Ở bậc tiểu học các môn học nhằm cung cấp cho học sinh những tri thức sơ đẳng về các chuẩn mực hành vi xã hội chủ nghĩa gắn với những kinh nghiệm đạo đức để từ đó giúp học sinh hình thành
Trang 11 MỞ ĐẦU
1.1 Lí do chọn đề tài :
Xuất phát từ tình hình thực tế hiện nay: Nhiều học sinh thụ động trong cuộc sống, trong xử lí tình huống ứng xử, từ năm học 2010-2011, Bộ Giáo dục
và Đào tạo đã đưa vào chương trình giảng dạy cấp Tiểu học một nội dung mới,
đó là giáo dục kĩ năng sống cho học sinh, nội dung này được triển khai lồng ghép với các môn học khác
Kĩ năng sống là những kĩ năng tâm lí- xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồn tại và thích ứng với cuộc sống, giúp cho con người vững vàng trước cuộc sống
có nhiều thách thức nhưng cũng có nhiều cơ hội trong thực tại Kĩ năng sống đơn giản là tất cả điều cần thiết, chúng ta phải biết để có được khả năng thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống
Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học là một việc làm rất quan trọng
và cần thiết nhằm góp phần đào tạo “con người mới” với đầy đủ các mặt “đức, trí, thể, mĩ”; “ nhân, lễ, nghĩa, trí, tín”, nó gắn liền với bốn trụ cột của giáo dục: Học để biết, học để làm, học để chung sống và học để khẳng định mình Điều đó giúp các em tự tin, chủ động ứng xử linh hoạt các tình huống trong cuộc sống Trong sự phát triển nhân cách của học sinh, việc rèn luyện kĩ năng sống là đảm bảo cho học sinh có được bản lĩnh rõ ràng về nhân cách toàn diện Nếu không rèn kĩ năng sống thì không những sự ứng xử trong các tình huống sẽ phức tạp, gặp khó khăn, thậm chí mắc phải sai lầm, mà việc hình thành nhân cách toàn diện của trẻ bị hạn chế, phiến diện, việc xây dựng những thói quen hành vi
dễ rơi vào chủ nghĩa hình thức máy móc lí trí và tình cảm không thống nhất với nhau đó là lời nói không đi đôi với việc làm thì dẫn đến hiện tượng lệch lạc về nhân cách
Ở bậc tiểu học các môn học nhằm cung cấp cho học sinh những tri thức sơ đẳng về các chuẩn mực hành vi xã hội chủ nghĩa gắn với những kinh nghiệm đạo đức để từ đó giúp học sinh hình thành kĩ năng sống, biết phân biệt đúng sai làm theo cái đúng, ủng hộ cái đúng, đấu tranh với những biểu hiện sai trái, xấu
xa, thôi thúc các em hành động theo chuẩn mực đạo đức và thói quen đạo đức chính vì vậy việc rèn kĩ năng sống ở bậc tiểu học là một nhiệm vụ quan trọng
mà người làm công tác giáo dục cần quan tâm
Việc quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học ở trường học, đối với các nhà quản lý hiện nay cũng gặp rất nhiều khó khăn trong viêc tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho học sinh khi hành lang pháp lý, công tác xã hội hóa cho hoạt động này còn nhiều bất cập Nếu như không hiểu rõ đối tượng mình đang quản lý từ giáo viên đến học sinh, không tìm hiểu kỹ thực trạng của địa bàn nơi mình đang quản lý thì sẽ dẫn đến một kết quả không như mong muốn Một mặt, nhà quản lý cũng cần phải nghiên cứu để tổ chức các hoạt động giáo dục kỹ năng sống thông qua các hoạt động dạy học, các phong trào hoạt động ngoại khóa, hoạt động đoàn thể sao cho thật phong phú, đa dạng; quan trọng nhất là phải mang tính thiết thực và thật gần gũi với các em
Trang 2Làm sao để các em có thể vận dụng được các kỹ năng sống ở mọi lúc, mọi nơi
và hình thành được ý thức sống đẹp- sống đúng- sống vì mình và vì mọi người Đồng thời, nhà quản lý cũng cần phải có những giải pháp giúp cho đội ngũ giáo viên hiểu và thấy rõ được tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng sống cho các em học sinh ở lứa tuổi tiểu học Bởi vậy nhiều giáo viên còn thấy lúng túng,
bỡ ngỡ, gặp nhiều khó khăn trong việc xác địmh tên gọi kĩ năng, cũng như cách tiến hành dạy học Là người phụ trách chuyên môn của nhà trường, tôi rất quan tâm đến vấn đề này, theo quan điểm của tôi, nội dung giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học không chỉ được tích hợp ở các môn học mà nó còn thể hiện rất
rõ nét ở các hoạt động ngoài giờ lên lớp Trước thực trạng và yêu cầu trên với mong muốn rằng học sinh của trường mình sẽ tự tin hơn trong học tập cũng như
trong giao tiếp hằng ngày, tôi đã chọn và nghiên cứu: “Một số giải pháp chỉ đạo dạy kĩ năng sống cho học sinh trường Tiểu học Đông Tân”
1.2 Mục đích nghiên cứu:
Nhằm giúp đội ngũ giáo viên nâng cao nhận thức về “Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học” Thông qua dạy học, giúp giáo viên vận dụng đúng mực và sáng tạo các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học nhằm phát huy
sự vận dụng các kĩ năng của học sinh vào học tập cũng như trong cuộc sống.Vận dụng linh hoạt các hình thức tổ chức khuyến khích học sinh vận dụng có hiệu quả các kĩ năng của các em
Trên cơ sở nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực trạng dạy học kĩ năng sống cho học sinh trường Tiểu học Đông Tân- Thành phố Thanh Hoá, từ đó đề xuất các biện pháp chỉ đạo dạy học, góp phần nâng cao hiệu quả việc dạy kĩ năng
sống cho học sinh ở trường Tiểu học.
1.3 Đối tượng nghiên cứu :
- Giáo viên, học sinh trường Tiểu học Đông Tân
- Nâng cao hiệu quả công tác về việc giáo dục kĩ năng sống cho giáo viên
và học sinh trường tiểu học đông Tân
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp phỏng vấn, hỏi đáp, điều tra
- Phương pháp xây dựng cơ sở lí thuyết
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế, thu thập thông tin
- Phương pháp phân tích, thống kê, xử lí số liệu
2 NỘI DUNG
2.1 Cơ sở lý luận của vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Tiểu học
hiện nay
Thực hiện nghị quyết số 40/2008/CT- BGDĐT ngày 22 tháng 7 năm 2008 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc phát động phong trào thi đua: “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các trường phổ thông , trong đó
có nội dung: Rèn kĩ năng sống cho học sinh phù hợp với lứa tuổi;
Trang 3Căn cứ nhiệm vụ năm học 2018-2019 của ngành về việc chú trọng: Rèn kĩ năng sống cho học sinh;
Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh là một việc làm hết sức cần thiết của
xã hội, trong đó trách nhiệm lớn lao nhất là từ phía nhà trường, các em học sinh không chỉ biết học giỏi về kiến thức mà còn phải được tôi luyện những kĩ năng sống qua đó tạo cho các em có một môi trường lành mạnh, an toàn, tích cực, vui
vẻ để trang bị cho các em vốn kiến thức, kĩ năng, giá trị sống để tự tin bước vào đời
Ngày nay học sinh rất ít có hoài bão, ước mơ Phụ huynh vì bận nhiều công việc nên ít quan tâm giúp đỡ con em trong các hoạt động cần thiết, làm cho các em rất rụt rè, thiếu tự tin khi giao tiếp hoặc ngại tham gia vào các hoạt động tập thể Bên cạnh đó, những trò chơi điện tử hoặc hệ thông ảo trên Internet lại đang phát triển rất ồ ạt khiến học sinh bị cuốn hút vào theo Chính những điều này đã làm cho các em xa lánh với môi trường sống thực tế và thiếu sự tương tác giữa con người với con người, kĩ năng xã hội của học sinh ngày càng kém Điều này dẫn đến tình trạng học sinh trở nên ích kỉ, không quan tâm đến cộng đồng Câu hỏi mà những người quan tâm đến giáo dục thế hệ trẻ thường đặt ra là ngoài những kiến thức phổ thông về Toán, khoa học, tiếng việt, học sinh cần học những điều gì để giúp các em hội nhập với xã hội, lớn lên, trưởng thành và trở thành những công dân có ích cho cộng đồng Vì thế, đây cũng là nỗi quan tâm,
lo lắng, trăn trở đặt ra cho những người làm công tác giáo dục như chúng ta
2.2 Thực trạng của vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trường Tiểu
học Đông Tân
a Tình hình địa phương :
Xã Đông Tân nằm vắt ngang hai quốc lộ 45 và quốc lộ 47 Phía đông giáp phường Phú Sơn và phường An hoạch Thành phố Thanh hóa Phía nam giáp phường An Hoạch, thành phố Thanh Hóa Phía tây giáp các xã Đông
thành phố Thanh Hóa.Toàn xã có 9820 hộ, 712 nhân khẩu, 7 nhà văn hoá, 11 chi
bộ Đảng Đông Tân là xã thuần nông Nhân dân chủ yếu sống bằng nghề nông truyền thống, đời sống còn nhiều khó khăn Những năm trở lại đây Đông Tân đang phát triển về kinh tế, văn hoá, an ninh chính trị được giữ vững, giáo dục được quan tâm Trường Mầm Non đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1, Trường Tiểu học đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1; Trường THCS đang xây dựng trường chuẩn Quốc gia mức độ1 Xã Đông Tân được công nhận Nông thôn mới vào tháng 12 năm 2018 Đảng bộ và nhân dân địa phương luôn quan tâm đến giáo dục , tạo điều kiện về cơ sở vật chất cũng như tinh thần cho các cán bộ giáo viên và học sinh hoàn thành tốt nhiệm vụ
b.Tình hình nhà trường:
Trường Tiểu học Đông Tân là đơn vị có bề dày thành tích, 11 năm liên tục đạt
“Tập thể lao động xuất sắc” Đội ngũ giáo viên có trình độ đào tạo trên chuẩn cao, trẻ, khoẻ, nhiệt tình, yêu nghề, có trách nhiệm trong công việc, có ý thức vươn lên.Tập thể sư phạm đoàn kết nhất trí cao Nhà trường luôn nhận được sự quan tâm,
Trang 4tạo điều kiện của cấp ủy Đảng và chính quyền, sự chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục, sự hỗ trợ tận tình của các ban ngành, đoàn thể, các tổ chức xã hội, của phụ huynh học sinh
- Cơ cấu tổ chức: Tổng số cán bộ giáo viên nhân viên: 25 đ/c Trong đó ban giám hiệu: Hiệu trưởng (Thạc sĩ) và 02 Phó hiệu trưởng ( 01 thạc sĩ, 01 đại học) Giáo viên: 20 đồng chí (trong đó: 17 nữ, 3 nam), trình độ đạt chuẩn và trên chuẩn 100%
- Năm học 2018-2019: Số lớp: 16 lớp; Số học sinh : 568 em; HS dân tộc:
01 em; Huy động ra lớp đạt 100%, huy động trẻ 6 tuổi vào lớp 1 đạt 100%
Đa số giáo viên đạt trình độ chuẩn và trên chuẩn nên việc tiếp cận với những nội dung và phương pháp dạy học theo hướng đổi mới tương đối thuận lợi.Trong những năm gần đây, công tác xã hội hoá giáo dục được đẩy mạnh, cùng với sự cố gắng của đội ngũ giáo viên, chất lượng giáo dục của nhà trường đang từng bước đi lên cùng với sự tự tin hơn của học sinh trong học tập cũng như trong cuộc sống
c Thực trạng của vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
Từ năm học 2008-2009, Bộ Giáo dục- Đào tạo đã phát động phong trào “ Xây dựng trường học thân thiện- học sinh tích cực”, với yêu cầu tăng cường sự tham gia một cách hứng thú của học sinh trong các hoạt động giáo dục trong nhà trường và tại cộng đồng với thái độ tự giác, chủ động và ý thức sáng tạo
Đa số giáo viên đều nhận thức được rằng: Kĩ năng sống là những trải nghiệm hiệu quả nhất, giúp giải quyết hoặc đáp ứng các nhu cầu cụ thể trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của con người Kĩ năng sống được chia làm hai loại: Kĩ năng cơ bản và kĩ năng nâng cao
Kĩ năng cơ bản gồm: Kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, múa, hát, chạy, nhảy đi, đứng,…
Kĩ năng nâng cao là sự kế thừa và phát triển các kĩ năng cơ bản dưới một dạng thức mở hơn Nó bao gồm: Các kĩ năng tư duy logic, sáng tạo, suy nghĩ nhiều chiều, phân tích, tổng hợp, so sánh, nêu khái niệm, đặt câu hỏi,…Có thể chia các kĩ năng nâng cao thành hai nhóm:
Nhóm kĩ năng giao tiếp - hòa nhập cuộc sống: Các em biết giới thiệu về bản thân, về gia đình, về trường lớp học và bạn bè thầy cô giáo; Biết chào hỏi lễ phép trong nhà trường, ở nhà và nơi cộng đồng; Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi; Biết phân biệt hành vi đúng sai, phòng tránh tai nạn- Đây là kĩ năng quan trọng mà không phải em nào cũng xử lí được nếu không được rèn luyện thường ngày Nhóm kĩ năng học tập, lao động - vui chơi giải trí: Các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, kĩ năng quan sát, kĩ năng đưa ra ý kiến chia sẻ trong nhóm bạn; Kĩ năng giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh chung; Kĩ năng kiểm soát tình cảm - kĩ năng kìm chế thói hư tật xấu, sở thích cá nhân có hại cho bản thân và người khác; Kĩ năng hoạt động nhóm trong học tập vui chơi và lao động
Tuy nhiên, thực tế việc rèn kĩ năng sống cho học sinh còn nhiều hạn chế và chưa có nét chuyển biến, nguyên do chính là trong tư tưởng của giáo viên cũng
Trang 5như của phụ huynh chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức, việc rèn kĩ năng sống cho học sinh còn chiếu lệ, giáo viên chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc rèn kĩ năng sống cho học sinh lớp mình đang dạy Về vấn đề này, tôi nghĩ không chỉ mình giáo viên trường tôi mà hầu như đối với giáo viên nói chung và cùng với một số ít cán bộ quản lí Trong sinh hoạt chuyên môn,vấn đề này cũng được đưa ra trao đổi, có rất nhiều ý kiến trái ngược nhau Một số ý kiến cho rằng học sinh Tiểu học còn quá nhỏ để chúng ta dạy nhiều thứ như thế, học các môn văn hóa đã đủ rồi Ví dụ khi dạy các bài học có nội dung liên quan đến nông nghiệp địa phương, có ý kiến cho rằng nếu là học sinh của thành phố hay con em của các gia đình công chức thì có nói các em cũng không biết Tôi không hoàn toàn đồng ý với những quan điểm đó và cho rằng nên đưa bài học đến gần học sinh hơn, với những bài học có nội dung gắn với địa phương thì học sinh không biết càng phải nói, học sinh biết rồi thì phải nói lại cho có hệ thống Đó chính là giáo dục kĩ năng sống cho học sinh
Về phía học sinh , các em hay quen nói trước quên sau và chưa có khả năng vận dụng những điều đã học áp dụng vào thực tế, với học sinh tiểu học, tâm lý độ tuổi cho thấy rằng các em rất hiếu động, các em có nhu cầu hỏi đáp, không muốn bị áp đặt Xong các em một mực rất tin vào lời nói của thầy cô giáo, thầy cô bảo đọc, bảo chép thì cứ đọc cứ chép và quá trình ấy cứ lặp đi lặp lại dần dần dẫn đến thói quen Nếu nói rằng thầy cô giáo không quan tâm đến việc dạy rèn kĩ năng sống là không đúng, nhưng việc rèn kĩ năng sống ở đây là rất hạn chế nhất là việc lồng ghép vào tất cả các môn học, giáo viên còn mơ hồ
về việc rèn kĩ năng sống cho học sinh
Khảo sát một số tiết dự giờ thăm lớp tại lớp 2C, 3B, 4A,5B của trường, sĩ
số khảo sát là 150 em, khi giáo viên nêu yêu cầu, tôi quan sát thấy các em cứ nhìn nhau và thì thào nhưng chẳng thấy em nào giơ tay phát biểu ý kiến Cuối tiết học tôi làm một cuộc trắc nghiệm nhỏ, phát cho mỗi em một tờ phiếu có ghi
câu hỏi: Ở các tiết học em có thường xuyên phát biểu ý kiến xây dựng bài không? (Đây chính là kiểm tra kĩ năng tự tin trong giao tiếp và kĩ năng biết đưa
ra ý kiến chia sẻ) Kết quả thu được như sau:
Phiếu
phát ra
Phiếu thu vào
Trả lời có Biết nhưng không dám nói Trả lời không
Từ kết quả trên cho thấy rằng học sinh chưa tự tin trong học tập, chưa dám mạnh dạn bày tỏ những suy nghĩ, những hiểu biết của mình, điều đó cũng có nghĩa là kĩ năng sống của các em còn hạn chế Với cương vị là một người phụ trách chuyên môn, tôi rất trăn trở về vấn đề này, đứng bên ngoài quan sát hoạt động của các em rồi tham gia vào các hoạt động học tập cũng như các hoạt động ngoài giờ lên lớp của học sinh, bản thân tôi rút ra được một số biện pháp chỉ đạo cho giáo viên dạy kĩ năng sống cho học sinh đã được áp dụng ở trường tôi và thu
được những chuyển biến rất đáng khích lệ
Trang 62.3 Các giải pháp thực hiện:
Giải pháp1: Nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm cho các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường về tầm quan trọng của giáo dục kĩ năng sống trong giai đoạn hiện nay
Hiệu trưởng và phó hiệu trưởng cần thường xuyên nâng cao nhận thức cho các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường( giáo viên, phụ huynh học sinh) Nâng cao nhận thức cho giáo viên nhằm thống nhất về mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức tổ chức hoạt động giáo dục kĩ năng sống Nâng cao ý thức trách nhiệm của họ trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh thông qua các bài giảng trên lớp, qua thái độ lao động tận tụy, qua phong cách, lối sống mẫu mực của những nhà sư phạm để học sinh noi theo, cũng như tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp hấp dẫn với các em Đặc biệt giáo viên chủ nhiệm cần phát huy hơn nữa khả năng sư phạm, tình yêu thương học sinh và trách nhiệm lớn của “ người mẹ thứ hai” để hoàn thành nhiệm vụ của mình
Nâng cao nhận thức cho phụ huynh học sinh nhằm giúp họ hiểu rằng việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh không phải là trách nhiệm của nhà trường, của các giáo viên mà của cả gia đình cũng đóng vai trò quan trọng trong giáo dục kĩ năng sống Giáo dục kĩ năng sống trong nhà trường sẽ bị hạn chế nếu không nhận thức được sự phối hợp, hỗ trợ, sự cộng hưởng về tinh thần trách nhiệm của giáo dục gia đình, trước hết của các bậc làm cha làm mẹ Cha mẹ và những người lớn phải có nghĩa vụ và trách nhiệm giáo dục kĩ năng sống cho các em
Giáo dục kĩ năng sống là con đường để hình thành nhân cách toàn diện cho học sinh, đặc biệt đối với học sinh Tiểu học, giáo viên quan trọng là phải nhận thức được rõ nét và sâu sắc vấn đề này Ngay từ đầu năm học chúng tôi đã tổ chức triển khai tiếp chuyên đề “Rèn kĩ năng sống cho học sinh” cho toàn thể giáo viên phụ trách các khối lớp, về thực trạng và giải pháp ở đơn vị trong việc rèn kĩ năng sống cho học sinh bậc học tiểu học theo tài liệu do Bộ Giáo dục & Đào tạo ban hành, yêu cầu giáo viên ghi chép những nội dung cần thiết vào sổ tích lũy chuyên môn nghiệp vụ và phải coi đó như một cẩm nang nghề nghiệp, qua đó giúp giáo viên hiểu được rằng chương trình học chính khoá thường cho trẻ tiếp xúc từ từ với các kiến thức văn hoá trong suốt năm học, còn thực tế trẻ
sẽ học tốt nhất khi có được cách tiếp cận một cách cân bằng, biết cách phát triển các kỹ năng nhận thức, cảm xúc và xã hội Vì thế, khi trẻ tiếp thu được những kỹ năng giao tiếp xã hội và các hành vi ứng xử cơ bản thì trẻ sẽ nhanh chóng sẵn sàng và có khả năng tập trung vào việc học văn hoá một cách tốt nhất
Biện pháp này giúp mọi người hiểu được vai trò của kĩ năng sống trong việc phát triển kinh tế- chính trị- xã hội, phải nắm được hệ thống các giá trị đạo đức, giá trị tinh thần, định hướng con người vươn tới cái chân- thiện- mĩ
Thứ nhất: Xác định tầm quan trọng của công tác giáo dục kĩ năng sống Thành công trong công tác giáo dục kĩ năng sống ở các trường tiểu học là làm cho các lực lượng xã hội nhận thức rõ tầm quan trọng của giáo dục kĩ năng
Trang 7sống , nắm vững nội dung, phương pháp và cách nhận thức các hoạt động giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học
Thứ hai: Xác định rõ giáo dục kĩ năng sống là một nội dung giáo dục toàn diện của nhà trường, của các lực lượng giáo dục
Thứ ba: Làm tốt công tác tuyên thông, tuyên truyền nâng cao nhận thức của giáo viên, học sinh, phụ huynh học sinh và các tổ chức xã hội về giáo dục kĩ năng sống Một trong những phương tiện giúp chúng ta làm tốt công tác truyên thông đó là mạng Internet, trang web của nhà trường Bên cạnh đó, sách báo, tạp chí, ti vi, radio cũng là phương tiện truyên truyền hỗ trợ tốt góp phần nâng cao nhận thức của đội ngũ về yêu cầu giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học
Giải pháp 2: Giúp giáo viên xác định rõ những kỹ năng sống cơ bản cần dạy trẻ ở lứa tuổi tiểu học.
Đối với tâm sinh lý trẻ em bậc tiểu học thì có nhiều kỹ năng quan trọng mà trẻ cần phải biết trước khi tập trung vào học văn hoá đặc biệt là trẻ em độ tuổi lớp 1.Theo tài liệu Giáo dục kĩ năng sống có 21 kĩ năng cơ bản được chia thành
4 nhóm.Thực tế kết quả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các kỹ năng quan trọng nhất trẻ phải học vào thời gian đầu của năm học chính là những kỹ năng sống như: sự hợp tác, tự kiểm soát, tính tự tin, tự lập, tò mò, khả năng thấu hiểu
và giao tiếp Việc xác định được các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn đúng những nội dung trọng tâm và cách thức phù hợp để dạy học sinh
Giải pháp 3: Cụ thể hóa nội dung của những kỹ năng cơ bản mà giáo viên cần dạy trẻ.
+ Kỹ năng sống tự tin : Một trong những kỹ năng đầu tiên mà giáo viên cần chú trọng là phát triển sự tự tin, lòng tự trọng của trẻ Nghĩa là giúp trẻ cảm nhận được mình là ai, cả về cá nhân cũng như trong mối quan hệ với những người khác Kỹ năng sống này giúp trẻ luôn cảm thấy tự tin trong mọi tình huống ở mọi nơi
+ Kỹ năng hợp tác: Bằng các trò chơi, câu chuyện, bài hát giáo viên giúp trẻ học cách cùng làm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏ đối với các
em học sinh lứa tuổi này Khả năng hợp tác sẽ giúp các em biết cảm thông và cùng làm việc với các bạn
+ Kỹ năng thích tò mò, ham học hỏi, khả năng thấu hiểu: Đây là một trong những kỹ năng quan trọng nhất cần có ở các em vào giai đoạn này là sự khát khao được học Giáo viên cần sử dụng nhiều tư liệu và ý tưởng khác nhau để khêu gợi tính tò mò tự nhiên của các em Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng, các câu chuyện hoặc các hoạt động và tư liệu mang tính chất khác lạ thường khêu gợi trí não nhiều hơn là những thứ có thể đoán trước được
+ Kỹ năng giao tiếp: Giáo viên cần dạy trẻ biết thể hiện bản thân và diễn đạt ý tưởng của mình cho người khác hiểu, trẻ cần cảm nhận được vị trí, kiến thức của mình trong thế giới xung quanh nó Đây là một kỹ năng cơ bản và khá
Trang 8quan trọng đối với trẻ Nó có vị trí chính yếu khi so với tất cả các kỹ năng khác như đọc, viết, làm toán và nghiên cứu khoa học Nếu các em cảm thấy thoải mái khi nói về một ý tưởng hay chính kiến nào đó, các em sẽ trở nên dễ dàng học và
sẽ sẵn sàng tiếp nhận những suy nghĩ mới Đây chính là yếu tố cần thiết để giúp học sinh sẳn sàng học mọi thứ
Giải pháp 4: Xác định nhiệm vụ cơ bản và phân công trách nhiệm trong việc dạy học sinh kỹ năng sống.
Trách nhiệm của nhà trường
- Ban giám hiệu trao đổi với giáo viên để xác định mục tiêu của nhà trường, kết quả mong đợi phù hợp với tiềm năng phát triển của học sinh và xây dựng kế hoạch năm học cho phù hợp với từng độ tuổi ở từng khối lớp và phù hợp với đặc điểm của chương trình
- Tạo điều kiện cho giáo viên tổ chức tốt các họat động ngoài giờ lên lớp theo thời gian biểu của nhà trường
- Tập huấn cho giáo viên về các kỹ năng sống qua các tài liệu, trao đổi với cha mẹ các em về các hành vi kĩ năng sống, tạo cơ hội và tổ chức nhiều hoạt động nhằm giúp giáo viên tăng cường phối hợp nhất quán với gia đình để dạy các em kỹ năng sống đạt hiệu quả
Giáo viên có thể làm được gì để dạy kỹ năng sống cho học sinh ?
- Giáo viên cần tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực của học sinh, cần phải biết khai thác phát huy năng khiếu, tiềm năng sáng tạo ở mỗi học sinh, vì mỗi học sinh là một nhân vật đặc biệt, phải giáo dục học sinh như thế nào để các em cảm thấy thoải mái trong mọi tình huống của cuộc sống
- Giáo viên cần thường xuyên tổ chức các họat động chăm sóc giáo dục các em một cách thích hợp tuân theo một số quan điểm: Giúp các em phát triển đồng đều các lĩnh vực: thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm- xã hội và thẩm
mỹ Phát huy tính tích cực của các em, giúp các em hứng thú, chủ động khám phá tim tòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kỹ năng vào việc giải quyết các tinh huống khác nhau
- Giáo viên cần giúp học sinh có được những mối liên kết mật thiết với những bạn khác trong lớp, biết chia sẻ chăm sóc, trẻ cần phải học về cách hành
xử, biết lắng nghe trình bày và diễn đạt được ý của mình khi vào trong các nhóm học sinh khác nhau, giúp các em luôn cảm thấy tự tin khi tiếp nhận các thử thách mới.Điều này liên quan tới việc các em có cảm thấy thoải mái, tự tin hay không đối với mọi người xung quanh, cũng như việc mọi người xung quanh chấp nhận học sinh đó như thế nào? Cần chuẩn bị cho học sinh sự tự tin, thoải mái trong mọi trường hợp nhất là trong việc ăn uống để chúng ta không phải xấu hổ vì những hành vi không đẹp của các em
- Thường xuyên liên hệ với phụ huynh để kịp thời nắm tình hình của các
em, trao đổi với phụ huyng những nội dung và biện pháp chăm sóc và giáo dục các em tại nhà, bàn bạc cách giải quyết những khó khăn gặp phải
Trang 9Kĩ năng sống muốn có được trước hết phải có kiến thức, được rèn luyện thành khả năng luôn luôn sẵn có trong mình để ứng xử Do đó trong mỗi tiết dạy giáo viên cần trang bị cho học sinh những kiến thức, kĩ năng về cuộc sống để các em có thể thích ứng với cuộc sống, có thể tự mình xử lí mọi tình huống trên thực tế một cách tốt nhất
Giải pháp 5: Tuyên truyền các bậc cha mẹ cách dạy trẻ kỹ năng sống trong gia đình
Có thể thấy, học sinh thường dễ dàng kết bạn khi chơi theo đôi bạn trong môi trườngcủa riêng chúng hơn là chơi trong một nhóm bạn tại trường Nhiều giáo viên thấy rằng, một số học sinh có khó khăn trong việc kết bạn hoặc chia sẻ với bạn theo nhóm, lại có thể hình thành mối liên kết thân thiết với bạn mới trong môi trường gia đình của trẻ Cha mẹ có thể giúp trẻ phát triển kỹ năng cảm xúc và xã hội bằng cách tạo ra các mối liên kết bạn bè tại gia đình Cha mẹ hãy hỏi con muốn mời ai về nhà chơi? Mối quan hệ này được duy trì khi đến trường, khi có được mối liên kết với một học sinh nào đó trong lớp, các mối quan hệ khác sẽ hình thành tiếp theo một cách dễ dàng hơn
Tuyên truyền để cha mẹ các em không nên bực bội khi các em về đến nhà hoặc cho rằng các em chỉ biết chơi suốt ngày Cha mẹ cần có niềm tin với sự hướng dẫn của giáo viên và năng khiếu tò mò bẩm sinh của học sinh và các em
có thể lĩnh hội kinh nghiệm nhằm giải quyết các vấn đề quan trọng, đọc, làm toán, thử nghiệm một số kỹ năng khoa học khi chơi với nhau
Cha mẹ các em cần phối hợp với giáo viên một cách chặt chẽ và hợp lý bằng việc tham gia tình nguyện vào quá trình giáo dục trong nhà trường Cha mẹ nên tham gia vào các buổi trao đổi với giáo viên, tham gia các buổi họp của nhà trường và một số hoạt động ngoại khoá, chỉ bằng cách đó cha mẹ mới giúp các
em hiểu rằng học là phải học cả đời, là cả một quá trình gian nan vất vả chúng
ta cần phải kiên trì, chịu khó học hỏi và rèn luyện bản thân
Cần giáo dục để các em cảm thấy thoải mái tự tin trong mọi tình huống của cuộc sống Nếu cha mẹ muốn giáo dục các em biết tự giữ kỷ luật, trước hết cần phải đánh thức sự tự ý thức của các em, cố gắng khơi gợi để các em luôn nghĩ về bản thân mình một cách tích cực và đừng bao giờ phá vỡ suy nghĩ tích cực về bản thân các em
Trong gia đình, việc dạy các em những nghi thức văn hóa trong ăn uống rất cần thiết Để các em có được những kỹ xảo, thói quen sử dụng đồ dùng một cách chính xác thuần thục và khéo léo, không chỉ đòi hỏi các em phải thường xuyên luyện tập, mà còn phải đáp ứng được những nhu cầu của các em, đó là cung cấp cho các em những mẫu hành vi văn hóa, những hành vi đúng, đẹp, văn minh của chính cha mẹ và những người xung quanh các em
Giải pháp 6: Chỉ đạo cho giáo viên phối kết hợp với các bậc cha mẹ thực hiện dạy các em các kỹ năng sống cơ bản cho trẻ.
Trước hết, người lớn phải gương mẫu, yêu thương, tôn trọng, đối xử công bằng với các em và đảm bảo an toàn cho các em
Trang 10Tạo điều kiện tốt nhất cho các em vui chơi
Giáo viên cần tạo các tình huống chơi trong chế độ sinh hoạt hàng ngày của các em.Vì đối với học sinh bậc học tiểu học, trò chơi có một vai trò rất quan trọng trong việc rèn kỷ năng sống cho các em Các em lớn lên, học hành và khám phá thông qua trò chơi Các hành động chơi đòi hỏi các em phải suy nghĩ, giải quyết các vấn đề, thực hành các ý tưởng
Ví dụ: Giáo viên có thể giới thiệu với các em về chữ cái và các con số thông qua các trò chơi đóng vai, các trò chơi xây dựng, các trải nghiệm Tiếng Việt và âm nhạc Liên tục đọc sách, trò chuyện, kể chuyện cho các em nghe Giáo viên cần tranh thủ đọc sách cho các em nghe trong mọi tình huống như những lúc sinh hoạt đầu giờ,hoặc đọc sách các em nghe trong giờ sinh hoạt lớp
Tăng cường kể cho các em nghe các câu chuyện cổ tích qua đó rèn luyện đạo đức cho các em,giúp các em hoàn thiện mình, dạy các em yêu thương bạn
bè, yêu thương con người.Tạo hứng thú cho các em qua các truyện bằng tranh tùy theo lứa tuổi, gợi mở tính tò mò, ham học hỏi, phát triển khả năng thấu hiểu
ở trẻ
Ví dụ: Khi daỵ bài tập đọc “mưu chú sẻ” giáo viên đặt những câu hỏi gợi
mở như: khi sẻ bị mèo chộp được sẻ đã nói gì với mèo? Tại sao một người sạch
sẽ như anh trước khi ăn sáng lại không rửa mặt…
Cô giáo, cha mẹ luôn khuyến khích các em nói lên quan điểm của mình , nói chuyện với các thành viên trong lớp, trong gia đình về cảm giác và về những lựa chọn của mình, cần giúp các em hiểu rằng nên có thông số để theo đó mà lựa chọn, cố gắng không chỉ trích các quyết định của các em Việc này sẽ hình thành
kỹ năng tự kiểm soát bản thân, rèn luyện tính tự tin cho các em khi tham gia các hoạt động và các buổi thảo luận tại trường sau này
Cô giáo, cha mẹ giúp các em phát triển sở thích, ý thích của mình và đảm bảo rằng người lớn có thể cung cấp thêm phương tiện để các em thực hiện ý thích đó
Ví dụ như một số học sinh thích vẽ, ngoài việc cho các em học năng khiếu
vẽ thì cô giáo, cha mẹ có thể cho các em thêm bút màu, giấy vẽ và hãy chỉ cho các em cách lưu giữ các bức tranh để tạo thành một bộ sưu tập tranh vẽ của chính các em hoặc triển lãm tranh của các em ở góc nhỏ trong nhà
Cô giáo,cha mẹ cần dạy các em những nghi thức văn hóa trong ăn uống, biết cách sử dụng các đồ dùng ăn uống, Cụ thể: Trẻ được làm quen với những đồ dùng, vật dụng khác nhau, (bộ đồ bếp, bộ đồ ăn, bộ đồ uống ) Sự sạch sẽ, gọn gàng, một thói quen nề nếp, sự sắp đặt ngăn nắp, ngay ngắn những bộ đồ dùng, vật dụng, thái độ, ăn uống từ tốn, không vội vã, không khí cởi mở, thoải mái và đầm ấm, những cuộc trao đổi nhẹ nhàng, dễ chịu… tất cả những yếu tố trên sẽ giúp các em có thói quen tốt để hình thành kỷ năng tự phục vụ và ý nghĩa hơn là
kỹ năng sống tự lập sau này