Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học phân môn lịch sử lớp 4

Vậy làm thế nào để phát huy năng lực tái hiện các sự kiện, hiện tượng, nhân vật, lịch sử của học sinh trong dạy- học lịch sử?. thống nhất giữa thầy và trò nhịp nhàng sẽ làm cho học sinh

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ

PHÒNG GD & ĐT NGA SƠN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC PHÂN MÔN LỊCH SỬ Ở LỚP 4B

TRƯỜNG TIỂU HỌC NGA THIỆN

Người thực hiện: Nguyễn Thị Hương Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Nga Thiện SKKN thuộc lĩnh mực (môn): Lịch sử và Địa lí

THANH HÓA, NĂM 2019

MỤC LỤC

2 Nội dung SKKN 3

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng SKKN 42.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 52.4 Hiệu quả của SKKN đối với hoạt động giáo dục,

với bản thân, đồng nghiệp và nhà trường 16

3 Kết luận, kiến nghị 18

Danh mục các đề tài sáng kiến kinh nghiệm đã được

hội đồng đánh giá xếp loại cấp phòng Gd & Đt, cấp sở Gd &

Đt và các cấp cao hơn xếp loại từ C trở lên 21

1 Mở đầu 1.1 Lí do chọn đề tài

Bước sang thế kỉ 21, do tốc độ phát triển của xã hội hết sức nhanh chóng vớinhững biến đổi liên tục và sự tăng khối lượng tri thức một cách nhanh chóng, đặcbiệt trong các lĩnh vực thông tin truyền thông, công nghệ vật liệu, điện/điện tử tựđộng hóa, phương pháp dạy học tiếp cận nội dung dần trở nên lạc hậu Để chuẩn

bị cho thế hệ trẻ đối mặt và đứng vững trước những thách thức của đời sống, vaitrò của giáo dục ngày càng trở nên quan trọng Xu thế thiết kế chương trình theohướng tiếp cận năng lực được khá nhiều quốc gia quan tâm, vận dụng trong giaiđoạn hiện nay Tiếp cận năng lực chủ trương giúp người học không chỉ biết họcthuộc, ghi nhớ mà còn phải biết làm thông qua các hoạt động cụ thể, sử dụngnhững tri thức học được để giải quyết các tình huống do cuộc sống đặt ra Nóicách khác phải gắn với thực tiễn đời sống Nếu như tiếp cận nội dung chủ yếuyêu cầu người học trả lời câu hỏi: Biết cái gì, thì tiếp cận theo năng lực luôn đặt

ra câu hỏi: Biết làm gì từ những điều đã biết Nói cách khác, nói đến năng lực làphải nói đến khả năng thực hiện, là phải biết làm chứ không chỉ biết và hiểu.[1]Dạy học phát triển năng lực học sinh là một xu thế tất yếu của giáo dục Việcđổi mới phương pháp dạy học hiện nay đòi hỏi những điều kiện thích hợp vềphương tiện, cơ sở vật chất và tổ chức dạy học, điều kiện về tổ chức, quản lý.Ngoài ra, phương pháp dạy học còn mang tính chủ quan Mỗi giáo viên với kinhnghiệm riêng của mình cần xác định những phương hướng riêng để cải tiếnphương pháp dạy học và kinh nghiệm của cá nhân [1]

Thế nhưng, một thực trạng dau lòng trong nhiều năm vừa qua là chất lượngdạy học luôn thành vấn đề nóng của dư luận, được nhiều báo đài phản ánh trungthực Đó là tình trạng hầu hết lớp trẻ không nắm được lịch sử dân tộc, nhiều bàithi ở các cấp học, đặc biệt bài thi tốt nghiệp lớp 12 chỉ được điểm 0, điểm 1 Tình trạng này thật đáng báo động khi 9 năm học lịch sử ( từ lớp 4 đến lớp 12)

mà các em không nắm được gì, hỏi đến nhân vật lịch sử hay sự kiện nào cũngkhông biết…

Bởi vậy, nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học luôn là một trong nhữngvấn đề quan trọng của tất cả các giáo viên đứng lớp trong đó có giáo viên dạymôn lịch sử Dạy như thế nào, học như thế nào để đạt được hiệu quả học tập tốtnhất là điều mong muốn của tất cả thầy cô giáo chúng ta Muốn thế phải đổi mớiphương pháp, biện pháp dạy và học Người giáo viên phải tổ chức một cách linhhoạt các hoạt động của học sinh từ khâu đầu tiên đến khâu kết thúc giờ học, từcách ổn định lớp, ôn bài cũ đến cách học bài mới, củng cố, dặn dò Những hoạt

động đó giúp học sinh tái hiện các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử nhằm

lĩnh hội kiến thức, bản chất lịch sử một cách tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo

và ngày càng yêu thích, say mê môn học

Vậy làm thế nào để phát huy năng lực tái hiện các sự kiện, hiện tượng, nhân

vật, lịch sử của học sinh trong dạy- học lịch sử? Để quá trình hoạt động chung,

thống nhất giữa thầy và trò nhịp nhàng sẽ làm cho học sinh nắm vững hơn nhữngtri thức lịch sử, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và bồi dưỡng phẩm chất đạo đức,hình thành nhân cách cho các em là vấn đề được nhiều giáo viên dạy môn Lịch

sử hết sức quan tâm và trăn trở.Để góp phần vào việc đổi mới phương pháp dạyhọc theo chủ đề định hướng phát triển năng lực cho học sinh nói chung, dạy họclịch sử nói riêng, tôi đã mạnh dạn nghiên cứu đề tài này với tinh thần học hỏi vàchia sẻ với các đồng chí, đồng nghiệp

1.2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu đề tài nhằm mục đích tìm ra các giải pháp để khắc phục nhữngtồn tại, tháo gỡ khó khăn giúp học sinh yêu thích và học tốt hơn môn Lịch sử

1.3 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài này nghiên cứu, tổng kết về các giải pháp hiệu quả trong dạy họcLịch sử góp phần nâng cao chất lượng giáo dục

1.4 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu cơ sở lí luận: Đọc và tìm hiểu các vấn đề lí

luận liên quan đến đề tài qua các tài liệu tham khảo

- Phương pháp quan sát: Quan sát học sinh học tập trên lớp qua các buổi

học hằng ngày, qua dự giờ đồng nghiệp trong trường

- Phương pháp phỏng vấn: Trực tiếp phỏng vấn giáo viên và học sinh để

tìm hiểu những thuận lợi, khó khăn trong quá trình dạy và học lịch sử

- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế: Điều tra điều tra khảo sát thực

tế qua giáo viên chủ nhiệm và học sinh các lớp 4, lớp 5

- Phương pháp thống kê: Thống kê kết quả học tập của học sinh qua hồ

sơ sổ sách, qua tổng hợp số liệu các bài khảo sát.

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận

Dạy học theo tiếp cận trang bị kiến thức là chú trọng vào việc truyền thụ trithức khoa học theo các môn học đã được quy định trong chương trình dạy học,chú trọng trang bị cho học sinh hệ thống tri thức khoa học khách quan Cách dạynày chưa chú trọng vai trò chủ thể của người học và khả năng ứng dụng tri thức

đã học vào tình huống thực tiễn Mục tiêu dạy học theo tiếp cận trang bị kiếnthức đôi khi không chi tiết và không nhất thiết phải quan sát, đánh giá một cách

cụ thể Việc quản lí chất lượng giáo dục theo cách này chủ yếu tập trung vào nộidung dạy học Ưu điểm của dạy học tiếp cận trang bị kiến thức là cho học sinhmột hệ thống tri thức khoa học

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực nhằm mục tiêu phát triển toàndiện phẩm chất người học, chú trọng năng lực vận dụng tri thức vào những tìnhhuống thực tiễn Trong chương trình dạy học phát triển năng lực, mục tiêu họctập thường được mô tả qua các thuộc tính nhân cách chung và các kết quả yêucầu cụ thể, hay qua hệ thống các năng lực Kết quả học tập mong muốn được mô

tả chi tiết và có thể quan sát, đánh giá được Dựa vào kết quả mong muốn ấy,chương trình đưa ra những hướng dẫn về việc lựa chọn nội dung, phương pháp,

tổ chức và đánh giá kết quả dạy học nhằm đảm bảo thực hiện được mục tiêu dạyhọc Cách tiếp cận này nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách là chủ thểcủa quá trình nhận thức Việc quản lí chất lượng giáo dục theo định hướng pháttriển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, là những năng lực màngười học cần có sau quá trình học tập Ưu điểm của dạy học phát triển năng lực

là tạo điều kiện quản lí chất lượng theo kết quả đầu ra đã quy định, nhấn mạnhnăng lực vận dụng của học sinh [1]

Nghiên cứu dạy học theo định hướng phát triển năng lực tôi thấy cần chú ýhơn một số nguyên tắc sau:

- Chương trình lấy việc học làm gốc, lấy người học làm chủ thể của quá trình dạy học Để thực hiện được việc rèn luyện năng lực, chương trình được đặt

trên nền tảng của một nguyên lý là kiến thức phải được học sinh tự kiến tạo, chứkhông phải qua con đường chuyển giao, truyền đạt từ giáo viên Một lẽ rất tựnhiên là không ai học hộ được người khác Hơn nữa, mọi lý luận dạy học đềuthừa nhận một chân lý là người học chính là kiến trúc sư của kiến thức và nănglực của chính mình

Điểm then chốt của đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục nước ta, quyếtđịnh sự thành bại của công cuộc đổi mới này là chương trình giáo dục phải lấyngười học làm gốc, lấy sự học là điểm xuất phát của mọi quyết định.Mỗi học sinhđều có thể được học những gì mình quyết định Mỗi học sinh đều có thể đượchọc những gì mình muốn, theo cách mình lựa chọn, theo một lộ trình và tùy theođặc trưng tâm, sinh lý, hoàn cảnh sống của từng người dưới sự hướng dẫn củagiáo viên.Cách thiết kế chương trình giáo dục nói chung, các môn học nói riêng,cách thức tổ chức thực hiện chương trình, phương pháp dạy học môn học, cáchkiểm tra - đánh giá… phải tuân thủ nguyên lý này thì mới có thể tạo ra lớp người

có năng lực thực sự, có bản sắc riêng, có hoài bão, có tầm nhìn hướng ra thế giới,làm cơ sở để tạo đào tạo nguồn nhân lực có sức cạnh tranh cao phục vụ cho côngnghiệp hóa - hiện đại hóa [4]

- Kiến thức và năng lực bổ sung cho nhau: Kiến thức là cơ sở để hình

thành năng lực, những loại kiến thức khác nhau, tạo nguồn để học sinh có đượccác giải pháp tối ưu hoặc có cách ứng xử phù hợp trong bối cảnh phức tạp

- Chỉ dạy học những vấn đề cốt lõi: Rèn luyện năng lực đòi hỏi phải có đủ

thời gian, học sinh phải sử dụng nhiều lần, lặp đi lặp lại mới có thể tăng cườngnăng lực cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.Nếu chương trình tập trung rèn luyệnnăng lực thì cũng có nghĩa chỉ nên tập trung vào số lượng năng lực chọn lọc vàlượng kiến thức tương ứng để học sinh có đủ thời gian rèn luyện, kiến tạo và pháttriển những năng lực đó, không dàn trải như trong chương trình giáo dục hiệnnay.Việc lựa chọn cách tiếp cận theo năng lực trong trường phổ thông còn làmhàm ý trong thời gian học tập tại trường, học sinh phải được rèn luyện, kiến tạonhững năng lực cho phép họ từ kiến tạo những kiến thức, kĩ năng mới để thíchnghi với môi trường sống luôn thay đổi sau này Đây chính là lý do để xác định làcác năng lực xuyên suốt chương trình đào tạo với tư cách là công cụ để học tậpsuốt đời

- Dạy học tích hợp: Thế giới hiện đại có đặc trưng là sự phụ thuộc lẫn

nhau ngày càng tăng trong tất cả các lĩnh vực khoa học và đời sống Do vậy, mức

độ năng lực cần thiết để thích ứng với thực tế đó cũng ngày càng tăng.Và dĩnhiên là những kiến thức đơn giản đơn lẻ được truyền đạt từ giáo viên không cònphù hợp nữa Phải học tích hợp, học phương pháp luận, học cách kiến tạo kiếnthức để rèn luyện khả năng kết hợp các nguồn kiến thức khác nhau, học sinh mới

có khả năng giải quyết các vấn đề phức tạp trong cuộc sống lao động sau này

2.2 Thực trạng của vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm

Thực trạng chung hiện nay ta thấy một bộ phận không nhỏ lớp trẻ ViệtNam rất mơ hồ về lịch sử nước nhà trong khi lịch sử Trung Quốc lại khá rõ Điều

đó đã làm đau đầu bao nhà nghiên cứu, làm trăn trở bao nhà giáo dục và làm cả

xã hội phải lo lắng cho lớp chủ nhân tương lai của đất nước lớn lên mà khôngbiết đến truyền thống, nguồn gốc dân tộc mình

Việc dạy Lịch sử của giáo viên còn chưa đầu tư, thời lượng lại quá ít màđôi khi còn bị bớt xén để học các môn Toán, Tiếng Việt vì các kiến thức, kĩ năngcác môn đó các em còn yếu Trong tiết dạy giáo viên không có đủ bản đồ, lược

đồ, tranh ảnh, không có máy chiếu và các phương tiên hỗ trợ … nên đa số chỉ

“dạy chay” Mặc dù đa số giáo viên hiện nay đều tâm huyết và có trách nhiệmcao đối với nghề dạy học nhưng khả năng của mỗi người là có hạn và khônggiống nhau Một số giáo viên chưa có điều kiện để nắm vững tiến trình lịch sửnước nhà cũng như chương trình Lịch sử 4, 5; chưa có đủ sách vở, đồ dùng, tàiliệu và thời gian nghiên cứu, năng lực giảng dạy còn hạn chế, dạy học chưa tậptrung phát triển năng lực học sinh nên chưa khơi dậy được hứng thú và nhu cầuhọc tập cho các em…

Việc học Lịch sử của học sinh cũng từ đó mà ảnh hưởng rất nhiều Chươngtrình Lịch sử được đưa vào dạy ở Tiểu bắt đầu từ lớp 4 Bướclên lớp 4 là học sinh

đã bước sang giai đoạn hai của quá trình giáo dục ở Tiểu học, học sinh được làmquen với các môn học mới như Khoa học, Lịch sử và Địa lí nên các em gặp nhiều

bỡ ngỡ và khó khăn, đặc biệt với phân môn Lịch sử Bên cạnh đó, đa số học sinh

lớp 4 của trường Tiểu học Nga Thiện đều thuộc con em gia đình làm nghề nông,điều kiện kinh tế khó khăn, trình độ văn hoá thấp, đầu tư cho việc học rất hạnchế… Hậu quả là sách vở, đồ dùng học tập của các em thiếu thốn, trong học tậpcòn nhút nhát, rụt rè, tiếp thu còn chậm và thụ động, thời gian tự học ở nhà quá ít

vì các em còn phải tham gia lao động cùng với gia đình Mà thời lượng dành chophân môn Lịch sử là còn ít (1 tiết/ tuần) nên học sinh học chưa kịp nhớ đã quên,còn rất mơ hồ về các năm tháng, sự kiện, nhân vật lịch sử

Sau gần 1 tháng tôi tiến hành khảo sát ở hai lớp khối 4 trường Tiểu họcNga Thiện, lớp 4B do tôi chủ nhiệm và thu được kết quả như sau:

Lớp 4A (Sĩ số 27) Lớp 4B (Sĩ số 27)

Nội dung SL TL (%) SL TL (%)Không có hứng thú với môn học 15 55,6 14 51,9

Có hứng thú, yêu thích môn học 12 45,4 13 48,1

Chưa nắm được các mốc lịch sử,

nhân vật lịch sử và sự kiện lịch sử 14 51,9 13 48,1Nắm được các mốc lịch sử, nhân

vật lịch sử và sự kiện lịch sử 12 45,4 11 40,8Nắm vững các mốc lịch sử, nhân

Từ bảng số liệu trên, tôi tiến hành tìm hiểu nguyên nhân từ nhiều phía và từkinh nghiệm bản thân dạy học lớp 4 hơn mười năm nay, tôi thấy nguyên nhânchủ yếu là: Giáo viên dạy học chưa thực sự lấy học sinh làm trung tâm, chưa thực

sự tập trung phát triển năng lực hoc sinh, chưa khơi gợi được hứng thú học tậpcho các em;hầu hết học sinh chưa chăm học, còn xem nhẹ Lịch sử hoặc có học là

để đối phó chứ thực sự chưa yêu thích môn học vì chưa ý thức được tầm quantrọng của nó Hơn nữa, đa số phụ huynh chưa quan tâm mà phó mặc việc học củacon em mình cho giáo viên và nhà trường, sách vở không sắm đủ, chưa hỗ trợcon em học ở nhà…Bởi vậy, học sinh thường xuyên có tình trạng nhầm lẫn kiểu

“Râu ông nọ cắm cằm bà kia”

Trước thực trạng trên, tôi tiến hành đi sâu nghiên cứu, tìm kiếm các giảipháp và áp dụng vào dạy học để giúp đỡ học sinh học tập sao cho hiệu quả nhất

2.3 Các giải pháp sử dụng để giải quyết vấn đề

Trong quá trình giảng dạy ở lớp 4, tôi nhận thấy rằng việc hình thành kiếnthức lịch sử để tiến tới phát triển năng lực, bồi dưỡng lòng yêu nước, lòng tự tôn,

tự cường dân tộc cho mỗi học sinh chính là cái đích của dạy lịch sử mà mỗi giáoviên mong muốn Giáo viên cần phải có những biện pháp phù hợp để dạy lịch sử

Vì vậy tôi đã mạnh dạn áp dụng các giải pháp sau:

2.3.1.Bản thân giáo viên cần không ngừng học tập nâng cao trình độ

Để dạy đúng, đủ kiến thức Lịch sử 4, trước hết người giáo viên cần nắmđược mục tiêu của chương trình, nội dung chương trình sách giáo khoa và phảinắm được tiến trình lịch sử Việt Nam

Nội dung chương trình sách giáo khoa Lịch sử 4 bao gồm những sự kiện,nhân vật lịch sử tiêu biểu phản ánh những cột mốc đánh dấu sự phát triển của cácgiai đoạn lịch sử, những thành tựu trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước (kinh

tế, văn hoá, chính trị…) của ông cha ta từ buổi đầu dựng nước và giữ nước đếnbuổi đầu thời Nguyễn [2] Vì vậy, người giáo viên muốn dạy hay, dạy giỏi thìcòn cần nắm vững chi tiết tiến trình lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước vàgiữ nước cho tới ngày nay cũng như nắm vững lịch sử nhân loại Có nắm vữngcác kiến thức lịch sử thì người giáo viên mới có cái nhìn tổng thể, toàn diện vềlịch sử, hiểu được các chặng đường thăng trầm, biến động của đất nước, của thếgiới qua các thời kì… và có thể lí giải chính xác nhất những băn khoăn, thắc mắccủa học sinh

Một điểm quan trọng nữa là người giáo viên phải không ngừng bồi dưỡngchuyên môn nhiệp vụ, tiếp cận, học hỏi, đổi mới các phương pháp dạy học nhằmmục đích tập trung phát triển năng lực người học, đó là cái đích mà mỗi giáo viêncần xác định hướng tới

Để thực hiện tốt các nội dung trên, người giáo viên phải có quá trình họchỏi, tích luỹ lâu dài qua các cấp học, ngành học đã được tham gia, qua các buổihọc chuyên đề, luôn luôn tự học tự nghiên cứu, ôn tập bằng nhiều hình thức (tựhọc, qua sách vở, đài, báo, ti vi, phim ảnh, qua mạng Internet, qua học hỏi cấptrên, đồng nghiệp…)

2.3.2.Lựa chọn những phương pháp dạy học đặc trưng riêng cho mỗi dạng bài

của chương trình Lịch sử 4phải theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Trong chương trình Lịch sử 4, qua nghiên cứu tôi thấy để dạy học pháttriển năng lực học sinh có thể phân chia các dạng bài học theo một số dạng cơbản sau:

a Các bài có nội dung về nhân vật lịch sử.

* Mục tiêu: Giúp học sinh

- Biết và hiểu: Công lao, những đóng góp của một số nhân vật đối với lịch

sử dân tộc

- Có khả năng kể lại hoặc mô tả một cách khái quát những đóng góp củacác nhân vật lịch sử đã học hoặc sưu tầm những câu chuyện về họ

- Tự hào, ghi nhớ công ơn của các nhân vật lịch sử

* Nội dung: Bao gồm các bài sau: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng; Chiến thắng Bạch

Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (938); Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân; QuangTrung đại phá quân Thanh ( Năm 1789).[2]

* Lựa chọn phương pháp dạy học

Chương trình lịch sử Tiểu học không giới thiệu tiểu sử các nhân vật lịch sử,

mà thông qua cuộc đời hoạt động và sự nghiệp của nhân vật để làm sáng tỏnhững sự kiện cơ bản của lịch sử dân tộc Ví dụ Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứquân, thống nhất đất nước vào năm 968… Như vậy nhân vật lịch sử bao giờ cũnggắn liền với sự kiện lịch sử, giáo viên phải biết khai thác tốt các sự kiện để làmnổi bật những hoạt động và công lao to lớn của nhân vật

Một số điểm cần lưu ý: Mỗi bài đều có hình ảnh (tranh vẽ, chân dung)nhân vật lịch sử giúp học sinh nắm bắt được diện mạo, hình thức bên ngoài củanhân vật Giáo viên cần sử dụng và khai thác triệt để những bức ảnh này nhằmphục vụ nội dung bài học.

- Khi trình bày về nhân vật, phải cho học sinh biết nhân vật đó là ngườinhư thế nào? (Sinh ra khi nào? Ở đâu? Làm gì? Có tính cách gì nổi bật? Tài năng,đức độ ra sao? )

- Kể chuyện hoặc miêu tả những hoạt động của họ để làm cơ sở cho việcđánh giá khách quan công lao của các nhân vật đối với lịch sử Khi kể chuyệnhay tường thuật, miêu tả tình tiết các hoạt động, có thể kết hợp phân tích để họcsinh hiểu hơn nội dung, bản chất sự kiện

- Trên cơ sở khai thác những nội dung đó, giáo viên tiến hành giáo dục tưtưởng, tình cảm, thái độ cho học sinh về lòng biết ơn, sự khâm phục, kính trọngđối với nhân vật lịch sử một cách tự nhiên, có hiệu quả nhất Thông thường, đốivới dạng bài này phương pháp chủ đạo là kể chuyện, miêu tả, tường thuật kết hợpvới hỏi đáp để khắc sâu hình ảnh nhân vật trong tâm trí học sinh [3]

 Ví dụ: Khi dạy bài “Chiến thắng Bạch Đằng do Ngô Quyền lãnh đạo (938)”:

Hoạt động 1: Vài nét về tiểu sử của Ngô Quyền.

- Sau khi kết thúc bài học trước, tôi yêu cầu học sinh về nhà tìm hiểu trướcbài mới, tìm hiểu trước vài nét tiểu sử Ngô Quyền Khi vào bài, học sinh sẽ thinhau nêu hiểu biết của mình về Ngô Quyền và tình hình nước ta lúc bấy giờ Nếutrường hợp học sinh không kể được, tôi sẽ dẫn dắt, gợi mở cho các em bằng cáccâu hỏi gợi ý cụ thể hơn

Hoạt động 2: Diễn biến trận Bạch Đằng

- Học sinh dựa vào sách giáo khoa và những hiểu biết của bản thân để trìnhbày trong nhóm 4 về diễn biến trận đánh

- Trình bày trước lớp: GV trình chiếu lược đồ trận đánh, học sinh cácnhóm thi nhau trình bày, các nhóm khác theo dõi, nhận xét

- Giáo viên nhận xét, tổng kết và nhấn mạnh kết quả trận đánh

Hoạt động 3: Công lao của vua Ngô Quyền và ý nghĩa trận Bạch Đằng.

Tôi thường tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm đôi để thấy được nhữngđóng góp của Ngô Quyền đối với lịch sử dân tộc, đặc biệt nhấn mạnh ý nghĩa tạonên bước ngoặt lịch sử của chiến thắng Bạch Đằng

b Các bài có nội dung về cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước, tình hình kinh tế

-chính trị, văn hóa - xã hội.

* Mục tiêu: Học xong loại bài này, học sinh biết và hiểu:

- Hoàn cảnh ra đời, địa phận; thời gian ra đời và tồn tại của nhà nước; tênvua, tên nước, nơi đóng đô,…

- Hiểu một cách đơn giản về tổ chức bộ máy nhà nước

- Biết được những nét chính về đời sống kinh tế, vật chất; văn hóa tinhthần của con người trong xã hội

Học sinh có kĩ năng: Vẽ hoặc mô tả đơn giản bộ máy chính quyền nhànước; So sánh ở mức độ thấp tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội của cáctriều đại hoặc các giai đoạn lịch sử khác nhau

Học sinh có thái độ: Có ý thức tìm hiểu lịch sử dân tộc qua các triều đạithông qua phim ảnh, các câu chuyện lịch sử,…

* Nội dung:

Bao gồm các bài sau: Nước Văn Lang; Nước Âu Lạc; Nước ta dưới ách đô

hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc; Nhà Lý dời đô ra Thăng Long; NhàTrần thành lập; Nhà Trần và việc đắp đê; Nước ta cuối thời Trần; Nhà Hậu Lê vàviệc tổ chức, quản lí đất nước; Trịnh- Nguyễn phân tranh; Cuộc khẩn hoang ởĐàng Trong; Thành thị ở thế kỉ XVI- XVII; Những chính sách về kinh tế và vănhóa của vua Quang Trung; Nhà Nguyễn thành lập.[2]

* Lựa chọn hương pháp dạy học

- Đối với dạng bài này, tôi thường sắp xếp thành từng ý, gợi mở vấn đề rồi

tổ chức dẫn dắt cho học sinh tìm hiểu thông tin qua phương pháp vấn đáp- tìmtòi, thảo luận nhóm, đàm thoại, Với dạng bài này, cần khai thác triệt để các đồdùng dạy học Mặt khác, việc miêu tả, giải thích, phân tích của giáo viên cũng rấtquan trọng vì nó liên quan tới một số thuật ngữ, khái niệm khó [3]

Tôi thường thực hiện bài giảng bằng cách hướng dẫn học sinh như sau:+ Miêu tả tình hình nước ta cuối hay sau thời kì nào đó (tình hình đất nước,quan lại, chính quyền, cuộc sống của các tầng lớp nhân dân)

+ Chính quyền (hay nhân dân hoặc nhân vật lịch sử,…) trong tình cảnh đó,

đã làm gì và làm như thế nào?

+ Những việc làm đó có kết quả ra sao?

Trên cơ sở những nội dung cơ bản trên, tôi đã căn cứ vào nội dung cụ thểcủa từng bài để vận dụng linh hoạt các phương pháp: kể chuyện, thảo luận nhóm,đàm thoại,….để học sinh khai thác và nắm bắt nội dung bài học một cách hiệuquả nhất

c.Các bài có nội dung về các cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến thắng, chiến

dịch, phản công,…

* Mục tiêu:

Giúphọc sinh biết và hiểu:

- Thời gian, địa diểm diễn ra các cuộc khởi nghĩa, chiến thắng, …

- Những nét chính về diễn biến và ý nghĩa của các thắng lợi đó

Học sinh có khả năng: Tường thuật, miêu tả những nét chính của cuộc khởinghĩa hay chiến dịch đã học

Học sinh có thái độ: biết ơn những người đã làm nên những sự kiện vĩ đạicủa lịch sử dân tộc và có ý thức bảo vệ những thành quả của cách mạng

* Nội dung:

Bao gồm các bài sau: Khởi nghĩa Hai Bà Trưng; Chiến thắng Bạch Đằng

do Ngô Quyền lãnh đạo (938); Cuộc kháng chiến chống quân Tống xâm lược.(lần 1, lần 2); Cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông – Nguyên; Chiếnthắng Chi Lăng; Nghĩa quân Tây Sơn tiến ra Thăng Long; …[2]

* Lựa chọn phương pháp dạy học:

Tôi thấy dạng bài này chiếm một tỉ lệ khá cao trong chương trình, do đócần cho học sinh biết, hiểu và nắm vững những nội dung sau:

- Nguyên nhân, hoàn cảnh dẫn đến cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, …

- Khái quát diễn biến cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch,…

- Ý nghĩa cuộc khởi nghĩa

Để học sinh hiểu sâu hơn những nội dung trên, giáo viên nhất thiết nên sửdụng bản đồ, lược đồ, tranh ảnh,… dẫn dắt học sinh xác định và mô tả được vịtrí, khu vực, địa bàn diễn ra cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch,…, từ đóhọc sinh sẽ trình bày diễn biến của các sự kiện trên hệ thống kênh hình

Ví dụ: Bài: Chiến thắng Bạch Đằng: Khi dạy bài này, giáo viên cần dẫn dắt cho

học sinh tường thuật hay mô tả dựa vào kênh hình để học sinh thấy được vị tríchiến lược của cửa sông Bạch Đằng, diễn biến, kết quả trận đánh có tính bướcngoặt trong lịch sử Dưới đây là một số hình ảnh mô tả diễn biến, kết quả trậnchiến:

Lược đồ trận Bạch Đằng Quân Nam Hán thất bại nặng nề

Như vậy, theo tôi, phương pháp chủ đạo khi dạy dạng bài học này là tườngthuật, miêu tả kết hợp với kể chuyện và khai thác kiến thức từ hệ thống kênh hình

để làm sống dậy diễn biến của cuộc khởi nghĩa, kháng chiến, chiến dịch, các cuộctiến công

d.Các bài có nội dung ôn tập, tổng kết.

* Mục tiêu: Giúp học sinh: - Hệ thống hóa và củng cố những kiến thức đã học.

- Có khả năng nhận thức lịch sử một cách sâu sắc hơn, toàn diện hơn vàlàm bài kiểm tra tốt hơn

- Học sinh có ý thức ghi nhớ lịch sử dân tộc

* Nội dung:

- Bài 6: Hệ thống lại những sự kiện điển hình từ thời kì dựng nước tới năm938; Bài 20: Tổng hợp những nét cơ bản của lịch sử dân tộc trong các lĩnh vựckinh tế, chính trị, văn hóa- xã hội và những cuộc kháng chiến chống ngoại xâmcủa dân tộc ta từ buổi đầu độc lập đến thời Hậu Lê; Bài 29: Tổng kết lịch sử từthời vua Hùng đến giữa thế kỉ XIX.[2]