Bài báo cáo thực tế khu bảo vệ thủy sản doi chỏi

Đặc biệt, trong thời gian gần lại đây, nguồn lợi thủy sản ngày càng càng kiệt, số lượng, chủng loại tôm cá các loài trên đầm phá giảm đáng kể, gây ảnh hưởng đến đời sống của các hộ dân c

BÀI BÁO CÁO THỰC TẬP

Đề tài : Tìm hiểu về khu bảo vệ thủy sản Doi Chỏi tại thôn Mỹ Chánh- xã Phú Diên- huyện Phú Vang- tỉnh Thừa Thiên Huế

Giáo viên hướng dẫn : Nguyễn Văn Huệ

Sinh viên thực hiện : Nhóm 3

Danh sách nhóm 3 :

1 Nguyễn Thị Kim Huệ

2 Trần Thị Huệ

3 Trần Thị Huyền

4 Nguyễn Thị Tĩnh

5 Lê Thị Trà

6 Võ Thị Hương Thơm

7 Nguyễn Thị Phượng

8 Đặng Thị Mỹ Yên

PHẦN I ĐẶT VẤN ĐỀ

Hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai có diện tích hơn 22.000 ha, được biết đến không chỉ là hệ đầm phá lớn nhất Đông Nam Á, với hệ sinh thái đặc trưng, đa dạng các loài động, thực vật mà còn là nơi sinh sống của hơn 300.000 người dân, chiếm 30% dân số tỉnh Thừa Thiên Huế Đời sống bộ phận dân cư này gắn liền với việc khai thác trực tiếp nguồn tài nguyên trên đầm phá này Tuy nhiên, hiện nay vấn đề quản lý, sử dụng và khai thác hệ đầm phá này chưa hợp, thiếu bền vững Điều này là nguyên nhân làm suy thoái các nguồn tài nguyên, đe dọa tính đa dạng sinh học và gây ô nhiểm môi trường Đặc biệt, trong thời gian gần lại đây, nguồn lợi thủy sản ngày càng càng kiệt, số lượng, chủng loại tôm cá các loài trên đầm phá giảm đáng kể, gây ảnh hưởng đến đời sống của các hộ dân có sinh kế gắn liền với hoạt động đánh bắt và khai thác nguồn lợi thủy sản trên đầm phá Có nhiều

nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, trong đó, con người là nguyên nhân trực tiếp, do nhu cầu cuộc sống mà ngư dân tham gia đánh bắt, khai thác ngày một đông, số lượng ngư cụ đánh bắt ngày càng nhiều, chủ yếu là các loại ngư cụ hiện đại hoặc mang tính khác thác hủy diệt… đã làm giảm nguồn lợi các loài Bên cạnh, các ngư cụ khai thác hủy diệt vẫn được nhiều hộ dân sử dụng Đặc biệt còn do ảnh hưởng của thủy lưu, tác động của biến đổi khí hậu, trực tiếp là ô nhiễm môi trường đã làm cho nhiều hệ sinh thái dưới nước cũng như các loài trên cạn quý hiếm đang có nguy cơ bị dần biến mất

Trước thực trạng nguồn lợi thủy sản đang cạn kiệt đến mức báo động và ô nhiễm môi trường đầm phá, chính quyền địa phương đã phối hợp với các cơ quan chức năng thực hiện các dự án trên đầm phá Tam Giang - Cầu Hai và phát huy vai trò người dân trực tiếp tham gia quản lý, sử dụng và khai thác

hệ đầm phá, đã xây dựng các khu bảo vệ thủy sản bảo vệ nghiêm ngặt Đồng thời, tiến hành quy hoạch, giải tỏa, sắp xếp nò sáo trên toàn vùng đầm phá, trao quyền quản lý mặt nước cho các chi hội nghề cá nhằm tăng cường công tác quản lý, bảo vệ bãi giống, bãi đẻ, bảo vệ nguồn lợi thủy sản

Để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, những năm qua, UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đã liên tục thành lập các khu bảo vệ thủy sản để tạo các bãi giống, bãi

đẻ cho các loài tôm cá ở đây Đến nay,đã có 23 khu bảo vệ thủy sản ở vùng đầm phá Tam Giang- Cầu Hai, với tổng diện tích là 614,2 ha chiếm 2,79% diện tích đầm phá Trong đó, việc bảo vệ nguồn lợi ở xã Phú Diên Huyện Phú Vang đang là một vấn đề cấp thiết , ngày 29-11-2009 ông Lê Trường Lưu, Phó chủ tịch UBND tỉnh Thừa Thiên Huế đã ban hành quyết định “ Thành lập khu bảo vệ thủy sản Doi Chỏi” (xã Phú Diên, huyện Phú Vang)

trên diện tích 30,4 ha Giao Chi hội Nghề cá Thanh Mỹ, xã Diên Phú trực tiếp quản lý, có trách nhiệm bảo vệ, ngăn chặn các hành vi trái pháp luật gây hại đến khu bảo vệ thủy sản.Khu bảo vệ này hoạt động dựa vào cộng đồng nhằm mục tiêu mở rộng, phát triển mạng lưới các khu bảo vệ thủy sản trên toàn đầm phá Theo đó, tăng cường công tác quản lý, bảo vệ bãi giống, bãi

đẻ, nguồn lợi thủy sản Ngoài ra, nghiêm cấm các hoạt động kinh tế làm ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản tự nhiên và môi trường thủy sinh Vì vậy

nhóm chúng tôi cùng nhau thực hiện đề tài : “ Tìm hiểu về khu bảo vệ thủy sản Doi Chỏi tại xã Phú Diên, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế ”.

PHẦN II ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 2.1 Phạm vi, đối tượng và thời gian nghiên cứu

-Phạm vi : khu bảo vệ thủy sản Doi Chỏi xã Phú Diên, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế

-Đối tượng : Khu bảo vệ thủy sản Doi Chỏi

-Thời gian thực hiện : ngày 25 tháng 02 năm 2016

Hình 1 Khu bảo vệ thủy sản Doi Chỏi 2.2 Nội dung và phương pháp nghiên cứu

2.2.1 Nội dung :

+ Cơ cấu tổ chức và cách thức quản lý của khu bảo vệ thủy sản Doi Chỏi +Đa dạng thành phần loài và môi trường xung quanh khu bảo vệ

+Lợi ích của khu bảo vệ

+Những thuận lợi và khó khăn

2.2.2 Phương pháp nghiên cứu :

+Phỏng vấn cán bộ quản lý tại khu bảo vệ

+Đi thực địa điều tra về khu bảo vệ

+ Tìm hiểu các thông tin trên mạng và sách báo…

PHẦN III TỔNG QUAN TÀI LIỆU

3.1 Hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai

Hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai có diện tích hơn 22.000 ha, được biết đến không chỉ là hệ đầm phá lớn nhất Đông Nam Á, trải dài qua 5 huyện Phong Điền, Quảng Điền, Hương Trà, Phú Vang và Phú Lộc

Với hệ sinh thái đặc trưng, đa dạng các loài động, thực vật Theo số liệu điều tra gần đây, thuỷ sản vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai có tới 921 loài thuộc

444 chi, giống và 340 họ Trong đó có 235 loài cá với 25 loài cá kinh tế, 12 loài tôm, 18 loài cua cùng nhiều loại trìa, sò huyết, rong câu Chim có 73 loài, trong đó có 30 loài di cư có số lượng lớn như ngỗng trời, sâm cầm, sếu, vịt trời,

cò, chắt chân đỏ

Bên cạnh đó, đây còn là nơi sinh sống của hơn 300.000 người dân, chiếm 30% dân số tỉnh Thừa Thiên Huế Đời sống bộ phận dân cư này gắn liền với việc khai thác trực tiếp nguồn tài nguyên trên đầm phá này

Tuy nhiên, hiện nay vấn đề quản lý, sử dụng và khai thác hệ đầm phá này chưa hợp, thiếu bền vững Điều này là nguyên nhân làm suy thoái các nguồn tài nguyên, đe dọa tính đa dạng sinh học và gây ô nhiểm môi trường Đặc biệt, trong thời gian gần lại đây, nguồn lợi thủy sản ngày càng càng kiệt, số lượng, chủng loại tôm cá các loài trên đầm phá giảm đáng kể, gây ảnh hưởng đến đời sống của các hộ dân có sinh kế gắn liền với hoạt động đánh bắt và khai thác nguồn lợi thủy sản trên đầm phá

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên, trong đó, con người là nguyên nhân trực tiếp, do nhu cầu cuộc sống mà ngư dân tham gia đánh bắt, khai thác ngày một đông, số lượng ngư cụ đánh bắt ngày càng nhiều, chủ yếu là các loại ngư cụ hiện đại hoặc mang tính khái thác hủy diệt… đã làm giảm nguồn lợi các loài Bên cạnh, các ngư cụ khai thác hủy diệt vẫn được nhiều hô dân sử dụng Đặc biệt còn do ảnh hưởng của thủy lưu, tác động của biến đổi khí hậu, trực tiếp

là ô nhiễm môi trường đã làm cho nhiều hệ sinh thái dưới nước cũng như các loài trên cạn quý hiếm đang có nguy cơ bị dần biến mất

3.2 Sự ra đời của các khu bảo vệ thuỷ sản trên đầm phá Tam Giang - Cầu Hai

Trước thực trạng nguồn lợi thủy sản đang cạn kiệt đến mức báo động và ô nhiễm môi trường đầm phá và nguồn lực của địa phương hữu hạn, từ năm 2009 đến nay, UBND tỉnh đã có quyết định thành lập 23 khu bảo vệ thủy sản với tổng diện tích là 614,2 hecta chiếm 2,79% diện tích đầm phá và được phân bố trên 5 huyện, thị xã:

Phú Lộc: 11

Phú Vang: 6

Quảng Điền: 3

Phong Điền: 1

Thị xã Hương Trà: 2

Các khu bảo vệ thủy sản đầm phá Tam Giang – Cầu Hai

lập

Diện tích

3 Doi Mai Bống (xã Vinh Xuân, Phú Vang) 27/12/2012 30ha

4 Cồn Giá (xã Vinh Hà, huyện Phú Vang) 17/1/2014 40ha

5 Vũng Bùn (thị trấn Phú Đa, Phú Vang) 17/7/2014 16ha

10 Đập Tây-Chùa Ma (xã Vinh Giang, Phú Lộc) 2010 35ha

12 Khe Đập Làng (xã Lộc Bình, Phú Lộc) 27/6/2012 36ha

15 Đình Đôi - Cửa Cạn (xã Vinh Hưng, Phú Lộc) 1/8/2014 14ha

17 Nam Hòn Đèo (thị trấn Phú Lộc, huyện Phú Lộc) 17/9/2015 26ha

18 Hòn Voi - Vũng Đèo (xã Lộc Trì, Phú Lộc) 12/11/2014 35ha

Hình 2 Một số khu bảo vệ thủy sản tại đàm phá Tam Giang- Cầu Hai.

3.2 Nội dung bảo vệ tại các khu bảo vệ thủy sản.

a Nghiêm cấm hoàn toàn các hoạt động kinh tế làm ảnh hưởng đến

nguồn lợi thuỷ sản tự nhiên và môi trường thuỷ sinh, bao gồm:

- Cấm khai thác thuỷ sản (động vật và thực vật thuỷ sinh);

- Cấm nuôi trồng thuỷ sản (động vật và thực vật thuỷ sinh);

- Cấm chăn thả gia cầm, trâu, bò và các động vật khác vào khu bảo vệ;

- Cấm xây dựng các công trình sản xuất (kể cả công trình nhà ở)

b Các hoạt động có điều kiện:

- Hoạt động khai thác thuỷ sản để nghiên cứu khoa học và hoạt động tiêu diệt thuỷ sản địch họa trong khu bảo vệ phải được sự chấp thuận của Chi cục Khai thác và Bảo vệ nguồn lợi thuỷ sản theo quy định của pháp luật;

- Hoạt động giao thông thuỷ được phép qua lại vô hại nhưng không

được dừng tàu thuyền trong khu bảo vệ;

- Hoạt động du lịch sinh thái được phép khi có sự giám sát của cộng đồng ngư dân địa phương.{1, 2}

3.4 Kết quả đạt được của các khu bảo vệ thuỷ sản trên đầm phá Tam

Giang - Cầu Hai đến nay.

Đây là kết quả của sự nỗ lực phối hợp của chính quyền, ban ngành địa phương

và cộng đồng ngư dân, nhưng trong đó có vai trò hết sức quan trọng của hội nghề

cá và cần tiếp tục phát huy Với mục tiêu xây dựng khu bảo vệ thuỷ sản dựa vào cộng đồng, mở rộng, phát triển mạng lưới các khu bảo vệ thủy sản trên toàn đầm phá, vùng nước nội địa Tam Giang - Cầu Hai nhằm tăng cường công tác quản lý, bảo vệ bãi giống, bãi đẻ, nguồn lợi thủy sản, góp phần gìn giữ các loài có nguy cơ cạn kiệt, bảo vệ các hệ sinh thái và phục hồi các hệ sinh thái đã và đang dần biến mất

Sau thời gian đi vào hoạt động, theo thống kê của Chi cục Thủy sản tỉnh Thừa Thiên - Huế kết quả đạt được là:

₊ Đã tiến hành sắp xếp, phân bổ; xử lý nghiêm các trường hợp khai thác trái phép với khoảng 1.260 nò sáo được giải tỏa, sắp xếp lại

₊ đã bắt và xử lý 41 trường hợp khai thác thủy sản trái phép trên đầm phá và ven biển, xử phạt hành chính 56,4 triệu đồng,

₊ tịch thu 24 bình điện, 20 kích điện và các ngư cụ khác

PHẦN IV KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

4.1 Cơ cấu tổ chức và cách thức quản lý của khu bảo vệ thủy sản Doi

Chỏi.

4.1.1 Cơ cấu tổ chức

- Tên gọi: Khu Bảo vệ thủy sản Doi Chỏi

- Địa Điểm: Xã Phú Diên, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế

- Ngày thành lập : 29/11/2009

- Đơn vị điều phối:

+ Chi cục khai thác và bảo vệ nguồn lợi thủy sản

+ Sở nông nghiệp và phát triển nông thôn

+Trung tâm Khoa học xã hội và nhân văn, Trường Đại học Khoa học

- Đơn vị thực hiện: Chi hội Nghề cá thôn Thanh Mỹ và ngư dân ở xã Phú Diên, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế

- Quy mô, diện tích, đặc điểm : Khu bảo vệ rộng 30,4 ha, tổng diện tích mặt nước

là 663 ha, xung quanh khu bảo vệ được đóng các cọc làm bằng xi măng, cứ 50m thì đóng 1 cọc, phía trong khu bảo vệ không làm chuông

- Ban quản lý :

+ Chi Hội trưởng Hội nghề cá : Trần Sáu

+ Chi Hội phó: Trần Hội, Nguyễn Dũng

+Thư kí : Trần Cơ

+Thủ quỹ : Phạm Thị Lai

+Ủy viên : Nguyễn Đô, Trần Cột

Chi Hội nghề cá hiện có 122 thành viên

4.1.2 Cách thức quản lý

-Mục tiêu : Khu bảo vệ này hoạt động dựa vào cộng đồng nhằm mục tiêu mở rộng, phát triển mạng lưới các khu bảo vệ thủy sản trên toàn đầm phá.Theo đó, tăng cường công tác quản lý, bảo vệ bãi giống, bãi đẻ, nguồn lợi thủy sản Ngoài ra, nghiêm cấm các hoạt động kinh tế làm ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản tự nhiên và môi trường thủy sinh

-Công tác bảo vệ

+ Thành lập tổ để tuần tra, bảo vệ nguồn lợi thủy sản

+ Công tác tuần tra: Theo quy chế : 1 tuần/ lần

Tuy nhiên nếu có sự biến động thất thường hay thời tiết không thuận lợi thì tuần tra 2-3 lần/ tuần Đội tuần tra chủ yếu do ban chấp hành hội thực hiện, đứng ra quản lý, do kinh phí còn hạn chế nên các hội viên ít đi tuần tra

-Hình thức xử phạt khi vi phạm :

+ Nếu thả lừ không đúng quy định thì tịch thu tiêu hủy, nếu đúng mắt lưới thì ban quản lý họp và tiến hành xử phạt theo quy định của Hội

+ Nếu ngư cụ hủy diệt như rà điện, thuốc nổ, cào sùng nước,….Tùy theo mức độ hủy diệt thì có các mức phạt : Dưới 200 nghìn thì chi hội xử lý, dưới 5 triệu thì cấp xã xử lý, từ 5 triệu trở lên thì cấp huyện xử lý

-Các hoạt động của khu bảo vệ :

+ Tuyên truyền, vận động người dân tham gia thực hiện công tác bảo vệ tại khu bảo

vệ thủy sản

+ Tiến hành tuần tra, bảo vệ theo định kỳ

+ Kêu gọi dự án hỗ trợ kinh phí, tập huấn, dạy nghề nấu ăn, may mặc…cùng sự tham gia của 40 người mang lại hiệu quả cao

+ Nghiêm cấm hoàn toàn các hoạt động kinh tế làm ảnh hưởng đến nguồn lợi thuỷ sản tự nhiên và môi trường thuỷ sinh

+ Phục vụ nghiên cứu khoa học và cung cấp thông tin cho công tác nghiên cứu và học tập

+ Tổ chức các đợt thả giống nhằm tái tạo nguồn lợi,từ khi thành lập đến nay đã thả được 4 đợt giống các loài thủy sản, kinh phí thả giống phụ thuộc vào Chi cục Nuôi trồng thủy sản

+ Tiến hành trồng các cây ngập mặn như : cây Sú, cây Đước tạo nơi cư trú cho các loài sinh vật khác nhau và giảm tác động của thiên tai

+ Chính quyền xã có cho quyền thu lệ phí mặt nước : 1 chỗ từ 100-200 ngàn/năm tùy theo độ sâu

4.1.3 Một số định hướng trong tương lai của khu bảo vệ.

+ Tìm dự án hỗ trợ kinh phí hoạt động, tái tạo nguồn lợi

+ Trồng thêm cây ngập mặn : cây Sú, cây Đước, cây Vẹt, cây Chá… để thành lập khu sinh thái, khu du lịch

+ Tiếp tục các hoạt động tuyên truyền, bảo vệ nguồn lợi trong khu bảo vệ thủy sản Doi Chỏi…

4.2 Đa dạng sinh học và môi trường xung quanh khu bảo vệ.

4.2.1 Đa dạng sinh học.

Sau quá trình khảo sát thực địa và phỏng vấn Chi hội trưởng hội nghề cá –ông Trần Sáu cho biết trong khu bảo vệ thủy sản có khoảng hơn 30 loài cá, 5 loài tôm, hơn 10 loài động vật thân mềm, một số loài cua, ghẹ Xanh, rong,động vật không xương sống và một số loài thực vật ngập mặn khác

Cụ thể như sau :

-Các loài cá như : cá hanh, cá dìa, cá đối dọn, cá kình, cá cồi, cá rằn, cá ong bù,

cá ong hương, cá căng, cá móm, cá độc, cá nâu, cá ngạnh, cá kìm, cá suốt, cá bống thệ, cá me, cá bống đao, cá bống mủ, cá lụy, cá lạt, cá lệt, cá lương, cá sơn, cá liệt,…

- Các loài tôm : tôm Sú, tôm rằn, tôm đất, tôm càng xanh, tôm càng đỏ

-Các loài động vật thân mềm : trìa mỡ, trìa nước ngọt, hàu, vẹm xanh, huy láng, huy nhám, ốc nắp, ốc xoắn, ốc càng, ốc đinh…

- Một số loài rong như : rong hẹ, rong câu, riều xanh

- Cây thực vật ngập mặn : cây sú, cây đước

-Loài quý hiếm : sùng nước

4.2.2 Môi trường xung quanh khu bảo vệ

Một số thông số môi trường như :

+ pH=5-6, vào mùa mưa pH giảm xuống còn 4-5 ;

+ độ mặn : tháng 3 đến tháng 8 là 18-20%0, tháng 8 đến tháng 3 năm sau là 16%0 Nước tương đối trong, tuy nhiên vào mùa khô nước bị cạn nên bốc mùi hôi gây ảnh hưởng đến đời sống của các sinh vật và ngư dân sống ở đây

+ độ sâu khu bảo vệ từ 20-40m vào mùa khô, từ 60-80m vào mùa mưa

Tuy gần đó không có các nhà máy sản xuất, chế biến nhưng chất lượng nước vẫn bị ảnh hưởng từ rác thải như bao bì của thuốc trừ sâu, các chai lọ, túi ni lông… của các ngư dân thải ra

4.3 Lợi ích của khu bảo vệ.

Khu bảo vệ được thành lập gần 7 năm đã mang lại nhiều lợi ích cho ngư dân

ở đây

-Ngư dân khai thác có hiệu quả hơn ở các vùng xung quanh các khu bảo vệ thủy sản, thu nhập ổn định hơn Các loài thủy sản có giá trị kinh tế cao như:

cá Dìa, cá Kình, Cua, rong Câu… có dấu hiệu phục hồi đã đem lại sinh kế

ổn định cho các cộng đồng tham gia bảo vệ Chính vì vậy, người dân phấn khởi, tin tưởng ngày một nhiều hơn vào chủ trương thiết lập các khu bảo vệ thủy sản

-Việc cấm hoàn toàn các hoạt động khai thác, nuôi trông thủy sản trong các khu bảo vệ thủy sản tạo điều kiện cho thực vật thủy sinh phát triển tốt, vừa làm nơi trú ẩn an toàn vừa tạo nguồn thức ăn cho tôm cá, cải thiện môi trường nước

4.4 Những thuận lợi và khó khăn của khu bảo vệ thủy sản Doi Chỏi 4.4.1 Những thuận lợi

- Chi phí đầu tư thấp

- Dễ quản lý và bảo vệ

- Quy mô nhỏ nên dễ dàng được nhân dân và chính quyền địa phương chấp nhận và tham gia

- Xây dựng được thêm tình đoàn kết, gắn bó giữa các bà con ngư dân nơi đây ngày một nhiều hơn

- Người dân có trách nhiệm hơn trong việc bảo vệ địa bàn khai thác của mình; các bãi giống, bãi đẻ của các loại thủy sản được cộng đồng ngư dân bảo vệ, không cho đánh bắt, nhờ vậy, nguồn lợi thủy sản dần dần được phục hồi tốt, môi trường sinh thái được cải thiện, sản lượng một số loại cá đặc sản ngày càng tăng cao, đem lại giá trị kinh tế lớn cho cư dân vùng này

- Sau khi thành lập các khu bảo vệ thủy sản, tuân theo cơ chế quản lý thì một số chi hội nghề cá đã chủ động, tự chủ hơn về tài chính qua việc thu phí tự quản ngư trường được giao quản lý xung quanh khu bảo vệ thủy sản và các hoạt động kinh tế cộng đồng khác