Phân tích bảng số liệu thống kê để rút ra nhận xét là một dạng bài tương đối khó,khiến cho nhiều học sinh phải lúng túng trong quá trình làm bài, không biết phảibắt đầu từ đâu, xử lý số
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài
Trong hệ thống các môn học ở trường phổ thông cơ sở, Địa lí là môn họckhông thể thiếu được Nhiệm vụ của môn Địa lí là cung cấp những kiến thức, kỹnăng phổ thông cơ bản thuộc khoa học Địa lý và hình thành năng lực, phẩm chấtcần thiết cho học sinh Nội dung trong sách giáo khoa Địa lý, các kiến thức đượctrình bày thông qua hệ thống các kênh chữ và các kênh hình Muốn học tốt mônĐịa lí, thì ngoài việc nắm chắc các kiến thức thông qua hệ thống kênh chữ, học sinhcòn phải biết khai thác kiến thức thông qua hệ thống kênh hình trong sách giáokhoa Địa lí như bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, biểu đồ, bảng số liệu… Như vậy, cùngvới các loại bản đồ, lược đồ, tranh ảnh, …thì bảng số liệu cũng đã trở thành mộtkênh thông tin quan trọng, không thể thiếu được trong nghiên cứu và học tập mônĐịa lí Bảng số liệu là bảng thể hiện mối quan hệ giữa các số liệu với nhau theomột chủ đề nhất định Các số liệu ở bảng được sắp xếp theo các cột dọc và hàngngang theo các tiêu chí và có mối quan hệ với nhau tạo điều kiện cho việc so sánhmối quan hệ tương giữa chúng theo các mặt cần thiết của bảng thể hiện Bảng sốliệu là những con số cụ thể, con số “ biết nói” dẫn chứng, chứng minh về vấn đề tựnhiên, dân số đặc biệt là kinh tế- xã hội của một khu vực hay một quốc gia, mộtvùng nào đó… phát triển hay không phát triển, làm phong phú nội dung môn học.Những số liệu dùng để đánh giá tình hình phát triển hay chưa phát triển của mộtđịa phương mà trong xã hội nào cũng cần đến nó, đặc biệt là trong nền kinh tế thịtrường hiện nay Vì vậy rèn kĩ năng nhận xét phân tích bảng số liệu thống kê làmột yêu cầu rất cần thiết trong việc dạy – học môn Địa lí
Phân tích bảng số liệu thống kê để rút ra nhận xét là một dạng bài tương đối khó,khiến cho nhiều học sinh phải lúng túng trong quá trình làm bài, không biết phảibắt đầu từ đâu, xử lý số liệu ra sao, phân tích số liệu nào trước, số liệu nàosau, Chính vì vậy mà trong quá trình dạy học giáo viên phải hướng dẫn cho họcsinh nắm vững về kĩ năng này
Qua thực tế giảng dạy và chấm bài học kì theo phân phối chương trình, cũng như
các bài thi học sinh giỏi, tôi nhận thấy rằng đa số các em học sinh ở trường THCSĐông Tiến còn yếu về kĩ năng nhận xét bảng số liệu thống kê, đặc biệt là học sinhkhối 9 khi học về địa lí kinh tế - xã hội, học sinh phải làm việc nhiều với bảng sốliệu, nhưng kĩ năng chưa có nên kết quả trong học tập không cao, thường bị mấtđiểm trong các bài tập nhận xét, phân tích bảng số liệu để giải thích kiến thức hoặc
vẽ biểu đồ Nguyên nhân là do các em còn xem nhẹ bộ môn, xem đây là môn họcthuộc chỉ học lí thuyết là đủ, sẽ đạt điểm cao Đây là quan niệm sai lầm của các em.Trong môn học Địa lí ngoài kiến thức lí thuyết, còn có 30-35 % phần bài tập trong
đó đa số thuộc về phần xử lí số liệu, tính toán nhận xét và vẽ biểu đồ…Vì vậy các
Trang 2em cần phải có kĩ năng để xử lí số liệu bảng thống kê Kĩ năng phân tích số liệuthống kê cho phép đánh giá được mức độ am hiểu, vận dụng kiến thức của ngườihọc vào các trường hợp cụ thể, đánh giá được kĩ năng chọn lọc, xác định kiến thứcđịa lí Để học sinh có thể nhận xét đúng và đủ ý theo yêu cầu của đề bài, khi dạygiáo viên cần phải hướng dẫn học sinh khi phân tích bảng số liệu một cách kĩlưỡng và khoa học, tránh tình trạng dạy chung chung hoặc khi gặp bảng số liệu hỏiqua lo hoặc bỏ qua, dẫn đến các em không hiểu bài, ngại học, cho là bộ môn họcthuộc không cần thiết.
Xuất phát từ những lí do trên tôi quyết định đi tìm giải pháp cho các em trong việc:
“Rèn kĩ năng nhận xét và phân tích bảng số liệu thông kê nhằm nâng cao chất lượng bộ môn Địa lí cho học sinh lớp 9 ở trường THCS Đông Tiến” Để giúp các
em thành thạo về kĩ năng và tạo sự hứng thú trong môn học, ngoài ra còn giúp các
em biết vận dụng vào cuộc sống đọc và phân tích bảng số liệu trong thời kì kinh tếthị trường hiện nay
1.2 Mục đích nghiên cứu
Khi nghiên cứu đề tài này bản thân tôi muốn chia sẻ kinh nghiệm dạy phântích bảng số liệu thống kê nhằm mục đích giúp giáo viên có cách hướng dẫn họcsinh sử dụng số liệu thống kê trong học tập Địa lí 9 Tìm ra các bước tiến hànhgiảng dạy số liệu thống kê, để học sinh học xử lí sử dụng các số liệu thống kê mộtcách thành thạo trong học tập Địa lí, gây hứng thú cho học sinh Qua đó, giúp các
em mở rộng vốn sống rèn luyện tư duy, có cái nhìn đúng đắn về bộ môn, từ đó hìnhthành và phát triển nhân cách cho các em
1.3 Đối tượng nghiên cứu
“Rèn kĩ năng nhận xét và phân tích bảng số liệu thông kê cho học sinh lớp 9 ở trường THCS Đông Tiến nhằm nâng cao chất lượng bộ môn Địa lí”
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện đề tài bản thân tôi đã sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Tham khảo các tài liệu chuyên ngành, qua cácđợt tập huấn để hướng dẫn cho các em trong quá trình khai thác xử lí bảng số liệu
- Phương pháp quan sát thực tiễn: Dự giờ để tìm hiểu kinh nghiệm khai thác xử lí
số liệu trong bảng thống kê của giáo viên và kết quả của giờ học
- Phương pháp thực nghiệm: Nghiên cứu khả năng tiếp cận của học sinh sau quátrình học tập, nghiên cứu giáo án của giáo viên
Trang 3- Phương pháp so sánh: So sánh các phương pháp rèn kĩ năng khai thác kiến thức từbảng số liệu mới với các phương pháp giảng cũ để thấy được hiệu quả của phươngpháp mới.
- Phương pháp chứng minh: Chứng minh bằng số liệu đối chứng cụ thể
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận
2.1.1 Khái niệm:
Bảng số liệu thống kê [1] : là bảng thể hiện mối quan hệ giữa các số liệu với nhau
theo một chủ đề nhất định Các số liệu ở bảng được sắp xếp theo các cột dọc vàhàng ngang theo các tiêu chí và có mối quan hệ với nhau tạo điều kiện cho việc sosánh tương quan giữa chúng theo các mặt cần thiết của bảng thể hiện
2.1.2 Kết cấu của bảng thống kê:
- Ô của bảng dùng để điền số liệu thống kê
- Tiêu đề của bảng: Phản ánh nội dung của bảng và của từng chỉ tiêu trong bảng
* Về nội dung: chia thành 2 phần: Phần chủ để và phần giải thích
- Phần chủ để: Nội dung phần chủ đề nhằm nêu rõ tổng thể nghiên cứu đượcphân thành những bộ phận nào, hoặc mô tả đối tượng nghiên cứu là những đơn vịnào, loại hình gì, tên địa phương hoặc các thời gian nghiên cứu khác nhau Hay nóicách khác, phân chủ đề thể hiện tiêu thức phân tổ các đơn vị tổng thể thành các tổ
Vị trí của phần này thường để ở bên phải phía dưới của bảng (tên của các tiêu đề hàng)
hàng Phần giải thích: Nội dung phần này gồm các chỉ tiêu giải thích về các đặcđiểm của đối tượng nghiên cứu (giải thích phần chủ đề của bảng) Vị trí của phầnnày thường để ở bên trái phía trên của bảng (tên của các cột- tiêu đề cột)
2.1.3 Vai trò của bảng số liệu thống kê:
Trang 4Trong môn học Địa lý, bảng số liệu thống kê trở thành một phần quan trọng khôngthể thiếu Có thể nói, bảng số liệu thống kê là một trong những ngôn ngữ đặc thùcủa khoa học địa lý Chính vì vậy mà kĩ năng nhận xét và phân tích bảng số liệuthống kê đã trở thành một yêu cầu không thể thiếu đối với người dạy và học địa lý.
- Là phương tiện của học sinh trong quá trình nhận thức
- Làm cơ sở để rút ra các nhận xét khái quát hoặc dùng để minh họa, làm rõ cáckiến thức địa lí
- Việc phân tích các số liệu giúp học sinh thu nhận được các kiến thức địa lí cầnthiết
Như vậy, số liệu thống kê [2] là một phương tiện dạy học, góp phần giúp học sinhminh họa, làm rõ kiến thức Mặt khác, số liệu thống kê cũng góp phần giúp họcsinh tìm ra tri thức mới nhờ phân tích số liệu Số liệu thống kê là phương tiện dạyhọc không thể thiếu trong dạy học Địa lí
Rèn kĩ năng sử dụng và phân tích các số liệu là một trong những biện pháp làmtăng vốn hiểu biết về thực tiễn của các em Vì các số liệu không chỉ có trong tài liệuđịa lí mà nó còn được giới thiệu rộng rãi trên các báo, tạp chí, các thông tin đạichúng mà qua đó các em sẽ tự mình phát hiện kiến thức và khắc sâu hơn nội dungbài học Mặt khác nó còn giúp cho giáo viên tổ chức việc dạy học theo đặc trưng bộmôn có hiệu quả Để làm được điều này không phải là một điều đơn giản, đòi hỏingười giáo viên phải thực sự yêu bộ môn, tâm huyết với nghề, đầu tư thời gian, tìmcho mình một giải pháp hiệu quả để giúp học sinh nắm vững kĩ năng nhận xét vàphân tích bảng số liệu thống kê
2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
- Năm 2017-2018 được BGH nhà trường phân công dạy Địa lí khối 9, trướckhi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm, tôi đã tiến hành khảo sát việc qua bài kiểm trachất lượng học kì I Tôi đã thu được kết quả như sau:
Trang 5+ Về giáo viên: Qua thực tế giảng dạy nhiều năm, cũng như đi dự giờ rút kinhnghiệm một số tiết dạy tôi nhận thấy có những tiết giáo viên gặp những phần dạy
có số liệu thống kê rất lúng túng trong truyền đạt cho học sinh hoặc là bỏ qua Từ
đó học sinh sau khi học xong bài không hiểu bài, tiếp thu kiến thức một cách thụđộng, không phát huy được tư duy sáng tạo của học sinh, không đáp ứng được mụctiêu của bài học đề ra Sau đây tôi xin đưa ra một ví dụ điển hình mà qua dự giờcũng như thực dạy không thành công
Ví dụ: Bảng số liệu 9.1 Diện tích rừng nước ta, năm 2000 (nghìn ha) SGK Địa lí 9trang 34
Ví dụ 1: Bảng số liệu 9:1
Diện tích rừng nước ta năm 2000(nghìn ha)
Rừng sản xuất Rừng phòng hộ Rừng đặc dụng Tổng cộng
Làm việc với bảng số liệu này, giáo viên hỏi: Dựa vào bảng 9.1 SGK hãy cho biết
cơ cấu các loại rừng ở nước ta?
Học sinh: Nhìn vào bảng số liệu 9.1 đọc ngay số liệu thô: Rừng sản xuất : 4733nghìn ha; Rừng phòng hộ: 5397 nghìn ha; Rừng đặc dụng: 1442,5 nghìn ha
Với đề bài này thì học sinh trả lời như vậy là chưa đúng với yêu cầu của đề Mà ởđây câu hỏi yêu cầu là cho biêt cơ cấu các loại rừng ở nước ta, thì bắt buộc giáoviên phải hướng dẫn học sinh cách xử lí số liệu tính ra phần trăm (%) Từ đó họcsinh mới nhận xét được cơ cấu các loại rừng của nước ta hiện nay một cách dễ ràng
Ví dụ 2:
Bảng số liệu 27.1 ( Trang 100) Sản lượng thuỷ sản ở vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ năm
2002 (nghìn tấn) Vùng Bắc Trung Bộ Duyên hải Nam Trung Bộ
? So sánh sản lượng thuỷ sản nuôi trồng và khai thác của hai vùng Bắc Trung Bộ
và Duyên hải Nam Trung Bộ?
Học sinh nhìn vào bảng số liệu sẽ nhận xét theo số liệu thô khi chưa tính ra % Nhưvậy là chưa đúng với câu hỏi mà cần phải tính ra % (phần trăm) để so sánh sự phát triển của hai vùng
Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách xử lí số liệu ra % (phần trăm) trước tiên là cần tìm tổng số nuôi trồng và khai thác của toàn miền Trung, do trong bảng số liệu
Trang 6chưa có tổng, sau đó mới tính % (phần trăm).
Như vậy khi đưa ra số liệu giáo viên cần hướng dẫn học sinh khai thác thông tin,
số liệu và xử lí số liệu để biết được các kiến thưc cần tìm trong bảng số liệu là những gì?
Trên đây tôi mới đưa ra một vài ví dụ điển hình của một dạng bài nhận xét bảng
số liệu, trong kĩ năng phân tích, nhận xét bảng số liệu còn có rất nhiều dạng nhưnhận xét về cơ cấu, về tính tốc độ, về so sánh… Mỗi dạng có một cách tính toán
xử lí khác nhau Yêu cầu học sinh phải nắm vững kiến thức các dạng thì mới làmđược
Như vậy qua thực trạng trên tôi thấy rằng dù bất kì dạy môn học nào yêu cầu giáoviên phải nắm vững kiến thức, làm chủ kiến thức, từ đó tìm cho mình một phươngpháp phù hợp nhất để truyền đạt cho học sinh dễ hiểu, dễ nhớ, và phát huy được sựyêu thích bộ môn
+ Về học sinh: Do học sinh và một số phụ huynh quan niệm môn Địa lí là môn phụ,không liên quan đến thi vào 10 hoặc môn học thuộc lòng nên không chịu tư duy.Trên thực tế bộ môn Địa lí là môn kết hợp giữa khoa học tự nhiên và khoa học xãhội, nên đòi hỏi nhiều kĩ năng suy luận, tính toán
Để khắc phục tình trạng trên, tôi mạnh dạn đưa ra các giải pháp về kĩ năngnhận xét và phân tích bảng số liệu thống kê trong dạy học Địa lí lớp 9 như sau
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
2.3.1 Các giải pháp chung.
- Trước hết trong từng bài giảng giáo viên phải chuẩn bị thật chu đáo, giáo viên
phải biết xác định các kĩ năng cần cung cấp cho học sinh, các kiến thức trọng tâm,trọng điểm, và phân biệt đâu là kiến thức cơ bản, trọng tâm, đâu là kiến thức thứyếu, cần những kĩ năng nào để rèn luyện … Từ đó giáo viên lập tiến trình cho bàigiảng thật logic, giúp cho học sinh tiếp thu kiến thức một cách dễ dàng
- Tổ chức cho học sinh khai thác tốt kênh hình, kết hợp kênh chữ, giúp các em chủđộng tiếp nhận kiến thức một cách trọn vẹn, gây hứng thú học tập trong bộ môn
- Quá trình giảng dạy: Giáo viên cần sử dụng hệ thống câu hỏi phù hợp với cả bađối tượng học sinh khá giỏi, trung bình và yếu kém nhằm phát huy trí lực của bađối tượng này Qua hệ thống câu hỏi phát hiện, câu hỏi gợi mở, câu hỏi có tính chấtgiúp các em tư duy tổng hợp Từ đó các em có thể nắm kiến thức một cách chủđộng, phát triển tư duy logic
- Rèn kĩ năng tư duy địa lí, phân tích so sánh, tổng hợp, khái quát xác định các mốiliên hệ địa lí
Trang 7- Sử dụng linh hoạt khéo léo các phương pháp phù hợp với nội dung từng phần,từng bài dạy.
- Đa dạng hóa các hình thức hoạt động của học sinh như: hoạt động nhóm, cá nhân,hoạt động theo cặp, cả lớp… tạo sự hứng thú, chủ động của học sinh trong học tập
2.3.2 Các giải pháp cụ thể:
* Giải pháp 1:
Các bước tổ chức cho học sinh phân tích bảng số liệu thống kê trong sách giáo khoa Địa lí 9
Bước 1: Tổ chức cho học sinh xác định nội dung bảng số liệu thống kê
- Cần nắm vững tên bảng, các tiêu đề của bảng.
- Học sinh đọc yêu cầu của bài Chú ý các tiêu chí cần nhận xét
- Đọc kĩ các cột dọc, ngang của bảng số liệu theo trình tự hợp lí (nếu có)
- Xác định đơn vị tính, thời gian đi kèm số liệu
Bước 2: Tổ chức tiến hành phân tích bảng số liệu thống kê
- Xác định mục đích của việc phân tích bảng số liệu
- Hướng dẫn học sinh tìm ra mối quan hệ của các số liệu
- Tính toán, xử lí, quy đổi từ số liệu thô sang số liệu tinh (%, số lần…) nếu cần
- Phân tích nội dung từng vấn đề, so sánh đối chiếu các số liệu theo cột và theohàng
Bước 3: Tổ chức học sinh tiến hành nhận xét bảng số liệu thống kê
- Từ kết quả phân tích, đưa ra những nhận xét, kết luận cần thiết
- Kết hợp với kênh chữ và kiến thức đã học để lí giải nhận xét
-Vận dụng kiến thức đã học có liên quan tới vấn đề của bài để giải thích, chứngminh
* Giải pháp 2: Tổ chức giảng dạy về phân tích bảng số liệu thống kê Địa lí lớp 9
Để giảng dạy thành công về phân tích bảng số liệu thống kê sách giáo khoa Địa
lí lớp 9 phải thực hiện theo yêu cầu sau:
Trang 8- Giáo viên phải chuẩn bị đầy đủ bảng phụ, lược đồ, tranh ảnh và nghiên cứu kỹ nộidung sách giáo khoa chuẩn bị giáo án.
- Học sinh chuẩn bị đầy đủ theo yêu cầu của giáo viên
Tổ chức cho học sinh học về bảng số liệu thống kê sách giáo khoa Địa lý 9 có thể
áp dụng các phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh như:
- Sử dụng hệ thống câu hỏi, bài tập phù hợp với nội dung bài học và trình độ củahọc sinh
- Sử dụng bảng phụ trong đó chứa đựng được những yêu cầu chủ yếu của câu hỏi,bài toán
- Sử dụng phương pháp hợp tác nhóm nhỏ Giáo viên có thể chia từ 2 đến 5 họcsinh thành cặp hoặc nhóm thảo luận cử ra đại diện nhóm trưởng (tổ chức cho họcsinh thảo luận), thư kí (ghi nội dung thảo luận) Khi sử dụng phương pháp này giáoviên là người tổ chức cho học sinh thảo luận câu hỏi, phân tích bảng số liệu thống
kê theo các bước
* Giải pháp 3: Những điểm cần lưu ý khi rèn kĩ năng sử dụng bảng số liệu thống kê địa lí cho học sinh
- Giáo viên hướng dẫn học sinh không được bỏ qua số liệu nào Trong quá trình
phân tích các số liệu trong bảng, cần phải sử dụng tất cả các dữ liệu của đề ra, tránh
bỏ sót các số liệu dẫn tới cắt nghĩa sai, thiếu ý trong bài làm
- Cần kết hợp giữa số liệu tương đối và tuyệt đối trong quá trình phân tích: Bảng sốliệu có thể là đơn vị tuyệt đối (dùng loại đơn vị tấn, hay m3, tỉ kwh, tỉ đồng ) hoặctương đối ( %) Trong trường hợp đơn vị tuyệt đối cần tính toán ra các đại lượngtương đối thì quá trình phân tích phải đưa ra được hai đại lượng này để minh họa
- Tính toán số liệu theo hai hướng chính: Theo cột dọc và theo cột ngang
+ Hầu hết là có một chiều thể hiện sự tăng trưởng và một chiều thể hiện cơ cấu củađối tượng
+ Sự tăng trưởng của đối tượng là tăng hoặc giảm
+ Sự chuyển dịch cơ cấu của đối tượng là sự thay đổi các thành phần bên trong+ Mọi sự thay đổi về cơ cấu hay sự tăng trưởng phải diễn ra theo chiều thời gian
- Thực hiện nguyên tắc từ tổng quát tới chi tiết, từ khái quát đến cụ thể Các nhậnxét cần tập trung: các giá trị trung bình, giá trị cực đại, cực tiểu, các số liệu có tính
Trang 9chất đột biến, các giá trị này thường so sánh dưới dạng hơn kém (lần hoặc phầntrăm so với tổng số )
- Khái quát mối liên hệ giữa các đối tượng: Cần khai thác mối liên hệ giữa các cột,các hàng
- Cần chú ý phân tích bảng thống kê bao gồm cả minh họa số liệu và giải thích:Mỗi nhận xét trong bài điều phải có số liệu minh họa và giải thích
Nhìn chung, để phân tích một bảng số liệu cần phải huy động kiến thức, tính toánhợp lí tìm ra 2 hoặc 3,4 ý phù hợp với yêu cầu đề ra Điều đó cho thấy không nắmđược kiến thức cơ bản, không nắm vững lí thuyết sẽ không thể phân tích được bảng
số liệu
Sau khi xây dựng được các giải pháp trên tôi áp dụng vào việc giảng dạy bộmôn ở khối 9 năm học 2018-2019 Do điều kiện, thời gian và quy mô có hạn, nêntrong sáng kiến này tôi chỉ đưa ra bốn ví dụ cụ thể về rèn kĩ năng phân tích bảng sốliệu thống kê địa lí như sau:
2.3.3 Một số ví dụ cụ thể về : Rèn kĩ năng phân tích bảng số liệu thống kê trong môn học địa lí lớp 9
Ví dụ 1: BẢNG 2.2 TRANG 9 SGK ĐỊA LÍ 9 BÀI 2 DÂN SỐ VÀ SỰ GIA TĂNG DÂN SỐ
Bảng 2.2 Cơ cấu dân số theo giới tính và theo nhóm tuổi ở Việt Nam ( đơn vị % )
Dựa vào bảng số liệu nhận xét:
- Tính tỉ lệ hai nhóm dân số nam, nữ thời kì 1979- 1999 ?
- Cơ cấu dân số theo nhóm tuổi của nước ta thời kì 1979 -1999 ?
* Mục tiêu:
Trang 10- Qua bảng số liệu học sinh thấy được cơ cấu dân số theo độ tuổi của nước ta đang
có sự thay đổi, tỉ lệ trẻ em giảm xuống, tỉ lệ người trong và trên tuổi lao động tănglên, tỉ số giới tính đang dần tiến tới cân bằng
- Học sinh biết cách khai thác bảng số liệu về dân số
* Các bước tiến hành phân tích bảng số liệu:
Bước 1: Giáo viên yêu cầu HS quan sát bảng số liệu, cho biết bảng số liệu cho ta
biết những gì?
- HS: Bảng số liệu cho ta biết cơ cấu dân số theo giới tính và theo nhóm tuổi ở ViệtNam
? Em hãy xác định yêu cầu của đề bài?
- HS: Tính tỉ lệ hai nhóm dân số nam, nữ và cơ cấu dân số theo nhóm tuổi củanước ta thời kì 1979 -1999 ?
? Các đối tượng thể hiện trong bảng ? Đơn vị tính của bảng?
- HS: Thể hiện 3 nhóm tuổi, thời gian 3 năm ( 1979,1989,1999) Đơn vị tính củabảng là ( % )
Bước 2: Tổ chức học sinh tiến hành phân tích bảng số liệu
Phần này, giáo viên tập trung vào việc giúp học sinh so sánh, nhận xét về cơ cấudân số theo độ tuổi và rút ra kết luận về xu hướng thay đổi cơ cấu theo nhóm tuổi,sau đó mới phân tích về tỉ lệ dân số theo giới tính
Phương pháp: Tổ chức học sinh làm việc cá nhân hoặc theo cặp đôi với nội dung:
- So sánh tỉ lệ của 3 nhóm tuổi?
HS: Nhóm tuổi 15- 59 chiếm tỉ lệ lớn nhất, sau đó đến nhóm 0- 14, thấp nhất lànhóm tuổi trên 60
- Sự thay đổi tỉ lệ của từng nhóm tuổi qua các năm?
HS: 0- 14 tuổi giảm: Nam từ 21,8 % giảm xuống còn 20,1% -> 17,4 %
Trang 11Nữ từ 4,2 % -> 4,2 % tăng lên 4,7 %
- Giữa 2 nhóm dân số nam và nữ nhóm nào có tỉ lệ lớn hơn?
HS: Tỉ lệ nhóm nữ lớn hơn nam, thay đổi theo thời gian
Sự thay đổi giữa tỉ lệ tổng số nam và nữ giảm dần từ 3% -> 2,6% -> 1,4 %
Bước 3: Tổ chức cho học sinh tiến hành nhận xét
? Qua quá trình phân tích trên em rút ra kết luận về cơ cấu dân số theo giới tính vàtheo nhóm tuổi thời kì 1979 -1999
HS: Nước ta là nước có dân số trẻ , cơ cấu dân số theo độ tuổi đang có sự thay đổi,
tỉ lệ dưới tuổi lao động giảm, tỉ lệ người trong và trên tuổi lao động tăng lên.Tỉ lệgiới tính nữ cao hơn nam, đang có xu hướng giảm và tiến tới sự cân bằng
Mặc dù học sinh đã được làm quen với bảng số liệu thống kê ở các lớp dưới,nhưng bảng số liệu 2.2 là một trong những bảng số liệu đầu tiên của chương trìnhĐịa lí lớp 9 nên cần hướng dẫn các em một cách chi tiết như trên, để khi gặp cácbảng số liệu sau các em sẽ hình dung ra các bước khai thác để tìm ra kiến thức,đồng thời làm cơ sở rèn luyện các kĩ năng cao hơn
Ví dụ 2 BẢNG 9.1 TRANG 34 SGK ĐỊA LÍ 9 BÀI 9 SỰ PHÁT TRIỂN VÀ PHÂN
BỐ LÂM NGHIỆP, THỦY SẢN.
Bảng 9.1 Diện tích rừng nước ta, năm 2000 (nghìn ha)
- Biết tỉ lệ của từng loại rừng và độ che phủ của rừng năm 2000
- Học sinh có kĩ năng xử lí và khai thác số liệu về diện tích rừng
* Các bước tiến hành phân tích bảng số liệu
Giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích bảng số liệu 9.1 theo các bước sau:
Bước 1: Giáo viên hướng dẫn học sinh nghiên cứu và xác định yêu cầu đề ra về
phân tích bảng số liệu 9.1
? Đề bài yêu cầu vấn đề gì?
HS: Đề bài yêu cầu nhận xét cơ cấu của các loại rừng
Trang 12GV: Để biết được cơ cấu các loại rừng nước ta, trước hết ta phải biết được nước ta
có mấy loại rừng, sau đó mới phân tích cơ cấu rừng ( xử lí số liệu)
Bước 2: Tổ chức hướng dẫn phân tích bảng số liệu
? Quan sát bảng 9.1 cho biết năm 2000 nước ta có diện tích rừng là bao nhiêu, cónhững loại rừng nào?
- HS: Nước ta có diện tích rừng là: 11.573 nghìn ha với 3 loại rừng: Rừng sản xuất,rừng phòng hộ và rừng đặc dụng
? Xử lí số liệu ra phần trăm ( %)
Giáo viên hướng dẫn học sinh cách xử lý số liệu thống kê từ bảng 9.1 sáchgiáo khoa trang 34 Đối với xử lý số liệu ra phần trăm (%) thì lấy từng thành phầntrong bảng số liệu 9.1 chia cho tổng số trong bảng 9.1 sau đó nhân với 100 Ví dụ
Tính % của rừng phòng hộ và rừng đặc dụng làm tương tự như trên
Phương pháp: HS làm việc nhóm theo hướng dẫn của giáo viên
- Học sinh xử lý số liệu và báo cáo kết quả.
- Giáo viên phân lớp thành 2 nhóm để tính %
- Giáo viên treo bảng phụ, học sinh lên điền sau khi đã tính xong phần trăm % cácloại rừng
- Giáo viên chuẩn xác kiến thức theo bảng phụ như sau:
Bảng 9.1: Diện tích rừng nước ta, năm 2000 (đơn vị : %)
0,11573
x 100 = 35,1%