ột số giải pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 3 4 tuổi làm quen với tác phẩm văn học thể loại truyện kể

Ngay từ tuổi ấu thơ các em đã được làm quen với giai điệu nhẹ nhàng thiết tha của lời ru, lớnhơn một chút các câu chuyện cổ tích, truyện hiện đại, các tác phẩm thơ, ca dao,đồng dao đã gi

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HÓA

PHÒNG GD&ĐT HOẰNG HÓA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CHO TRẺ MẪU GIÁO 3- 4 TUỔI LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC THỂ LOẠI TRUYỆN KỂ

Người thực hiện: Đỗ Thị Hiền Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường MN Hoằng Hải

SKKN thuộc lĩnh vực: Chuyên môn

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

phẩm văn học cho trẻ

6

3.2 Nghiên cứu tác phẩm 73.3 Chuẩn bị đồ dùng dạy học 83.4 Ứng dụng công nghệ thông tin 93.5 Hệ thống câu hỏi 103.6 Tạo môi trường trong lớp 113.7 Sử dụng nghệ thuật múa rối 133.8 Làm quen mọi nơi mọi lúc 143.9 Thông qua các lớp chuyên đề, tự bồi dưỡng để nâng cao

Phần 1 MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Bác hồ kính yêu của chúng ta đã từng nói:

“Trẻ thơ như búp trên cànhBiết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan”

Đúng như vậy, ở lứa tuổi mầm non tâm hồn trẻ như một trang giấy trắng

vì vậy cần được chăm sóc và giáo dục nhằm phát huy những khả năng của trẻthông qua các hoạt động dạy học giúp trẻ phát triển óc sáng tạo, hình thành nhâncách trẻ

Văn học là món ăn tinh thần không thể thiếu đối với trẻ thơ nhất là lứatuổi mẫu giáo Nó đem lại cho trẻ những hiểu biết đầu tiên về cuộc sống xungquanh trẻ Văn học nuôi dưỡng và phát triển ở trẻ trí tưởng tượng, sáng tạo nghệthuật Vì vậy việc đem tác phẩm văn học đến cho trẻ là một việc rất quan trọng

và cần thiết

Đối với trẻ mẫu giáo, quá trình được tiếp xúc với tác phẩm văn học phải

từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp, để từ đó trẻ bộc lộ khả năng cảm thụvăn học của mình Khả năng cảm thụ đó là sự phát triển trực tiếp của trẻ về cáclĩnh vực: nhận thức - ngôn ngữ - tình cảm xã hội Tuy nhiên khi đưa tác phẩmđến cho trẻ đòi hỏi người giáo viên phải có những suy nghĩ sáng tạo và lựa chọnnhững tác phẩm hay phù hợp với lứa tuổi, có ý nghĩa giáo dục trẻ, để từ đó đưa

ra những phương pháp, biện pháp thích hợp nhằm giúp trẻ phát triển tốt khảnăng cảm thụ tác phẩm văn học

Do nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng đó tôi nhận thấy việc chuẩn

bị đồ dùng tranh ảnh, con rối là không thể thiếu được trong việc nâng cao chấtlượng cho trẻ làm quen văn học Từ đó tôi đã mạnh dạn nghiên cứu cách làmmột số loại rối, làm phim để phục vụ cho giảng dạy đạt kết quả cao Vì trên thực

tế ở các trường mầm non trước đây khi dạy trẻ “Làm quen với tác phẩm văn họcthể loại truyện kể” chủ yếu chỉ sử dụng tranh ảnh, thậm chí còn dạy chay dẫnđến chất lượng giờ dạy đạt chưa cao Trên thực tế đó tôi rất trăn trở suy nghĩ đểtìm ra cách làm một số loại rối , làm phim có lồng tiếng để cho tiết học thêmsinh động, phong phú Từ đó chất lượng tiết học được nâng cao đáp ứng đượcvới yêu cầu của ngành và thực tế phát triển của xã hội

Việc dạy trẻ làm quen văn học rất quan trọng trong việc hình thành nhâncách trẻ ban đầu Thông qua các tác phẩm văn học trẻ cảm nhận được cái hay,cái đẹp trong tác phẩm Qua đó trẻ thích vươn tới học tập và làm theo cái đẹp,cái thiện trong tác phẩm Ngoài ra thông qua tác phẩm văn học trẻ còn được pháttriển ngôn ngữ, trẻ biết diễn đạt những câu hoàn chỉnh, đủ ý, làm quen với ngôn

từ giàu đẹp, rèn luyện cách nói năng mạch lạc, chính là dấu hiệu để trẻ phát triểnngôn ngữ giúp trẻ tập kể chuyện, đọc thơ, có trí nhớ tốt, có tư duy sáng tạo

2 Mục đích nghiên cứu:

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn vấn đề cho trẻ làm quen với tácphẩm vân học để đề suất áp dụng một số giải pháp nâng cao chất lượng cho trẻmẫu giáo 3- 4 tuổi làm quen với văn học thể loại truyện kể

3 Đối tượng nghiên cứu:

Các giải pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫu giáo 3- 4 tuổi làm quenvới văn học thể loại truyện kể

4 Phương pháp nghiên cứu:

Phương pháp nghiêm cứu lý luận, phân tích, tổng hợp

Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Văn học là một loại hình nghệ thuật đến với trẻ từ rất sớm Ngay từ tuổi

ấu thơ các em đã được làm quen với giai điệu nhẹ nhàng thiết tha của lời ru, lớnhơn một chút các câu chuyện cổ tích, truyện hiện đại, các tác phẩm thơ, ca dao,đồng dao đã gieo vào tâm hồn ngây thơ trong trắng của trẻ sự yêu mến thế giớixung quanh, biết tỏ lòng yêu cái thiện, biết căm thù cái ác, từ đó giáo dục trẻbiết ơn ông bà, bố mẹ, anh chị, bạn bè, biết nhường nhịn em nhỏ

Qua tác phẩm văn học thế giới mới của cuộc sống thực tại bao gồm thiênnhiên, xã hội con người được diễn tả một cách đa dạng và độc đáo Văn học nói

về thế giới loài vật, cỏ cây hoa lá, hiện tượng tự nhiên, vũ trụ mà trẻ nhìn thấyđược đồng thời nói về những gì gần gũi xung quanh trẻ như làng quê, cánhđồng, lớp học từ đó trẻ bắt đầu nhận ra có một xã hội ràng buộc con người vớinhau trong tình làng nghĩa xóm, trẻ nhận ra tình cảm yêu thương của ông bà cha

mẹ của người thân đối với trẻ

Từ các câu chuyện, bài thơ, ca dao, đồng dao… giúp trẻ em hiểu vềtruyền thống lao động chiến đấu bền bỉ nhưng vô cùng anh dũng của dân tộc ta,

mở rộng kiến thức cho trẻ về các mối quan hệ xã hội, về phong tục tập quán, vềnhững cảnh đẹp quê hương đất nước để trẻ cảm nhận được mối quan hệ giữangười với người, cảm nhận vẻ đẹp trong các hành động cao thượng của các nhânvật, tạo cho trẻ rung cảm với vẻ đẹp của thiên nhiên, đất nước

Hình tượng văn học có tác động mạnh mẽ lên tình cảm của trẻ, hướngdẫn trẻ những giá trị nội dung, nhệ thuật phong phú trong tác phẩm, khơi gợi ởtrẻ sự dung động, hứng thú đối với văn học, có ấn tượng về những hình tượngnghệ thuật, cái hay, cái đẹp của tác phẩm và thể hiện sự cảm nhận đó qua các

hoạt động mang tính chất văn học như đọc thơ, kể chuyện, chơi trò chơi đóngkịch, cao hơn là sáng tạo ra những bài thơ, câu chuyện theo tưởng tượng củamình, góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách trẻ

Văn học còn đề cập đến hiện tượng siêu nhiên như: thần linh, ông bụt, côtiên, phù thủy và cả những phép màu còn tồn đọng trong tâm thức dân tộc từ đólàm nên sự phong phú hấp dẫn của đời sống tinh thần

Nhờ được nghe, được tiếp xúc với tác phẩm văn học giúp trẻ cảm nhận,trao đổi những điều đã được nghe và bộc lộ suy nghĩ của mình về tác phẩm vìvậy mà ngôn ngữ của trẻ phát triển, trẻ có đủ vốn từ để nói năng lưu loát, diếnđạt gãy gọn biết sử dụng đúng lúc, đúng chỗ, không những thế mà việc dạy trẻlàm quen với những từ ngữ nghệ thuật như từ tượng hình, từ tượng thanh giúptrẻ phát triển trí tưởng tượng, óc quan sát khả năng tư duy độc lập trong suynghĩ

Văn học không những góp phần phát triển toàn diện về đức, trí, thể, mĩ,tình cảm và kỷ năng xã hội, mà còn phát triển ở trẻ hứng thú đọc sách, kĩ năngđọc và kể tác phẩm

Như vây trẻ em được sống trong thế giới cổ tích với những tác phẩm vănhọc sống động, đầy tính nhân văn cùng với lời kể diễn cảm và những hình ảnhđẹp minh họa cho nội dung tác phẩm là con đường tốt nhất nuôi dưỡng tâm hồntrẻ, giúp trẻ lớn khôn và học làm người

Ban chuyên môn đã tạo điều kiện cho tôi và các đồng chí khác được thamgia dự giờ dạy mẫu, dự giờ thao giảng của đồng nghiệp từ đó phần nào tạo điềukiện cho tôi được học hỏi rèn luyện bản thân

Các cháu đều học qua lớp 24-36 tháng tuổi, tỉ lệ các cháu đi học chuyêncần cao, tổng số trẻ trong lớp là 40 trong đó 37 trẻ đi học đều đạt tỉ lệ 90% Hơnnữa đa số phụ huynh đều rất quan tâm đến việc học của con nên tôi đã phối hợpvới phụ huynh trong việc dạy trẻ làm quen tác phẩm văn học

2.2 Khó khăn:

Dạy cả ngày không đủ thời gian để làm rối, truy cập mạng Iternet

Kinh phí còn hạn chế nên việc làm rối, mua máy vi tính cá nhân, không

có máy chụp hình, quay phim để làm tư liệu nên còn gặp nhiều khó khăn

Cơ sở vật chất còn thiếu chưa đáp ứng được nhu cầu đổi mới phương

2.3 Khảo sát thực trạng:

Từ những thực trạng trên tôi đã khảo sát chất lượng đầu năm học

2018-2019 tại lớp tôi phục trách Với tổng số trẻ là 40

(Thời điểm tháng 9 năm 2018).

Dựa vào kết quả khảo sát trên trẻ tôi đã mạnh dạn đưa ra “Một số giải

pháp nâng cao chất lượng cho trẻ mẫm giáo 3- 4 tuổi làm quen với tác phẩm văn học thể loại truyện kể ” Thông qua những biện pháp sau:

3.1 Xây dựng kế hoạch, lựa chọn nội dung làm quen tác phẩm văn học cho trẻ:

Việc xây dựng kế hoạch và lựa chọn nội dung cho trẻ làm quen với cáctác phẩm truyện là việc làm quan trọng của giáo viên Vì việc tập trung vào kếhoạch ngay từ đầu sẽ giúp cô giáo vạch định tốt những công việc định làm trong

suốt cả năm học và quan trọng hơn việc lập kế hoạch sẽ là một công cụ để thúcđẩy mọi hoạt động của cô và trẻ trong lớp.

Hiểu được điều đó bản thân tôi đã dựa vào đặc điểm phát triển tâm sinh

lý của trẻ, dựa vào kế hoạch năm và kế hoạch tháng của tổ chuyên môn, dựa vàomục tiêu chương trình, nội dung chủ đề, điều kiện trang thiết bị đồ dùng của lớp

để xây dựng kế hoạch và lựa chọn nội dung cho trẻ làm quen với tác phẩm vănhọc phù hợp với chủ đề

Ví dụ: Chủ đề Trường mầm non: Thời gian thực hiện từ 6/9-23/9/2018

+ Truyện: Người bạn tốt, thỏ trắng đi học

Ví dụ: Chủ đề Gia đình: Thời gian thực hiện từ 24/10-25/12/2018

+ Truyện: Tích Chu, Cây khế

3.2 Nghiên cứu kỹ tác phẩm truyện:

Để giúp trẻ nâng cao khả năng cảm thụ tác phẩm truyện thì việc tạo cơ hộicho trẻ làm quen với tác phẩm văn học phải thường xuyên Ngay từ đầu năm họcban giám hiệu nhà trường đã trang bị cho lớp nhiều quyển truyện, tập tranh.Ngoài ra bản thân tôi còn sưu tầm các sách văn học, các hoạ báo, tạp chí, lịch

cũ, nguyên liệu cho trẻ tự làm sách để xây dựng một “Góc thư viện” mang nộidung văn học Tại “Góc thư viện” trẻ được xem các tranh truyện, tạp chí, hoạbáo

Để tiết học đạt kết quả cao thì trước hết tôi phải xác định rõ mục đích yêucầu của tác phẩm và phải thuộc tác phẩm Từ đó đưa ra nội dung giáo dục phùhợp với cốt truyện, phù hợp với lứa tuổi của trẻ Bên cạnh đó tôi phải chú ý đếngiọng kể của mình, kể diễn cảm, đúng ngữ điệu của từng nhân vật trong truyện,thể hiện nét mặt cử chỉ, tư thế phù hợp với diễn biến của câu chuyện thì mới thuhút sự chú ý của trẻ Giọng đọc, giọng kể của cô nhịp nhàng, đúng nhịp điệu sẽgiúp trẻ hiểu sâu sắc hơn về nội dung bài thơ, câu chuyện và khả năng cảm thụvăn học của trẻ cũng được nâng cao

Muốn cho trẻ làm quen với một tác phẩm truyện thì tôi phải luôn dànhthời gian để đọc tác phẩm nhiều lần

Lựa chọn nhân vật và cách thể hiện hành động và cử chỉ của nhân vật,muốn câu chuyện được người nghe hiểu nội dung và nhớ nội dung một cách ghinhớ và sâu sắc thì việc lựa chọn nhân vật là cực kỳ quan trọng

Ví dụ: Trong truyện “Cây rau của thỏ út” tôi đã chọn nhân vật Thỏ mẹ và

Góc sách

3.3 Chuẩn bị đồ dùng dạy học:

Nhận thức được tầm quan trọng của đồ dùng trực quan trong việc nângcao chất lượng giáo dục trẻ 3- 4 tuổi làm quen với văn học Vì vậy tôi đã tìm tòi,học tập và suy nghĩ để sáng tạo ra một số đồ dùng, đồ chơi phục vụ chuyên đề,

cụ thể vào các buổi thứ bảy trong tuần tôi cùng với đồng nghiệp tập trung làm

đồ dùng như: Vẽ tranh, làm mô hình rối dẹt, làm tranh nổi, khâu rối tay… Ngoài

ra những sản phẩm khó tôi nhờ sự giúp đỡ của đồng nghiệp để sản phẩm củamình được đẹp mắt và gần gũi hơn

Nhờ có sự đầu tư trên nên đã phát huy tối đa khả năng hoạt động của trẻ,kích thích sự khám phá bằng các giác quan, phát triển trí tò mò ham hiểu biếtcủa trẻ Đó là hiệu quả phấn khởi của việc đầu tư thích đáng vào hoạt động đồchơi, sách tranh truyện của nhà trường góp phần đồng hành cùng tác phẩm vănhọc

Đồ dùng dạy học

3.4 Ứng dụng công nghệ thông tin:

Trong mỗi hoạt động cho trẻ làm quen văn học tôi phải sử dụng nhiềuhình thức hoạt động sinh động để chuyển tải nội dung yêu cầu của bài dạy đếnvới trẻ Hình thức đó phải phù hợp với hoạt động của trẻ, có tính mới lạ với trẻ

Để hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, dù là thơ haytruyện Muốn đạt kết quả cao thì việc đầu tiên tôi cần phải chuẩn bị tốt đồ dùngdạy học, đồ dùng đẹp hấp dẫn sẽ thu hút sự chú ý của trẻ Trước đây tôi thường

sử dụng tranh minh hoạ làm đồ dùng chính trong hoạt động cho trẻ làm quen vớitác phẩm văn học Song với hình thức đổi mới hiện nay, thời đại công nghệ

thông tin nên việc ứng dụng công nghệ thông tin vào bài dạy mang lại kết quảrất cao Biện pháp này luôn gây sự chú ý, tò mò cho trẻ Vì vậy tôi đã mạnh dạnđưa công nghệ thông tin vào giảng dạy trong các tiết học ở lớp sẽ mang lại kếtquả cao

Đơn giản là các hình ảnh đưa vào bài giảng powepoint, sử dụng các hiệuứng, màu sắc phù hợp cũng đã gây sự chú ý của trẻ Những giáo viên có khảnăng sử dụng máy tính thành thạo, họ có thể chuyển các bức tranh có sẵn củabài thơ, câu chuyện thành đoạn phim hoạt hình, hay ta có thể đưa đoạn phimquay sẵn phù hợp với nội dung, như thế rất thu hút và gây hứng thú cho trẻ

Khi dạy trẻ làm quen với tác phẩm văn học cần lựa chọn truyện có nộidung phù hợp với chủ đề: Bản thân tôi phải tìm tòi, sưu tầm ở sách, tập truyệntranh của chương trình lớp 3- 4 tuổi, những truyện, thơ có nội dung phù hợp vớichủ đề ở lứa tuổi của trẻ

Ví dụ: Trong chủ đề “Giao thông” tôi đã chọn truyện “ ô tô con học bài”.

Với câu chuyện “ Ô tô con học bài” tôi đã xây dựng đoạn phim về nộidung câu chuyện, kết hợp lồng giọng kể rất hứng thú làm cho trẻ dễ nhớ nộidung truyện và thấy được nét đặc trưng của các nhân vật

Ứng dụng công nghệ thông tin

3.5 Hệ thống câu hỏi đàm thoại:

Để trẻ cảm nhận, hiểu được nội dung của một tác phẩm văn học thì khôngthể thiếu được hệ thống câu hỏi vì vậy với từng bài dạy tôi đưa ra hệ thống câuhỏi có tính logic từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp để đàm thoại với trẻmột cách sôi nổi theo phương hướng “Lấy trẻ làm trung tâm” để phát huy trí

Ví dụ: Khi kể cho trẻ nghe câu chuyện” Tích Chu” tôi đã chuẩn bị một hệ

thống câu hỏi:

+ Cô vừa kể cho các con nghe câu chuyện có tên là gì?

+ Trong câu chuyện có những ai?

+ Bà đã thương yêu Tích Chu như thế nào ?

+ Vì sao bà bị ốm?

+ Bà ốm bà đã gọi tích chu như thế nào?

+ Tích chu có thương bà không?

+ Vì sao Tích Chu lại không thương bà ?

+ Bà tiên đã nói gì với Tích Chu?

+ Tích Chu đã làm gì để bà trở lại thành người ?

+ Câu chuyện vừa rồi nhắc nhở chúng ta điều gì?

+ Bạn Tích Chu trong truyện đáng khen hay đáng chê?

Như vậy tôi tạo cơ hội hướng dẫn, gợi mở giúp trẻ nhận thức được sâusắc hơn các kiến thức mà tôi chuyền đạt Khi đặt câu hỏi tôi rải đều ở các trẻ, tôichú ý những trẻ chưa trả lời được và những trẻ không chú ý

Để giờ học không bị nhàm chán tôi tạo tư thế thoải mái cho trẻ, khuyếnkhích động viên trẻ trả lời theo sự tiếp thu của mình để lôi cuốn trẻ vào giờ học

Truyện Tích Chu

3.6 Tạo môi trường trong lớp cho trẻ làm quen với truyện kể:

Tôi nhận thức việc xây dựng môi trường giáo dục là rất cần thiết, môitrường giáo dục là học liệu cho trẻ học tập Môi trường giáo dục đa dạng sinhđộng sẽ thu hút sự tích cực của trẻ tham gia vào các hoạt động giáo dục, manglại hiệu quả giáo dục cao

Thực hiện giải pháp này, tôi sưu tầm nhiều hình ảnh, sắp xếp môi trườngkhoa học phù hợp với nhận thức của trẻ, phù hợp với chủ đề để áp dụng cho trẻ

Cô vừa kể cho

con nghe câu

chuyện gì?

Trong câu chuyện có những ai?

hoạt động ở nhiều các hoạt động học có chủ đích hay hoat động vui chơi tìmhiểu trong chủ đề.

Để xây dựng môi trường hiệu quả tôi căn cứ vào nội dung của hoạt độngcho trẻ làm quen với tác phẩm văn học để từ đó tư duy nội dung về môi trườngcần xây dựng ở các không gian cụ thể của lớp để xây dựng góc chơi, góc sách,góc cổ tích, các góc mang đậm màu sắc về nội dung các câu chuyện, bài thơ

* Xây dựng góc cổ tích:

Góc cổ tích là một góc được bố trí lại một không gian hợp lý trong lớp,trong góc tôi xây dựng các hình ảnh, mô hình, cảnh quan về nội dung, về cácnhân vật trong các câu chuyện tạo cho trẻ những cảm nhận mới lạ, có cảm giácthích tìm tòi khám phá

Ví dụ: Ở chủ đề động vật chuẩn bị cho kể chuyện “Chú dê đen”

Tôi xây dựng trong góc cổ tích mô hình về câu chuyện “Chú dê đen” gồmcác mảng mô hình được bố trí hợp lý, dễ quan sát

Như vậy tôi xây dựng, thay đổi các hình ảnh, mô hình theo nội dung bàithơ, câu chuyện mà trẻ sẽ học hoặc đã học để cũng cố