Hướng dẫn học sinh lớp 6 trường THCS thanh phong ôn tập địa lí lớp 6 (từ bài 1 đến bài 5)

Nhưng qua thực tế nhiều năm giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh chưa thực sự tự giác, tích cực trong khai thác và lĩnh hội kiến thức, đặc biệt khi học tiết ôn tập, là học sinh có suy nghĩ,

Trang 1

1.MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài.

Đại hội Đảng lần thứ VI, VII, VIII, IX đã đề ra và hoàn thiện đường lối đổi mới trong đó coi giáo dục là quốc sách hàng đầu và đề cao “chiến lược con người” Để thực hiện được chiến lược này phải chú trọng việc phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập Đó chính là nền tảng cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa để đưa đất nước phát triển giàu mạnh, phồn vinh, sánh vai cùng các quốc gia phát triển trên thế giới

Nhưng qua thực tế nhiều năm giảng dạy, tôi nhận thấy học sinh chưa thực

sự tự giác, tích cực trong khai thác và lĩnh hội kiến thức, đặc biệt khi học tiết ôn tập, là học sinh có suy nghĩ, đấy là tiết được “chơi”, nên các em không cần phải chuẩn bị trước nội dung ở nhà, mà lên lớp thực hiện theo hướng dẫn bằng lời của giáo viên ngay tại lớp; chính vì vậy hiệu quả của tiết ôn tập không cao

Xuất phát từ thực tế trên, tôi đã suy nghĩ, tìm tòi và mạnh dạn đưa ra cách dạy tiết ôn tập Địa Lý 6 (Từ bài 1 đến bài 5) sát với thực tế trước khi bước vào kiểm tra viết 1 tiết ở học kỳ I bằng cách phát trước nội dung ôn tập cho học sinh

về nhà làm Với lý do đó, tôi đã mạnh dạn đưa ra sáng kiến: “Kinh nghiệm hướng dẫn dạy tiết ôn tập Địa Lý 6 (Từ Bài 1 đến Bài 5) ở trường THCS Thanh Phong –Như Xuân – Thanh Hóa”.

1.2 Mục đích nghiên cứu

Hướng dẫn học sinh lớp 6 trường THCS Thanh Phong –Như Xuân – Thanh Hóa ôn tập Địa Lý 6 (Từ bài 1 đến bài 5) nhằm giúp cho giáo viên và học sinh nâng cao chất lượng tiết ôn tập trước khi bước vào kiểm tra viết 1 tiết ở học kỳ I

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Một số biện pháp hướng dẫn dạy tiết ôn tập Địa Lý 6 (Từ Bài 1 đến Bài 5)

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết;

- Phương pháp điều tra, khảo sát nắm bắt tình hình thực tế;

- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu;

- Tiến hành thực nghiệm trong các tiết dạy

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm

Thứ nhất: Cần phải hiểu những đặc trưng của phương pháp dạy học phát

huy tính tích cực của học sinh

Dạy học tích cực là dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động của người học, lấy học sinh là trung tâm chứ không tập trung vào người dạy, với các đặc trưng sau:

Giáo viên là người tổ chức chỉ đạo các hoạt động học tập còn học sinh tự khám phá tri thức chứ không phải là tiếp thu thụ động theo kiến thức của giáo viên sắp đặt Dạy – học phải chú trọng phương pháp tự học;

Tăng cường hoạt động cá thể, phối hợp với hoạt động hợp tác giữa các cá thể với nhau thông qua thảo luận, tranh luận để cá nhân bộc lộ ý kiến;

Kết hợp thầy và trò tự đánh giá Người thầy phải hướng dẫn học sinh kỹ năng tự nhận xét đánh giá lẫn nhau

Trang 2

Thứ hai: Xét về vai trò của phương pháp dạy học phát huy tính tích cực

của học sinh trong học tập Địa lý ở trường THCS hiện nay

Dạy học cần phát huy tính tích cực với bản chất là tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh, dạy học sinh cách tìm ra chân lý.Nên hình thức tổ chức dạy học rất cơ đông, linh hoạt như: Học ở lớp, học ở nhà, học ở phòng thí nghiệm, học cá nhân, học đôi bạn, học nhóm, cả lớp đối diện với giáo viên

Chính vì thế nên việc dạy học tích cực sẽ tạo điều kiện để phát huy tối đa vai trò của người học Qua đó học sinh chủ động tiếp nhận kiến thức, tự tìm tòi khám phá những điều chưa biết, được tranh luận và có cơ hội thể hiện ý kiên cá nhân.Giúp nâng cao hiệu quả và chất lượng dạy học, đảm bảo tính toàn diện kiến thức

Từ những cơ sở lí luận trên, tôi thấy thật sự cần thiết phải phát huy tính

tích cực chủ động của học sinh trong tiết ôn tập Địa lý 6 (Từ bài 1 đến bài 5).

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến

2.2.1.Thuận lợi

- Đa số các gia đình ở địa bàn xã Thanh Phong quan tâm và tạo điều kiện cho con em đến trường để tham gia học tập

- Giáo viên môn Địa Lý nhiệt tình, trách nhiệm và luôn trăn trở trong việc làm như thế nào để học sinh nắm và hiểu được những kiến thức, kỹ năng cơ bản nhất trong tiết ôn tập

- Nhà trường luôn nhận được sự quan tâm của và chỉ đạo sâu sắc của Phòng giáo dục và đào tạo Như Xuân, của Ủy ban nhân dân xã và các đoàn thể, đặc biệt là phụ huynh học sinh

- Đa số các em học sinh chăm ngoan, có ý thức vươn lên trong học tập Nhiều em có tinh thần hiếu học và học giỏi, theo kịp được sự đổi mới của giáo dục, tích cực chủ động chiếm lĩnh tri thức

Bảng thống kê về kết quả khảo sát thực tế cho thấy:

(Chưa phát vở bài tập ôn tập)

2018-2019

(Đã phát vở bài tập ôn tập)

Tỷ lệ HS chuẩn

bị nội dung ôn

tập

100% học sinh không chuẩn

bị bài ở nhà mà chỉ trả lời các câu hỏi phát vấn của giáo viên

ở tiết ôn tập trên lớp bằng cách hỏi đến đâu lật SGK và

vở ghi để trả lời đến đó

100% học sinh chuẩn bị bài ở nhà theo nội dung yêu cầu của vở ôn tập với các mức độ hoàn thành khác nhau

2.2.2.Khó khăn

- Trường THCS Thanh Phong thuộc vùng 135 của huyện Như Xuân, tỉnh Thanh Hóa nên đời sống nhân dân gặp rất nhiều khó khăn.Tỉ lệ Hộ nghèo còn cao (Chiếm 30,43 % - theo số liệu thống kê của xã Thanh Phong năm 2018); nên phụ huynh ít đôn đốc, nhắc nhỡ, quan tâm đến việc tự học của con cái dẫn đến chất lượng tự học ở nhà chưa cao

- Học sinh nói và đọc tiếng phổ thông còn chậm, năng lực tư duy chậm và không đồng đều nên đôi khi các em còn lúng túng trong việc hoàn thành các nội dung yêu cầu của tiết ôn tập

Trang 3

- Quan niệm của xã hội, gia đình, và đặc biệt là học sinh đối với bộ môn này đôi khi còn lệch lạc: chưa đầu tư, dành sự quan tâm, chưa chú ý, xem thường hoặc học cho xong

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề

2.3.1.Tiến trình thực hiện tiết ôn tập.

Hoạt động 1: Giáo viên định hướng để hệ thống hóa lại cho học sinh

những kiến thức cơ bản đã học từ bài 1 đến bài 5

Hoạt động 2: Giáo viên kiểm tra phần tự rèn luyện kỹ năng địa lý ở nhà

của học sinh (Thông qua phần đưa thông tin phản hồi 9 bài tập để nắm được mức độ hoàn thành của học sinh về mặt số lượng)

2.3.2 Phần thực hiện cụ thể.

Tiết 6: ÔN TẬP ( Từ Bài 1 đến Bài 5)

I Mục tiêu bài học

1 Kiến thức: Giúp học sinh :

- Nắm vững và khắc sâu những kiến thức cơ bản về Trái Đất

2 Kĩ năng: Rèn kỹ năng nhận biết, khắc sâu, khai thác kiến thức từ kênh hình và

kênh chữ

3 Thái độ: Học sinh có thái độ học tập nghiêm túc.

4 Định hướng phát triển năng lực:

- Năng lực chung: Năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực giao

tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ;

- Năng lực chuyên biệt: Năng lực sử dụng hình vẽ, tranh ảnh, bản đồ

II.Phương pháp dạy học

- Sử dụng phương pháp trực quan;

- Động não

III Phương tiện dạy học.

1.Chuẩn bị của giáo viên:

- Máy chiếu;

- Mẫu phiếu tổng hợp kết quả làm phần hoạt động vận dụng;

- Các thông tin liên quan tới nội dung tiết học

2 Chuẩn bị của học sinh:

- Đọc kỹ phần lý thuyết và làm 9 bài tập ở phần rèn kỹ năng địa lý (làm 9 bài tập vận dụng) trong quyển Vở bài tập mà giáo viên đã phát trước về nhà làm

IV Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học.

1 Ổn định tổ chức:

- Giáo viên kiểm tra sĩ số học sinh.Điều kiện cần thiết khác phục vụ cho tiết học

2.Kiểm tra bài cũ:

- Giáo viên kiểm tra, đánh giá sự chuẩn bị bài của học sinh

3 Bài mới

Giới thiệu bài.

Các em ạ ! Để tiết kiểm tra viết hôm sau đạt kết quả tốt nhất thì tiết học hôm nay cô sẽ hướng dẫn các em hệ thống hóa và khắc sâu những kiến thức cơ bản đã học từ Bài 1 đến Bài 5 thông qua 02 hoạt động sau:

Trang 4

HOẠT ĐỘNG 1: HỆ THỐNG HÓA LẠI NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN

TỪ BÀI 1 ĐẾN BÀI 5 (20 phút)

1 Mục tiêu:

Học sinh cần nắm được những kiến thức cơ bản sau:

- Vị trí của trái đất trong hệ mặt trời, hình dạng, kích thước của Trái Đất;

- Khái niệm kinh tuyến, vĩ tuyến;

- Quy ước về kinh tuyến gốc, vĩ tuyến gốc; kinh tuyến Đông, kinh tuyến Tây; vĩ

tuyến Bắc, vĩ tuyến Nam; nửa cầu Đông, nửa cầu Tây, nửa cầu Bắc, nửa cầu Nam;

- Bản đồ, một số yếu tố cơ bản của bản đồ (Như: tỉ lệ bản đồ, ký hiệu bản đồ, lưới kinh, vĩ tuyến), phương hướng trên bản đồ

2 Phương pháp: Sử dụng phương pháp nêu và giải quyết vấn đề.

3 Hình thức tổ chức hoạt động: Hoạt động cá nhân.

4 Phương tiện dạy học: Máy chiếu.

5 Cách tiến hành:

HOẠT Đ ỘNG 1 ( 20 phút)

1.Vị trí của trái đất trong hệ mặt trời.

Hình dạng, kích thước của Trái Đất

Đối với GV:

- Chiếu Slide 1 (Hình 1), Slide 2 (Hình 2)

Hình 1.Các hành tinh trong hệ Mặt

Trời (Nguồn Internet)

I NHỮNG KIẾN THỨC CƠ BẢN TỪ BÀI 1 ĐẾN BÀI 5 1.Vị trí của trái đất trong hệ mặt trời Hình dạng, kích

thước của Trái Đất

Trang 5

Hình 2: Hình dạng và kích của Trái Đất.

(Nguồn Internet)

- Yêu cầu HS:

Quan sát Slide 1 (Hình 1) cho biết:

? Trái Đất nằm ở vị trí thứ mấy trong các

hành tinh, theo thứ tự xa dần Mặt Trời

?Trái Đất có dạng hình gì

Quan sát Slide 2 (Hình 2), nêu:

?Độ dài bán kính và đường Xích đạo của

Trái Đất Từ đó rút ra kết luận về kích

thước của Trái Đất?

Đối với HS:

- Thực hiện quan sát hình và trả lời theo

câu hỏi yêu cầu của GV, HS khác bổ sung

(nếu thiếu)

GV: Đưa ra nhận xét, kết luận và chốt ý

2 Hệ thống kinh, vĩ tuyến.

a) Khái niệm kinh tuyến, vĩ tuyến

-Chiếu Slide 3 (Hình 3)

Hình 3: Các đường kinh tuyến, vĩ tuyến

trên quả Địa Cầu (Nguồn Internet)

- Trái đất nằm ở vị trí thứ 3 trong các hành tinh, theo thứ tự

xa dần Mặt trời

- Hình dạng: Trái Đất có dạng

hình cầu

- Kích thước:

Trái Đất có kích thước rất lớn: +) Bán kính: 6370Km +) Đường xích đạo:40076Km

2 Hệ thống kinh, vĩ tuyến.

a) Khái niệm kinh tuyến, vĩ tuyến

Trang 6

- Yêu cầu HS:

Quan sát Slide 3 (Hình 3) cho biết:

? Các đường nối liền hai điểm cực Bắc và

cực Nam trên bề mặt quả Địa Cầu là

những đường gì

? Những vòng tròn trên bề mặt Địa Cầu

vuông góc với kinh tuyến là những đường

gì

(nếu thiếu)

b) Quy ước về kinh tuyến gốc, vĩ tuyến

gốc; kinh tuyến Đông, kinh tuyến Tây;

vĩ tuyến Bắc, vĩ tuyến Nam; nửa cầu

Đông, nửa cầu Tây, nửa cầu Bắc, nửa

cầu Nam.

- Yêu cầu HS tiếp tục:

Quan Slide 3 (Hình 3) cho biết:

? Thế nào là kinh tuyến gốc, vĩ tuyến gốc,

kinh tuyến Đông, kinh tuyến Tây, vĩ tuyến

Bắc, vĩ tuyến Nam

(nếu thiếu)

- Kinh tuyến: Là những đường nối liền hai điểm cực Bắc và cực Nam trên bề mặt quả Địa Cầu

- Vĩ tuyến: Là những đường vòng tròn trên bề mặt Địa Cầu vuông góc với kinh tuyến

b) Quy ước về kinh tuyến gốc,

vĩ tuyến gốc; kinh tuyến Đông, kinh tuyến Tây; vĩ tuyến Bắc,

vĩ tuyến Nam; nửa cầu Đông, nửa cầu Tây, nửa cầu Bắc, nửa cầu Nam.

- Kinh tuyến gốc: Là kinh tuyến

số 00, đi qua đài thiên văn Grin-uýt ở ngoại ô thành phố Luân Đôn (nước Anh)

- Vĩ tuyến gốc: Là vĩ tuyến số 00

(Xích đạo)

- Kinh tuyến Đông: Là những kinh tuyến nằm bên phải kinh tuyến gốc

- Kinh tuyến Tây: Là những kinh tuyến nằm bên trái kinh tuyến gốc

Trang 7

GV: Tiếp tục Chiếu Slide 4 (Hình 4),

Chiếu Slide 5 (Hình 5)

Kinh tuyến gốc Đông Tây

Nửa cầu Đông

Nửa cầu Tây

Kinh tuyến

Hình 4: Nửa cầu Đông, Nửa cầu Tây.

Xích đạo Vĩ tuyến gốc

Cực Nam

Cực Bắc

Nửa cầu Bắc

Nửa cầu Nam

Hình 5: Nửa cầu Bắc, Nửa cầu Nam.

- Yêu cầu HS:

Tiếp tục quan sát Slide 4 (Hình 4), Slide 5

(Hình 5) cho biết:

? Nửa cầu Đông và Nửa cầu Tây là những

nữa cầu nằm về phía bên phải hay bên

trái của vòng kinh tuyến 20 0 T và 160 0 Đ

? Nửa cầu Bắc và Nửa cầu Nam là những

nữa cầu tính từ Xích đạo đến cực Bắc hay

cực Nam

- Vĩ tuyến Bắc: Là những vĩ

tuyến nằm từ Xích đạo đến cực Bắc

- Vĩ tuyến Nam: những vĩ tuyến nằm từ Xích đạo đến cực Nam

Trang 8

(nếu thiếu)

3 Bản đồ, một số yếu tố cơ bản của bản

đồ (Như: tỉ lệ bản đồ, ký hiệu bản đồ,

lưới kinh, vĩ tuyến), phương hướng trên

bản đồ.

a) Định nghĩa bản đồ.

Đưa ra câu hỏi:

? Bản đồ là gì

- Thực hiện trả lời theo câu hỏi yêu cầu của

GV, HS khác bổ sung (nếu thiếu)

b) Một số yếu tố cơ bản của bản đồ.

- Tỉ lệ bản đồ:

Đưa ra câu hỏi:

? Tỉ lệ bản đồ là gì Tỉ lệ bản đồ được biểu

hiện ở những dạng nào

? Cho biết ý nghĩa của tỉ lệ bản đồ

- Thực hiện trả lời theo câu hỏi yêu cầu của

- Nửa cầu Đông : Là nửa cầu nằm bên phải vòng kinh tuyến

200T và 1600Đ, trên đó có các châu: Âu, Á, Phi và Đại Dương

- Nửa cầu Tây : Là nửa cầu nằm bên trái vòng kinh tuyến 200T

và 1600Đ, trên đó có toàn bộ châu Mĩ

- Nửa cầu Bắc: Là nửa bề mặt địa cầu tính từ Xích đạo đến cực Bắc

- Nửa cầu Nam: Là nửa bề mặt địa cầu tính từ Xích đạo đến cực Nam

3 Bản đồ, một số yếu tố cơ bản của bản đồ (Như: tỉ lệ bản

đồ, ký hiệu bản đồ, lưới kinh,

vĩ tuyến), phương hướng trên bản đồ.

a) Định nghĩa bản đồ.

- Bản đồ là hình vẽ thu nhỏ trên mặt phẳng của giấy, tương đối chính xác về một khu vực hay toàn bộ bề mặt Trái Đất

b) Một số yếu tố cơ bản của bản đồ.

- Tỉ lệ bản đồ:

Trang 9

GV, HS khác bổ sung (nếu thiếu)

- Kí hiệu bản đồ:

-Chiếu Slide 6 (Hình 6), Slide 7 (Hình 7),

Slide 8 (Hình 8).

Hình 6: Các loại và các dạng ký hiệu

bản đồ.(Nguồn Internet)

350m

*A

*C

*D

*B

Hình 7: Các đường đồng mức.

(Nguồn Internet)

+) Khái niệm: Tỉ lệ bản đồ là tỉ

số giữa các khoảng cách trên bản đồ so với khoảng cách tương ứng trên thực địa

+ Hai dạng tỉ lệ bản đồ: tỉ lệ số

và tỉ lệ thước

+ Ý nghĩa của tỉ lệ bản đồ: Tỉ lệ

bản đồ cho ta biết khoảng cách trên bản đồ đã thu nhỏ bao nhiêu lần so với kích thước thực của chúng trên thực tế

- Kí hiệu bản đồ:

Trang 10

100m 200m 300m 400m 450m

100m

200m

300m

400m

450m

Sườn Tây

Sườn Đông

Hình 8:Núi được cắt ngang và biểu hiện

của nó trên bản đồ (Nguồn Internet)

* Quy ước: 0 - 200m :

200 - 500m :

500 - 1000m :

2000m trở lên :

Thang màu: Màu sắc đậm hoặc nhạc để thể hiện độ cao, độ sâu.

Hình 9: Bảng ký hiệu bằng thang màu.

- Yêu cầu HS:

Quan sát Slide 6 (Hình 6), hãy:

? Nêu tên 3 loại ký hiệu và 3 dạng ký hiệu

thường dùng để biểu iện các đối tượng địa

lý trên bản đồ

Quan sát Slide 7 (Hình 7), Slide 8 (Hình

8), Slide 9 (Hình 9) cho biết:

? Người ta biểu hiện độ cao địa hình trên

bản đồ bằng những cách nào và cách biểu

hiện cụ thể của từng cách như thế nào

(nếu thiếu)

Trang 11

- Lưới kinh, vĩ tuyến

-Chiếu Slide 10 (Hình 10), Chiếu Slide

11 (Hình 11),

Hình 10: Hình vẽ về cách xác định tọa

độ địa lý của một điểm.(Nguồn Internet)

+ Ba loại kí hiệu thường dùng:

kí hiệu điểm, kí hiệu đường, kí hiệu diện tích

+ Ba dạng kí hiệu hay sử dụng:

kí hiệu hình học, kí hiệu chữ, kí hiệu tượng hình

+ Các cách thể hiện độ cao địa hình trên bản đồ: Bằng thang màu, đường đồng mức

Cách biểu hiện cụ thể:

Biểu hiện độ cao địa hình bằng thang màu:

Quy ước trong các bản đồ giáo khoa địa hình Việt Nam khi biểu hiện độ cao địa hình bằng thang màu:

Từ 0m - 200m: màu xanh lá cây

.Từ 200m - 500m: màu vàng hay hồng nhạt

Từ 500m - 1000m: màu đỏ Từ 2000m trở lên : màu nâu

Biểu hiện độ cao địa hình bằng đường đồng mức: Đường đồng

mức là những đường nối những điểm có cùng một độ cao

- Lưới kinh, vĩ tuyến

Định dạng
Số trang	18
Dung lượng	3,79 MB