Vận dụng hợp lí quan điểm tích hợp sẽ giúp phát triển cácnăng lực, giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên có ýnghĩa hơn với học sinh so với việc các môn học, cá
Trang 11 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 3
3.3 Cách tổ chức thực hiện khi dạy bài 4: Bảo vệ hòa bình 6
Trang 2I MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài:
Hiện nay, việc dạy học tích hợp liên môn đang được ngành giáo dục quantâm Dạy học tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan điểm tích cực vềquá trình dạy và học Vận dụng hợp lí quan điểm tích hợp sẽ giúp phát triển cácnăng lực, giải quyết những vấn đề phức tạp và làm cho việc học tập trở nên có ýnghĩa hơn với học sinh so với việc các môn học, các mặt giáo dục được thựchiện riêng rẽ
Chương trình SGK cũng đã được xây dựng dựa trên quan điểm: “Lấy
quan điểm tích hợp làm nguyên tắc chỉ đạo tổ chức nội dung chương trình biên soạn sách giáo khoa và lựa chọn các phương pháp giảng dạy" Vì vậy việc dạy
học tích hợp liên môn là một trong những phương pháp giảng dạy mới đáp ứngyêu cầu đổi mới giáo dục
Đối với môn Giáo dục công dân, mục tiêu giáo dục và phát triển nhâncách con người luôn được xác định là quan trọng nhất Kiến thức bộ môn cũng
có liên quan đến kiến thức của nhiều môn học Vì vậy, một trong những phươngpháp giảng dạy bộ môn hiệu quả đó là tích hợp liên môn trong quá trình dạyhọc
Bài “ Bảo vệ hòa bình” được giảng dạy trong chương trình GDCD lớp
9-Bài 4 với mục tiêu giáo dục giúp học sinh hiểu thế nào là hòa bình và bảo vệ hòabình, vì sao cần phải bảo vệ hòa bình Giá trị của hòa bình và tác hại của chiếntranh Hiểu được ý nghĩa của các hoạt động bảo vệ hòa bình, chống chiến tranhđang diễn ra ở Việt Nam và trên thế giới Hiểu được các biểu hiện của sống hòabình trong sinh hoạt hằng ngày Qua đó, học sinh xác định được những thái độ,hành vi cần thiết để bảo vệ hòa bình Hơn nữa còn giáo dục các em biết thể hiệntình yêu hòa bình ở mọi nơi, mọi lúc Có kỹ năng phân tích, đánh giá nhữngquan niệm, thái độ, cách ứng xử khác nhau liên quan đến vấn đề về hòa bình,chiến tranh Tích cực học tập và tham gia các hoạt động nhằm góp phần bảo vệhòa bình Muốn đạt được mục tiêu của bài học cần sử dụng linh hoạt các phươngpháp dạy học trong đó phương pháp tích hợp kiến thức các bộ môn đóng vai trò
quan trọng Chính vì vậy, tôi đã chọn đề tài “ Một số kinh nghiệm dạy tích hợp bài 4: “Bảo vệ hòa bình” ở môn Giáo dục công dân lớp 9 trường THCS Nga Nhân”.
Trang 3Hơn nữa, tôi còn muốn thông qua bài học, giúp các em phát triển năng lựcphân tích, đánh giá quan niệm, thái độ, cách ứng xử khác nhau liên quan đến vấn
đề bảo vệ hòa bình, năng lực thuyết trình, vận dụng kiến thức liên môn để trả lờicâu hỏi trong bài học, năng lực tìm kiếm và xử lí thông tin
Vấn đề dạy học tích hợp liên môn Giáo dục công dân với các môn họckhác để học sinh đạt được mục tiêu về kiến thức của bài học là: hiểu được thếnào là hòa bình, bảo vệ hòa bình, giá trị của hòa bình và tác hại của chiến tranh.Nêu được ý nghĩa của các hoạt động bảo vệ hòa bình, chống chiến tranh đangdiễn ra ở Việt Nam và trên thế giới, các biểu hiện của sống hòa bình trong sinhhoạt hằng ngày Đồng thời, học sinh xác định được những thái độ, hành vi cầnthiết để cần phải bảo vệ hòa bình ở mọi nơi, mọi lúc
3 Đối tượng nghiên cứu: (Tích hợp kiến thức Bảo vệ hòa bình cho HS
lớp 9B trường THCS Nga Nhân)
- Nghiên cứu mạch kiến thức tích hợp của các môn: Lịch sử, Ngữ văn,
Âm nhạc, Địa lí, Mỹ thuật, Sinh học, Hóa học, hiểu biết xã hội có thể sử dụngtrong bài dạy
- Nghiên cứu và dạy học tích hợp để có kết luận đúng cho việc áp dụngdạy học tích hợp liên môn trong bộ môn học giáo dục công dân nói riêng vàtrong nhà trường nói chung
- Nghiên cứu hứng thú học tập của học sinh khi được học giờ học tích hợpliên môn
4 Phương pháp nghiên cứu:
Để thực hiện SKKN này, tôi đã sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Đọc tài liệu có liên quan đến vấn đềnghiên cứu
- Phương pháp thu thập thông tin qua đồng nghiệp, mạng Internet
- Phương pháp thống kê, xử lý số liệu
- Phương pháp thực nghiệm trên cơ sở dạy bài Bảo vệ hòa bình với học
sinh lớp 9B
- Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm và một số phương pháp khác…
II NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Theo từ điển Tiếng Việt: “Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình hoặc các thành phần khác nhau thành một khối chức năng Tích hợp có nghĩa là sự thống nhất, sự hòa hợp, sự kết hợp”.
Theo từ điển Giáo dục học: “Tích hợp là hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy học”.
Từ đó, ta hiểu rằng, dạy học tích hợp liên môn là dạy học những nội dungkiến thức liên quan đến hai hay nhiều môn học "Tích hợp" là nói đến phươngpháp và mục tiêu của hoạt động dạy học, còn "liên môn" là đề cập tới nội dung
Trang 4ngược lại, để đảm bảo hiệu quả của dạy liên môn thì phải bằng cách hướng tớimục tiêu tích hợp
Tích hợp vấn đề hòa bình là một nội dung rất hay và ý nghĩa, nhất là đốivới dân tộc Việt Nam Trong quá trình dựng nước và giữ nước lâu dài, chúng ta
đã đúc kết nên truyền thống yêu chuộng hòa bình và chăm lo giữ gìn hòa hiếuvới các nước láng giềng Hòa bình của Việt Nam luôn gắn với độc lập, tự do.Ngày nay, lại gắn liền với việc thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hộicông bằng, dân chủ, văn minh Hòa bình của Việt Nam liên kết với hòa bình củakhu vực và thế giới
Việt Nam từng là một địa chỉ chiến tranh, ngày nay là một địa chỉ hòa bình
Từ cuối những năm 1980, nắm vững xu thế hòa bình và phát triển của thế giới,nhạy cảm trước thời cuộc và vận nước, Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định:
“Việt Nam muốn là bạn của tất cả các nước trong cộng đồng thế giới; phấn đấu
vì hòa bình, độc lập và phát triển” Công cuộc đổi mới, cải cách và mở cửa được
phát động, chúng ta tích cực bình thường hóa quan hệ với các nước, phá bỏ baovây cấm vận, đề ra chủ trương xây dựng nền kinh tế mở, đẩy nhanh quá trình hộinhập quốc tế và hội nhập kinh tế quốc tế, thúc đẩy liên kết khu vực và thế giới
Nhiều môn học ít nhiều đề cập đến vấn đề hòa bình theo các cách khác nhau Nhiệm vụ của tôi là tìm ra những điểm tương thích ở các môn học để tạo
ra một bài tích hợp hợp lý, hiệu quả và thực tế.
2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm :
2.1 Thuận lợi:
- Những năm vừa qua, giáo viên được tham gia sinh hoạt trong “Trường
học kết nối” rất thuận lợi để mỗi người đổi mới dạy tích hợp liên môn
- Giáo viên được tập huấn đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra,đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh do Sở giáo dục và đào tạoThanh Hóa tổ chức từ tháng 8 năm 2018
- Sự phát triển của công nghệ thông tin với trang thiết bị dạy học khá
phong phú, sự hiểu biết của đội ngũ giáo viên trong nhà trường là cơ hội giúpgiáo viên chuẩn bị bài dạy hiệu quả, học sinh dễ tìm hiểu tài liệu và thu thập tưliệu môn học qua hệ thống thông tin đại chúng, mạng Internet
- Nhà trường luôn quan tâm, tạo điều kiện, góp ý bài dạy để giáo viên tiếnhành dạy học thực nghiệm đạt kết quả tốt
Trang 5- Để soạn một tiết dạy tích hợp đòi hỏi giáo viên phải giành thời gian đầu
tư nghiên cứu Chính vì vậy, nhiều thầy cô ngại thay đổi nên chất lượng nhiềugiờ học chưa cao
- Đa số giáo viên dạy môn Giáo dục công dân có trình độ đào tạo ban đầu
là Cao đẳng sư phạm Văn- Giáo dục công dân, Sử- Giáo dục công dân, trong đómôn Giáo dục công dân là môn dạy thứ hai nên còn một số hạn chế
- Sự tác động của đời sống, của các trang mạng xã hội như Facebook,Zalo…khiến đạo đức của học sinh bị xuống cấp
- Nhiều học sinh không yêu thích môn Giáo dục công dân, đặc biệt là họcsinh lớp 9 Các em chỉ chủ yếu tập trung học ba môn Toán, Ngữ văn, Tiếng Anh
để thi vào cấp THPT, còn với môn Giáo dục công dân, các em chỉ xem đó làmôn phụ cho nên cách học còn hời hợt, mang tính đối phó
2.3 Nguyên nhân dẫn đến khó khăn, tồn tại:
- Vốn hiểu biết về kiến thức các môn học, hiểu biết xã hội của mỗi giáoviên còn hạn chế nên phần tích hợp có thể còn mờ nhạt, chưa hợp lý
- Vì phải đảm nhận dạy nhiều lớp, nhiều môn, thêm cả công tác kiêmnhiệm nên các thầy cô đôi khi chịu nhiều áp lực Từ đó, sự đầu tư nghiên cứuvấn đề còn chưa thấu đáo
2.4 Kết quả khảo sát và nhận xét:
Tôi rất băn khăn, trăn trở khi nhìn thấy thực trạng trên, bản thân muốnnghiên cứu vấn đề để thay đổi cách nhìn đối với môn Giáo dục công dân nên đãtiến hành khảo sát học sinh ngay từ cuối năm học 2017-2018
sẽ càng khiến cho học sinh chán học hơn Chính vì vậy, ngay từ đầu năm học2018-2019, tôi đã tìm cách thay đổi phương pháp dạy học nhằm kích thích sựhứng thú của học sinh đối với môn học này Để đối chiếu kết quả học tập giữahai lớp, tôi tiến hành áp dụng dạy học tích hợp liên môn ở lớp 9B song song với
việc dạy học theo phương pháp truyền thống ở lớp 9A qua bài 4 Bảo vệ hòa bình.
3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề:
Trang 6có khả năng hành động trên một nền tảng kiến thức, kĩ năng vững chắc.
- Đảm bảo tính khoa học: Các kiến thức phải khách quan, phù hợp, không
ôm đồm Kiến thức tích hợp chỉ đóng vai trò hỗ trợ cho nội dung chính
- Đảm bảo tính khả thi: Người học có thể tiếp thu và vận dụng được kiếnthức, kĩ năng liên môn, người dạy có các điều kiện tổ chức, hướng dẫn việc họctập
3.2 Tác dụng của dạy học tích hợp:
- Đối với giáo viên: Dạy học tích hợp sẽ kích thích giáo viên tư duy và
không ngừng trau dồi kiến thức ở nhiều lĩnh vực, bộ môn khác nhau để có mộtlượng kiến thức sâu, rộng đủ để đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của dạyhọc hiện nay
- Đối với học sinh: Học sinh hứng thú với những tiết học hơn, dễ hiểu và
hiểu sâu nội dung bài học Các em sẽ có những chuyển biến rõ rệt trong khảnăng vận dụng kiến thức, kỹ năng vào thực tiễn
3.3 Cách tổ chức thực hiện khi dạy bài 4: Bảo vệ hòa bình
* Bước 1: Xác định những môn học/ vấn đề cần tích hợp trong bài:
Trên cơ sở nghiên cứu mạch kiến thức tích hợp liên môn để dạy bài" Bảo
vệ hòa bình", tôi đã mạnh dạn đưa vào bài học các kiến thức liên môn sau:
- Môn Lịch sử: Giúp học sinh tái hiện lại kiến thức lịch sử về chiến tranh thế
giới thứ nhất, thứ hai, về cuộc chiến tranh xâm lược của đế quốc Mỹ ở ViệtNam Từ đó thấy được sự tàn khốc, hủy diệt của chiến tranh và giá trị của mộtnền hòa bình
- Môn Ngữ văn: Văn bản “ Đấu tranh cho một thế giới hòa bình” của nhà văn
Mác Két( Môn Ngữ văn 9) đã đưa ra nguy cơ về một cuộc chiến tranh thế giới
sẽ xảy ra, đó là một cuộc chiến tranh hạt nhân- cuộc chiến tranh hủy diệt Từ đógiúp học sinh thấy được sự cần thiết phải bảo vệ hòa bình của toàn thế giới
- Môn Địa lí: Giúp học sinh nắm được vị trí địa lí một số khu vực hay xảy ra
chiến tranh, xung đột vũ trang Từ đó hiểu, thông cảm và chia sẻ sâu sắc chocuộc sống bất ổn của người dân, đặc biệt là trẻ em các khu vực có chiến tranh
- Môn Mĩ thuật: Bằng những kiến thức Mĩ thuật vẽ theo đề tài đã học trong
môn mỹ thuật, học sinh có thể vận dụng để thực hiện bài tập về chủ đề bảo vệhòa bình Qua đó, HS có thể rèn luyện kỹ năng tổng hợp kiến thức bài học qua
vẽ sơ đồ tư duy, vẽ tranh cổ động về bảo vệ hòa bình, chống chiến tranh
- Tích hợp môn Âm nhạc: Học sinh cảm nhận được khát vọng hòa bình qua
bài hát Như hòn bi xanh hoặc Trái đất này là của chúng mình… Từ đó thấy
được một trong những việc làm bảo vệ hòa bình là yêu thích và hát bài hát vềhòa bình
Trang 7- Tích hợp môn Hóa học: HS biết được chất độc hại (chất điôxin) mà Mĩ đã
ném xuống miền Nam Việt Nam Hành động của chúng đã gây ra tội ác vô nhânđạo nhất loài người, khiến 4,8 triệu người Việt Nam bị nhiễm chất độc da cam
- Tích hợp vấn đề bảo vệ môi trường: Chiến tranh gây hậu quả hủy diệt, ô
nhiễm môi trường nặng nề
- Tích hợp môn Sinh học: HS hiểu được sự biến đổi gen làm ảnh hưởng
nghiêm trọng đến nòi giống Việt Nam khi bị nhiễm chất độc màu da cam từchiến tranh
- Tích hợp sách Bác Hồ và những bài học về đạo đức, lối sống dành cho học sinh lớp 9 - NXB giáo dục Việt Nam:
Truyện Cánh cửa hòa bình giúp ta hiểu được phong cách đối ngoại của Bác
trong việc tạo lập mối quan hệ hữu nghị, hòa bình với bạn bè bốn phương Từ
đó, chúng ta biết tạo lập mối quan hệ thân thiết, chan hòa, cởi mở với mọi ngườixung quanh
- Tích hợp kiến thức về biển đảo:
+ Tuyên truyền Nghị quyết Hội nghị Ban chấp hành Trung ương lần thứ 8(Khóa XI) về chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm
2030, tầm nhìn đến năm 2045
+ Giáo dục chủ quyền biển đảo
* Bước 2: Tiến trình bài dạy:
Hoạt động 1: Giới thiệu bài
ta Để tìm hiểu về vấn đề này, cô trò ta sẽ cùng đến với bài Bảo vệ hòa bình
nhé!
Với việc sử dụng phương pháp tích hợp kiến thức âm nhạc để giới thiệubài, tôi đã mở ra cho học sinh việc chuẩn bị tìm hiểu bài Bảo vệ hòa bình”với
tâm thế hoàn toàn thoải mái và ý nghĩa.
Hoạt động 2: Thế nào là hòa bình và bảo vệ hòa bình?
*Tích hợp môn Lịch sử 8:
- GV bật slide 1: Hình ảnh về chiến tranh thế giới và phần ĐVĐ 1, 2 trong SGKtrang 12
Trang 8
* Yêu cầu kiến thức: Học sinh nắm được thế nào là hòa bình và bảo vệ hòa bình
- Kỹ năng: Phân tích, nhận biết vấn đề.
- Thái độ: Yêu hòa bình, thấy được hậu quả của chiến tranh.
- Định hướng phát triển năng lực:
+ Năng lực tư duy
+ Năng lực giải quyết vấn đề
+ Năng lực đàm thoại.
- Phương pháp: Phương pháp phân tích số liệu, liên môn lịch sử, hiểu biết xã hội.
Cụ thể như sau:
Sau khi HS quan sát hình ảnh và thông tin trong SGK, GV nêu câu hỏi :
- Dựa vào kiến thức lịch sử, em hãy cho biết: Chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai xảy ra vào năm nào ?
- Nêu số người chết trong chiến tranh? Tại sao con số này lại tăng lên 5 lần?
- Hậu quả mà trẻ em trên thế giới phải gánh chịu là gì? Nêu suy nghĩ của em về những số liệu trên?
Từ phân tích trên, HS sẽ trả lời được: Chiến tranh gây ra hậu quả đau
thương, tàn khốc, li tán và nỗi bất hạnh chết chóc cho nhân loại, đặc biệt là chotrẻ em
Để nhấn mạnh hậu quả mà chiến tranh gây ra, GV tiếp tục sử dụng câu hỏi tích hợp môn lịch sử.
- GV bật slide 2: Hình ảnh về 2 thành phố Hirosima, Nagasaki của Nhật bị quânđội Mĩ ném bom nguyên tử
Trang 9
- Em có nhận xét gì về hậu quả mà bom nguyên tử gây ra?
Dựa vào kiến thức lịch sử và hiểu biết của bản thân, HS chỉ ra: Mức độ nguyhiểm của bom nguyên tử sẽ gây ra sức hủy diệt cực lớn cho nhân loại
Sau đó GV hướng tới bài học: Thế nào là hòa bình?
HS trình bày:
Hòa bình là tình trạng không có chiến tranh, hay xung đột vũ trang Là mối quan hệ hiểu biết, tôn trọng, bình đẳng và hợp tác giữa các quốc gia dân tộc, giữa con người với con người Là khát vọng của toàn nhân loại.
Để HS có kiến thức về bảo vệ hòa bình, GV tiếp tục hướng dẫn HS quansát hình ảnh bom Mĩ hủy diệt bệnh viện Bạch Mai và thông tin phần ĐVĐ 3trong SGK
- GV bật slide 3: Bom Mĩ hủy diệt Bệnh viện Bạch Mai
Trang 10
- GV hỏi: Vì sao đế quốc Mĩ lại ném bom vào các bệnh viện( như bệnh việnBạch Mai)?
- HS: Vì đó là nơi cứu người Chúng muốn hủy diệt tận gốc sự sống của conngười Việt Nam
- GV: Tội ác của chúng không chỉ dừng lại ở đó mà chúng còn cho máy bay rải chất điôxin xuống Miền Nam Việt Nam Các em hãy quan sát hình ảnh sau:
- GV bật slide 4: Máy bay Mĩ rải chất điôxin xuống miền Nam Việt Nam
*Tích hợp môn Hóa học (bài Hữu cơ); môn Sinh học (bài Đột biến gen và bài Những bệnh tật của con người) lớp 9:
- GV: Hình ảnh máy bay Mĩ rải chất điôxin xuống miền Nam Việt Nam gợi cho
em suy nghĩ gì?
- HS quan sát và phát hiện vấn đề: Mức độ rải dày đặc, khủng khiếp, với diện
tích rộng lớn… Thể hiện sự độc ác, vô nhân đạo của đế quốc Mĩ.
Từ đó HS có thể thấy được tác hại của chất điôxin đối với con người quaphần tích hợp môn Hóa học
- GV bật slide 5: Nạn nhân chất độc da cam