Trên thực tế đổi mới PPDH chỉ đạt được kết quả khingười học được trao đổi với nhau… Trong các phương pháp đổi mới dạy học, người dạy đã có nhiều cách đổimới tuy vậy tôi thấy chúng ta c
Trang 1MỤC LỤC
1 MỞ ĐẦU 2
1.1 Lý do chọn đề tài 2
1.2 Mục đích nghiên cứu của SKKN 2
1.3 Đối tượng nghiên cứu 2
1.4 Phương pháp nghiên cứu 2
1.5 Điểm mới của SKKN. 3
2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 3
2.1 Cơ sở lý luận của SKKN 3
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng SKKN 3
2.2.1 Cách bố trí lớp học hiện nay 3
2.2.2 Tổ chức dạy học theo lớp học hiện nay 4
2.3 Các SKKN hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7
2.3.1 Khảo sát chất lượng đầu năm và kết quả điều tra tâm lý 7
2.3.2 Cách bố trí lớp học và tác dụng của nó 8
2.3.3 Tổ chức triển khai SKKN đến giáo viên và học sinh 11
2.3.4 Sự thay đổi trong cách thiết kế bài giảng 11
2.3.5 Tổ chức dạy học theo mô hình lớp học mới 15
2.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 18
3 Kết luận, kiến nghị 19
3.1 Kết luận 19
3.2 Kiến nghị 20
Tài liệu tham khảo
Trang 2ĐỔI MỚI KHÔNG GIAN LỚP HỌC GÓP PHẦN THÚC ĐẨY ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG MÔN LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS
CHU VĂN AN – NGA SƠN.
1 Mở đầu.
1.1 Lí do chọn đề tài.
Như chúng ta đã biết hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học (PPDH)
đã đi vào thực tế ở các trường học Chúng ta đã áp dụng nhiều phương pháp,cách thức đổi mới để làm nổi bật vai trò của người học Tuy vậy cách mà chúng
ta đang làm chưa có thể làm cho hoạt động học của học sinh được thể hiện rõ vaitrò là người chủ động tìm hiểu và lĩnh hội kiến thức thực sự Bởi cách chúng tađang đổi mới chỉ mới chú tâm đến quan hệ giữa thầy và trò, còn quan hệ giữa trò
và trò chưa được chú trọng Trên thực tế đổi mới PPDH chỉ đạt được kết quả khingười học được trao đổi với nhau…
Trong các phương pháp đổi mới dạy học, người dạy đã có nhiều cách đổimới tuy vậy tôi thấy chúng ta chưa chú tâm đến cách bố trí lớp học mà theo tôinghĩ đổi mới PPDH phải đi liền với đổi mới không gian lớp học
tư thế ngồi của người thầy và trò, từ cách tiếp cận SGK, làm việc với phươngtiện dạy học, đến thái độ tình cảm và chuyển biến nhận thức của học sinh từ tiếthọc đến đời sống Bởi thiết nghĩ cuộc sống mới là đích đến của mọi sự học
1.3 Đối tượng nghiên cứu.
Học sinh lớp 9A, 9B năm học 2018 – 2019, phòng học, SGK
1.4 Phương pháp nghiên cứu.
Sử dụng phương pháp so sánh đối chiếu giữa lớp thực nghiệm (lớp 9A) vàlớp đối chứng (lớp 9B), để thấy được sự chủ động của học sinh trong việc học
Trang 3tập và chủ động trong việc hòa nhập làm việc với nhóm mới, lớn hơn là sự thayđổi kỹ năng sống của học sinh trong trường lớp và đời sống ở lớp thực nghiệmvới lớp đối chứng
Đây là SKKN của bản thân đã nghiên cứu từ năm 2004 đến nay được viếtthành SKKN, được thực hiện, triển khai đến toàn bộ giáo viên nhà trường và lớpthực nghiệm ở Trường THCS Nga An và nay là Trường THCS Chu Văn Antrong môn Lịch sử SKKN đã được HĐKHN xếp loại B cấp tỉnh năm 2013 Quacông tác giảng dạy ứng dụng bản thân tôi thấy có sự chuyển biến rõ rệt nhìn từphía học sinh nên phát triển thêm Hiện nay, đang phối hợp với PGD để triểnkhai đến giáo viên trong huyện học tập và rút kinh nghiện cho bản thân lấy cơ sở
để phát triển thành NCKHSPUD
1.5 Điểm mới của SKKN.
Thay đổi mô hình lớp học cũng như cách tiếp cận SGK
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm.
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Học sinh cần nhận thức rõ vai trò của mình trong việc chủ động tìm hiểukiến thức Ngoài nguồn kiến thức là SGK cần mở rộng tìm hiểu các kênh tài liệukhác nhau
Giáo viên thể hiện rõ vai trò là trọng tài, người hướng dẫn…đồng thờicần xác định đúng mục đích, yêu cầu của bài giảng để đưa ra được phương pháphay, cách tiếp cận vấn đề theo hướng mở lấy học sinh làm trung tâm
Phòng GD, nhà trường và các tổ chức đoàn thể đẩy mạnh thanh kiểm tra,triểm khai chuyên đề, thao giảng học hỏi kinh nghiệm qua đó thúc đẩy giáo viênkhông ngừng học hỏi đổi mới PPDH
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm 2.2.1 Cách bố trí lớp học hiện nay.
Hiện nay, chúng ta thường thấy lớp học được bố trí với một phần là bụcgiảng và một phần là không gian lớp học Phần là bục giảng thường được bố trí
ở trên là nơi để bàn ghế giáo viên, bảng đen, phần còn lại của lớp học được bố
Trang 4trí khoảng 10 bộ bàn ghế cho học sinh theo 2 dãy (với bộ bàn ghế 4 chỗ ngồi) và
4 dãy (với bộ bàn ghế 2 chỗ ngồi)
Cách bố trí lớp học hiện nay.
2.2.2 Tổ chức dạy học theo lớp học hiện nay.
Cốt lõi của việc dạy và học chính là quan hệ giữa thầy và trò Người thầy
tổ chức tốt được mối quan hệ giữa thầy và trò thì tiết học sẽ thành công Chúng
ta đã tổ chức nhiều chuyên đề đổi mới phương pháp dạy học và trên thực tế đa
số giáo viên đã áp dụng đổi mới phương pháp trong dạy học Tuy nhiên phươngpháp có mới nhưng cách thức vẫn là cũ Nói như vậy là bởi lẽ giáo viên đã đổimới phương pháp, cụ thể trong giáo án nhưng khi tổ chức thực hiện lại thực hiệnvới một không gian lớp học cũ nên có thể nói phương pháp thay đổi nhưng cáchthức không thay đổi Cụ thể hơn trong kiểu dạy học truyền thống giáo viên lànguồn kiến thức duy nhất, phần lớn thời gian trên lớp dành cho giáo viên thuyếttrình, giảng giải, học sinh thụ động tiếp thu kiến thức thông qua nghe và ghi lạilời giáo viên, học sinh chỉ làm việc một mình trên lớp, ở nhà hoặc với giáo viênkhi được kiểm tra… Còn phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của họcsinh, ngoài bài giảng của giáo viên, học sinh được tiếp xúc với nhiều nguồn kiếnthức khác Học sinh ngoài tự nghiên cứu còn trao đổi thảo luận với các bạntrong lớp, trong tổ, trao đổi ngoài giờ, học sinh đề xuất ý kiến, thắc mắc, trao đổivới giáo viên
Trang 5
Việc thảo luận, trao đổi diễn ra trong một không gian lớp học cũ.
Nhưng điều đáng nói là việc học sinh tự nghiên cứu, thảo luận, trao đổi lạidiễn ra trong một không gian lớp học cũ nên không thể phát huy được hết tínhtích cực chủ động của người học như mong muốn, đó là chưa kể việc có thêmđộng tác thay đổi chỗ ngồi để thảo luận nhóm Trong bài giảng nếu có nhiềuhoạt động thảo luận nhóm thì lớp học sẽ lộn xộn và mất nhiều thời gian
Sự bất cập trong đổi mới phương pháp ở lớp học hiện nay.
Với lớp học hiện nay việc giáo viên tổ chức lớp học góp phần đổi mớiphương pháp dạy học còn nhiều bất cập Cách bố trí lớp học xưa nay chỉ làm nổibật quan hệ giữa thầy và trò chứ chưa làm rõ mối quan hệ giữa trò với trò Bởi lẽkhi người thầy giảng bài hay khi người học trả lời câu hỏi thì không gian lớp họcnhư bị thu hẹp lại Đó là sự trao đổi, sự đối diện (tôi muốn nhấn mạnh đến từ đốidiện) giữa thầy và trò – người được trả lời với toàn bộ ý nghĩa của nó, còn toàn
bộ lớp học chỉ tham gia vào việc “nghe” chứ chưa được tham gia đầy đủ việc
“nhìn” Ví dụ một học sinh ở bàn đầu được trả lời câu hỏi thì hành động đó chỉdiễn ra giữa thầy và trò còn học sinh trong lớp chỉ được “nghe” còn hoạt động
“nhìn” chỉ diễn ra ở sau lưng do đó rất khó để tham gia vào việc học một cáchđầy đủ, nhất là đối với những học sinh ngồi bàn cuối
Trang 6Đặc biệt với cách bố trí lớp học và tổ chức lớp học như hiện nay đã chochúng ta thấy học sinh rất thiếu kỹ năng sống, kỹ năng ứng xử, kỹ năng làm việcnhóm Chính vì vậy đã dẫn đến hiện tượng học sinh ngại nói, ngại trình bày, biếtnhưng mà không nói hoặc có nói thì run, mất tinh thần, khả năng diễn đạt kém.
Quan hệ giữa thầy và trò - người được trả lời …
Từ năm học 2011 - 2012 Dự án Mô hình trường học mới tại Việt Nam(GPE – VNEN) đã được triển khai thử nghiệm trên diện rộng, tại 1.447 trườngtiểu học trên 63 tỉnh, thành phố trong cả nước Mô hình trường học mới tại ViệtNam (VNEN) tập trung đổi mới hoạt động giáo dục và hoạt động sư phạm, đápứng yêu cầu đổi mới phương pháp học và đánh giá học sinh tiểu học Sau khitriển khai, các nhà trường, giáo viên và cha mẹ học sinh đánh giá Mô hìnhVNEN có nhiều ưu điểm và tính khả thi cao
Dự án Mô hình lớp học mới Vnen được thử nghiệm từ năm 2011 - 2012.
Tuy nhiên bên cạnh những ưu điểm, Mô hình trường học mới Vnen cũngbộc lộ những tồn tại mà theo tôi nghĩ tồn tại lớn nhất đó là học sinh theo môhình lớp học bố trí chỉ được làm việc với nhóm duy nhất điều này chả phải là đingược lại với mong muốn của đổi mới PPDH hay sao? Và như vậy theo tôi lớphọc không được mở rộng ra mà lại thu hẹp lại theo từng nhóm nhỏ Mặt khác ở
Trang 7lứa tuổi học sinh tiểu học học sinh luôn có tính hiếu động vì vậy chúng ta có thểđảm bảo cách bố trí lớp học như thế này sẽ không ảnh hưởng đến sự phát triểncột sống của các em - mầm non mà cả nước nhà đang mong chờ phát triển toàndiện!
Mô hình lớp học mới Vnen và những bất cập khi triển khai.
2.3 Các SKKN hoặc các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề Lớp học - một không gian mở.
2.3.1 Khảo sát chất lượng đầu năm và kết quả điều tra tâm lý.
Kết quả khảo sát chất lượng đầu năm.
Kết quả điều tra tâm lý
Các em 2 lớp 9A, 9B được trắc nghiệm tâm lý đều trả lời các câu hỏi :
- Các em có yêu thích học môn lịch sử không ? Vì sao em yêu thích họcmôn lịch sử ? Vì sao em không thích học môn lịch sử ?
- Em có đề xuất gì với thầy giáo về phương pháp giảng dạy môn lịch sửhiện nay ?
Khối 9 HS Số HS yêu thích môn sử SL % Số HS chưa yêu thích môn sử SL %
Trang 8cầu của nhà trường và phụ huynh Vì vậy tôi quyết định tiếp tục đi sâu đổi mớiPPDH nhằm phát huy hơn nữa tinh thần tự học, chủ động học của học sinh.
2.3.2 Cách bố trí lớp học và tác dụng của nó.
Để thay đổi không gian lớp học tôi đã tiến hành khảo sát lại diện tích lớphọc Với lớp học hiện nay thì cách bố trí lớp học là chúng ta sẽ xếp lớp học theochiều ngang của lớp Với thực trạng như trên tôi xin đưa ra cách áp dụng đểnâng cao hoạt động của người học như sau:
Bàn ghế lớp học sẽ được xếp theo hình chữ U hoặc chữ C theo chiềungang lớp học Nhưng cách tốt nhất là xếp theo hình chữ C bởi lẽ việc học sinhngồi học theo hình chữ C thì đáy của chữ C sẽ dài hơn, học sinh ngồi được nhiềuhơn, trực diện với bảng hơn để thuận tiện khi làm việc với máy chiếu và đảmbảo sự phát triển của cột sống Xếp lớp học theo hình chữ U cũng được nhưnghạn chế xếp hai cạnh của chữ U cao lên sẽ ảnh hưởng đến học sinh vì tư thế ngồiluôn thay đổi
Bàn ghế lớp học sẽ được xếp theo hình chữ U hoặc chữ C.
Theo điều tra hiện nay số học sinh các lớp giảm mạnh chỉ trên dưới 30học sinh thì càng thuận tiện cho việc bố trí thay đổi không gian lớp học Lớp họctheo sự bố trí như trên, tự nhiên được chia thành 4 đơn vị tổ, học sinh sẽ ngồitheo đơn vị tổ Điều này sẽ giúp cho giáo viên dễ quán xuyến lớp, không phảichia tổ trong những lần thảo luận nhóm tiết kiệm được thời gian và tránh gây ồn
Trang 9Ngoài ra trong quá trình giảng bài học sinh sau hoạt động tự nghiên cứuthì người học sẽ trả lời câu hỏi với cách bố trí lớp học như trên thì cả lớp sẽđược coi là một tổ.
Mặt khác, khi bố trí cách ngồi như trên học sinh được nhìn thấy mặt nhautrong quá trình trả lời, thảo luận, trao đổi do đó sự tập trung cao hơn và hoạtđộng dạy học được mở rộng ra tất cả học sinh trong lớp vì không gian lớp học
Trang 10Việc thảo luận, trao đổi diễn ra trong một không gian lớp học mới (Tác giả đang tiến hành thực nghiệm mô hình lớp học mới)
Thứ hai, bàn ghế giáo viên có thể sẽ không đặt ở vị trí cũ mà sẽ chuyểnxuống giữa 2/3 lớp học điều này sẽ giúp giáo viên gần học sinh hơn Ngoài rakhi người học tham gia vào tiết học nhiều hơn thì người thầy sẽ không còn được
“ngồi” trên ghế nữa mà buộc người dạy phải hoạt động cao hơn sát sao học sinhhơn, tức người thầy ở thế “động” nhiều hơn, vai trò là trọng tài là người hướngdẫn thể hiện rõ hơn
Thứ ba, trên bàn giáo viên ngoài máy chiếu đa năng là phương tiện đểgiáo viên đổi mới phương pháp tôi muốn nhấn mạnh đến việc dùng máy chiếuhắt Bởi lẽ nếu như máy chiếu đa năng là phương tiện để giáo viên đổi mớiphương pháp thì máy chiếu hắt là phương tiện để người học bày tỏ quan điểm,kết quả học tập của mình trước thầy giáo, trước lớp qua đó mà giáo dục thêm kỹnăng sống cho học sinh Màn chiếu được bố trí cố định trên tường bằng cáchbảng đen được chia thành 3 ô, một phần để ghi nội dung bài giảng, một phầndùng để làm bảng phụ và một phần để đèn chiếu Tuy vậy điều này có thể linhhoạt trong tiết học nhưng phần để đèn chiếu nên là cố định
Thực tế đặt ra là ở các trường không có đầy đủ các phương tiện dạy họcthì mô hình lớp học có thực hiện được không? Câu trả lời là có! Bởi lẽ máychiếu đa năng, máy chiếu hắt chỉ là các phương tiện hỗ trợ cho công tác dạy vàhọc nếu thiếu các phương tiện này giáo viên sẽ sử dụng bảng phụ, giấy A3,Ao… để thiết kế Hiện nay ở các nhà trường THCS thuộc PGD Nga Sơn đều có
Trang 11máy chiếu hắt nhưng không được sử dụng, việc triển khai SKKN này sẽ sử dụngđược phương tiện đang cất ở các thư viện Đặc biệt, giáo viên chỉ mua giấytrong một lần để học sinh sử dụng thảo luận nhiều lần đỡ tốn kém so với giấy
Ao chỉ sử dụng một lần
Một vấn đề nữa tôi mạnh dạn đưa ra cách thay đổi theo mô hình lớp họctrên đó là vị trí chỗ ngồi của giáo viên dự giờ Xưa nay người dự giờ thườngngồi ở bàn cuối điều này là chỉ phù hợp với đối tượng để quan sát, để đánh giánhận xét chính là người dạy Hiện nay người đi dự giờ không chỉ quan sát ngườidạy mà quan trọng hơn là quan sát hiệu quả của phương pháp đó qua cách học,cách làm việc của người học Do đó vị trí ngồi của người dự giờ theo tôi tốt nhất
là ở vị trí của bàn giáo viên hiện nay (tức là quay lại quan sát lớp học)
2.3.3 Tổ chức triển khai SKKN đến giáo viên và học sinh.
Trong các năm qua được sự quan tâm của Ban giám hiệu nhà trườngSKKN của tôi đã được tổ chức hội thảo rút kinh nghiệm cấp trường và được nhàtrường tổ chức triển khai ở học tập trước khi triển khai ở lớp học
Ngoài việc thảo luận trao đổi với giáo viên, để SKKN này đi vào thực tếphục vụ đối tượng là học sinh bản thân tôi đã tranh thủ thời gian, trao đổi vớihọc sinh lớp thực nghiệm nội dung SKKN Vì mục đích của SKKN là tạo ra sựthay đổi tư duy và gây hứng thú hoc tập cho học sinh, phát triển về kỹ năngsống, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng trình bày … Vì vậy, sau khi học sinhđược nghe trình bày về sự thay đổi mô hình lớp học sẽ tạo ra sự thay đổi độnghình trong cách học, chủ động làm chủ kiến thức
2.3.4 Sự thay đổi trong cách thiết kế bài giảng.
Như đã nói mục đích của sáng kiến là tập trung vào học sinh, làm sao cho
học sinh chủ động làm việc, chủ động lĩnh hội kiến thức nên khi không gian lớphọc đã thay đổi thì phương pháp của giáo viên cũng thay đổi
Ví dụ khi dạy mục I - Tình hình Nhật Bản sau chiến tranh thế giới thứ hai
(Bài 9 Tiết 11 lớp 9 - Nhật Bản), ở lớp học đối chứng (lớp 9B) chúng ta sẽ tiến
hành như sau
Tiết 11 Bài 9 Nhật Bản
Trang 12Chính sách đối ngoại của giới cầm quyền Nhật.
2 Thái độ, tình cảm, tư tưởng
Giáo dục ý chí vươn lên, tinh thần lao động hết mình, tôn trọng kỉ luật củangười Nhật
3 Kĩ năng
Rèn cho HS phương pháp tư duy: phân tích so sánh, liên hệ
II Thiết bị, tài liệu dạy học
Bản đồ Nhật Bản, Châu Á
Một số tranh ảnh về nước Nhật
III Tiến trình tổ chức dạy học
1 Kiểm tra bài cũ:
- Tình hình nước Mĩ sau Chiến tranh thế giới thứ hai?
- Chính sách đối nội và đối ngoại của Mĩ sau Chiến tranh thế giới thứ hai?
2 Giới thiệu bài mới
3 Dạy và học bài mới
Hoạt động của GV và HS Nội dung kiến thức cần đạt Hoạt động 1: Cá nhân.
GV giới thiệu bản đồ Nhật Bản sau
Chiến tranh thế giới thứ hai
GV nêu câu hỏi: Hãy cho biết tình hình
Nhật Bản sau Chiến tranh thế giới thứ
- Sau chiến tranh, Nhật Bản mấthết thuộc địa, kinh tế bị tàn phá,khó khăn bao trùm: thất nghiệp,thiếu lương thực…
- Đất nước bị quân đội nước ngoàichiếm đóng