thể trong quần thể và kết quả của CLTN là quần thể sinh vật có các đặc điểm thích nghi với môi trường sống. d. ƯU ĐIỂM: Phát hiện cơ chế hình thành loài là do CLTN. Khi môi tường thay đổi, CLTN sẽ chọn lọc những dạng thích nghi với môi trường sống. e. KHUYẾT ĐIỂM: Chưa giải thích được cơ chế di truyền. Chưa giải thích được nguyên nhân phát sinh biến dị. 2. Bài tập trắc nghiệm Câu 1.Theo Đácuyn, cơ chế tiến hoá là sự tích luỹ các A. biến dị có lợi, đào thải các biến dị có hại dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên. B. đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên. C. đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của ngoại cảnh. D. đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của ngoại cảnh hay tập quán hoạt động. Câu 2.Theo Đacuyn, loài mới được hình thành từ từ qua nhiều dạng trung gian A. và không có loài nào bị đào thải. B. dưới tác dụng của môi trường sống. C. dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên theo con đường phân ly tính trạng từ một nguồn gốc chung. D. dưới tác dụng của các nhân tố tiến hoá. Câu 3.Theo Đacuyn, sự hình thành nhiều giống vật nuôi, cây trồng trong mỗi loài xuất phát từ một hoặc vài dạng tổ tiên hoang dại là kết quả của quá trình A. phân li tính trạng trong chọn lọc nhân tạo. B. phân li tính trạng trong chọn lọc tự nhiên. C. tích luỹ những biến dị có lợi, đào thải những biến dị có hại đối với sinh vật. D. phát sinh các biến dị cá thể. Câu 4.Theo Đacuyn, nhân tố chính quy định chiều hướng và tốc độ biến đổi của các giống vật nuôi, cây trồng là A. chọn lọc nhân tạo. B. chọn lọc tự nhiên. C. biến dị cá thể. D. biến dị xác định. Câu 5.Theo quan niệm của Đacuyn, chọn lọc tự nhiên tác động thông qua đặc tính di truyền và biến dị là nhân tố chính trong quá trình hình thành A. các đặc điểm thích nghi trên cơ thể sinh vật và sự hình thành loài mới. B. các giống vật nuôi và cây trồng năng suất cao. C. nhiều giống, thứ mới trong phạm vi một loài. D. những biến dị cá thể. Câu 6.Theo Đacuyn, đơn vị tác động của chọn lọc tự nhiên là A. cá thể. B. quần thể C. giao tử. D. nhễm sắc thể. Câu 7. Theo Đacuyn, chọn lọc tự nhiên là quá trình A.đào thải những biến dị bất lợi. B. tích lũy những biến dị có lợi cho sinh vật. C. vừa đào thải những biến dị bất lợi vừa tích lũy những biến dị có lợi cho sinh vật. D.tích lũy những biến dị có lợi cho con người và cho bản thân sinh vật. Câu 8.Giải thích mối quan hệ giữa các loài Đacuyn cho rằng các loài A. là kết quả của quá trình tiến hoá từ rất nhiều nguồn gốc khác nhau. B. là kết quả của quá trình tiến hoá từ một nguồn gốc chung. C. được biến đổi theo hướng ngày càng hoàn thiện nhưng có nguồn gốc khác nhau. D. đều được sinh ra cùng một thời điểm và đều chịu sự chi phối của chọn lọc tự nhiên. Câu 9. Theo Đacuyn, động lực thúc đẩy chọn lọc tự nhiên là A. đấu tranh sinh tồn. B. đột biến là nguyên liệu quan trọng cho chọn lọc tự nhiên. C.đột biến làm thay đổi tần số tương đối của các alen trong quần thể. D. đột biến là nguyên nhân chủ yếu tạo nên tính đa hình về kiểu gen trong quần thể. Câu 10. Theo Đacuyn, kết quả của chọn lọc tự nhiên là A. tạo nên lòai sinh vật có khả năng thích nghi với môi trường B. sự đào thải tất cả các biến dị không thích nghi. C.sự sinh sản ưu thế của các cá thể thích nghi. D. tạo nên sự đa dạng trong sinh giới. Câu 11.Theo Đacuyn, hình thành lòai mới diễn ra theo con đường A. cách li địa lí. B. cách li sinh thái. C. chọn lọc tự nhiên. D. phân li tính trạng. Câu 12. Theo Đacuyn, cơ chế chính của tiến hóa là A.phân li tính trạng .B. chọn lọc tự nhiên. C. di truyền. D. biến dị. Câu 13. Đacuyn quan niệm biến dị cá thể là A. những biến đổi trên cơ thể sinh vật dưới tác động của ngoại cảnh và tập quán hoạt động. B. sự phát sinh những sai khác giữa các cá thể trong loài qua quá trình sinh sản. C. những biến đổi trên cơ thể sinh vật dưới tác động của ngoại cảnh và tập quán hoạt động nhưng di truyền được. D. những đột biến phát sinh do ảnh hưởng của ngoại cảnh. III. Rút kinh nghiệm …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… Bài 2 THUYẾT TIẾN HÓA HIỆN ĐẠI I. Mục tiêu Chỉ ra được vai trò của các nhân tố tiến hóa Phân biệt được cơ chế cách li trước hợp tử và sau hợp tử Phân biệt được các cơ chế hình thành loài Vận dụng kiến thức để hoàn thành các cau hỏi bài tập trắc nghiệm II. Nội dung 1. các nhân tố tiến hóa A. ĐỘT BIẾN Vai trò của quá trình đột biến trong tiến hóa Đột biến là nguồn nguyên liệu sơ cấp của tiến hóa. Quá trình phát sinh đột biến đã gây ra một áp lực làm biến đổi cấu trúc di truyền của quần thể. Áp lực của quá trình đột biến biểu hiện ở tốc độ biến đổi tần số tương đối của alen bị đột biến. Tần số đột biến với từng gen thường rất thấp và đột biến có tính thuận nghịch nên áp lực của quá trình đột biến là không đáng kể, nhất là đối với các quần thể lớn. Vai trò chính của quá trình đột biến là tạo ra nguồn nguyên liệu sơ cấp cho quá trình tiến hóa. đột biến gây ra những biến dị di truyền ở các đặc tính hình thái, sinh lý, hóa sinh, tập tính sinh học, gây ra những sai khác nhỏ hoặc những biến đổi lớn của cơ thể. Đột biến là nguồn nguyên liệu của tiến hóa Tuy đột biến thường có hại nhưng phần lớn alen đột biến là alen lặn. Ban đầu alen lặn thường tồn tại ở thể dị hợp nên không biểu hiện ở kiểu hình. Qua quá trình giao phối, alen lặn có thể đi vào thể đồng hợp và được biểu hiện. Giá trị thích nghi của thể đột biến phụ thuộc môi trường sống và tổ hợp đột biến. Giá trị thích nghi của thể đột biến có thể thay đổi khi môi trường sống thay đổi. Giá trị thích nghi của thể đột biến có thể thay đổi tùy tổ hợp đột biến. Đột biến gen là nguồn nguyên liệu chủ yếu Đột biến được xem là nguồn nguyên liệu của quá trình tiến hóa, nhưng trong đó đột biến gen là nguồn nguyên liệu chủ yếu, vì so với đột biến NST thì: Đột biến gen phổ biến hơn. Tuy tần số đột biến của từng gen là thấp, nhưng tần số đột biến chung của tất cả các gen trong mỗi quần thể là khá lớn, do ở mỗi loài có hàng vạn gen khác nhau. Đột biến gen ít ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức sống và sự sinh sản của cơ thể. Các nghiên cứu thực nghiệm chứng tỏ các nòi, các loài phân biệt nhau thường không phải bằng một vài đột biến lớn mà bằng sự tích lũy nhiều đột biến nhỏ. B. Di nhập gen Sự lan truyền gen từ quần thể này sang quần thể khác được gọi là di nhập gen hay dòng gen. Vai trò của di nhập gen đối với tiến hóa Di nhập gen là nhân tố làm thay đổi vốn gen của quần thể. Các cá thể nhập cư mang đến những alen mới hoàn toàn mà trước đó quần thể không có làm phong phú vốn gen của quần thể nhận. Di nhập gen còn được gọi là dòng gen (gen flow) nhằm chỉ sự trao đổi gen giữa các quần thể. Kích thước quần thể giảm mạnh thì tần số alen thay đổi nhanh chóng Kích thước quần thể giảm mạnh tức là số lượng cá thể của quần thể là rất ít thì các yếu tố ngẫu nhiên có thể làm thay đổi tần số alen và tần số kiểu gen một cách nhanh chóng. Một alen nào đó dù có lợi có thể nhanh chóng bị loại bỏ khỏi quần thể, ngược lại, gen có hại lại có thể trở nên phổ biến trong quần thể. C. GIAO PHỐI KHÔNG NGẪU NHIÊN Vai trò của giao phối không ngẫu nhiên và giao phối ngẫu nhiên đối với tiến hóa Giao phối không ngẫu nhiên (tự phối, tự thụ phấn, giao phối cận huyết và giao phối có lựa chọn) không làm thay đổi tần số alen nhưng làm thay đổi tần số kiểu gen của quần thể theo hướng làm tăng tần số kiểu gen đồng hợp, giảm tần số kiểu gen dị hợp. Do vậy, giao phối không ngẫu nhiên làm giảm sự đa dạng di truyền của quần thể. Tuy nhiên giao phối không ngẫu nhiên là nhân tố tiến hóa. Quá trình giao phối ngẫu nhiên (ngẫu phối) có vai trò cung cấp nguồn nguyên liệu thứ cấp là biến dị tổ hợp cho tiến hóa. Ngẫu phối còn làm trung hòa tính có hại của đột biến và góp phần tạo ra những tổ hợp gen thích nghi. Tuy vậy, ngẫu phối không phải là nhân tố của quá trình tiến hóa, vì ngẫu phối tạo ra trạng thái cân bằng di truyền của quần thể, trong đó tần số alen và tần số kiểu gen của quần thể đều không thay đổi. Quần thể ngẫu phối là kho dự trữ biến dị di truyền Mỗi quần thể có số gen rất lớn, nên tần số đột biến chung của tất cả các gen trong mỗi quần thể là khá lớn. Ngẫu phối làm cho đột biến được phát tán trong quần thể tạo ra sự đa hình về kiểu gen và kiểu hình, hình thành nên vô số biến dị tổ hợp. Hai quá trình đột biến và ngẫu phối đã tạo cho quần thể trở thành một kho biến dị di truyền vô cùng phong phú. Sự tiến hóa không chỉ sử dụng các đột biến mới xuất hiện mà còn huy động kho dự trữ các gen đột biến đã phát sinh từ lâu nhưng tiềm ẩn ở trạng thái dị hợp. D. CHỌN LỌC TỰ NHIÊN Tác động của CLTN theo quan niệm hiện đại Tác động chủ yếu của CLTN là sự phân hóa khả năng sinh sản của những kiểu gen khác nhau trong quần thể, làm cho tần số tương đối của các alen trong mỗi gen biến đổi theo hướng xác định và các quần thể có vốn gen thích nghi hơn sẽ thay thế những quần thể kém thích nghi. Chọn lọc tự nhiên không những là nhân tố quy định nhịp điệu biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể mà còn định hướng quá trình tiến hóa thông qua các hình thức chọn lọc : ổn định, vận động và phân hóa. Kết quả chọn lọc đối với cá thể và quần thể Chọn lọc quần thể hình thành những đặc điểm thích nghi tương quan giữa các cá thể về mặt như kiếm ăn, tự vệ, sinh sản, bảo đảm sự tồn tại, phát triển của những quần thể thích nghi nhất. Chọn lọc cá thể làm tăng tỉ lệ những cá thể thích nghi hơn trong nội bộ quần thể, làm phân hóa khả năng sống sót và sinh sản của các cá thể trong quần thể. CLTN là nhân tố chính của quá trình tiến hóa Trong một quần thể đa hình thì chọn lọc tự nhiên đảm bảo sự sống sót và sinh sản ưu thế của những cá thể mang nhiều đặc điểm có lợi hơn. Chọn lọc tự nhiên tác động trực tiếp lên kiểu hình của cá thể qua nhiều thế hệ dẫn tới hệ quả là chọn lọc kiểu gen. Điều này khẳng định vai trò của thường biến trong quá trình tiến hóa. Chọn lọc tự nhiên là nhân tố qui định chiều hướng và nhịp điệu thay đổi tần số tương đối của các alen, tạo ra những tổ hợp gen đảm bảo sự thích nghi với môi trường, là nhân tố định hướng quá trình tiến hóa. + CLTN làm cho tần số của các alen biến đổi theo hướng xác định. Dưới tác động của CLTN tần số của các alen có lợi được tăng lên trong quần thể. Ví dụ: Nếu những cá thể mang kiểu hình của alen A tỏ ra thích nghi hơn những cá thể mang kiểu hình của alen a thì dưới tác dụng của CLTN tần số của alen A ngày càng tăng, trái lại tần số của alen a ngày càng giảm. + Áp lực của CLTN lớn hơn nhiều so với áp lực của quá trình đột biến, chẳng hạn để giảm tần số ban đầu của một alen đi một nữa dưới tác động của CLTN chỉ cần số ít thế hệ. 2. Loài sinh học A. Loài sinh học và tiêu chuẩn phân biệt loài Khái niệm Loài sinh học là một nhóm cá thể có vốn gen chung, có những tính trạng chung về hình thái, sinh lí, có khu phân bố xác định, trong đó các cá thể giao phối với nhau và được cách li sinh sản với những nhóm quần thể thuộc loài khác. Quần thể là nhóm cá thể cùng loài, là đơn vị tổ chức cơ sở của loài. Các tiêu chuẩn để phân biệt các loài thân thuộc Các tiêu chuẩn để phân biệt hai loài thân thuộc : + Tiêu chuẩn hình thái : Dựa trên sự khác nhau về hình thái để phân biệt. Các cá thể của cùng một loài có chung một hệ tính trạng hình thái giống nhau. Trái lại, giữa hai loài khác nhau có sự gián đoạn về hình thái. + Tiêu chuẩn địa lí – sinh thái : Dựa vào khu phân bố của sinh vật để phân biệt. Hai loài có khu phân bố riêng biệt. Hai loài có khu phân bố trùng nhau một phần hoặc trùng nhau hoàn toàn sẽ rất khó phân biệt. + Tiêu chuẩn sinh lí – sinh hoá : Dựa vào sự khác nhau trong cấu trúc và tính chất của ADN và prôtêin để phân biệt. Những loài càng thân thuộc thì sự sai khác trong cấu trúc ADN và prôtêin càng ít. + Tiêu chuẩn cách li sinh sản : Giữa hai loài có sự cách li sinh sản (các cá thể không giao phối với nhau hoặc giao phối nhưng sinh ra con không có khả năng sinh sản hữu tính bất thụ). Mỗi tiêu chuẩn trên chỉ mang tính hợp lí tương đối. Vì vậy, tuỳ mỗi nhóm sinh vật mà vận dụng tiêu chuẩn này hoặc tiêu chuẩn khác là chủ yếu. Trong nhiều trường hợp phải phối hợp nhiều tiêu chuẩn mới phân biệt được các loài sinh vật một cách chính xác. B. Cơ chế cách li Khái niệm Cách li là quá trình ngăn cản quá trình giao phối của các các thể trong quần thể với nhau và làm tăng cường sự sai khác vốn gen giữa các quần thể so với quần thể ban đầu . Các kiểu cách li : cách li đại lí và cách li sinh sản Các dạng cách li a) Cách li địa lí (cách li không gian): Quần thể bị phân cách nhau bởi các vật cản địa lí như núi, sông, biển... Khoảng cách đại lí làm ngăn cản các cá thể của các quần thể cùng loài gặp gỡ và giao phối với nhau. Hạn chế sự trao đổi vốn gen các quần thể . Phân hóa vốn gen của quần thể . b) Cách li sinh sản: Cách li sinh sản là các trở ngại trên cơ thể sinh vật (trở ngại sinh học) ngăn cản các cá thể giao phối với nhau hoặc ngăn cản tạo ra con lai hữu thụ. Cách li sinh sản bao gồm cách li trước hợp tử và cách li sau hợp tử. Cách li trước hợp tử bao gồm : cách li nơi ở, cách li tập tính, cách li thời gian (mùa vụ), cách li cơ học. Cách li sau hợp tử : là những trở ngại ngăn cản việc tạo ra con lai hoặc ngăn cản việc tạo ra con lai hữu thụ. Cách li trước hợp tử : Những trở ngại ngăn cản các cá thể giao phối với nhau để sinh hợp tử được gọi là cách li trước hợp tử. + Cách li nơi ở (cách li sinh cảnh) : do sống ở những sinh cảnh khác nhau nên không giao phối với nhau. + Cách li tập tính : do tập tính giao phối khác nhau nên không giao phối được với nhau. + Cách li thời gian (mùa vụ, sinh thái) : do mùa sinh sản khác nhau nên không giao phối được với nhau. ¬+ Cách li cơ học : do đặc điểm cấu tạo cơ quan sinh sản khác nhau nên không thể giao phối với nhau. Cách li sau hợp tử : Những trở ngại ngăn cản việc tạo ra con lai hoặc ngăn cản tạo ra con lai hữu thụ, thực chất là cách li di truyền, do không tương hợp giữa 2 bộ NST của bố mẹ về số lương, hình thái, cấu trúc. + Thụ tinh được nhưng hợp tử không phát triển. + Hợp tử phát triển nhưng con lai không sống hoặc con lai bất thụ. Vai trò của các cơ chế cách li Vai trò của các cơ chế cách li : + Ngăn cản các quần thể của loài trao đổi vốn gen cho nhau, do vậy mỗi loài duy trì được những đặc trưng riêng + Ngăn cản các quần thể của loài trao đổi vốn gen cho nhau ® củng cố, tăng cường sự phân hoá thành phần kiểu gen trong quần thể bị chia cắt. 3. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC NHÂN TỐ TIẾN HÓA Thực chất quá trình hình thành loài và vai trò của các nhân tố tiến hóa. Thực chất của hình thành loài mới là một quá trình lịch sử, cải biến thành phần kiểu gen của quần thể ban đầu theo hướng thích nghi, tạo ra kiểu gen mới, cách li sinh sản với quần thể gốc. Vai trò của các nhân tố tiến hóa : + Các quá trình đột biến và giao phối cung cấp nguồn nguyên liệu cho chọn lọc. + Tác động của các nhân tố ngẫu nhiên, di nhập gen làm thay đổi đột ngột tần số tương đối của các alen, nhờ đó làm tăng tốc quá trình hình thành loài mới. + Quá trình chọn lọc tự nhiên là nhân tố định hướng sự hình thành loài, quy định chiều hướng và nhịp điệu thay đổi tần số tương đối của các alen, lựa chọn những tổ hợp alen đảm bảo sự thích nghi với môi trường. Vai trò của các cơ chế cách li Các cơ chế thích nghi là thúc đẩy quá trình phân li tính trạng, tăng cường phân hóa vốn gen trong quần thể gốc, làm cho quần thể gốc nhanh chóng phân li thành những quần thể mới ngày càng khác xa nhau cho tới khi có sự cách li di truyền, nghĩa là tạo ra loài mới. PHÂN BIỆT CÁC HÌNH THỨC HÌNH THÀNH LOÀI MỚI TRONG TỰ NHIÊN Đặc điểm Hình thành loài bằng con đường địa lí Hình thành loài bằng con đường sinh thái Hình thành loài bằng các đột biến lớn. Ví dụ Loài chim sẻ ngô có khả năng phân bố rộng, đã tạo ra 3 nòi địa lý chính: nòi châu Âu, nòi Trung Quốc, nòi Ấn Độ. Tiếp giáp giữa Châu Âu và Ấn Độ hay giữa Ấn Độ và Trung Quốc có dạng lai tự nhiên. Các loài thực vật sống ở bãi bồi sông Vonga rất ít sai khác về hình thái so với các quần thể tương ứng sống ở phía trong bờ sông này. Tuy nhiên, chúng vẫn khác nhau về đặc tính sinh thái, vì phải thích nghi với mùa lũ nên thực vật ở bãi bồi sông có chu kỳ sinh trưởng muộn hơn, ra hoa kết hạt trước khi lũ về. Do vậy, các nòi sinh thái bãi bồi không giao phấn với các nòi tương ứng ở phía trong bờ sông. Ví dụ : SGK Nguyên nhân Khu phân bố bị chia cắt do các vật cản địa lí làm cho các quần thể trong loài bị cách li nhau→ tạo ra sự sai khác vốn gen Trong cùng một vu vực địa lí nhưng bị phân chia thành nhiều ổ sinh thái với các điều kiện khác nhau , tự đó các ổ sinh thái sẽ chọn lọc các các thể của quần thể là khác nhau . Tạo các quần thể có vốn gen phù hợp với từng ổ sinh thái Do các tác nhận gây đột biến gây tác động Cơ chế hình thành loài mới Phân hóa tạo ra sự khác biệt vốn gen của các quần thể trong quần thể gốc ban đầu, hạn chế trao đổi vốn gen gây hiện tượng cách li đại lí => cách li sinh sản giũa các cá thể trong quần thể => HÌnh thành loài mới Phân hóa vốn gen theo ổ sinh thái => Hình thành nòi sinh thái => cách li (,...) => hình thành loài mới . Do sự biến đổi vật chất di truyến của loài Đặc điểm của từng con đường Trải qua nhiều dạng trung gian Ở khu vực tiếp giáp các dạng trung gian chưa phân hóa loài mới vẫn có khả năng trao đổi vốn gen với nhau. Tốc độ hình thành lời mới chậm Tác động của yếu tố ngẫu nhiêu làm tăng cường sự phân hóa vốn gen => Tăng sự hình thanh loài mới. Tốc độ hình thành lời mới chậm và trải qua nhiều dạng trung gian Gồm (đa bội hóa khác nguồn , đa bội cùng nguồn , tái cấu trúc NST) Xảy ra ở thực vật và ít xảy ra ở động vật Đối tượng xảy ra Động vật có năng di chuyển Xảy ra ở động vật có khả năng tán bào tử hạt giống Động vật ít di chuyển , chủ yếu xảy ra ở thực vật Chỉ xảy ra ở thực vật . không xảy ra ở động vật 4. Bài tập trắc nghiệm câu 1. Nguồn nguyên liệu sơ cấp của quá trình tiến hoá là A. đột biến. B. nguồn gen du nhập. C. biến dị tổ hợp. D. quá trình giao phối. Câu 2.Đa số đột biến là có hại vì A. thường làm mất đi khả năng sinh sản của cơ thể. B. phá vỡ các mối quan hệ hài hoà trong kiểu gen, giữa kiểu gen với môi trường. C. làm mất đi nhiều gen. D. biểu hiện ngẫu nhiên, không định hướng. Câu 3.Vai trò chính của quá trình đột biến là đã tạo ra A. nguồn nguyên liệu sơ cấp cho quá trình tiến hoá. B. nguồn nguyên liệu thứ cấp cho quá trình tiến hoá. C. những tính trạng khác nhau giữa các cá thể cùng loài. D. sự khác biệt giữa con cái với bố mẹ. Câu 4.Đột biến gen được xem là nguồn nguyên liệu chủ yếu của quá trình tiến hoá vì A.các đột biến gen thường ở trạng thái lặn. B.so với đột biến nhiễm sắc thể chúng phổ biến hơn, ít ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức sống và sinh sản của cơ thể. C.tần số xuất hiện lớn. D.là những đột biến lớn, dễ tạo ra các loài mới. Câu 5.Theo quan niệm hiện đại, ở các loài giao phối đối tượng tác động của chọn lọc tự nhiên chủ yếu là A. cá thể. B. quần thể. C. giao tử. D. nhễm sắc thể. Câu 6. Nhân tố làm biến đổi nhanh nhất tần số tương đối của các alen về một gen nào đó là A. chọn lọc tự nhiên. B. đột biến. C. giao phối. D. các cơ chế cách li. D. trở ngại ngăn cản con lai hữu thụ. Câu 7. Lừa lai với ngựa sinh ra con la không có khả năng sinh sản. Hiện tượng nầy biểu hiện cho A. cách li trước hợp tử. B. cách li sau hợp tử. C. cách li tập tính. D. cách li mùa vụ. D. Thực vật và động vật ít có khả năng di chuyển Câu 8. Loài lúa mì trồng hiện nay được hình thành trên cơ sở A. sự cách li địa lí giữa lúa mì châu Âu và lúa mì châu Mỹ B. kết quả của quá trình lai xa khác loài C. kết quả của tự đa bội 2n thành 4n của loài lúa mì D. kết quả của quá trình lai xa và đa bội hoá nhiều lần D. thực vật III. Rút kinh nghiệm ……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Bài 1 Thuyết tiến hóa Đacuyn- Thành công và hạn chế

I Mục tiêu

- Hiểu rõ nội dung thuyết tiến hóa Dacuyn

- Đánh giá được những thành công và hạn chế trong thuyết tiến hóa Dacuyn

- Vận dụng kiến thức để hoàn thành các câu hỏi bài tập trắc nghiệm

II Nội dung

1 HỌC THUYẾT TIẾN HOÁ DARWIN

a Quan điểm của Darwin về sự hình thành loài hươu cao cổ

Trong quần thể hươu cổ ngắn lúc đầu đã có sẵn những biến dị làm cho cổ chúng dài hơn bình thường Khi môi trường sống thay đổi những biến dị này trở nên có lợi vì giúp nó ăn được những lá cây trên cao Những cá thể có biến dị cổ dài sẽ có sức sống cao hơn và sinh sản mạnh hơn, càng ngày số lượng hươu cổ dài càng tăng trong quần thể Trong khi

đó các cá thể có cổ ngắn do thiếu thức ăn sẽ bị chết Dần dần quần thể hươu cổ ngắn lúc đầu trở thành quần thể hươu cổ dài

b NGUYÊN NHÂN:

* Trong quần thể tự nhiên đã tồn tại sẵn những biến dị Khi môi trường thay đổi những

cá thể nào có biến dị có lợi giúp sinh vật tồn tại và phát triển thì khả năng sống sót và sinh sản cao hơn, những cá thể nào có những biến dị có hại thì bị đào thải

c KẾT QUẢ:

Hình thành các loài khác nhau từ 1 loài tổ tiên là do quá trình chọn lọc tự nhiên

Thực chất của CLTN là sự phân hóa khả năng sống sót của các cá thể trong quần thể và kết quả của CLTN là quần thể sinh vật có các đặc điểm thích nghi với môi trường sống

d ƯU ĐIỂM:

Phát hiện cơ chế hình thành loài là do CLTN Khi môi tường thay đổi, CLTN sẽ chọn lọc những dạng thích nghi với môi trường sống

e KHUYẾT ĐIỂM:

* Chưa giải thích được cơ chế di truyền

* Chưa giải thích được nguyên nhân phát sinh biến dị

2 Bài tập trắc nghiệm

Câu 1.Theo Đácuyn, cơ chế tiến hoá là sự tích luỹ các

A biến dị có lợi, đào thải các biến dị có hại dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên

B đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên

C đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của ngoại cảnh

D đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của ngoại cảnh hay tập quán hoạt động

Câu 2.Theo Đacuyn, loài mới được hình thành từ từ qua nhiều dạng trung gian

A và không có loài nào bị đào thải

B dưới tác dụng của môi trường sống

C dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên theo con đường phân ly tính trạng từ một nguồn gốc chung

D dưới tác dụng của các nhân tố tiến hoá

Câu 3.Theo Đacuyn, sự hình thành nhiều giống vật nuôi, cây trồng trong mỗi loài xuất

phát từ một hoặc vài dạng tổ tiên hoang dại là kết quả của quá trình

A phân li tính trạng trong chọn lọc nhân tạo

B phân li tính trạng trong chọn lọc tự nhiên

C tích luỹ những biến dị có lợi, đào thải những biến dị có hại đối với sinh vật

D phát sinh các biến dị cá thể

Câu 4.Theo Đacuyn, nhân tố chính quy định chiều hướng và tốc độ biến đổi của các

giống vật nuôi, cây trồng là

A chọn lọc nhân tạo

B chọn lọc tự nhiên

C biến dị cá thể

D biến dị xác định

Câu 5.Theo quan niệm của Đacuyn, chọn lọc tự nhiên tác động thông qua đặc tính di

truyền và biến dị là nhân tố chính trong quá trình hình thành

A các đặc điểm thích nghi trên cơ thể sinh vật và sự hình thành loài mới

B các giống vật nuôi và cây trồng năng suất cao

C nhiều giống, thứ mới trong phạm vi một loài

D những biến dị cá thể

Câu 6.Theo Đacuyn, đơn vị tác động của chọn lọc tự nhiên là

A cá thể

B quần thể

C giao tử

D nhễm sắc thể

Câu 7 Theo Đacuyn, chọn lọc tự nhiên là quá trình

A.đào thải những biến dị bất lợi

B tích lũy những biến dị có lợi cho sinh vật

C vừa đào thải những biến dị bất lợi vừa tích lũy những biến dị có lợi cho sinh vật D.tích lũy những biến dị có lợi cho con người và cho bản thân sinh vật

Câu 8.Giải thích mối quan hệ giữa các loài Đacuyn cho rằng các loài

A là kết quả của quá trình tiến hoá từ rất nhiều nguồn gốc khác nhau

B là kết quả của quá trình tiến hoá từ một nguồn gốc chung

C được biến đổi theo hướng ngày càng hoàn thiện nhưng có nguồn gốc khác nhau

D đều được sinh ra cùng một thời điểm và đều chịu sự chi phối của chọn lọc tự nhiên

Câu 9 Theo Đacuyn, động lực thúc đẩy chọn lọc tự nhiên là

A đấu tranh sinh tồn.

B đột biến là nguyên liệu quan trọng cho chọn lọc tự nhiên

C.đột biến làm thay đổi tần số tương đối của các alen trong quần thể

D đột biến là nguyên nhân chủ yếu tạo nên tính đa hình về kiểu gen trong quần thể

Câu 10 Theo Đacuyn, kết quả của chọn lọc tự nhiên là

A tạo nên lòai sinh vật có khả năng thích nghi với môi trường

B sự đào thải tất cả các biến dị không thích nghi

C.sự sinh sản ưu thế của các cá thể thích nghi

D tạo nên sự đa dạng trong sinh giới

Câu 11.Theo Đacuyn, hình thành lòai mới diễn ra theo con đường

A cách li địa lí

B cách li sinh thái

C chọn lọc tự nhiên

D phân li tính trạng

Câu 12 Theo Đacuyn, cơ chế chính của tiến hóa là

A.phân li tính trạng

.B chọn lọc tự nhiên

C di truyền

D biến dị

Câu 13 Đacuyn quan niệm biến dị cá thể là

A những biến đổi trên cơ thể sinh vật dưới tác động của ngoại cảnh và tập quán hoạt động

B sự phát sinh những sai khác giữa các cá thể trong loài qua quá trình sinh sản

C những biến đổi trên cơ thể sinh vật dưới tác động của ngoại cảnh và tập quán hoạt động nhưng di truyền được

D những đột biến phát sinh do ảnh hưởng của ngoại cảnh

III Rút kinh nghiệm

………

………

………

………

Bài 2 THUYẾT TIẾN HÓA HIỆN ĐẠI

I Mục tiêu

- Chỉ ra được vai trò của các nhân tố tiến hóa

- Phân biệt được cơ chế cách li trước hợp tử và sau hợp tử

- Phân biệt được các cơ chế hình thành loài

- Vận dụng kiến thức để hoàn thành các cau hỏi bài tập trắc nghiệm

II Nội dung

1 các nhân tố tiến hóa

A ĐỘT BIẾN

* Vai trò của quá trình đột biến trong tiến hóa

- Đột biến là nguồn nguyên liệu sơ cấp của tiến hóa Quá trình phát sinh đột biến đã gây ra một áp lực làm biến đổi cấu trúc di truyền của quần thể Áp lực của quá trình đột biến biểu hiện ở tốc độ biến đổi tần số tương đối của alen bị đột biến Tần số đột biến với từng gen thường rất thấp và đột biến có tính thuận nghịch nên áp lực của quá trình đột biến là không đáng kể, nhất là đối với các quần thể lớn

- Vai trò chính của quá trình đột biến là tạo ra nguồn nguyên liệu sơ cấp cho quá trình tiến hóa đột biến gây ra những biến dị di truyền ở các đặc tính hình thái, sinh lý, hóa sinh, tập tính sinh học, gây ra những sai khác nhỏ hoặc những biến đổi lớn của cơ thể.

* Đột biến là nguồn nguyên liệu của tiến hóa

Tuy đột biến thường có hại nhưng phần lớn alen đột biến là alen lặn Ban đầu alen lặn thường tồn tại ở thể dị hợp nên không biểu hiện ở kiểu hình Qua quá trình giao phối, alen lặn có thể đi vào thể đồng hợp và được biểu hiện Giá trị thích nghi của thể đột biến phụ thuộc môi trường sống và tổ hợp đột biến

- Giá trị thích nghi của thể đột biến có thể thay đổi khi môi trường sống thay đổi

- Giá trị thích nghi của thể đột biến có thể thay đổi tùy tổ hợp đột biến

* Đột biến gen là nguồn nguyên liệu chủ yếu

Đột biến được xem là nguồn nguyên liệu của quá trình tiến hóa, nhưng trong đó đột

biến gen là nguồn nguyên liệu chủ yếu, vì so với đột biến NST thì:

- Đột biến gen phổ biến hơn Tuy tần số đột biến của từng gen là thấp, nhưng tần số

đột biến chung của tất cả các gen trong mỗi quần thể là khá lớn, do ở mỗi loài có hàng

vạn gen khác nhau

- Đột biến gen ít ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức sống và sự sinh sản của cơ thể.

- Các nghiên cứu thực nghiệm chứng tỏ các nòi, các loài phân biệt nhau thường

không phải bằng một vài đột biến lớn mà bằng sự tích lũy nhiều đột biến nhỏ.

B Di - nhập gen

Sự lan truyền gen từ quần thể này sang quần thể khác được gọi là di - nhập gen hay dòng gen

* Vai trò của di - nhập gen đối với tiến hóa

- Di nhập gen là nhân tố làm thay đổi vốn gen của quần thể Các cá thể nhập cư mang đến những alen mới hoàn toàn mà trước đó quần thể không có làm phong phú vốn gen của quần thể nhận

- Di - nhập gen còn được gọi là dòng gen (gen flow) nhằm chỉ sự trao đổi gen giữa các quần thể

* Kích thước quần thể giảm mạnh thì tần số alen thay đổi nhanh chóng

Kích thước quần thể giảm mạnh tức là số lượng cá thể của quần thể là rất ít thì các yếu tố ngẫu nhiên có thể làm thay đổi tần số alen và tần số kiểu gen một cách nhanh chóng Một alen nào đó dù có lợi có thể nhanh chóng bị loại bỏ khỏi quần thể, ngược lại, gen có hại lại có thể trở nên phổ biến trong quần thể

C GIAO PHỐI KHÔNG NGẪU NHIÊN

* Vai trò của giao phối không ngẫu nhiên và giao phối ngẫu nhiên đối với tiến hóa

- Giao phối không ngẫu nhiên (tự phối, tự thụ phấn, giao phối cận huyết và giao phối có lựa chọn) không làm thay đổi tần số alen nhưng làm thay đổi tần số kiểu gen của quần thể theo hướng làm tăng tần số kiểu gen đồng hợp, giảm tần số kiểu gen dị hợp Do vậy, giao phối không ngẫu nhiên làm giảm sự đa dạng di truyền của quần thể Tuy nhiên giao phối không ngẫu nhiên là nhân tố tiến hóa

- Quá trình giao phối ngẫu nhiên (ngẫu phối) có vai trò cung cấp nguồn nguyên liệu thứ cấp là biến dị tổ hợp cho tiến hóa Ngẫu phối còn làm trung hòa tính có hại của đột biến và góp phần tạo ra những tổ hợp gen thích nghi Tuy vậy, ngẫu phối không phải là nhân tố của quá trình tiến hóa, vì ngẫu phối tạo ra trạng thái cân bằng di truyền của quần thể, trong đó tần số alen và tần số kiểu gen của quần thể đều không thay đổi

* Quần thể ngẫu phối là kho dự trữ biến dị di truyền

- Mỗi quần thể có số gen rất lớn, nên tần số đột biến chung của tất cả các gen trong

mỗi quần thể là khá lớn.

- Ngẫu phối làm cho đột biến được phát tán trong quần thể tạo ra sự đa hình về kiểu

gen và kiểu hình, hình thành nên vô số biến dị tổ hợp Hai quá trình đột biến và ngẫu phối

đã tạo cho quần thể trở thành một kho biến dị di truyền vô cùng phong phú Sự tiến hóa

không chỉ sử dụng các đột biến mới xuất hiện mà còn huy động kho dự trữ các gen đột biến đã phát sinh từ lâu nhưng tiềm ẩn ở trạng thái dị hợp

D CHỌN LỌC TỰ NHIÊN

* Tác động của CLTN theo quan niệm hiện đại

- Tác động chủ yếu của CLTN là sự phân hóa khả năng sinh sản của những kiểu gen khác nhau trong quần thể, làm cho tần số tương đối của các alen trong mỗi gen biến đổi theo hướng xác định và các quần thể có vốn gen thích nghi hơn sẽ thay thế những quần thể kém thích nghi

- Chọn lọc tự nhiên không những là nhân tố quy định nhịp điệu biến đổi thành phần kiểu gen của quần thể mà còn định hướng quá trình tiến hóa thông qua các hình thức chọn lọc : ổn định, vận động và phân hóa

* Kết quả chọn lọc đối với cá thể và quần thể

- Chọn lọc quần thể hình thành những đặc điểm thích nghi tương quan giữa các cá

thể về mặt như kiếm ăn, tự vệ, sinh sản, bảo đảm sự tồn tại, phát triển của những quần

thể thích nghi nhất.

- Chọn lọc cá thể làm tăng tỉ lệ những cá thể thích nghi hơn trong nội bộ quần thể,

làm phân hóa khả năng sống sót và sinh sản của các cá thể trong quần thể

* CLTN là nhân tố chính của quá trình tiến hóa

- Trong một quần thể đa hình thì chọn lọc tự nhiên đảm bảo sự sống sót và sinh sản

ưu thế của những cá thể mang nhiều đặc điểm có lợi hơn Chọn lọc tự nhiên tác động trực tiếp lên kiểu hình của cá thể qua nhiều thế hệ dẫn tới hệ quả là chọn lọc kiểu gen

Điều này khẳng định vai trò của thường biến trong quá trình tiến hóa

- Chọn lọc tự nhiên là nhân tố qui định chiều hướng và nhịp điệu thay đổi tần số tương đối của các alen, tạo ra những tổ hợp gen đảm bảo sự thích nghi với môi trường, là nhân tố định hướng quá trình tiến hóa

+ CLTN làm cho tần số của các alen biến đổi theo hướng xác định Dưới tác động của CLTN tần số của các alen có lợi được tăng lên trong quần thể.

Ví dụ: Nếu những cá thể mang kiểu hình của alen A tỏ ra thích nghi hơn những cá thể mang kiểu hình của alen a thì dưới tác dụng của CLTN tần số của alen A ngày càng tăng, trái lại tần số của alen a ngày càng giảm.

+ Áp lực của CLTN lớn hơn nhiều so với áp lực của quá trình đột biến, chẳng hạn

để giảm tần số ban đầu của một alen đi một nữa dưới tác động của CLTN chỉ cần số ít

thế hệ.

2 Loài sinh học

A Loài sinh học và tiêu chuẩn phân biệt loài

* Khái niệm

- Loài sinh học là một nhóm cá thể có vốn gen chung, có những tính trạng chung về hình thái, sinh lí, có khu phân bố xác định, trong đó các cá thể giao phối với nhau và được cách li sinh sản với những nhóm quần thể thuộc loài khác

- Quần thể là nhóm cá thể cùng loài, là đơn vị tổ chức cơ sở của loài

* Các tiêu chuẩn để phân biệt các loài thân thuộc

- Các tiêu chuẩn để phân biệt hai loài thân thuộc :

+ Tiêu chuẩn hình thái : Dựa trên sự khác nhau về hình thái để phân biệt.

Các cá thể của cùng một loài có chung một hệ tính trạng hình thái giống nhau Trái lại, giữa hai loài khác nhau có sự gián đoạn về hình thái

+ Tiêu chuẩn địa lí – sinh thái : Dựa vào khu phân bố của sinh vật để phân biệt.

Hai loài có khu phân bố riêng biệt

Hai loài có khu phân bố trùng nhau một phần hoặc trùng nhau hoàn toàn sẽ rất khó phân biệt

+ Tiêu chuẩn sinh lí – sinh hoá : Dựa vào sự khác nhau trong cấu trúc và tính chất của

ADN và prôtêin để phân biệt

Những loài càng thân thuộc thì sự sai khác trong cấu trúc ADN và prôtêin càng ít

+ Tiêu chuẩn cách li sinh sản : Giữa hai loài có sự cách li sinh sản (các cá thể không

giao phối với nhau hoặc giao phối nhưng sinh ra con không có khả năng sinh sản hữu tính - bất thụ)

Mỗi tiêu chuẩn trên chỉ mang tính hợp lí tương đối Vì vậy, tuỳ mỗi nhóm sinh vật mà vận dụng tiêu chuẩn này hoặc tiêu chuẩn khác là chủ yếu Trong nhiều trường hợp phải phối hợp nhiều tiêu chuẩn mới phân biệt được các loài sinh vật một cách chính xác

B Cơ chế cách li

Khái niệm

Cách li là quá trình ngăn cản quá trình giao phối của các các thể trong quần thể với nhau

và làm tăng cường sự sai khác vốn gen giữa các quần thể so với quần thể ban đầu

Các kiểu cách li : cách li đại lí và cách li sinh sản

* Các dạng cách li

a) Cách li địa lí (cách li không gian):

Quần thể bị phân cách nhau bởi các vật cản địa lí như núi, sông, biển

Khoảng cách đại lí làm ngăn cản các cá thể của các quần thể cùng loài gặp gỡ và giao phối với nhau

Hạn chế sự trao đổi vốn gen các quần thể

Phân hóa vốn gen của quần thể

b) Cách li sinh sản:

Cách li sinh sản là các trở ngại trên cơ thể sinh vật (trở ngại sinh học) ngăn cản các cá thể giao phối với nhau hoặc ngăn cản tạo ra con lai hữu thụ

Cách li sinh sản bao gồm cách li trước hợp tử và cách li sau hợp tử

Cách li trước hợp tử bao gồm : cách li nơi ở, cách li tập tính, cách li thời gian (mùa vụ), cách li cơ học

Cách li sau hợp tử : là những trở ngại ngăn cản việc tạo ra con lai hoặc ngăn cản việc tạo

ra con lai hữu thụ

Cách li trước hợp tử :

Những trở ngại ngăn cản các cá thể giao phối với nhau để sinh hợp tử được gọi là cách li trước hợp tử

+ Cách li nơi ở (cách li sinh cảnh) : do sống ở những sinh cảnh khác nhau nên không

giao phối với nhau

+ Cách li tập tính : do tập tính giao phối khác nhau nên không giao phối được với nhau + Cách li thời gian (mùa vụ, sinh thái) : do mùa sinh sản khác nhau nên không giao phối

được với nhau

+ Cách li cơ học : do đặc điểm cấu tạo cơ quan sinh sản khác nhau nên không thể giao

phối với nhau

- Cách li sau hợp tử :

Những trở ngại ngăn cản việc tạo ra con lai hoặc ngăn cản tạo ra con lai hữu thụ, thực chất là cách li di truyền, do không tương hợp giữa 2 bộ NST của bố mẹ về số lương, hình thái, cấu trúc

+ Thụ tinh được nhưng hợp tử không phát triển

+ Hợp tử phát triển nhưng con lai không sống hoặc con lai bất thụ

* Vai trò của các cơ chế cách li

Vai trò của các cơ chế cách li :

+ Ngăn cản các quần thể của loài trao đổi vốn gen cho nhau, do vậy mỗi loài duy trì được những đặc trưng riêng

+ Ngăn cản các quần thể của loài trao đổi vốn gen cho nhau ® củng cố, tăng cường sự phân hoá thành phần kiểu gen trong quần thể bị chia cắt

3 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH LOÀI VÀ VAI TRÒ CỦA CÁC NHÂN TỐ TIẾN HÓA

Thực chất quá trình hình thành loài và vai trò của các nhân tố tiến hóa.

Thực chất của hình thành loài mới là một quá trình lịch sử, cải biến thành phần kiểu gen của quần thể ban đầu theo hướng thích nghi, tạo ra kiểu gen mới, cách li sinh sản với quần thể gốc

- Vai trò của các nhân tố tiến hóa :

+ Các quá trình đột biến và giao phối cung cấp nguồn nguyên liệu cho chọn lọc

+ Tác động của các nhân tố ngẫu nhiên, di - nhập gen làm thay đổi đột ngột tần số tương đối của các alen, nhờ đó làm tăng tốc quá trình hình thành loài mới

+ Quá trình chọn lọc tự nhiên là nhân tố định hướng sự hình thành loài, quy định chiều hướng và nhịp điệu thay đổi tần số tương đối của các alen, lựa chọn những tổ hợp alen đảm bảo sự thích nghi với môi trường

- Vai trò của các cơ chế cách li

Các cơ chế thích nghi là thúc đẩy quá trình phân li tính trạng, tăng cường phân hóa vốn gen trong quần thể gốc, làm cho quần thể gốc nhanh chóng phân li thành những quần thể mới ngày càng khác xa nhau cho tới khi có sự cách li di truyền, nghĩa là tạo ra loài mới

PHÂN BIỆT CÁC HÌNH THỨC HÌNH THÀNH LOÀI MỚI TRONG TỰ NHIÊN Đặc

điểm

Hình thành loài

bằng con đường địa

lí

Hình thành loài bằng con đường sinh thái

Hình thành loài bằng các đột biến lớn.

Ví dụ Loài chim sẻ ngô có

khả năng phân bố

rộng, đã tạo ra 3 nòi

địa lý chính: nòi

châu Âu, nòi Trung

Quốc, nòi Ấn Độ

Tiếp giáp giữa Châu

Âu và Ấn Độ hay

giữa Ấn Độ và

Trung Quốc có dạng

lai tự nhiên.

Các loài thực vật sống ở bãi bồi sông Vonga rất ít sai khác về hình thái so với các quần thể tương ứng sống ở phía trong bờ sông này

Tuy nhiên, chúng vẫn khác nhau

về đặc tính sinh thái, vì phải thích nghi với mùa lũ nên thực vật ở bãi bồi sông có chu kỳ sinh trưởng muộn hơn, ra hoa kết hạt trước khi lũ về Do vậy, các nòi sinh thái bãi bồi không giao phấn với các nòi tương ứng ở phía trong bờ sông.

Ví dụ : SGK

Nguyên

nhân

- Khu phân bố bị

chia cắt do các vật

Trong cùng một vu vực địa lí nhưng bị phân chia thành nhiều ổ

Do các tác nhận gây đột biến gây

cản địa lí làm cho

các quần thể trong

loài bị cách li

nhau→ tạo ra sự sai

khác vốn gen

sinh thái với các điều kiện khác nhau , tự đó các ổ sinh thái sẽ chọn lọc các các thể của quần thể là khác nhau Tạo các quần thể có vốn gen phù hợp với từng ổ sinh thái

tác động

Cơ chế

hình

thành

loài mới

- Phân hóa tạo ra

sự khác biệt vốn gen

của các quần thể

trong quần thể gốc

ban đầu, hạn chế trao

đổi vốn gen gây hiện

tượng cách li đại lí

=> cách li sinh sản

giũa các cá thể trong

quần thể => HÌnh

thành loài mới

Phân hóa vốn gen theo ổ sinh thái

=> Hình thành nòi sinh thái =>

cách li (, ) => hình thành loài mới

Do sự biến đổi vật chất di truyến của loài

Đặc

điểm

của

từng

con

đường

- Trải qua

nhiều dạng trung

gian

- Ở khu vực

tiếp giáp các dạng

trung gian chưa phân

hóa loài mới vẫn có

khả năng trao đổi

vốn gen với nhau

- Tốc độ hình

thành lời mới chậm

- Tác động

của yếu tố ngẫu

nhiêu làm tăng

cường sự phân hóa

vốn gen => Tăng sự

hình thanh loài mới

Tốc độ hình thành lời mới chậm và trải qua nhiều dạng trung gian

Gồm (đa bội hóa khác nguồn , đa bội cùng nguồn , tái cấu trúc NST) Xảy ra ở thực vật

và ít xảy ra ở động vật

Đối

tượng

xảy ra

Động vật có năng di

chuyển

Xảy ra ở động vật có

khả năng tán bào tử

hạt giống

Động vật ít di chuyển , chủ yếu xảy ra ở thực vật

Chỉ xảy ra ở thực vật không xảy ra ở động vật

4 Bài tập trắc nghiệm câu 1 Nguồn nguyên liệu sơ cấp của quá trình tiến hoá là

A đột biến B nguồn gen du nhập

C biến dị tổ hợp D quá trình giao phối

Câu 2.Đa số đột biến là có hại vì

A thường làm mất đi khả năng sinh sản của cơ thể

B phá vỡ các mối quan hệ hài hoà trong kiểu gen, giữa kiểu gen với môi trường

C làm mất đi nhiều gen

D biểu hiện ngẫu nhiên, không định hướng

Câu 3.Vai trò chính của quá trình đột biến là đã tạo ra

A nguồn nguyên liệu sơ cấp cho quá trình tiến hoá B nguồn nguyên liệu thứ cấp cho quá trình tiến hoá

C những tính trạng khác nhau giữa các cá thể cùng loài

D sự khác biệt giữa con cái với bố mẹ

Câu 4.Đột biến gen được xem là nguồn nguyên liệu chủ yếu của quá trình tiến hoá vì

A.các đột biến gen thường ở trạng thái lặn

B.so với đột biến nhiễm sắc thể chúng phổ biến hơn, ít ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức

sống và sinh sản của cơ thể

C.tần số xuất hiện lớn

D.là những đột biến lớn, dễ tạo ra các loài mới

Câu 5.Theo quan niệm hiện đại, ở các loài giao phối đối tượng tác động của chọn lọc tự

nhiên chủ yếu là

A cá thể B quần thể C giao tử D nhễm sắc thể

Câu 6 Nhân tố làm biến đổi nhanh nhất tần số tương đối của các alen về một gen nào đó

là

A chọn lọc tự nhiên B đột biến C giao phối D các cơ chế cách li

D trở ngại ngăn cản con lai hữu thụ

Câu 7 Lừa lai với ngựa sinh ra con la không có khả năng sinh sản Hiện tượng nầy biểu

hiện cho

A cách li trước hợp tử B cách li sau hợp tử

C cách li tập tính D cách li mùa vụ

D

Câu 8 Loài lúa mì trồng hiện nay được hình thành trên cơ sở

A sự cách li địa lí giữa lúa mì châu Âu và lúa mì châu Mỹ