Giải pháp nâng cao chất lượng dự toán ngân sách tại Phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai

Dự toán ngân sách là một bảng tóm tắt trên mọi phương diện của các kế hoạch chỉ tiêu cho tương lai của tổ chức, xác định các nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận trong cơ quan, đơn vị phải t

TRƯƠNG TẤN LỘC

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DỰ TOÁN NGÂN SÁCH TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH -

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

Đồng Nai, năm 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC LẠC HỒNG

TRƯƠNG TẤN LỘC

GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DỰ TOÁN NGÂN SÁCH TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH -

Chuyên ngành : Tài chính - Ngân hàng

Mã số : 60340201

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS LÊ THU THỦY

Đồng Nai, năm 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập và thực hiện đề tài, tác giả đã nhận được sự giúp đỡ quý báu của tập thể và các cá nhân; Trước hết tác giả xin chân thành cám ơn các giảng viên khoa Sau Đại học trường Đại học Lạc Hồng, sự hướng dẫn của TS Lê Thu Thủy trong suốt thời gian thực hiện đề tài, sự giúp đỡ và tạo điều kiện của các đồng chí lãnh đạo và chuyên viên phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tân Phú; huyện Tân Phú; Chi Cục Thuế; Chi Cục Thống kê, đã góp ý và giúp đỡ tác giả hoàn thành đề tài này

Tác giả luận văn:

Trương Tấn Lộc

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn thạc sĩ Tài chính - Ngân hàng “Giải pháp nâng cao chất lượng dự

toán ngân sách tại phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai”,

chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng là công trình của riêng tác giả

Luận văn đã sử dụng thông tin từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, các thông tin

có sẵn đã được trích rõ nguồn gốc và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tác giả

Tác giả xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào

Đồng Nai, ngày tháng năm 2017

Tác giả luận văn

Trương Tấn Lộc

MỤC LỤC

Trang

TRANG PHỤ BÌA

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

TÓM TẮT LUẬN VĂN

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Các công trình nghiên cứu trước đây 2

3 Mục tiêu của đề tài 3

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Kết cấu của luận văn 4

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ TÍNH HIỆU QUẢ QUY TRÌNH XÂY DỰNG DỰ TOÁN NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG 5

1.1 Khái niệm dự toán ngân sách 5

1.2 Phân loại dự toán ngân sách 5

1.2.1 Phân loại theo thời gian 5

1.2.2 Phân loại theo phương pháp lập 6

1.2.3 Phân loại theo mức độ phân tích 6

1.3 Chức năng của dự toán ngân sách 7

1.4 Quy trình lập dự toán ngân sách 9

1.4.1 Quy trình lập dự toán ngân sách 10

1.4.2 Trình tự và phương pháp lập dự toán ngân sách 11

1.4.2.1 Phương pháp tiếp cận thông tin từ trên xuống 11

1.4.2.2 Phương pháp tiếp cận thông tin phản hồi, đàm phán, thương lượng 12 1.4.2.3 Phương pháp tiếp cận thông tin từ dưới lên 14

1.5 Quy trình lập và chấp hành dự toán ngân sách nhà nước tại Việt Nam 15

1.5.1 Lập dự toán Ngân sách huyện 17

1.5.1.1 Yêu cầu của việc lập dự toán 17

1.5.1.2 Căn cứ lập dự toán Ngân sách huyện 18

1.5.1.3 Nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan tài chính trong quá trình lập dự toán Ngân sách 19

1.5.1.4 Phân bổ, giao dự toán Ngân sách huyện 20

1.5.1.5 Điều chỉnh dự toán Ngân sách 20

1.5.2 Chấp hành Ngân sách 20

1.6 Cơ sở lập dự toán thu – chi ngân sách hàng năm 24

1.6.1 Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ ngân sách năm hiện hành 24

1.6.1.1 Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ thu NSNN 24

1.6.1.2 Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ chi đầu tư phát triển 25

1.6.1.3 Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ chi thường xuyên 26

1.6.2 Lập dự toán ngân sách năm kế hoạch 27

1.6.2.1 Lập dự toán thu NSNN 27

1.6.2.2 Lập dự toán chi NSNN 28

1.7 Hiệu quả thực hiện quy trình xây dựng dự toán 30

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 33

CHƯƠNG 2: HIỆU QUẢ THỰC HIỆN QUY TRÌNH XÂY DỰNG DỰ TOÁN NGÂN SÁCH TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH–KẾ HOẠCH HUYỆN TÂN PHÚ, TỈNH ĐỒNG NAI 34

2.1 Giới thiệu tổng quan phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tân Phú, Đồng Nai 34

2.1.1 Quá trình hình thành và phát triển 34

2.1.2 Vị trí, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn 34

2.1.2.1 Chức năng 34

2.1.2.2 Nhiệm vụ và quyền hạn 34

2.1.3 Tổ chức bộ máy quản lý tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai 39

2.1.3.1 Sơ đồ tổ chức bộ máy quản lý của phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai 39

2.1.3.2 Chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận 40

2.1.3.3 Mối quan hệ và phân công nhiệm vụ của từng bộ phận 41

2.1.3.4 Phân công nhiệm vụ của từng bộ phận 42

2.2 Thực trạng công tác lập dự toán ngân sách tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tân Phú 45

2.2.1 Mô hình dự toán ngân sách 45

2.2.2 Quy trình dự toán ngân sách 47

2.2.2.1 Giai đoạn triển khai lập dự toán 47

2.2.2.2 Giai đoạn lập dự toán ngân sách 49

2.2.2.2.1 Đánh giá ước thực hiện dự toán thu – chi ngân sách năm 2015 56

2.2.2.2.2 Lập dự toán ngân sách nhà nước năm 2016 62

2.2.2.2.3 Phân bổ dự toán năm 2016 65

2.2.2.2.4 Trình UBND và HĐND dự toán NS năm 2016 67

2.2.3 Đánh giá công tác dự toán ngân sách tại Phòng Tài Chính – Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai 67

2.2.3.1 Kết quả đạt được 67

2.2.3.2 Những hạn chế tồn tại 69

2.2.3.3 Nguyên nhân của những hạn chế tồn tại 73

2.2.3.4 Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả thực hiện quy trình dự toán ngân sách tại phòng Tài chính – Kế hoạch 74

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 75

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DỰ TOÁN NGÂN SÁCH TẠI PHÒNG TÀI CHÍNH – KẾ HOẠCH HUYỆN TÂN PHÚ 76

3.1 Định hướng nâng cao chất lượng dự toán huyện Tân Phú trong thời gian tới 76

3.2 Nguyên tắc nâng cao chất lượng 77

3.3 Giải pháp nâng cao chất lượng dự toán ngân tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai 78

3.3.1 Giải pháp hoàn thiện mô hình dự toán ngân 78

3.3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quy trình dự toán ngân sách 80

3.3.3 Giải pháp nâng cao chất lượng lập dự toán và phân bổ ngân sách gắn kết chặc chẽ với nhiệm vụ phát triển kinh tế xã hội 87

3.3.4 Các giải pháp hỗ trợ khác để nâng cao chất lượng dự toán ngân sách tại phòng

Tài chính – Kế hoạch huyện Tân Phú 88

3.3.4.1 Về cơ sở vật chất 88

3.3.4.2 Về công tác quản lý 88

3.3.5 Những kiến nghị Nhà nước 88

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 90

KẾT LUẬN 91 TÀI LIỆU THAM KHẢO

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Dự toán ngân sách là một công cụ quản lý có hiệu quả Nếu được lập khoa học

và sát với thực tế, dự toán ngân sách sẽ mang lại nhiều lợi ích và góp phần phát huy các nguồn lực và khả năng của địa phuơng, đề ra phương hướng sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước đúng mục đich, đúng chế độ, tiết kiệm, đối phó kịp thời với mọi tình huống xãy ra đột xuất trong tương lai, hạn chế được những khó khăn về phát sinh kinh phí ngoài kế hoạch

Với mục tiêu nghiên cứu là tìm giải pháp nâng cao chất lượng dự toán ngân sách tại phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú - tỉnh Đồng Nai Đề tài sẽ tập trung hệ thống hóa những vấn đề lý luận về dự toán ngân sách; Phân tích thực trạng về công tác

dự toán ngân sách tại phòng Tài chính – Kế hoạch để đánh giá ưu điểm và tồn tại của quy trình xây dựng dự toán ngân sách Từ đó, đề ra những giải pháp nâng cao chất lượng dự toán ngân sách tại phòng Tài chính – Kế hoạch Qua việc nghiên cứu thực tế tại phòng Tài chính – Kế hoạch cho thấy Quy trình xây dựng dự toán ngân sách hiện tại của phòng Tài chính – Kế hoạch còn nhiều bất cập Nhằm hoàn thiện việc lập dự toán trong thời gian tới, tác giả tiến hành thu thập các tài liệu liên quan đến lý thuyết về dự toán ngân sách và dữ liệu thực trạng; Từ đó, tác giả đã tiến hành phân tích dữ liệu thực

tế nhằm đánh giá về mô hình dự toán đang áp dụng, phương pháp cũng như kỹ thuật dự báo phù hợp với thực trạng địa phương Cuối cùng, tác giả đưa ra một số giải pháp nhằm giúp phòng Tài chính – Kế hoạch nâng cao chất lượng dự toán ngân sách trong thời gian tới

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CTN-NQD Công thương nghiệp - ngoài quốc doanh

ĐMPBNS Định mức phân bổ ngân sách

XHHGTNT Xã hội hóa giao thông nông thôn

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Quy trình dự toán ngân sách 10

Sơ đồ 1.2: Mô hình ấn định thông tin từ trên xuống 12

Sơ đồ 1.3: Mô hình thông tin phản hồi 13

Sơ đồ 1.4: Mô hình thông tin từ dưới lên 14

Sơ đồ 2.1: Sơ đồ tổ chức của phòng Tài chính – Kế hoạch 40

Sơ đồ 2.2: Mô hình thông tin dự toán ngân sách tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tân Phú 47

Sơ đồ 2.3: Quy trình xây dựng dự toán tại phòng Tài chính – Kế hoạch 54

Sơ đồ 3.1: Mô hình thông tin dự toán ngân sách 78

Sơ đồ 3.2: Quy trình xây dựng dự toán tại phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tân Phú 81

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Biểu đồ 2.1: Đánh giá UTH thu cân đối ngân sách năm 2015 58 Biểu đồ 2.2: Đánh giá UTH thu ngân sách năm 2015 58 Biểu đồ 2.3: Đánh giá UTH chi NSNN năm 2015 61

DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Bảng biểu 2.1: Đánh giá tình hình ước thực hiện thu cân đối ngân sách 57 Bảng biểu 2.2: Đánh giá tình hình ước thực hiện thu ngân sách năm 2015 58 Bảng biểu 2.3: Đánh giá tình hình ước thực hiện chi ngân sách 60

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài:

Dự toán ngân sách là sự tính toán một cách chi tiết về việc huy động và sử dụng các nguồn lực của một tổ chức trong một kỳ hoạt động Dự toán ngân sách là một bảng tóm tắt trên mọi phương diện của các kế hoạch chỉ tiêu cho tương lai của tổ chức, xác định các nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận trong cơ quan, đơn vị phải thực hiện

Nguồn tài chính Ngân sách nhà nước (NSNN) tác động trực tiếp đến việc tăng qui mô đầu tư, thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng và phát triển Qui mô và cơ cấu thu chi NSNN tác động mạnh mẽ đến quan hệ cung cầu trên thị trường và thông qua đó tác động đến nền kinh tế Việc xây dựng và phân bổ NSNN, Nhà nước thực hiện điều chỉnh cơ cấu kinh tế, thực hiện cơ cấu lại nền kinh tế nhằm phát triển bền vững và không ngừng nâng cao hiệu quả kinh tế - xã hội (KTXH)

NSNN là công cụ kinh tế để Nhà nước thực hiện việc quản lý, kiểm soát nền kinh tế NSNN trực tiếp đầu tư phát triển (ĐTPT) nguồn nhân lực, trí lực (giáo dục, đào tạo, y tế, văn hóa, khoa học ) thực hiện nhiệm vụ phát triển xã hội

Điều đó cho thấy việc lập và phân bổ sử dụng có hiệu quả vốn NSNN của quốc gia nói chung và của các địa phương nói riêng có ý nghĩa hết sức quan trọng giúp chính quyền các cấp thực hiện tốt các mục tiêu tăng trưởng KTXH của mình

Luật NSNN (2002) trao thêm quyền tự chủ về ngân sách (NS) cho các địa phương.Theo đó, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định việc phân cấp quản lý NSNN cho chính quyền các cấp; xây dựng định mức phân bổ ngân sách (ĐMPBNS) và mức phân bổ NS cho các ngành, các cấp Các ĐMPBNS cho NS cấp huyện, xã được xây dựng và áp dụng cho mỗi giai đoạn ổn định ngân sách (3-5 năm)

Quy trình xây dựng dự toán NSNN có ý nghĩa vô cùng thiết yếu đối với phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai Giúp Hội đồng Nhân dân (HĐND), Ủy ban Nhân dân (UBND) định hướng những mặt hoạt động cơ bản trong năm kế hoạch, chủ động tốt và phát huy các nguồn lực tài chính để hoàn thành nhiệm

vụ chính trị trên địa bàn; phát huy các nguồn lực và khả năng của địa phương, đề ra phương hướng sử dụng kinh phí ngân sách nhà nước đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm, đối phó kịp thời với mọi tình huống xãy ra đột xuất rong tương lai, hạn chế được những khó khăn về phát sinh kinh phí ngoài kế hoạch

Tuy nhiên hiện nay công tác lập dự toán ngân sách của phòng Tài chính kế hoạch vẫn còn tồn tại nhiều khiếm khuyết, quy trình chưa rõ ràng, số liệu dự toán ngân sách chưa phản ánh đúng thực trạng của địa phương nên không phát huy vài trò công dụng của nó và gậy lãng phí cho ngân sách Trong khi đó, để phát triển địa phương, cần huy động tốt nguồn lực xã hội, đòi hỏi địa phương phải không ngừng đổi mới và nâng cao trình độ quản lý, trong đó, những yếu kém, bất cập về công tác dự toán ngân sách cần sơm được khắc phục

Từ việc nhận thức được sự cần thiết của công tác xây dựng dự toán ngân sách và

từ yêu cầu đổi mới công tác quản lý ngân sách tại phòng Tài chính Kế hoạch huyện

Tân Phú nên tác giả đã chọn đề tài “Giải pháp nâng cao chất lượng dựng dự toán

ngân sách tại phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai” Nhằm

góp phần thực hiện tốt kế hoạch phát triển Kinh tế - Xã hội (KTXH) là cấp thiết, có ý nghĩa quan trọng cả về mặt lý luận lẫn thực tiễn đang đặt ra hiện nay

2 Các công trình nghiên cứu trước đây

Đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu khoa học về đề tài Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quy trình xây dựng dự toán ngân sách nhà nước ở phạm vi toàn quốc như:

- Tô Thiện Hiền (2012)“Nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tỉnh An

Giang giai đoạn 2011-2015 và tầm nhìn đến 2020”, Luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học Ngân hàng thành phố Hồ Chí Minh

- Hoàng Quang Hàm (2014), “Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện tổ chức

kiểm toán dự toán ngân sách nhà nước của kiểm toán nhà nước” Đánh giá thưc trạng việc tổ chức kiểm toán dự toán NSNN của Kiểm toán Nhà nước Việt Nam, chỉ rõ những kết quả đạt được, xác định những hạn chế, bất cập cần bổ sung Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập, những kinh nghiệm

về kiểm toán dự toán NSNN của cơ quan KTNN

-Nguyễn Thúy Hằng (2012), nghiên cứu đề tài “Xác lập mô hình dự toán và báo

cáo dự toán ngân sách cho các loại hình doanh nghiệp trong khu công nghiệp Biên Hòa 2” từ cơ sở lý thuyết, tác giả đã phân tích và tìm ra các nhân tố ảnh hưởng đến dự toán ngân sách của doanh nghiệp để làm cơ sở lập bảng câu hỏi Kết quả khảo sát cho thấy

mô hình các nhân tố ảnh hưởng đến dự toán ngân sách gồm 5 nhân tố tác động gồm nguồn nhân lực, cơ sở vật chất, chế độ chính sách nhà nước, tổ chức công tác kế toán,

quy trình dự toán Từ đó tác giả đã phân tích những điểm hạn chế và tồn tại trong công tác lập dự toán ngân sách tại các doanh nghiệp trong KCN Biên Hòa 2 để đưa ra khuyến nghị

-Nguyễn Trí Minh (2013) “Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện dự toán ngân

sách tại Công ty cổ phần Sữa Việt Nam”, tác giả tập trung nghiên cứu các vấn đề xoay quanh về công tác lập dự toán ngân sách và chủ yếu là nghiên cứu dự toán ngắn hạn tại công ty cổ phần Sữa Việt Nam Công tác lập dự toán tại công ty bao gồm các vấn đề xung quanh việc lập dự toán ngân sách, báo cáo dự toán ngân sách và việc kiểm soát ngân sách tại công ty CP Sữa Việt Nam để cung cấp thông tin hữu ích cho Nhà quản trị

ra quyết định phù hợp và đúng đắn

- Lương Ngọc Tuyền (2005)“Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện công tác

kiểm soát chi thường xuyên của ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước”, Luận văn thạc sỹ kinh tế, Đại học kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh

3 Mục tiêu của đề tài:

Mục tiêu tổng quát:

Thông qua việc nghiên cứu đề tài này để đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao chất lượng xây dựng dự toán ngân sách tại phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu các vấn đề liên quan đến dự toán ngân sách và chủ

yếu nghiên cứu chất lượng xây dựng dự toán ngân sách tại phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú.

Phạm vi nghiên cứu

- Không gian nghiên cứu: Trên địa bàn huyện Tân Phú

- Thời gian nghiên cứu: Thu thập tài liệu, số liệu thực trạng từ năm 2015 đến

2016 của phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện quy trình xây dựng dự toán cho các năm tiếp theo

5 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu: Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp

định tính, cụ thể là có sự phối hợp các phương pháp sau:

+ Phương pháp tiếp cận, phỏng vấn những cá nhân về các nội dung có liên quan: Phỏng vấn sơ bộ qua điện thoại hoặc gặp trực tiếp Trưởng phòng, Phó trưởng phòng Tài chính Kế hoạch, kế toán trưởng, các chuyên viên phòng Tài chính – Kế hoạch

+ Phương pháp quan sát: Quan sát các báo cáo, sổ sách, biểu mẫu, chứng từ + Phương pháp thống kê, so sánh, phân tích: Thống kê các số liệu dự toán về các nguồn thu và các khoản chi của địa phương, so sánh giữa các quy định và hướng dẫn trong Luật ngân sách nhà nước, các thông tư, công văn hướng dẫn của Bộ tài chính, Sở Tài chính với cách làm thực tế tại phòng Tài chính Kế hoạch; đồng thời so sánh với các địa phương khác để qua đó phân tích điểm làm được và điểm chưa thực hiện hoặc thực hiện chưa tốt trong quá trình dự toán ngân sách của địa phương

+ Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp dữ liệu phân tích và đề xuất các giải pháp

6 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung của luận văn bao gồm 03 chương: Chương 1: Một số vấn đề lý luận về dự toán ngân sách nhà nước và tính hiệu quả quy trình xây dựng dự toán ngân sách địa phương

Chương 2: Hiệu quả thực hiện quy trình xây dựng dự toán ngân sách tại phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng dự toán ngân sách tại phòng Tài chính

Kế hoạch huyệnTân Phú, tỉnh Đồng Nai

Luận văn còn có phần phụ lục trình bày các báo cáo dự toán ngân sách thực tế của phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai để minh chứng cho những vấn đề về thực tế tại phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai

đã được đề cập trong luận văn, tác giả đã kiến nghị nhằm góp phần hoàn thiện quy trình dự toán ngân sách tại phòng Tài chính Kế hoạch huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai

CHƯƠNG 1:

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DỰ TOÁN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC VÀ TÍNH HIỆU QUẢ QUY TRÌNH XÂY DỰNG DỰ TOÁN NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG

1.1 Khái niệm dự toán ngân sách :

Theo Luật Ngân sách Nhà nước số 83/2015/QH13 năm 2015 "Ngân sách nhà

nước: là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một

khoản thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm

thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước

Theo tác giả Huỳnh lợi (2009), Kế toán quản trị “ Dự toán ngân sách: Dự toán

ngân sách là sự tính toán một cách chi tiết về việc huy động và sử dụng các nguồn lực

của một tổ chức trong một kỳ hoạt động, hay nói cách khác, dự toán ngân sách là một

kế hoạch hành động được lượng hoá và được chuẩn bị cho một khoảng thời gian cụ thể” Xây dựng dự:toán ngân sách là cách thức để lập kế hoạch về kết quả tài chính sẽ thu trong kỳ hoạt động Dự toán ngân sách bao gồm các thành phần chủ yếu là sự tính toán, dự kiến; sự phối họp chi tiết và toàn diện, các nguồn lực, thời gian thực hiện; hệ thống các chỉ tiêu về lượng và giá trị

Vậy Dự toán ngân sách là kế hoạch của quá trình thực hiện toàn bộ các hoạt động thu, chi của Nhà nước đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước

1.2 Phân loại dự toán ngân sách:

1.2.1 Phân loại theo thời gian:

Theo tác giả Huỳnh lợi (2009), Kế toán quản trị “Dự toán ngân sách ngắn

hạn: Dự toán ngân sách ngắn hạn còn được gọi là dự toán ngân sách hoạt động (master

budget), đây là dự toán ngân sách được lập cho kỳ kể hoạch là một năm và được chia

ra từng thời kỳ ngắn hơn là từng quý, từng tháng” Đặc điểm cơ bản của dự toán này là được lập hàng năm trước khi niên độ kế toán kết thúc để định hướng nguồn tài chính cho hoạt động của tổ chức trong năm kể hoạch tiếp theo

Cụ thể trong năm tài chính, các cơ quan, đơn vị thường được yêu cầu lập dự toán bổ sung 6 tháng, hoặc 9 tháng để đảm bảo thực hiện các nhiệm vụ của nhà nước trong thời gian còn lại trong năm Vậy Dự toán ngân sách ngắn hạn là dự toán ngân sách hoạt động trong từng thời kỳ ngắn (có thể là từng tháng, từng quý hoặc 6 tháng)

Theo tác giả Huỳnh lợi (2009), Kế toán quản trị “Dự toán ngân sách dài hạn:

Dự toán ngân sách dài hạn còn được gọi là dự toán ngân sách vốn (capital budget) dài hạn, đây là dự toán được lập liên quan đến nguồn tài chính cho đầu tư phát triển, mua sắm tài sản dài hạn, loại tài sản được sử dụng vào hoạt động nhiều năm” Do vậy, dự toán này là việc sắp xếp các nguồn lực, chủ yếu là nguồn tài chính để đạt được kết quả

dự kiến trong tương lai nhiều năm Đặc điểm cơ bản của dự toán ngân sách dài hạn là kết quả dự kiến lớn, mức độ rủi ro tương đối cao, thời điểm đưa vốn vào hoạt động, thời gian thu hồi vốn và thời điểm thu được kết quả dự kiến tương đối dài

1.2.2 Phân loại theo phương pháp lập:

Theo tác giả Huỳnh lợi (2009), Kế toán quản trị “Dự toán ngân sách linh

hoạt: Dự toán ngân sách linh hoạt là dự toán ngân sách được lập tương ứng với nhiều

mức độ hoạt động khác nhau” Dự toán linh hoạt được lập theo mối quan hệ với quá trình hoạt động giúp ta xác định các chi phí tương ứng với các mức độ, phạm vi hoạt động khác nhau Thông thường, dự toán linh hoạt được lập ở ba mức độ cơ bản là mức

độ hoạt động bình thường, mức độ hoạt động khả quan nhất, mức độ hoạt động bất lợi nhất Dự toán ngân sách linh hoạt do lập ở nhiều mức độ hoạt động khác nhau nên đòi hỏi tính toán cân đối phức tạp Tuy nhiên, dự toán linh hoạt giúp nhà quản lý có nhiều thông tin hơn để ứng phó với các tình huống khác nhau

Theo tác giả Huỳnh lợi (2009), Kế toán quản trị “Dự toán ngân sách cố định:

Dự toán ngân sách cố định là dự toán ngân sách được lập theo một mức độ hoạt động nhất định” Như vậy, dự toán ngân sách cố định chỉ thiết lập những dự kiến, nguồn lực

để đảm bảo cho các hoạt động của tổ chức ở một mức độ hoạt động nhất định bằng một hệ thống chỉ tiêu số lượng và giá trị nhất định trong một khoảng thời gian Dự toán ngân sách cố định được lập tương đối giản đơn, tính toán cân đối ít Tuy nhiên, nó không cung cấp đủ thông tin để ứng phó với các tình huống khác nhau, nhất là khi tổ chức có sự điều chỉnh về quy mô, mức độ hoạt động để thích ứng với tình hình thực tế

1.2.3 Phân loại theo mức độ phân tích

Nguyễn Thị Thu hiền (2005) “Dự toán từ gốc: Là khi lập dự toán gạt bỏ hết

những số liệu dự toán đã tồn tại trong quá khứ và xem các nghiệp vụ như mới bắt

đầu” Tiến hành xem xét khả năng thu nhập, những khoản chi phí phát sinh để lập các báo cáo dự toán Các báo cáo dự toán mới sẽ không lệ thuộc vào số liệu của báo cáo dự toán cũ Dự toán từ gốc không chịu hạn chế các mức chi tiêu đã qua, không có khuôn

mẫu Vì thế, nó đòi hỏi nhà quản lý các cấp phải phát huy tính năng động chủ quan và tính sáng tạo và căn cứ vào tình hình cụ thể để lập dự toán ngân sách Phương pháp dự

toán từ gốc có nhiều ưu điểm Thứ nhất, nó không lệ thuộc vào các số liệu của kỳ quá

khứ Thông thường thì các tổ chức hay dựa vào số liệu của các báo cáo dự toán cũ kết hợp với mục tiêu mới để lập dự toán ngân sách cho năm sau Nhưng cách lập dự toán ngân sách như vậy sẽ che lấp và lệ thuộc vào các khuyết điểm ở kỳ quá khứ và cứ để các thiếu sót, các khuyết điểm của kỳ quá khứ tồn tại mãi Dự toán từ gốc sẽ khắc phục

nhược điểm này trong quá trình lập dự toán Thứ hai, phương pháp dự toán từ gốc là

phát huy mạnh mẽ tính chủ động và sáng tạo của bộ phận lập dự toán Quan điểm của các bộ phận lập dự toán không bị ảnh hưởng, chi phối bởi những quan điểm sai lầm của những người đi trước Thông thường thì các bộ phận lập dự toán có khuynh hướng dựa vào ý định của người quản lý cùng với các quy định có sẵng để lập dự toán, thiếu chủ động suy nghĩ về tình hình tương lai, không mạnh dạn khai thác cơ hội phát triển công việc Vì vậy, làm cho công tác dự toán chỉ mang tính hình thức, mất đi tính hiệu quả thực sự Tuy nhiên, nhược điểm của phương pháp này là tất cả mọi hoạt động phân tích, nghiên cứu đều bắt đầu từ con số không, khối lượng công việc nhiều, thời gian dùng lập dự toán dài, kinh phí cho việc lập dự toán cao và cũng không thể chắc chắn rằng số liệu dự toán từ gốc chính xác hoàn toàn, không có sai sót

Nguyễn Thị Thu hiền (2005) “Dự toán cuốn chiếu: Dự toán cuốn chiếu còn gọi

là dự toán nối mạch” Dự toán theo phương pháp này là các bộ phận lập dự toán sẽ dựa vào các báo cáo dự toán cũ và điều chỉnh với những thay đổi trong thực tế để lập các báo cáo dự toán mới Ưu điểm của phương pháp này là các báo cáo dự toán được soạn thảo, theo dõi và cập nhật một cách liên tục, không ngừng Khuyết điểm của phương pháp này là quá trình lập dự toán ngân sách lệ thuộc rất nhiều vào các báo cáo dự toán

cũ, không phát huy tính chủ động sáng tạo của các bộ phận lập dự toán ngân sách

1.3 Chức năng của dự toán ngân sách:

Dự toán ngân sách đóng vai trò qụan trọng trong việc giúp cho những nhà quản lý thực hiện các chức năng quản trị của họ Bất kỳ một nhà quản lý nào khi đại diện cho một tổ chức để điều hành hoạt động đều gắn liền với những chức năng cơ bản sau:

Theo tác giả Huỳnh lợi (2009), Kế toán quản trị “Lập kế hoạch: Là việc thiết lập

và thông báo những công việc cần thực hiện, những nguồn lực cần huy động, những con người phối hợp thực hiện, thời gian thực hiện, những chỉ tiêu cần đạt được để tổ

chức hướng về mục tiêu đã định” Trong việc lập kế hoạch, dự toán ngân sách sẽ đóng vai trò hoạch định, xác định các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể cho các bộ phận, cá nhân trong tổ chức, vạch ra đường đi cụ thể đến các mục tiêu chung của tổ chức, nhờ đó dễ dàng điều chỉnh khi hoạt động của tổ chức đi chệch hướng Kế hoạch thu, chi trong dự toán ngân sách chính là mục tiêu hoạt động Dự toán ngân sách phải dự tính những gì

sẽ xảy ra Những dự tính xảy ra - nếu không tốt, dự toán ngân sách sẽ cung cấp thông tin để nhà quản trị biết được những gì cần làm để thay đổi kết quả không mong muốn

đó Ngược lại, với những dự tính tốt trong tướng lai, dự toán ngân sách cung cấp thông tin để nhà quản trị có biện pháp kịp thời với những cơ hội tốt, để những dự tính tốt đó sớm trở thành hiện thực Bên cạnh đó, dự toán ngân sách còn đóng vai trò thông tin giúp dự tính các rủi ro có thê xảy ra trong tương lai để chuẩn bị cho các giải pháp đối phó kịp thời

Theo tác giả Huỳnh lợi (2009), Kế toán quản trị “Tổ chức điều hành: Là chức

năng liên kết giữa con người với con người trong tổ chức, mối quan hệ giữa con người trong một tổ chức với các nguồn vật lực để thực hiện kế hoạch của tổ chức đạt thành quả và hiệu quả cao nhất” Chức năng tổ chức điều hành thông qua hoạch định cụ thể những công việc của từng thành viên, quyền hạn và trách nhiệm của từng thành viên Gắn với công việc tổ chức và điều hành của nhà quản trị, dự toán ngân sách sẽ đóng vai trò điều phối giúp phối họp và thúc đẩy hoạt động của các bộ phận hướng đến việc thực hiện mục tiêu chung của tổ chức tích cực hơn Dự toán là cơ sở để triển khai hoạt động

Dự toán ngân sách được coi là kế hoạch tổng thể, chỉ ra phương thức, mục tiêu hoạt động của các bộ phận khác nhau Trên cơ sở này, sẽ liên kết hoạt động của các bộ phận khác nhau hoạt động vì mục tiêu chung của tổ chức

Theo tác giả Huỳnh lợi (2009), Kế toán quản trị “Kiểm tra: là chức năng bảo

đảm cho công việc của tổ chức đi đúng mục tiêu Biểu hiện của chức năng kiểm tra của nhà quản trị chính là việc nghiên cứu báo cáo kế toán và các báo cáo khác, so sánh số liệu báo cáo với số liệu kế hoạch 'để kịp thời phát hiện những sai sót, khuyết điểm nhằm kịp thời điều chỉnh, giúp đỡ các thành viên hoàn thành nhiệm vụ Gắn với chức năng kiểm tra của nhà quản lý, dự toán ngân sách có vai trò kiếm soát, là cơ sở để giám sát hoạt động tại tổ chức trong từng thời kỳ nhất định Hoạch định ngân sách cụ thể hoá các thủ tục kiểm soát theo chỉ tiêu định hướng

Theo tác giả Huỳnh lợi (2009), Kế toán quản trị “Ra quyết định: là chức năng

chọn lựa họp lý và tối ưu những giải pháp, phương án Ra quyết định không phải là một chức năng độc lập mà nó luôn tồn tại trong quá trình lập kế hoạch, tổ chức điều hành hoặc kiểm tra” Tất cả các quyết định đều phải dựa vào nền tảng thông tin Một trong những công việc nền tảng để làm căn cứ cho việc ra quyết định là nhà quản trị sẽ đánh giá các mục tiêu đề ra, khi đó họ cần thông tin về các báo cáo thực hiện, trình bày

và so sánh kết quả thực hiện với dự toán đã lập, với những thay đổi lớn vượt quá mức cho phép, nhà quản lý sẽ tìm hiểu nguyên nhân của sự thay đổi, ngược lại, với những hoạt động phù họp thì cần tiếp tục duy trì và đối với những hoạt động lệch lạc, kém hiệu quả thì cần có biện pháp điều chỉnh hoặc chấm dứt Dự toán ngân sách khi đó có vai trò giúp cho nhà quản lý đo lường, đánh giá Với các mục tiêu, nhiệm vụ cụ thể đã được xác định trong dự toán ngân sách, dự toán ngân sách sẽ là cơ sở để đánh giá trách nhiệm của các bộ phận, cá nhân trong tổ chức Thông qua việc so sánh kết quả hoạt động đã đạt được với dự toán ngân sách đã được lập, nhà quản trị sẽ đánh giá được các hoạt động đã diễn ra như thế nào để đưa ra các quyết định quản lý một cách thích hợp

Có thể nói, dự toán ngân sách đóng vai trò quan trọng và gắn liền với các công việc của nhà quản trị Đây là một bảng tóm tắt trên mọi phương diện của các kế hoạch

và mục tiêu cho tương lai của tổ chức, xác định các nhiệm vụ cụ thể cho từng bộ phận trong đơn vị phải thực hiện Có thể nói, ngân sách được xây dựng hoàn hảo có tác dụng như kim chỉ nam cho nhà quản trị trong việc điều hành tổ chức hoạt động đạt hiệu quả cao, có được nguồn tài chính dồi dào, quan hệ tài chính của tổ chức lành

mạnh và ngày càng mở rộng

1.4 Quy trình dự toán ngân sách

Dự toán ngân sách nhà nước hàng năm được lập căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đản an ninh – quốc phòng điạ phương Các khoản thu trong dự toán ngân sách phải được xác định trên cở sở tăng trưởng kinh tế, các chỉ tiêu có liên quan và các quy định của pháp luật về thu ngân sách Các khoản chi trong dự toán ngân sách phải được xác định trên cơ sở mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh – quốc phòng Đối với chi đầu tư phát triển, việc lập dự toán phải căn cứ vào quy hoạch, chương trình, dự án đầu tư đã có quyết định của cấp có thẩm quyền Đối với chi thường xuyên, việc lập dự toán phải căn cứ vào nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí và tuân theo các chế độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy

định Việc quyết định chính sách, chế độ, nhiệm vụ quan trọng, phê duyệt chương trình, dự án do ngân sách nhà nước bảo đảm phải phù hợp với khả năng ngân sách hàng năm và kế hoạch tài chính của địa phương Dự toán ngân sách nhà nước được tổ chức xây dựng, tổng hợp từ nhiều cơ quan trong đó có các cơ quan tổ chức thu, các đơn vị

sử dụng ngân sách, bảo đảm đúng thời gian và biểu mẫu quy định

Vì vậy, Dự toán ngân sách là một công việc quan trọng nên không thể chấp nhận một dự toán có nhiều sai sót, để có một dự toán ngân sách tối ưu đòi hỏi phải xây dựng quy trình thực hiện một cách chặt chẽ và phù hợp nhất, dựa vào đó họ có thể làm tốt công việc dự toán Dưới đây là một quy trình quản lý dự toán ngân sách tiêu biểu

được trình bày trong quyển Managing budgets của tác giả Stephen Brookson

1.4.1 Quy trình dự toán ngân sách

Do mỗi cấp ngân sách, đơn vị, doanh nghiệp có một đặc điểm cũng như một phong cách quản lý riêng nên quy trình dự toán ngân sách cũng sẽ khác nhau Theo tác giả, quá trình lập dự toán trải qua 03 giai đoạn, được trình bày như sau:

(Nguồn: Managing budgets, Stephen Brookson)

Sơ đồ 1.1: Quy trình dự toán ngân sách

Giai đoạn chuẩn bị: Đây là bước khởi đầu và cũng là khâu quan trọng nhất

trong toàn bộ quy trình lập dự toán ngân sách Trong giai đoạn này, cần phải làm rõ các mục tiêu cần đạt được của tổ chức vì tất cả các báo cáo dự toán ngân sách đều được

Thu thập thông tin chuẩn bị

dự thảo ngân sách lần đầu

Xem lai quy trình hoạch định ngân sách và chuẩn bị ngân sách tổng thể

Phân tích sự khác nhau giữa kết quả thực tế và dự toán

Theo dõi những khác biết, phân tích các sai số, kiểm tra những rủi ro có thể

xảy ra

Dự báo lại và điều chỉnh, xem xét sử dụng những dạng ngân sách khác, rút kinh nghiệm

xây dựng dựa vào chiến lược và mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của tổ chức trong một giai đoạn nhất định Sau khi xác định rõ ràng mục tiêu, tổ chức sẽ xây dựng một

mô hình dự toán ngân sách chuẩn Điều này giúp nhà quản lý cấp cao dễ dàng phối hợp

dự toán ngân sách của tất cả các bộ phận trong toàn bộ hệ thống và cho phép so sánh, kết nối nội dung dự toán ngân sách một cách dễ dàng Khi tất cả các công việc cần thiết cho việc lập dự toán đã được chuẩn bị đầy đủ cũng là lúc cần phải xem lại tất cả các vấn đề một cách có hệ thống để chắc rằng dự toán ngân sách sẽ cung cấp thông tin chính xác và phù hợp nhất

Giai đoạn soạn thảo: Trong giai đoạn này, những bộ phận, cá nhân có liên

quan đến việc lập dự toán phải tập hợp toàn bộ thông tin về các nguồn lực có sẵn trong

tổ chức, các yếu tố bên trong, bên ngoài có tác động và ảnh hưởng đến công tác dự toán ngân sách của tổ chức đồng thời ước tính giá trị thu, chi Trên cơ sở đó, soạn thảo các báo cáo dự toán có liên quan như: Dự toán tiêu thụ, Dự toán sản xuất, Dự toán chi phí, Dự toán tiền, Dự toán bảng cân đối kế toán v.v

Giai đoạn theo dõi: Dự toán ngân sách là một công việc quan trọng được thực

hiện từ năm này sang năm khác, từ tháng này sang tháng khác Vì vâỵ, để dự toán ngày càng hoàn thiện hơn thì ở mỗi kỳ dự toán cần phải thường xuyên theo dõi, đánh giá tình hình thực hiện dự toán để từ đó xem xét lại các thông tin, cơ sở lập dự toán ngân sách và có những điều chỉnh cần thiết đồng thời rút kinh nghiệm cho lần lập dự toán ngân sách tiếp theo

1.4.2 Trình tự và phương pháp lập dự toán ngân sách

Trong quá trình lập dự toán ngân sách thì dự toán chi ngân sách nhà nước là dự toán được lập đầu tiên và là cơ sở để lập các dự toán khác

Dựa vào đặc điểm, cơ chế hoạt động của mỗi tổ chức mà dự toán ngân sách có thể được lập theo một trong 3 phương pháp sau: phương pháp tiếp cận thông tin từ trên xuống, phương pháp tiếp cận thông tin phản hồi, đàm phán, thương lượng, phương pháp tiếp cận thông tin từ dưới lên

1.4.2.1 Phương pháp tiếp cận thông tin từ trên xuống

Nguồn: Kế toán quản trị, Đại học Kinh tế Tp Hồ Chí Minh, 1993)

Sơ đồ 1.2: Mô hình ấn định thông tin từ trên xuống

Phương pháp tiếp cận thông tin từ trên xuống là phương pháp mà các chỉ tiêu dự toán được định ra từ ban quản lý cấp cao của tổ chưc, sau đó sẽ truyền xuống cấp quản

lý trung gian Sau khi cấp quản lý trung gian tiếp nhận sẽ chuyển xuống cho quản lý cấp cơ sở để làm mục tiêu, kế hoạch trong việc tổ chức hoạt động tại từng bộ phận trong tổ chức

Nhận xét: Mô hình dự toán lập theo phương pháp này mang nặng tính áp đặt từ

quản lý cấp cao xuống nên rất dễ tạo sự bất bình cho các bộ phận trong tổ chức Các chỉ tiêu dự toán do ban quản lý cấp cao chủ quan tự ấn định xuống nên đôi khi sẽ quá cao hay quá thấp so với mức độ hoạt động và năng lực thực tế của từng bộ phận Điều này không khuyến khích việc chung sức hợp tác để tăng năng suất của các bộ phận trong tổ chức Hơn nữa, tâm lý chung của con người là thích làm những gì mình hoạch định hơn là làm những việc do người khác áp đặt, nhất là những áp đặt chưa hợp lý

Khi lập dự toán ngân sách theo mô hình này đòi hỏi nhà quản lý cấp cao phải có tầm nhìn tổng quan, toàn diện về mọi mặt của tổ chức đồng thời phải nắm vững chi tiết hoạt động của từng bộ phận cả về mặt định tính lẫn định lượng Vì vậy, lập dự toán theo mô hình này chỉ thích hợp đối với các tổ chức có quy mô nhỏ, ít có sự phân cấp trong quản lý hoặc được sử dụng trong những trường hợp đặc biệt buộc doanh nghiệp phải tuân thủ theo chỉ đạo của quản lý cấp cao hơn

1.4.2.2 Phương pháp tiếp cận thông tin phản hồi, đàm phán, thương lượng

Quản lý cấp cao

Quản lý cấp

trung gian

Quản lý cấp trung gian

(Nguồn: Kế toán quản trị, Đại học Kinh tế Tp Hồ Chí Minh, 1993)

Sơ đồ 1.3: Mô hình thông tin phản hồi, đàm phán, thương lượng

Dự toán theo mô hình thông tin phản hồi được thực hiện theo quy trình sau: Đầu tiên ban quản lý cấp cao nhất trong tổ chức sẽ ước tính các chỉ tiêu dự toán Kế đến các chỉ tiêu mang tính dự thảo này sẽ được truyền xuống cho cấp quản lý trung gian Trên

cơ sở đó, cấp quản lý trung gian sẽ phân bổ các chỉ tiêu này xuống các đơn vị cấp cơ

sở Bộ phận quản lý cấp cơ sở sẽ căn cứ vào các chỉ tiêu ước tính, khả năng và điều kiện thực tế của mình để xác định các chỉ tiêu dự toán nào có thể thực hiện được và các chỉ tiêu dự toán nào cần giảm bớt hoặc tăng thêm Sau đó, bộ phận quản lý cấp cơ sở sẽ bảo vệ các chỉ tiêu dự toán của mình trước bộ phận quản lý cấp trung gian Bộ phận quản lý cấp trung gian, trên cơ sở tổng hợp các chỉ tiêu dự toán của các bộ phận cấp cơ

sở, kết hợp với kinh nghiệm và tầm nhìn tổng quát toàn diện hơn về hoạt động tại các

bộ phận cấp cơ sở để xác định các chỉ tiêu dự toán có thể thực hiện được của bộ phận mình và tiến hành trình bày và bảo vệ trước bộ phận quản lý cấp cao

Bộ phận quản lý cấp cao trên cơ sở tổng hợp số liệu dự toán từ các bộ phận quản

lý cấp trung gian, kết hợp với tầm nhìn tổng quát, toàn diện về toàn bộ hoạt động của tổ chức sẽ hướng các bộ phận khác nhau đến mục tiêu chung của tổ chức

Bộ phận quản lý cấp cao xét duyệt dự toán thông qua các chỉ tiêu dự toán của bộ phận quản lý cấp trung gian, bộ phận quản lý cấp trung gian xét duyệt thông qua các chỉ tiêu dự toán của quản lý cấp cơ sở Dự toán ngân sách sau khi được xét duyệt sẽ trở thành dự toán ngân sách chính thức và được sử dụng như định hướng hoạt động trong

kỳ kế hoạch của tổ chức

Nhận xét: Lập dự toán theo mô hình này có ưu điểm là huy động được trí tuệ và

kinh nghiệm của tất cả các cấp quản lý trong tổ chức vào quá trình lập dự toán Mô

Quản lý cấp cao

Quản lý cấp

trung gian

Quản lý cấp trung gian

hình dự toán này đã thể hiện được mối liên kết của các cấp quản lý trong quá trình lập

dự toán ngân sách của tổ chức nên dự toán nhiều khả năng có độ tin cậy và chính xác cao Hơn nữa, dự toán được lập trên sự tổng hợp về khả năng và điều kiện cụ thể của các cấp quản lý nên sẽ có tính khả thi cao

Tuy nhiên, nhược điểm của việc lập dự toán theo mô hình này là tốn nhiều thời gian và chi phí cho cả quá trình dự thảo, phản hồi, phê duyệt và chấp thuận Ngoài ra, lập dự toán theo mô hình này đòi hỏi phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa các bộ phận cũng như sự kết hợp của các thành viên trong từng bộ phận Hơn nữa, năng lực và trình

độ của các thành viên cũng có ảnh hưởng đáng kể đến sự phù hợp của các số liệu dự toán, về mặt lý thuyết thì có thể có sự phối hợp nhịp nhàng giữa các cấp cũng như các thành viên trong từng bộ phận, tuy nhiên trong thực tế điều này là rất khó, nhất là đối với các tổ chức có sự phân cấp cao trong quản lý, có số lượng thành viên trong từng bộ phận đông

1.4.2.3 Phương pháp tiếp cận thông tin từ dưới lên

Dự toán theo phương pháp thông tin từ dưới lên được lập từ quản lý cấp thấp nhất đến quản lý cấp cao nhất cụ thể như sau:

Khi tiến hành lập dự toán bộ phận quản lý cấp cơ sở căn cứ vào khả năng và điều kiện của mình để tiến hành lập các chỉ tiêu dự toán, sau đó trình lên quản lý cấp trung gian Quản lý cấp trung gian dựa trên số liệu của cấp cơ sở sẽ tổng hợp lại và trình lên quản lý cấp cao Quản lý cấp cao dựa vào các chỉ tiêu dự toán của quản lý cấp trung gian kết hợp với tầm nhìn tổng quát toàn diện về hoạt động của tổ chức, cùng với việc xem xét các mục tiêu ngắn hạn, chiến lược dài hạn để xét duyệt và thông qua dự toán Khi dự toán sau khi được xét duyệt sẽ được sử dụng chính thức

(Nguồn: Kế toán quản trị, Đại học Kinh tế Tp Hồ Chí Minh, 1993)

Sơ đồ 1.4: Mô hình thông tin từ dưới lên

Nhận xét: Lập dự toán ngân sách theo mô hình này rất thoáng, hầu hết mọi chỉ

tiêu đều được đưa ra bởi những bộ phận chịu trách nhiệm thực hiện dự toán Người trực tiếp thực hiện các hoạt động hàng ngày tham gia vào việc lập dự toán nên số liệu thường phù hợp và rất thực tế Do thực hiện những mục tiêu kế hoạch mà chính mình

đã đề ra hầu hết mọi người đều cảm thấy thoải mái nên làm cho dự toán có tính khả thi cao và dễ hướng mọi người trong tổ chức theo mục tiêu chung Việc để cho các bộ phận tự đề ra các chỉ tiêu dự toán của bộ phận mình sẽ phát huy tích cực tính tự giác của các thành viên trong từng bộ phận, nó buộc mọi người trong doanh nghiệp phấn đấu đạt được kế hoạch do chính mình đề ra Nếu trong quá trình thực hiện dự toán các

bộ phận không đạt được các chỉ tiêu dự toán như trong kế hoạch do chính họ đề ra thì buộc họ phải tự xem xét kiểm tra và không thể đổ lỗi cho nhau Có thể thấy lập dự toán theo mô hình này phát huy tích cực vai trò kiểm tra của dự toán Lập dự toán theo mô hình này không tốn nhiều thời gian và chi phí những khá hiệu quả Mô hình này đặc biệt phụ hợp với các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn có sự phân cấp quản lý cao

Tuy nhiên, nhược điểm của mô hình này là việc để cho các bộ phận tự đề ra các chỉ tiêu dự toán nên có thể xảy ra tình trạng các bộ phận tự đưa ra những chỉ tiêu dự toán thấp hơn năng lực thực sự có thể thực hiện được để dễ dàng đạt được các chỉ tiêu

dự toán Lúc này dự toán không những không phát huy được tính tích cực mà còn làm trì trệ các hoạt động sản xuất kinh doanh, làm lãng phí tài nguyên, năng lực và triệt tiêu hết năng lực tiềm tàng của doanh nghiệp Vì vậy, để phát huy tính tích cực của việc lập

dự toán ngân sách, các nhà quản lý cấp cao cần kiểm tra, cân nhắc kỹ trước khi chấp nhận các chỉ tiêu dự toán do cấp dưới tự đưa ra Nếu còn những nghi ngờ, nhà quản lý cấp cao cần thảo luận, làm rõ trước khi thông qua dự toán

Nhận xét chung: Qua 3 mô hình trên cho thấy mỗi mô hình đều có ưu điểm và

nhược điểm nhất định Vì vậy, tuỳ theo đặc điểm của từng đơn vị mà lựa chọn mô hình

dự toán cho thích hợp Theo phong cách quản lý hiện đại, các đơn vị xem trọng việc nhân viên cùng tham gia vào việc lập dự toán hơn là ép buộc họ thực hiện những chỉ tiêu định sẵn Vì vậy, dự toán theo mô hình thông tin từ dưới lên hiện đang được các đơn vị ưa chuộng và áp dụng

1.5 Quy trình lập và chấp hành dự toán ngân sách nhà nước tại Việt Nam:

Thông tư số 59/2003/TT-BTC Về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng

dẫn thi hành Luật NSNN, Bộ Tài Chính ban hành ngày 23 tháng 6 năm 2003 “Quy

trình dự toán ngân sách nhà nước là quá trình xây dựng và quyết định dự toán thu, chi ngân sách của nhà nước trong thời hạn một năm”

Xây dựng dự toán là khâu quan trọng của quá trình ngân sách, tạo tiền đề, cơ sở cho các khâu tiếp theo Nếu việc xây dựng dự toán ngân sách nhà nước được tiến hành trên cơ sở có đầy đủ căn cứ khoa học và phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh – quốc phòng, bảo đảm đúng tiến độ, thời gian quy định thì việc

tổ chức thực hiện và quyết toán ngân sách nhà nước sẽ có chất lượng hiệu quả hơn Ngược lại nếu quá trình lập dự toán ngân sách nhà nước không được thực hiện tốt thì không những việc thực hiện ngân sách nhà nước thiếu minh bạch, kém hiệu quả mà còn làm cho quá trình quyết toán ngân sách nhà nước gặp nhiều khó khăn, phức tạp Chính vì vậy việc nghiên cứu và áp dụng pháp luật trong hoạt động lập dự toán ngân sách nhất thiết phải được đặt trong mối quan hệ thống nhất, biện chứng với các giai đoạn sau của toàn bộ quá trình ngân sách

Quy trình dự toán ngân sách nhà nước:

- Giai đoạn chuẩn bị:

Việc đầu tiên phải làm trong quá trình lập dự toán ngân sách là làm rõ mục tiêu của tổ chức Dự toán ngân sách phải lấy chiến lược phát triển trung và dài hạn và mục tiêu ngắn hạn của tổ chức làm nền tảng Đối với các đơn vị sau khi xác định rõ ràng mục tiêu, các đơn vị sẽ lập theo mẫu dự toán ngân sách chi tiết bên cạnh các mẫu dự toán ngân sách theo hướng dẫn của Bộ Tài chính Điều này giúp cho lãnh đạo đơn vị

dễ phối hợp với các dự toán ngân sách của các bộ phận trong phòng, cho phép so sánh, kết nối giữa các nội dung một cách dễ dàng Khi mọi thứ đã được chuẩn bị đầy đủ cho việc lập dự toán ngân sách thì trước khi vào soạn thảo cần xem xét lại hệ thống để đảm bảo rằng ngân sách sẽ cung cấp thông tin sát và phù họp với tình hình thực tế

- Giai đoạn lập báo cáo dự toán:

Tiếp theo sau giai đoạn chuẩn bị là giai đoạn lập báo cáo dự toán ngân sách Trước hết, những cá nhân có liên quan trong việc lập dự toán ngân sách phải tập hợp toàn bộ thông tin về các nguồn lực sẵn có trong đơn vị và các yếu tố bên trong và bên ngoài tổ chức tác động đến công tác dự toán ngân sách như cơ sở vật chất, đội ngũ cán bộ v.v đồng thời ước tính các số liệu, trên cơ sở đó soạn thảo các báo cáo dự toán như dự toán thực hiện nhiệm vụ thu, chi ngân sách; dự toán đầu tư phát triển, biên chế

tiền lương; dự toán kinh phí thường xuyên; dự toán vốn huy động đóng góp v.v cho năm kế hoạch

- Giai đoạn theo dõi điều chỉnh:

Trong quá trình thực hiện, đơn vị được điều chỉnh dự toán thu NSNN, dự toán chi đầu tư phát triển và chi hoạt động thường xuyên đã được giao phù hợp với tình hình thực tế của đơn vị, gửi Sở Tài chính, Cục thuế, Sở Kế hoạch & Đầu tư Vì vậy, sau mỗi

kỳ dự toán ngân sách, đơn vị cần phải thường xuyên theo dõi, đánh giá tình hình thực hiện dự toán, từ đó xem xét lại các số liệu, cơ sở xây dựng dự toán ngân sách, điều chỉnh khi cần thiết và rút kinh nghiệm cho lần xây dựng dự toán ngân sách kế tiếp

1.5.1 Lập dự toán Ngân sách nhà nước:

1.5.1.1 Yêu cầu của việc lập dự toán

Thông tư số 59/2003/TT-BTC Về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật NSNN, Bộ Tài Chính ban hành ngày 23 tháng 6 năm 2003 “Dự toán

ngân sách Nhà nước hàng năm được căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng an ninh”

Các khoản thu trong dự toán phải được xác định trên cơ sở tăng trưởng kinh tế, các chỉ tiêu có liên quan và các quy định của pháp luật về thu ngân sách

Các khoản chi ngân sách trong dự toán ngân sách phải được xác định trên cơ sở mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh, quốc phòng Đối với đầu tư phát triển việc xây dựng dự toán phải căn cứ vào quy hoạch, chương trình, dự án đầu tư đã

có quyết định của cấp có thẩm quyền phê duyệt, ưu tiên bố trí đủ vốn phù hợp với tiến

độ triển khai thực hiện các chương trình, dự án Đối với chi thường xuyên, việc xây dựng dự toán phải căn cứ vào nguồn thu từ thuế, phí, lệ phí và tuân theo các chế độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định Đối với trả nợ phải căn cứ vào nghĩa vụ trả nợ của năm dự toán

Dự toán ngân sách huyện được tổ chức xây dựng, tổng hợp từ cơ quan thu, đơn vị

sử dụng ngân sách, đảm bảo đúng thời gian và biểu mẫu quy định

Dự toán Ngân sách huyện phải tổng hợp theo từng lĩnh vực thu, chi, theo cơ cấu giữa chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển, chi trả nợ

1.5.1.2 Căn cứ lập dự toán Ngân sách

Thông tư số 59/2003/TT-BTC Về việc hướng dẫn thực hiện Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06 tháng 6 năm 2003 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật NSNN, Bộ Tài Chính ban hành ngày 23 tháng 6 năm 2003 “Dự toán

Ngân sách nhằm thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội và đảm bảo quốc phòng

an ninh; chỉ tiêu nhiệm vụ của năm kế hoạch và những chỉ tiêu phản ánh quy mô, nhiệm vụ, đặc điểm hoạt động, điều kiện kinh tế - xã hội và tự nhiên”

Để đảm bảo cho việc quản lý Ngân sách được tốt, hiệu quả thì công tác lập dự toán ngân sách huyện đặc biệt chú ý các điểm sau:

Về thu ngân sách phải bám sát các luật, pháp lệnh thuế chế độ thu; chế độ, tiêu chuẩn định mức do cấp có thẩm quyền quyết định; các chế độ chính sách hiện hành làm cơ sở lập dự toán chi Ngân sách

Căn cứ tình hình ước thực hiện thu NSNN năm 2015, Căn cứ chi tiêu tăng thu

theo định hướng của Chính phủ,Căn cứ tình hình lập bộ thuế kinh doanh trên địa bàn, Căn cứ tình hình số dư nợ thuế, Căn cứ nguồn lực huy động, đóng góp của dân, Căn cứ lập bộ kê khai thuế sử dụng đất phi nông nghiệp,Căn cứ nguồn thu khác của địa phương, Căn cứ các chính sách về thuế, thu phí và lệ phí,Căn cứ tỷ lệ phân chia nguồn

thu giữa các cấp.Trường hợp cần sửa đổi, bổ sung phải được nghiên cứu và ban hành

trước thời điểm lập dự toán Ngân sách

Dựa trên cơ sở những quy định về phân cấp quản lý kinh tế - xã hội, phân cấp quản lý Ngân sách Thực hiện đúng theo tỷ lệ phần trăm phân chia các khoản thu và mức bổ sung từ Ngân sách cấp trên

Đối với chi ngân sách:

+ Đối với chi đầu tư phát triển, việc xây dựng dự toán phải căn cứ vào các dự án phù hợp với quy hoạch được duyệt, những dự án có đủ điều kiện bố trí vốn theo quy định của quy chế quản lý vốn đầu tư xây dựng và phù hợp với khả năng bố trí ngân sách hàng năm, kế hoạch tài chính 5 năm; đồng thời ưu tiên bố trí đủ vốn phù hợp với tiến độ triển khai các chương trình, dự án đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt

+ Đối với chi thường xuyên, với việc lập dự toán phải tuân theo các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn định mức do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định trong

đó

Hội đồng nhân dân huyện căn cứ vào định mức phân bổ chi ngân sách địa phương

do Uỷ ban nhân dân tỉnh quy định, ban hành định mức phân bổ dự toán chi ngân sách cho các cơ quan, đơn vị, các xã, phường, thị trấn trực thuộc huyện

Đối với các đơn vị sử dụng ngân sách, phải lập dự toán thu, chi ngân sách thuộc phạm vi chức năng, nhiệm vụ được giao, gửi cơ quan cấp trên trực tiếp Cơ quan quản lý cấp trên trực tiếp (thường không phải là đơn vị dự toán cấp I) xem xét, tổng hợp do đơn

vị cấp dưới trực thuộc gửi đơn vị dự toán cấp I

Các tổ chức được Ngân sách Nhà nước trợ cấp kinh phí phải lập dự toán thu, chi ngân sách phạm vi nhiệm vụ được giao gửi cơ quan Tài chính - Kế hoạch cấp huyện

Đối với các cơ quan hành chính thực hiện chế độ khoán biên chế và kinh phí quản

lý hành chính và các đơn vị sự nghiệp có thu, việc lập dự toán thực hiện theo quy định của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ

+ Đối với chi trả nợ, đảm bảo bố trí trả đủ các khoản nợ đến hạn (kể cả gốc và lãi) theo đúng nghĩa vụ trả

+ Đối với vay bù đắp thiếu hụt Ngân sách Nhà nước, việc lập dự toán phải căn cứ vào cân đối ngân sách, khả năng từng nguồn vay, khả năng trả nợ và mức bội chi ngân sách theo quy định của cấp có thẩm quyền

Sau khi Hội đồng Nhân dân huyện ban hành định mức phân bổ dự toán chi ngân sách, các đơn vị, tổ chức tiến hành xây dựng dự toán chi của đơn vị mình Việc lập dự toán thu chi, ngân sách phải căn cứ vào chức năng nhiệm vụ được giao, căn cứ vào các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền ban hành

1.5.1.3 Nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan tài chính trong quá trình lập dự toán Ngân sách

Hàng năm cùng các cơ quan đơn vị thụ hưởng ngân sách trên địa bàn, Uỷ ban nhân dân cấp dưới thảo luận về dự toán ngân sách Được phép yêu cầu lập lại dự toán

về các khoản thu chưa đúng với khả năng và tình hình thực tế của đơn vị, của Uỷ ban nhân dân cấp dưới Đối với các khoản chi trong dự toán chưa đúng chế độ, tiêu chuẩn định mức, chưa tiết kiệm, chưa phù hợp với khả năng Ngân sách và định hướng phát triển kinh tế - xã hội

Trong quá trình thảo luận để tổng hợp và lập dự toán Ngân sách, nếu còn có ý kiến khác nhau, cơ quan tài chính ở cấp địa phương phải báo ngay cho Uỷ ban nhân dân cùng cấp quyết định

Chủ trì phối hợp với cơ quan thuế và đơn vị khác liên quan trong việc tổng hợp lập dự toán Ngân sách và phương án phân bổ dự toán Ngân sách của cấp mình

Phối hợp với đơn vị ban quản lý dự án đầu tư xây dựng cơ bản, phòng hạ tầng kinh tế trong việc xây dựng và phân bổ dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản cho từng đơn vị, từng dự án, công trình

Tham mưu, đề xuất ý kiến về giải pháp và các phương án cân đối Ngân sách địa phương nhằm tăng cường thực hiện chính sách tăng thu ngân sách, tiết kiệm chi Ngân sách, đảm bảo đúng chế độ chính sách

Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện xem xét dự toán của các đợn vị thuộc ngân sách địa phương, dự toán thu do cơ quan thuế lập, dự toán thu, chi Ngân sách của các

xã, thị trấn xây dựng Tổng hợp trình Uỷ ban nhân dân huyện để báo cáo thường trực Hội đồng Nhân dân xem xét báo cáo Uỷ ban Nhân dân tỉnh, đồng gửi Sở Tài chính, Sở

Kế hoạch - Đầu tư

1.5.1.4 Phân bổ, giao dự toán Ngân sách

Sau khi Uỷ ban nhân dân huyện nhận được quyết định về việc phân bổ dự toán thu, chi ngân sách Nhà nước của Uỷ ban nhân dân tỉnh, phòng Tài chính - Kế hoạch huyện có nhiệm vụ tham mưu giúp cho Uỷ ban nhân dân huyện trình Hội đồng nhân dân huyện ra Nghị quyết phê chuẩn dự toán thu, chi Ngân sách huyện Căn cứ vào Nghị quyết của Hội đồng nhân dân huyện, Uỷ ban nhân dân huyện ra quyết định về việc giao dự toán thu, chi Ngân sách cho từng cơ quan, đơn vị thụ hưởng ngân sách địa phương và dự toán thu, chi Ngân sách cho từng xã, thị trấn

1.5.1.5 Điều chỉnh dự toán Ngân sách

Hàng năm, khi có một số nhiệm vụ phát sinh đột xuất nằm ngoài dự toán tại các

cơ quan đơn vị dự toán Các đơn vị có nhiệm vụ phát sinh tờ trình gửi phòng Tài chính

- Kế hoạch huyện tổng hợp báo cáo Uỷ ban nhân dân huyện xem xét trình Hội đồng Nhân dân dân huyện tại kỳ họp hội đồng nhân dân gần nhất phê duyệt Sau khi có nghị quyết phê chuẩn của Hội đồng nhân dân huyện, Uỷ ban nhân dân huyện ra quyết định điều chỉnh, bổ sung dự toán ngân sách cho các cơ quan đơn vị, các xã , thị trấn

1.5.2 Chấp hành Ngân sách huyện

Sau khi được Uỷ ban nhân dân huyện tiến hành ra quyết định giao dự toán ngân sách cho các đơn vị sử dụng ngân sách trực thuộc Phòng Tài chính - Kế hoạch căn cứ vào quyết định của Uỷ ban nhân dân huyện thông báo phân bổ dự toán ngân sách gửi cho các đơn vị trực thuộc; đồng thời gửi Phòng Tài chính - Kế hoạch, Kho bạc Nhà nước huyện để phối hợp thực hiện

Khi nhận được quyết định của Uỷ ban nhân dân huyện, thông báo của phòng Tài chính - Kế hoạch huyện Các cơ quan đơn vị, các xã, thị trấn tổ chức triển khai ngay công tác thu, chi ngân sách Nhà nước thuộc nhiệm vụ được giao

Về thực hiện nhiệm vụ thu Ngân sách chỉ cơ quan tài chính, cơ quan Thuế, cơ quan Hải Quan và cơ quan khác được Nhà nước giao nhiệm vụ thu ngân sách (Gọi chung là cơ quan Thu) được tổ chức thu Ngân sách Nhà nước

Cơ quan Thu có nhiệm vụ, quyền hạn sau đây:

Phối hợp với các cơ quan Nhà nước hữu quan tổ chức thu đúng pháp luật; chịu sự chỉ đạo, kiểm tra của Uỷ ban nhân dân và sự giám sát của Hội đồng nhân dân về công tác thu Ngân sách tại địa phương; Phối hợp với mặt trận tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên tuyên truyền, vận động tổ chức, cá nhân thực hiện nghiêm chỉnh nghĩa

vụ nộp ngân sách theo quy định của luật Ngân sách Nhà nước và các quy định khác của pháp luật

Tổ chức quản lý, thực hiện thu thuế và các khoản thu khác phải nộp Ngân sách Nhà nước do các tổ chức, cá nhân nộp

Kiểm tra, kiểm soát các nguồn thu của Ngân sách Nhà nước; kiểm tra việc chấp hành thu, nộp Ngân sách Nhà nước và xử lý các hành vi, vi phạm theo quy định của pháp luật

Toàn bộ các khoản thu ngân sách phải được nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước Trong trường hợp đặc biệt, cơ quan thu được phép thu trực tiếp, nhưng phải nộp đầy

đủ, đúng thời hạn vào Kho bạc Nhà nước theo quy định của Bộ Tài chính

Về chi ngân sách căn cứ vào dự toán ngân sách được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ, thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách thực hiện rút kinh phí chi tiêu cho hoạt động của đơn vị mình và phải chịu trách nhiệm về việc quản lý, sử dụng tài sản và Ngân sách Nhà nước theo đúng chính sách chế độ, tiêu chuẩn, định mức dự toán được giao; trường hợp vi phạm sẽ xử lý theo quy định của luật Ngân sách Nhà nước năm

2002 Người phụ trách công tác tài chính, kế toán tại các đơn vị sử dụng Ngân sách có

trách nhiệm thực hiện chế độ quản lý tài chính - ngân sách, chế độ kế toán Nhà nước; thực hiện kiểm tra thường xuyên, định kỳ nhằm phát hiện, ngăn ngừa và kiến nghị thủ trưởng đơn vị, cơ quan tài chính xử lý đối với những trường hợp vi phạm

Các khoản chi thường xuyên theo định kỳ được bố trí kinh phí đều trong năm để chi; các khoản chi có tính chất thời vụ hoặc mua sắm, sửa chữa lớn được bố trí trong thời điểm kinh phí ngân sách đáp ứng được thì thực hiện

Chi đầu tư phát triển phải đảm bảo cấp đúng và đủ theo tiến độ thực hiện trong phạm vi tổng mức dự toán được giao

Đối với những dự án, nhiệm vụ chi quan trọng, đột xuất cấp thiết thì được tạm ứng trước dự toán để thực hiện

Về nhiệm vụ chi cho các chương trình mục tiêu quốc gia; chi mua sắm, sửa chữa lớn, chi sự nghiệp kinh tế, dự toán năm giao cho các đơn vị sử dụng còn được phân theo tiến độ từng quý

Dự toán chi đầu tư xây dựng cơ bản được phân bổ chi tiết theo từng loại và các hạng mục của Mục lục Ngân sách Nhà nước phân bổ bằng thông báo vốn đầu tư Khi phân bổ dự toán ngân sách được giao, cơ quan, đơn vị phân bổ dự toán chi phải đảm bảo bố trí đủ vốn, kinh phí cho các dự án, nhiệm vụ đã được chi ứng trước dự toán nhưng đồng thời phải phân bổ hết dự toán ngân sách được giao Trường hợp có các nhiệm vụ chi chưa xác định được rõ đơn vị thực hiện trong dự toán đầu năm thì được giữ lại để phân bổ sau, nhưng khi phân bổ thì phải gửi cơ quan tài chính cùng cấp

để xem xét

Theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002, nguyên tắc chi trả, thanh toán các khoản chi của Ngân sách Nhà nước là: căn cứ vào dự toán Ngân sách Nhà nước được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi của đơn vị theo đúng tiến độ, tiêu chuẩn, định mức Phòng Tài chính - Kế hoạch và Kho bạc Nhà nước huyện thực hiện chi trả thanh toán các khoản chi có tính chất lương, người cung cấp hành hoá, dịch vụ và người nhận thầu

Thanh toán, chi trả theo dự toán từ Kho bạc Nhà nước huyện

Đối tượng chi trả, thanh toán theo dự toán từ Kho bạc Nhà nước huyện gồm các khoản chi thường xuyên trong dự toán ngân sách được giao của các cơ quan, đơn vị sau:

+ Các cơ quan hành chính Nhà nước

Thanh toán, chi trả bằng hình thức lệnh chi tiền

Một số nhiệm vụ được thanh toán, chi trả theo hình thức lệnh chi tiền gồm có: Chi

hỗ trợ cho các tổ chức kinh tế, xã hội các đơn vị đóng trên địa bàn không thụ hưởng ngân sách địa phương; chi trả nợ, viện trợ; một số khoản chi khác ngân sách

Căn cứ vào dự toán Ngân sách nhà nước được giao và yêu cầu thực hiện nhiệm vụ chi, cơ quan tài chính xem xét, kiểm tra từng yêu cầu, nhiệm vụ chi và nếu có đủ điều kiện thanh toán thì ra lệnh chi trả cho tổ chức, cá nhân được hưởng ngân sách Kho bạc Nhà nước thực hiện tính hợp lý của chứng từ xuất quỹ ngân sách, chuyển khoản hoặc cấp tiền mặt cho các tổ chức, cá nhân được hưởng ngân sách

Thanh toán, chi trả bằng Uỷ nhiệm chi; chi bằng hình thức này đối với các chương trình, dự án của cấp trên uỷ quyền cho cơ quan tài chính cấp dưới thực hiện một số nhiệm vụ chi phát sinh trên địa bàn

Có thể nói tất cả các khoản chi đều có quy định cụ thể, từ đối tượng được chi, quy trình chi trả, thanh toán như việc đôn đốc, kiểm tra, giám sát Quan trọng là trong thực

tế phải nghiêm chỉnh chấp hành theo luật Ngân sách Nhà nước và các quy định của pháp luật, đồng thời sáng tạo trong việc áp dụng vào thực tế Điều này đòi hỏi đội ngũ cán bộ quản lý Nhà nước trên lĩnh vực Tài chính ngân sách phải có trình độ, có lương tâm nghề nghiệp

Trong quá trình chấp hành ngân sách, khi phát sinh các công việc đột xuất như; khắc phục hậu quả thiên tai, dịch hoạ và các nhiệm vụ chi cấp thiết chưa được bố trí hoặc bố trí chưa đủ trong dự toán được giao mà sau khi sắp xếp lại các khoản chi, đơn

vị vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu lập tờ trình báo cáo phòng Tài chính tổng hợp trình

Uỷ ban nhân dân huyện để xử lý

Việc xử lý các khoản chi phát sinh đột xuất trong năm, phòng Tài chính - Kế hoạch huyện tổng hợp trình Uỷ ban nhân dân huyện xem xét điều chỉnh bổ sung dự toán ngân sách Nhà nước trình Hội đồng nhân dân vào kỳ họp gần nhất

Quá trình thực hiện khâu chấp hành dự toán ngân sách huyện, sự giám sát của nhân dân, Hội đồng nhân dân huyện, các cơ quan tài chính cấp trên, nhất là Sở Tài chính tỉnh phải thường xuyên kiểm tra, hướng dẫn công tác quản lý tài chính là một công việc hết sức quan trọng giúp cho Uỷ ban nhân dân huyện phát hiện được những sai sót, kịp thời điều chỉnh cho đúng với các quy định của Nhà nước

1.6 Cơ sở lập dự toán thu – chi ngân sách hàng năm

Do thời gian chọn đề tài nghiên cứu khoa học trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2016 Vì vậy việc lập dự toán ngân sách nhà nước địa phương được thực hiện theo

hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước, bao gồm Luật ngân sách nhà nước số 01/2002/QH11 và hệ thống văn bản pháp quy hướng dẫn như: Nghị định số 60/2003/NĐ-CP, Thông tư số 59/2003/TT- BTC, cùng hệ thống luật pháp khác hỗ trợ như: hệ thống thuế, Luật Xây dựng, Luật Đầu tư đồng thời các hệ thống pháp luật về ngân sách nhà nước cũng là các tiêu chí để đánh giá tính hiệu quả của quy trình thực hiện dự toán

1.6.1 Đánh giá tình hình thực hiện ngân sách năm hiện hành:

1.6.1.1 Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ thu NSNN

Thông tư số 102/2015/TT-BTC Về việc hướng dẫn công tác xây dựng dự toán ngân sách nhà nước năm 2016, Bộ Tài Chính ban hành ngày 30/06/2015 “Căn cứ kết

quả thu NSNN 6 tháng đầu năm, dự báo tình hình sản xuất kinh doanh, diễn biến giá cả thị trường, thực hiện rà soát đánh giá các yếu tố tác động tăng, giảm thu, kiến nghị các giải pháp điều hành thu để phấn đấu hoàn thành vượt mức dự toán thu NSNN đã được Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp huyện thông qua” Khi đánh giá cần tập trung vào các nội dung chủ yếu sau:

- Đánh giá, phân tích kỹ nguyên nhân ảnh hưởng đến thu ngân sách năm hiện hành, tốc độ tăng trưởng kinh tế phục hồi tích cực, nhiều ngành, lĩnh vực có mức tăng trưởng tốt Kết quả thực hiện các chỉ tiêu về sản lượng sản xuất và tiêu thụ của các sản phẩm chủ yếu; giá bán, lợi nhuận; tốc độ tăng trưởng tổng mức bán lẻ hàng hóa và

doanh thu dịch vụ tiêu dùng; mức độ tăng, giảm vốn đầu tư của các thành phần kinh tế; khả năng tiếp cận vốn tín dụng thực hiện các dự án đầu tư mới, đầu tư mở rộng, đầu tư của các doanh nghiệp

- Địa phương chủ động tính toán các tác động làm tăng, giảm thu NSNN theo từng nguyên nhân cụ thể (giá dầu giảm tác động tích cực đến sản xuất kinh doanh; giá điện điều chỉnh tăng làm tăng chi đầu vào; giá các mặt hàng nông, lâm thủy sản giảm; tác động đến hoạt động sản xuất - kinh doanh )

- Đánh giá tình hình triển khai, kết quả thực hiện các biện pháp về thu theo Nghị quyết của Chính phủ, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường chỉ đạo điều hành thực hiện nhiệm vụ tài chính - NSNN; triển khai thực hiện các Luật thuế và nhiệm

vụ thu NSNN theo Nghị quyết của HĐND; miễn, giảm và điều chỉnh thuế suất của cấp

có thẩm quyền (thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế thu nhập cá nhân, thuế giá trị gia tăng, thuế tài nguyên, )

- Đánh giá tình hình xử lý và thu hồi nợ đọng thuế: Đánh giá tình hình xử lý và thu hồi nợ thuế, giảm tỷ lệ nợ đọng thuế năm hiện hành

- Đánh giá tình hình kê khai, hoàn thuế giá trị gia tăng; số hoàn thuế phát sinh theo kê khai của doanh nghiệp trong năm; số dự kiến hoàn cho doanh nghiệp; kiến nghị điều chỉnh cơ chế, chính sách để giảm các yếu tố rủi ro trong công tác quản lý thuế giá trị gia tăng thời gian tới, đặc biệt là các rủi ro trong khâu hoàn thuế

- Đánh giá kết quả phối hợp giữa các cấp, các ngành xử lý vướng mắc phát sinh trong công tác quản lý, đôn đốc và thu NSNN, bán đấu giá tài sản Nhà nước, đấu giá quyền sử dụng đất và tổ chức thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm soát thu hồi

nợ thuế, chống thất thu, chống buôn lậu, chống gian lận thương mại, chống chuyển giá; nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về thuế; đẩy mạnh và đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, hỗ trợ, tư vấn pháp luật về thuế cho doanh nghiệp và cộng đồng xã hội; cải cách các thủ tục hành chính thuế, hải quan tạo thuận lợi cho doanh nghiệp

- Đánh giá kết quả thực hiện thu phí, lệ phí, thu xử phạt vi phạm hành chính 6 tháng và cả năm

1.6.1.2 Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ chi đầu tư phát triển (ĐTPT):

Thông tư số 102/2015/TT-BTC Về việc hướng dẫn công tác xây dựng dự toán ngân sách nhà nước năm 2016, Bộ Tài Chính ban hành ngày 30/06/2015 “Đánh giá

tình hình phân bổ, giao dự toán chi ĐTPT năm: Việc phân bổ dự toán chi ĐTPT cho

các dự án, công trình đã hoàn thành các năm trở về trước chưa bố trí đủ vốn; bố trí vốn đối ứng các dự án sử dụng vốn vay ưu đãi; các công trình, dự án hoàn thành trong năm, các dự án chuyển tiếp và các dự án khởi công mới”

- Thời gian phân bổ và giao kế hoạch cho chủ đầu tư (khớp đúng với chỉ tiêu được giao về tổng mức đầu tư; cơ cấu vốn trong nước, cơ cấu ngành kinh tế)

- Kết quả bố trí dự toán để thu hồi vốn ngân sách ứng trước và thanh toán nợ XDCB thuộc nguồn NSNN

- Đánh giá thực hiện nhiệm vụ chi ĐTPT năm: Đánh giá tình hình lập, thẩm định, phê duyệt chủ trương đầu tư và quyết định đầu tư các dự án và điều chỉnh dự án đầu tư (nếu có) theo quy định của Luật Đầu tư công và các văn bản chỉ đạo điều hành của Thủ tướng Chính phủ; UBND tỉnh, HĐND huyện

- Đánh giá tình hình thực hiện kế hoạch ĐTPT năm bao gồm giá trị khối lượng thực hiện, vốn thanh toán đến hết Quý II/ của năm (gồm thanh toán khối lượng hoàn thành và thanh toán tạm ứng vốn đầu tư), dự kiến khối lượng thực hiện và vốn thanh toán đến 31/12

- Đánh giá tình hình quyết toán dự án đầu tư hoàn thành, trong đó nêu rõ: số dự

án đã hoàn thành nhưng chưa quyết toán theo quy định đến hết tháng 6 của năm và dự kiến đến hết năm; số dự án đã hoàn thành nhưng chưa được quyết toán, nguyên nhân

và giải pháp xử lý

- Đánh giá tình hình huy động, thu hồi và trả nợ các nguồn vốn (kể cả nguồn tạm ứng tồn ngân Kho bạc nhà nước) để thực hiện các dự án, công trình đầu tư cơ sở hạ tầng

1.6.1.3 Đánh giá tình hình thực hiện nhiệm vụ chi thường xuyên

Thông tư số 102/2015/TT-BTC Về việc hướng dẫn công tác xây dựng dự toán ngân sách nhà nước năm 2016, Bộ Tài Chính ban hành ngày 30/06/2015 “Đánh giá

tình hình thực hiện dự toán NSNN 6 tháng đầu năm và dự kiến cả năm theo từng lĩnh vực chi được nhà nước giao cho địa phương, đơn vị trong năm Đánh giá kết quả thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ, các chương trình, dự án của địa phương; những khó khăn, vướng mắc và đề xuất biện pháp xử lý”

- Đánh giá kết quả thực hiện cắt, giảm kinh phí đã giao ( nếu có) trong dự toán đầu năm của các cơ quan đơn vị nhưng chưa phân bổ hoặc đã phân bổ nhưng chưa triển khai thực hiện, chưa phê duyệt dự toán, chưa tổ chức đấu thầu

- Đánh giá kết quả thực hiện và những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong việc thực hiện các nhiệm vụ, cơ chế, chính sách và chế độ chi tiêu đồng thời kiến nghị các giải pháp khắc phục

- Đánh giá việc bố trí chi NSNN thực hiện các cơ chế chính sách phát triển kinh

tế - xã hội, xóa đói giảm nghèo như: chính sách bảo hiểm y tế đối với người nghèo, người dân tộc thiểu số, trẻ em dưới 6 tuổi, hỗ trợ người cận nghèo tham gia bảo hiểm y

tế, hỗ trợ người thuộc hộ gia đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp tham gia bảo hiểm y tế, chính sách bảo hiểm thất nghiệp, tình hình bố trí vốn cho công tác quy hoạch tại địa phương

- Đánh giá tình hình thực hiện chương trình kiên cố hóa kênh mương, giao thông nông thôn, cơ sở hạ tầng làng nghề, hạ tầng thủy sản (bao gồm kết quả thực hiện, kết quả hoàn trả gốc khi đến hạn)

- Đối với một số địa phương có khả năng hụt thu ngân sách, đánh giá việc sắp xếp lại các nhiệm vụ chi theo thứ tự ưu tiên để đưa ra phương án cắt giảm hoặc giãn thời gian thực hiện các nhiệm vụ chi chưa thực sự cần thiết; và các giải pháp thực hiện tương ứng

- Chương trình xây dựng nông thôn mới: Số xã hoàn thành mục tiêu chương trình, kinh phí thực hiện, chi tiết theo từng nguồn (NSTW, NSĐP, vốn trái phiếu Chính phủ, các nguồn huy động khác, )

1.6.2 Dự toán ngân sách năm kế hoạch:

Hiệu quả thực hiện Quy trình xây dựng dự toán NSNN là đảm bảo thời gian quy định của Luật NSNN; thuyết minh về cơ sở pháp lý, chi tiết tính toán và giải trình cụ thể

1.6.2.1 Dự toán thu ngân sách Nhà nước

Thông tư số 102/2015/TT-BTC Về việc hướng dẫn công tác xây dựng dự toán ngân sách nhà nước năm 2016, Bộ Tài Chính ban hành ngày 30/06/2015 “Dự toán thu

NSNN năm tiếp theo phải được xây dựng tích cực và theo đúng chính sách hiện hành, trên cơ sở đánh giá sát khả năng thực hiện thu NSNN năm hiện hành, dự báo tình hình đầu tư, phát triển sản xuất - kinh doanh và hoạt động thương mại, xuất nhập khẩu có tính đến các tác động trong và ngoài nước; tính toán cụ thể các yếu tố tăng, giảm thu do thực hiện các văn bản pháp luật về thuế mới sửa đổi, bổ sung; đồng thời dự kiến số

tăng thu do thực hiện các giải pháp chống thất thu, thu nợ đọng thuế từ các năm trước, các khoản thu được phát hiện qua công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán”

- Trên cơ sở đó, đặt mục tiêu huy động vào NSNN năm từ thuế, phí Dự toán thu nội địa (không kể thu từ tiền sử dụng đất) phấn đấu tăng bình quân tối thiểu theo tỷ lệ

% Chính phủ quy định (loại trừ các yếu tố tăng, giảm thu do thay đổi chính sách) Mức tăng thu cụ thể tùy theo điều kiện, đặc điểm và phù hợp với tốc độ tăng trưởng kinh tế trên địa bàn của địa phương

- Dự toán thu ngân sách nội địa

+ Dự toán thu NSNN trên địa bàn ngoài việc phải đảm bảo các yêu cầu như đã nêu trên, phải tổng hợp toàn bộ các nguồn thu phát sinh trên địa bàn (bao gồm cả số thu ngân sách ở xã, phường, thị trấn) Khi xây dựng dự toán thu NSNN năm phải dựa trên

cơ sở đánh giá đầy đủ thực tế thực hiện năm hiện hành; yêu cầu phấn đấu và khả năng thực hiện và số kiểm tra về dự toán thu hàng năm được cơ quan có thẩm quyền thông báo

+ Dự toán thu phải bảo đảm tính đúng, tính đủ từng lĩnh vực thu, từng sắc thuế theo các quy định của pháp luật về thuế, chế độ thu, pháp luật thu từ xử phạt vi phạm hành chính, trong đó, cần chú ý những chế độ, chính sách thu mới được ban hành sửa đổi, bổ sung và đã có hiệu lực thi hành; hiệu quả từ các hoạt động tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường, chống buôn lậu, gian lận thương mại, phát hiện, ngăn chặn và xử

lý hành vi trốn, lậu thuế, chuyển giá, làm giá

- Các khoản thu được để lại chi theo chế độ (học phí; giá, phí dịch vụ sự nghiệp công; phí, lệ phí và các khoản huy động đóng góp khác)

Các khoản thu sự nghiệp mang tính chất giá dịch vụ kinh doanh của cơ quan, đơn

vị, không thuộc nguồn thu NSNN, không tổng hợp chung vào dự toán thu phí, lệ phí thuộc NSNN, nhưng phải lập dự toán riêng, xây dựng phương án sử dụng gửi cơ quan

có thẩm quyền giám sát theo quy định

1.6.2.2 Dự toán chi ngân sách địa phương

- Xây dựng dự toán chi ĐTPT: Việc xây dựng dự toán chi ĐTPT từ NSNN phải

quán triệt các nguyên tắc sau:

+ Thực hiện theo đúng quy định của Luật Đầu tư công, các văn bản hướng dẫn Luật Đầu tư công, yêu cầu tại các văn bản, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ về xây