Dạy học văn bản làng (tiết 61,62 NV9 tập 1) theo hướng phát triển năng lực của học sinh

Số giáo viên thường xuyên, chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy-học cũng như sử dụng các phương pháp dạy- học phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh

1 MỞ ĐẦU 1.1 Lí do chọn đề tài:

Nhà văn Nguyễn Đình Thi đã từng viết: “Mỗi tác phẩm lớn như rọi vào bên trong chúng ta một ánh sáng riêng, không bao giờ nhòa đi, ánh sáng ấy bấy giờ biến thành của ta và chiếu tỏa lên mọi việc chúng ta sống, mọi con người ta gặp, làm thay đổi hẳn mắt ta nhìn, óc ta nghĩ Những người nghệ sĩ lớn đem tới cho cả thời đại họ một cách sống của tâm hồn” Lời văn của Nguyễn Đình Thi

đã khái quát được chức năng, giá trị của tác phẩm văn học và vai trò, sứ mệnh của nhà văn, nhà thơ khi sáng tạo tác phẩm nghệ thuật “Mỗi tác phẩm lớn” bao giờ cũng mang dấu ấn của từng giai đoạn,từng thời kì, mở ra trước mắt người đọc những hiểu biết phong phú về cuộc sống xã hội, con người, hướng con người đến những giá trị chân-thiện-mĩ trong cuộc sống “Ánh sáng đẹp” của mỗi tác phẩm chân chính có khả năng kì diệu tác động vào nhận thức, tư tưởng, tình cảm của người đọc; chiếu tỏa soi rọi vào sâu thẳm tâm trí người thưởng thức và

có sức lay động mãnh liệt Những tác phẩm giàu giá trị nhân văn sẽ mang đến cho con người cách sống đẹp, sống có ý nghĩa với chính mình, gia đình và xã hội Để một tác phẩm văn học trong nhà trường phổ thông thấm sâu vào trái tim, suy nghĩ của mỗi học sinh, ngoài tài năng sáng tác của nhà văn, nhà thơ còn phải

kể đến vai trò người thầy Người thầy có vai trò hết sức quan trọng trong mỗi giờ học văn để các em có được nhận thức đúng đắn về môn học, về thế giới khách quan, biết rung động trước cái đẹp, biết yêu thương, căm giận biết sống

có trách nhiệm với cuộc đời

Lâu nay trong nhà trường THCS việc dạy-học Văn theo tinh thần đổi mới, theo hướng tích cực vẫn còn những hạn chế cơ bản Đó là hạn chế về kết quả đạt được trong hoạt động dạy-học Nhiều giáo viên vẫn coi trọng cách truyền thụ tri thức theo phương pháp dạy- học một chiều Số giáo viên thường xuyên, chủ động, sáng tạo trong việc phối hợp các phương pháp dạy-học cũng như sử dụng các phương pháp dạy- học phát huy tính tích cực, tự lực, sáng tạo của học sinh chưa nhiều Việc rèn luyện kỹ năng sống, kỹ năng giải quyết các tình huống thực tiễn cho học sinh thông qua khả năng vận dụng tri thức kết quả còn chưa cao Nhiều giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin vào trong giờ học Văn chưa hợp lý dẫn đến hiệu quả dạy-học trong các giờ học, đặc biệt trong các giờ “Đọc-Hiểu văn bản” chưa có hiệu quả Trong giờ dạy-học chưa chú ý đến tổ chức kiểm tra, đánh giá năng lực thẩm thấu tác phẩm của học sinh nên kết quả học sinh học tập thiên về ghi nhớ, ít quan tâm vận dụng kiến thức Theo phản ánh của nhiều đồng nghiệp có nhiều học sinh trong các giờ kiểm tra không trung thực, nhiều học sinh trong các giờ học trên lớp sử dụng tài liệu để đối phó với thầy cô trong các câu hỏi tìm hiểu bài hoặc làm bài kiểm tra Chính điều đó dẫn đến kỹ năng sống và sống đẹp ở học sinh còn hạn chế, thậm chí còn yếu

Thấm thía được những trở ngại trên của việc dạy -học Văn trong nhà trường phổ thông, bản thân tôi là một giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn này cảm thấy rất trăn trở và quyết tâm tìm ra phương pháp dạy- học phù hợp, hiệu quả, tạo sự hứng thú, lòng say mê học tập của học sinh Trong quá trình giảng

dạy bộ môn Ngữ văn trong nhà trường THCS, tôi mạnh dạn áp dụng những phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực vào bài học để phát huy tối đa hoạt động tích cực của học sinh và nâng cao chất lượng dạy học bộ môn ở từng khối lớp

do mình đảm nhận Hơn thế, trong giờ dạy, tôi đã cố gắng truyền được niềm say

mê, yêu văn đến cho học sinh và giúp các em có cái nhìn thân thiện, đúng đắn hơn về bộ môn đầy tính nhân văn này Từ những lí do trên, tôi chọn đề tài :

“Dạy-học văn bản “Làng” (Ngữ văn 9, tập 1) theo hướng phát triển năng lực của học sinh” để nghiên cứu nhằm góp phần nâng cao trình độ lí luận cho bản

thân và vận dụng linh hoạt các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực trong thực tiễn giảng dạy Đây là một trong những trải nghiệm của bản thân tôi trong việc khai thác đặc trưng thể loại của văn bản và áp dụng công nghệ thông tin vào dạy học nhằm khơi dậy niềm yêu văn của học sinh THCS Trình bày sáng kiến kinh nghiệm này, bản thân rất mong được sự góp ý của các đồng nghiệp để sáng kiến thực sự mang tính khả thi Tôi hy vọng sẽ góp phần cải tiến được phương pháp dạy-học bộ môn Ngữ văn trong nhà trường THCS, giúp học sinh

có được kỹ năng học Văn, kỹ năng vận dụng vốn tri thức có được trong cuộc sống, kỹ năng thẩm thấu cái đẹp, để từ đó biết rõ hơn thế nào là sống đẹp trong cuộc đời! Từ đó, bồi dưỡng nhân cách, giá trị sống: chân-thiện-mĩ cho các em

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Tìm ra một số biện pháp thiết thực, khả thi để phát triển năng lực học sinh Đồng thời, nâng cao chất lượng, hiệu quả trong việc hướng dẫn học sinh tiếp cận, thấm thấu nội dung và đặc sắc nghệ thuật tác phẩm văn học (thể loại truyện ngắn) Từ đó, bồi dưỡng các em ý thức tự giác, chủ động, sáng tạo trong học tập; nâng cao năng lực thẩm mĩ, giáo dục nhân cách cho học sinh

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Để giúp học sinh có phương pháp học tập tốt những tác phẩm văn học

trong nhà trường phổ thông, đặc biệt trong việc tiếp cận, thấm thấu giá trị của truyện ngắn, tôi tiến hành nghiên cứu:

- Phương pháp dạy - học thể loại truyện ngắn

- Phương pháp dạy - học phát triển năng lực

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: Thông qua việc nghiên cứu tài liệu, sách tham khảo liên quan đến đề tài nghiên cứu

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin: Khảo sát năng lực học sinh qua bài viết

- Phương pháp thực nghiệm: Tiến hành qua thực tiễn dạy học

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu, phương pháp kiểm tra, đối chiếu,

so sánh: So sánh, đối chiếu kết quả trước và sau khi vận dụng đề tài

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận:

2.1.1 Phương pháp dạy học phát triển năng lực:

Đổi mới giáo dục là một nhu cầu tất yếu trong công cuộc xây dựng, phát triển đất nước Khi xã hội ngày càng phát triển thì đòi hỏi giáo dục cũng phải có những bước chuyển biến tích cực để đáp ứng phù hợp Đặc biệt trong thời kì kinh tế hội nhập hiện nay, nhiều nước trên thế giới đã có những bước phát triển mạnh về trình độ khoa học kĩ thuật thì vấn đề đặt ra cho ngành giáo dục nước nhà nhiều cơ hội nhưng cũng đầy thách thức Việc đổi mới phương pháp dạy học là một trong những yêu cầu quan trọng hàng đầu để nâng cao chất lượng giáo dục, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển

Hiện nay, đổi mới phương pháp dạy học đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinh học được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên -học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp nhằm phát huy tính tích cực, tự giác,

chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học(sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm

chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy

Như vậy, phương pháp dạy học phát triển năng lực là một phương pháp mới nhằm phát huy tối đa khả năng chiếm lĩnh kiến thức bài học, đồng thời rèn luyện những kĩ năng sống và thái độ sống tích cực ở người học Sử dụng thành công phương pháp dạy học này trong bộ môn Ngữ văn, người dạy sẽ tạo hứng thú cho học sinh trong mỗi lần lên lớp, giúp các em tích cực, chủ động, sáng tạo khi khai thác nội dung tư tưởng của các tác phẩm văn học nghệ thuật và vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn đời sống, biết sống đẹp hơn

2.1.2 Một số vấn đề về nhà văn Kim Lân và truyện ngắn “Làng”:

Kim Lân, tên thật là Nguyễn Văn Tài (1920-2007), tại thôn Phù Lưu (còn có tên gọi làng chợ Dầu), xã Tân Hồng, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh Bắt đầu viết văn và có tác phẩm đăng báo từ những năm 1941-1944, ông được coi là nhà văn thành công về đề tài nông thôn với những con người bé nhỏ và cam phận, những

vẻ đẹp chân quê bình dị và những phong tục tập quán độc đáo của làng quê Bắc

bộ Từng trang viết của nhà văn sinh ra từ đồng ruộng này đều cay xè khói bếp, thơm thơm mùi lúa mới, ngai ngái mùi rơm rạ, bảng lảng những cánh cò chao nhịp Đặc biệt, cũng với chất liệu của đề tài làng quê Việt Nam, nơi những tên

tuổi lớn như Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao… đã khai thác tưởng chừng ở mức thấu triệt, song cũng trên mảnh đất xưa cũ ấy nhà văn Kim Lân cũng đã xây cho mình ngôi nhà rất riêng, rất vững giữa lòng người và thách thức với thời gian

Nhìn một cách hệ thống từ những nhân vật xuất hiện trong các tác phẩm Kim Lân viết trước Cách mạng tháng Tám đến các tác phẩm sau này, người đọc

dễ dàng nhận ra nét riêng của ông là một ngòi bút sâu lắng, cẩn trọng, tỉ mẩn, luôn cố gắng để đi tới tận cùng những nỗi niềm tâm trạng của từng con người, từng số phận riêng để từ đó góp một tiếng nói riêng vào trang sử chung về tâm

tư, tình cảm con người Việt Nam của văn học hiện đại Không chỉ là nhà văn sâu sắc và đa tài, mà nhà văn Kim Lân còn để lại trong lòng khán giả những vai diễn

ấn tượng trong làng điện ảnh Một văn sĩ - nghệ sĩ được nhiều thế hệ, nhiều tầng lớp nhớ tới Kim Lân có vị trí và chiếm được nỗi nhớ khán giả nhiều đến mức các diễn viên chuyên nghiệp, có tiếng cũng khát khao Cũng như viết văn, ông đóng phim rất ít, nhưng vai nào cũng gây được cảm hứng nghệ thuật tốt cho người xem Sự “ít” mà “tinh” trong sáng tạo đa dạng của Kim Lân khiến ông thành “của hiếm”

Truyện ngắn “Làng”, là một trong những tác phẩm tiêu biểu nhất của nhà văn Kim Lân viết về làng quê và những người dân quê Việt Nam sau cách mạng tháng Tám -1945 Truyện ngắn này được sáng tác vào thời kì đầu của

cuộc kháng chiến chống Pháp và được đăng lần đầu trên tạp chí Văn nghệ

năm 1948 Đọc tác phẩm, ta nhận thấy bản lĩnh văn chương của Kim Lân viết về những điều gần gũi, mang tính truyền thống: người nông dân với tình yêu làng quê tha thiết nhưng lại có khả năng khơi dậy nhiều hứng thú cho người đọc và

điều đặc biệt là làm sống dậy trong lòng người đọc “một cách sống của tâm hồn” Nhà văn Kim Lân đã khai thác một trong những nét đẹp đã ăn sâu vào

trong suy nghĩ, tâm hồn của người nông dân Việt Nam tự bao đời: tình yêu làng quê Nhưng cái cách mà nhà văn dẫn người đọc khám phá vẻ đẹp của họ qua từng thời điểm thì thật bất ngờ, hồi hộp và hấp dẫn; đặc biệt, nhà văn đã giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn nét mới trong nhận thức của người nông dân sau cách mạng tháng Tám: tình yêu làng gắn với tình yêu nước và tinh thần kháng chiến Ông Hai - nhân vật chính của truyện là người nông dân có tình yêu làng quê tha thiết, yêu đến mức tôn thờ Ông có thói quen khoe làng Trước Cách mạng, ông khoe sự giàu có, hào nhoáng của làng; sau Cách mạng tháng Tám, ông khoe không khí cách mạng ở làng ông …Ông tin vào ý thức cách mạng của người dân làng ông cũng như thắng lợi tất yếu của cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc Để làm nổi bật được tình yêu làng quê hòa quyện thống nhất với tinh yêu đất nước và tinh thần kháng chiến của nhân vật ông Hai, nhà văn Kim Lân đã đặt nhân vật của mình vào trong tình thế tâm trạng Đó là

“biệt tài” trong nghệ thuật viết truyện ngắn của một nhà văn chân chính, tạo nên tác phẩm có giá trị lay động tâm hồn người đọc, hướng con người đến những tình cảm cao đẹp của cuộc sống

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Một thực trạng rất trăn trở cho người dạy văn ở nhà trường phổ thông

hiện nay là học sinh ngại học bộ môn Ngữ văn , đặc biệt ngại học những văn bản thơ, truyện dài, khó nhớ, khó thuộc Bản thân tôi nhận thấy một điều: học sinh chỉ thích học những văn bản ngắn, vần, dễ thuộc, dễ hiểu và khi giáo viên giảng bài thì các em ghi ít Vì vậy, khi tiếp xúc với những văn bản dài về dung lượng thì các em ít hứng thú Trước thái độ học tập ấy của học sinh, giáo viên cần tìm

ra được những phương pháp dạy học tối ưu nhất để khơi gợi niềm đam mê học văn ở các em, bồi dưỡng cho các em những giá trị làm người cao đẹp mà mỗi tác phẩm nghệ thuật đem lại

Theo tinh thần đổi mới phương pháp dạy - học ở trường trung học nói chung, THCS nói riêng, thì đổi mới phương pháp dạy - học nhằm chú trọng phát triển năng lực của người học Phương pháp dạy-học không chỉ chú ý tích cực hóa học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với những tình huống cuộc sống và nghề nghiệp, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Trong dạy-học phải phát huy tính tích cực, tự giác của người học; hình thành, phát triển năng lực sử dụng sách giáo khoa, năng lực nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin Trên cơ sở đó mà trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy Để có thể đạt được hiệu quả đó, hoạt động day-học phải được áp dụng linh hoạt các phương pháp dạy- học, đó là sự phối hợp giữa các phương pháp dạy-học truyền thống và phương pháp dạy-học theo hướng phát triển năng lực cùng các hình thức tổ chức dạy học phù hợp tùy theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể Coi trọng những giờ dạy học thực hành để trau dồi kiến thức trong thực tiễn, coi trọng việc sử dụng các thiết bị, đồ dùng dạy-học tích cực có hiệu quả

Trong quá trình dạy- học văn một trong những năng lực cần được rèn luyện và cần phải có ở người học là năng lực thưởng thức văn học - năng lực cảm thụ thẩm mỹ Đây là năng lực thể hiện khả năng của mỗi cá nhân trong việc nhận ra các giá trị thẩm mỹ của sự vật, hiện tượng, con người, cuộc sống thông qua những cảm nhận rung động trước cái đẹp và cái thiện, từ đó hướng những suy nghĩ, hành vi của các em theo cái đẹp, cái thiện

Xuất phát từ cơ sở lý luận, từ thực trạng của vấn đề và từ yêu cầu đổi mới dạy-học trong bộ môn Ngữ Văn trong nhà trường THCS nói chung trường THCS Lê Hữu Lập nói riêng mà trong sinh hoạt chuyên môn của nhóm dạy Ngữ Văn trong nhà trường, tôi và đồng nghiệp đã lấy cách thức dạy - học hướng đến năng lực của các em học sinh làm đề tài sinh hoạt, chúng tôi cũng đã soạn giáo

án và lên lớp để thực nghiệm đề tài của mình và đã thu được kết quả tích cực từ

các em học sinh Thực hiện đề tài: Dạy-học văn bản “Làng” (Ngữ văn 9, tập 1) theo hướng phát triển năng lực của học sinh, tôi hy vọng sẽ cải tiến được

nội dung, phương pháp học tập bộ môn Ngữ văn của các em, giúp các em có những cách thức khai thác tác phẩm tích cực, chủ động, sáng tạo Từ đó, các em

sẽ có cái nhìn thân thiện hơn với bộ môn giàu giá trị nhân văn này; đồng thời

yêu thích học văn, tìm được những vẻ đẹp trân quý của văn chương Bởi “Văn học giúp con người hiểu được bản thân mình, nâng cao niềm tin vào bản thân mình và làm nảy nở con người khát vọng hướng tới chân lí” ( Mác xim Go rơ ki)

2.3 Các giải pháp đã thực hiện để giải quyết vấn đề.

Để phát triển năng lực của người học, có rất nhiều nhóm giải pháp khác nhau về những năng lực chung và năng lực chuyên biệt Trong khuôn khổ của sáng kiến, bản thân tôi chỉ trình bày một số giải pháp cơ bản gắn liền với một bài học cụ thể

2.3.1 Tìm hiểu về đặc trưng thể loại truyện ngắn từ đó xác định cách dạy-học: Đọc- hiểu văn bản - một phương pháp dạy học tích cực trong môn học Ngữ văn.

Là một thể loại văn học chuyển tải thông tin bằng phương thức tự sự, truyện ngắn được xây dựng trên những tình huống truyện, trên các sự việc, chi tiết, nhân vật vì vậy đã là truyện phải có cốt truyện, chủ đề tư tưởng Hệ thống nhân vật trong truyện cũng có nhân vật chính, nhân vật phụ Nhân vật chính trong truyện có chức năng giúp nhà văn thể hiện chủ đề tư tưởng còn nhân vật phụ lại giúp cho nhân vật chính hoạt động Khi tiến hành hướng dẫn học sinh khai thác tác phẩm giáo viên phải năm vững đặc điểm thể loại để hướng dẫn các em tìm hiểu truyện Dạy truyện ngắn là dạy cách khai thác cốt truyện, dạy cách chi tiết đắt giá để tìm hiểu giá trị của tác phẩm

Để giải mã được tác phẩm văn học, học sinh cần phải tiếp cận với tác phẩm Khâu tiếp cận đầu tiên là đọc tác phẩm Khi đọc tác phẩm là khi học sinh tự thẩm thấu tác phẩm Có nhiều cách đọc, đọc thầm, đọc to, theo dõi người khác đọc, đọc phân vai, đọc diễn cảm; chọn cách nào là tùy thuộc vào chức năng mỗi phần, mỗi mục, mỗi tác phẩm

Ví dụ: Học sinh có thể đọc thầm, đọc nhanh phần * trong chú thích sách giáo

khoa để tự tìm thông tin về tác giả, tác phẩm một cách sơ lược nhất

Để cảm nhận được những đặc sắc của truyện cả về nội dung và nghệ thuật, việc đọc diễn cảm đóng vai trò quan trọng bởi vì tâm trạng, tình cảm của nhân vật trong truyện được biểu hiện qua ngôn ngữ đối thoại và độc thoại Ví như lời của ông Hai khi thì reo vui, sung sướng (khi nghe những tin tức chiến thắng của quân và dân ta ở phòng thông tin- nơi tản cư), lúc lại đau đớn, xót xa, dằn vặt (khi nghe làng chợ Dầu theo Tây),… Lời của mụ chủ nhà lúc thì trì chiết, nói mát (khi nghe tin làng chợ Dầu theo Tây, có ý định đuổi khéo gia đình ông Hai); khi lại vui vẻ, suồng sã (khi nghe tin làng chợ Dầu không theo giặc) Lời của cu Húc (con trai ông Hai) thể hiện sự hồn nhiên, ngây thơ đúng tâm lí của con trẻ Khi đọc được như vậy có nghĩa là học sinh đã thâm nhập được vào tác phẩm ở một mức độ nào đó

2.3.2 Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực kết hợp với việc ứng dụng công nghệ thông tin`để bài dạy đạt kết quả cao.

-Giáo viên hướng dẫn học sinh tìm kiếm thông tin thể hiện những hiểu biết về tác phẩm thông qua các phương pháp dạy học tích cực

Trong giờ dạy học, giáo viên sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở, nêu vấn đề và xây dựng tình huống giao tiếp để học sinh chủ động tìm hiểu kiến thức bài học

Cụ thể: Khi tìm hiểu thông tin về tác giả: Giáo viên yêu cầu học sinh nắm vững các thông tin sau:

+Kim L©n tªn thËt lµ Nguyễn V¨n Tµi (1920-2007), quª ë huyÖn Tõ S¬n- tØnh

B¾c Ninh Ông quê ở làng Phù Lưu, xã Tân Hồng, huyện Từ Sơn ( làng Phù Lưu, phường Đông Ngàn, thị xã Từ Sơn), tỉnh Bắc Ninh, nay thuộc Hà Nội Do hoàn cảnh gia đình khó khăn, ông chỉ được học hết bậc tiểu học rồi phải đi làm Kim Lân bắt đầu viết truyện ngắn từ năm 1941

+¤ng lµ nhµ v¨n chuyªn viÕt truyÖn ng¾n Vèn g¾n bã, am hiÓu s©u s¾c cuéc sèng ë n«ng th«n nªn Kim L©n hÇu nh chØ viÕt vÒ sinh ho¹t lµng quª vµ c¶nh ngé cña ngêi n«ng d©n

Giáo viên hướng dẫn học sinh tiếp cận tác phẩm thông qua hệ thống câu hỏi gợi mở Những câu hỏi gợi mở là những câu hỏi hướng các em phát hiện ra những đơn vị kiến thức có trong văn bản

Ví dụ: Ở nơi tản cư, ông Hai bộc lộ tình yêu làng qua những biểu hiện nào? Qua những biểu hiện đó, em thấy ông Hai có biểu hiện gì đáng quý của người ông dân Việt Nam?

Những câu hỏi nêu vấn đề là những câu hỏi có tính chất định tính, định lượng có mục đích phát huy tính sáng tạo chủ động của học sinh trong quá trình tìm hiểu tác phẩm Những câu hỏi này vừa có khả năng đánh giá năng lực thẩm thấu tác phẩm của học sinh vừa giúp học sinh làm giàu cảm xúc, tâm hồn các

em, từ đó các em có kỹ năng sống tích cực

Ví dụ: Để làm nổi bật được tính cách, phẩm chất của nhân vật ông Hai, nhà văn Kim Lân đã đặt nhân vật vào hoàn cảnh nào?Nếu đặt mình vào nhân vật ông Hai ở trong tình thế gay cấn đó, em sẽ có những trạng thái cảm xúc như thế nào?Từ đó, em thấy được tài năng gì của nhà văn Kim Lân có“biệt tài” gì trong việc xây dựng hình tượng nhân vật ông Hai để bộ lộ được chủ đề, tư tưởng của tác phẩm?Truyện ngắn đã bồi dưỡng cho em tình cảm gì?.

Ngoài ra, giáo viên có thể sử dụng phương pháp hoạt động nhóm (chia lớp thành từng nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người Tuỳ mục đích, nội dung của vấn đề đặt

ra trong tác phẩm giáo viên giao nhiệm vụ cho nhóm); hoặc sử dụng phương pháp đóng vai (giáo viên cho học sinh sắm vai nhân vật để tạo hứng thú cho bài học, học sinh sẽ nhập vai nhân vật ông Hai trong từng thời điểm khác nhau để thấy rõ diễn biến tâm lí của nhân vật, qua đó học sinh hiểu hơn tấm lòng, tình cảm của người nông dân Việt Nam đối với quê hương, đất nước sau cách mạng tháng Tám; đồng thời bồi dưỡng các em tình yêu xóm làng, yêu tổ quốc…) Việc vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học tích cực này sẽ tạo tâm lí thoải mái cho học sinh khi tiếp cận với tác phẩm văn bản tự sự; đồng thời phát huy năng lực chủ động, sáng tạo của các em trong quá trình lĩnh hội nội dung,

tư tưởng của một tác phẩm nghệ thuật

- Ứng dụng công nghệ thông tin vào giờ dạy - học:

+Trong quá trình tìm hiểu tác giả Kim Lân, giáo viên trình chiếu bức ảnh chân dung của nhà văn để tạo sự hứng thú trong tìm hiểu tác phẩm Hoặc giáo viên có

thể trình chiếu một đoạn clip cảnh nhà văn Kim Lân đóng nhân vật lão Hạc trong bộ phim “Làng Vũ Đại ngày ấy” để học sinh cảm nhận được tài năng của nhà văn Kim Lân trên mọi lĩnh vực hoạt động nghệ thuật

+Tìm hiểu về hoàn cảnh ra đời của tác phẩm, trình chiếu cho các em thấy một

số bức ảnh về con người và làng quê nông thôn Việt Nam trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp để gợi không khí cho bài học

2.3.3 Sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực vào quá trình dạy học nhằm phát triển năng lực của học sinh.

Trong quá trình dạy học, giáo viên sử dụng các kỹ thuật, các hình thức tổ chức dạy học tích cực để phát huy tính năng động, sáng tạo và nâng cao năng cảm nhận nội dung của tác phẩm ở học sinh Cụ thể:

Gv sử dụng kỹ thuật “trình bày một phút” ( câu hỏi tổng kết lại kiến thức để củng cố lại quá trình học tập của học sinh, có thể tiến hành ở giữa tiết học hoặc cuối tiết học về điều quan trọng mà hôm nay các em học là gì?) trong vòng một phút Thực hiện kỹ thuật dạy học này thành công, việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức bài học của học sinh sẽ tốt hơn, khắc sâu kiến thức bài học lâu hơn và có hứng thú khi làm những bài tập làm văn liên quan đến kiến thức truyện ngắn

“Làng”

Ví dụ:

Để tạo hứng thú cho học sinh, thay đổi không khí giờ học thoải mái, nhẹ nhàng hơn, giáo viên sử dụng kỹ thuật “Tia chớp” (huy động sự tham gia của các thành viên đối với một câu hỏi liên quan đến tình huống có vấn đề nhằm cải thiện tình trạng giao tiếp và không khí học tập trong lớp học, thông qua việc các thành viên lần lượt nêu ngắn gọn và nhanh chóng)

Ví dụ: Gv đặt câu hỏi:

Có ý kiến cho rằng: Đặc sắc của truyện ngắn Làng trước hết thể hiện ở cách xây dựng tình huống truyện độc đáo Theo em, tác giả đặt nhân vật ông Hai vào một tình huống như thế nào?

Giáo viên yêu cầu người học trả lời nhanh và ngắn gọn Trong trường hợp, người được hỏi chưa có câu trả lời, giáo viên hãy bỏ qua và chuyển sang hỏi người khác Khi học sinh trả lời đúng, giáo viên có thể tiếp tục nội dung tiếp theo của câu hỏi để học sinh không những nắm vững được tình huống truyện mà còn hiểu được dụng ý của nhà văn khi xây dựng tình huống truyện độc đáo, gây cấn đó Cụ thể:

? Cách tạo dựng tình huống truyện như vậy có tác dụng gì? Nó thể hiện Kim Lân là cây bút viết truyện ngắn như thế nào?

Với cách sử dụng kỹ thuật “Tia chớp” này, giáo viên sẽ tạo được tâm lí thoải mái, sự hứng thú cho học sinh khi tiếp cận nội dung của tác phẩm Nhờ đó, các

em sẽ tích cực xung phong phát biểu xây dựng bài và có thái độ tích cực hơn trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học

Bên cạnh đó, giáo viên có thể sử dụng kỹ thuật “ Lược đồ tư duy” để khái quát nội dung bài học cuối giờ dạy Giáo viên cho học sinh tự thiết kế lược đồ

tư duy, sau đó học sinh trình bày, giáo viên cho học sinh trong lớp nhận xét, giáo viên sẽ đánh giá, bổ sung và trình chiếu lược đồ tư duy mẫu

Với việc sử dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực này, việc tiếp nhận của học sinh về truyện ngắn “Làng” sẽ đầy đủ, sâu sắc hơn; đồng thời khơi gợi sự hứng thú, say mê học tập bộ môn Ngữ văn ở các em Từ những kiến thức tiếp nhận được trong quá trình học, các em sẽ có những kỹ năng sống tốt, thái độ sống đẹp hơn

2.3.4 Giáo án thực nghiệm:

Ngữ văn: Tiết 61,62

Làng

(Kim Lân)

A Mục tiêu cần đạt :

1 Kiến thức:

- Nhân vật, sự việc, cốt truyện trong một tác phẩm truyện hiện đại

- Đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm, sự kết hợp các yếu tố miêu tả, biểu cảm trong văn bản tự sự hiện đại

- Tình yêu làng, yêu nước, tinh thần kháng chiến của người nông dân Việt Nam trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp

2 Kĩ năng.

- Đọc - hiểu văn bản truyện Việt Nam hiện đại được sáng tác trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp

- Vận dụng kiến thức về thể loại và sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong tác phẩm truyện để cảm nhận một văn bản tự sự hiện đại

3 Thái độ.

- Giáo dục tình yêu quê hương đất nước, gắn bó nơi sinh ra, lớn lên với cội nguồn dân tộc

B Chuẩn bị của thầy và trò:

1.Giáo viên:

- Máy chiếu

- Clips trình chiếu bài hát “Làng tôi” của Hồ Bắc

2 H ọ c sinh:

- Đọc văn bản

- Soạn bài ở nhà

C.Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học:

I.Hoạt động khởi động :

1 Ổn định lớp

2 Bài cũ

- Gv kiểm tra phần chuẩn bị bài ở nhà của học sinh

II Bài mới: Giáo viên giới thiệu bài

Mỗi người dân Việt Nam đều mang trong mình hình bóng của một làng quê yêu dấu Yêu làng cũng chính là yêu quê hương, yêu đất nước Tình yêu làng đã đi vào thơ ca như một tình cảm thiêng liêng nhất Làng quê trong kháng chiến cũng

đã đi vào văn học nghệ thuật

Làng tôi xanh bóng tre

Từng tiếng chuông ban chiều

Tiếng chuông nhà thờ rung…

…Nhưng một ngày giặc Pháp tràn qua

Đốt phá tan hoang, quê nhà tôi xơ xác…

Nhân vật ông Hai trong truyện ngắn “Làng” cũng có một tình yêu làng thiêng liêng như thế…

-Gv cho học sinh nghe bài hát “Làng tôi”

-Gv trình chiếu cho các em thấy một số bức ảnh về con người và làng quê nông thôn Việt Nam trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp để gợi không khí cho bài học

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1

- Gv trình chiếu chân dung nhà văn Kim

Lân

? Dựa vào chú thích * hãy nêu 1 số nét

chính về nhà văn Kim Lân?

- Hs trình bày một phút.

- Gv trình chiếu những thông tin về

nhà văn Kim Lân.

I.Tìm hiểu chung:

1.Tác giả:

-Kim L©n tªn thËt lµ Nguyễn V¨n Tµi (1920-2007), quª ë huyÖn Tõ S¬n-tØnh B¾c Ninh

-¤ng lµ nhµ v¨n chuyªn viÕt truyÖn

ng¾n Vèn g¾n bã, am hiÓu s©u s¾c cuéc sèng ë n«ng th«n nªn Kim L©n hÇu nh chØ viÕt vÒ sinh ho¹t lµng quª