TT MỤC LỤC Trang2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2 2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 52.3.1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên, phụ huynh học sinh về kỹ năng sốn
Trang 1TT MỤC LỤC Trang
2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm 2
2.3 Các biện pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 52.3.1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên, phụ huynh học sinh về kỹ năng sống và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh 52.3.2 Giúp giáo viên xác định rõ nội dung, nguyên tắc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường. 6 2.3.3 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các môn học, trong mỗi giờ lên lớp của giáo viên. 82.3.4 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động Đội 102.3.5 Tăng cường tổ chức các hình thức hoạt động NGLL theo chủ điểm để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh. 112.3.6 Giáo dục kỹ năng sống thông qua hoạt động lao động 162.3.7 Phối hợp với các lực lượng ngoài nhà trường giáo dục kỹ năng
Trang 21 Mở đầu
1.1 Lý do chọn đề tài:
Đất nước ta đang chuyển dần sang thời kì thực hiện công nghiệp hoá, hiệnđại hoá đất nước và hội nhập quốc tế Văn kiện Đại hội Đảng Cộng Sản ViệtNam nhiều khoá đã nhấn mạnh: "Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡngnhân tài và phát huy nguồn nhân lực to lớn của con người Việt Nam là nhân tốquyết định thắng lợi của công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước".Bậc Tiểu học là bậc học nền tảng, mục tiêu và yêu cầu về nội dung, phương
pháp giáo dục được chỉ rõ trong điều 2, Luật Giáo dục năm 2005: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [1].
Giáo dục kỹ năng sống nhằm giúp học sinh rèn luyện hành vi có tráchnhiệm đối với bản thân, với gia đình, cộng đồng và xã hội Sớm giáo dục kỹnăng sống giúp các em có được những trải nghiệm để có khả năng ứng phó tíchcực trước các tình huống của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với bạn
bè, gia đình và xã hội; sống tích cực, vui vẻ, an toàn và lành mạnh Nếu các emkhông được giáo dục kỹ năng sống các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêucực, bạo lực, lối sống ích kỷ, dễ bị kích động… dẫn đến lệch lạc nhân cách.Người thiếu kỹ năng sống dễ bị vấp váp, dễ bị thất bại trong cuộc sống; thiếu kỹnăng sống là một nguyên nhân nảy sinh nhiều vấn đề xã hội
Trong thực tế các nhà trường nói chung và trường tiểu học nói riêng một sốlượng học sinh thiếu kỹ năng sống không ít, thể hiện: khi có người khách đếnlớp các em không chào hoặc chào rất nhỏ, thiếu tự nhiên; ít khi dùng lời nói
“Cảm ơn”, “Xin lỗi”… Nhiều học sinh khi tham gia thảo luận ngại nói ra nhữngkhó khăn của bản thân, một số không biết giao tiếp theo những quy tắc tối thiểutrong gia đình và ngoài xã hội; nhiều học sinh thiếu kỹ năng tự phục vụ cho bảnthân kể cả vệ sinh cá nhân, kỹ năng làm một số việc đơn giản như dọn dẹp, sắpxếp đồ dùng học tập, phòng học, nhà cửa…Đặc biệt một số em không biết xử lýmột số tình huống trong cuộc sống, rất rụt rè, thiếu tự tin trong giao tiếp, thiếubản lĩnh khi gặp khó khăn
Nhà trường là môi trường giáo dục mà ở đó trẻ không chỉ được học cáckiến thức văn hóa, khoa học mà là nơi để các em học cách để tồn tại và pháttriển, học cách để chung sống hòa nhập với cộng đồng Các hoạt động trong nhàtrường là môi trường tốt nhất để các em rèn kỹ năng sống Bởi vì hoạt động giáodục bao gồm hoạt động trên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm rèn luyện
kỹ năng, phát triển năng lực, bồi dưỡng năng khiếu, giúp đỡ học sinh yếu kémsao cho phù hợp với đặc điểm tâm lý, sinh lý của lứa tuổi học sinh tiểu học.Hoạt động giáo dục trên lớp được tiến hành thông qua việc dạy học các môn họcbắt buộc và tự chọn Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạtđộng ngoại khóa, hoạt động vui chơi, thể dục thể thao, tham quan du lịch, giaolưu văn hóa, hoạt động bảo vệ môi trường, lao động công ích và các hoạt động
xã hội khác [2]
Vì vậy có thể nói, kỹ năng sống của học sinh được hình thành thông quahoạt động học tập và các hoạt động giáo dục khác trong nhà trường
Trang 3Là cán bộ quản lý trong nhà trường tôi luôn trăn trở làm thế nào để việc rèn
kỹ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả cao Từ lý do đó tôi mạnh dạn chọn
nghiên cứu và đưa ra "Một số biện pháp chỉ đạo nâng cao chất lượng giáo dục
kỹ năng sống cho học sinh ở Trường Tiểu học Nga Lĩnh, Nga Sơn, Thanh hóa" để góp phần vào việc nâng cao hiệu quả hoạt động giáo dục kỹ năng sống
và góp phần vào thực hiện mục tiêu giáo dục con người phát triển toàn diện vềĐức-Trí-Thể-Mỹ
1.2 Mục đích nghiên cứu :
Trên cơ sở nghiên cứu, cơ sở lí luận, thực trạng đề xuất một số biện phápchỉ đạo nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong trườngtiểu học
1.3 Đối tượng nghiên cứu:
- Học sinh Trường Tiểu học Nga Lĩnh- Nga Sơn - Tỉnh Thanh Hóa
- Các phương pháp cách thức để giúp học sinh rèn kỹ năng sống
1.4 Phương pháp nghiên cứu:
- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Đọc và nghiên cứu một số tài liệu về rèn
kỹ năng sống cho học sinh trong trường tiểu học
- Phương pháp khảo sát thực tế: Điều tra các tình huống xem kĩ năng sốngcủa các em trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm và sau khi áp dụng sángkiến kinh nghiệm
- Phương pháp điều tra, quan sát: Quan sát các kĩ năng trong mọi sinh hoạttrên trường
- Phương pháp thực hành: Cho các em được tiếp xúc với các tình huốngtrong cuộc sống sinh hoạt hàng ngày để các em được va chạm với những tìnhhuống trong cuộc sống và biết cách sử lí các tình huống
- Phương pháp thực nghiệm: Thực nghiệm một số biện pháp chỉ đạo rèn kỹnăng sống cho hoc sinh trong nhà trường để đúc rút kinh nghiệm
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm:
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm
Kỹ năng là năng lực hay khả năng chuyên biệt của một cá nhân về mộthoặc nhiều khía cạnh nào đó được sử dụng để giải quyết tình huống hay côngviệc nào đó phát sinh trong cuộc sống
Kỹ năng sống là những trải nghiệm có hiệu quả nhất, giúp giải quyết hoặcđáp ứng các nhu cầu cụ thể, trong suốt quá trình tồn tại và phát triển của conngười Kỹ năng sống bao gồm cả hành vi vận động của cơ thể và tư duy trongnão bộ của con người Kỹ năng sống có thể hình thành một cách tự nhiên, thôngqua giáo dục hoặc rèn luyện của con người
Tổ chức Y tế Thế giới WHO định nghĩa kỹ năng sống là "Khả năng thíchnghi và hành vi tích cực cho phép cá nhân có khả năng đối phó hiệu quả với nhucầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày"
Trong giáo dục tiểu học, kỹ năng sống có thể là một tập hợp những khảnăng được rèn luyện và đáp ứng các nhu cầu cụ thể của cuộc sống hiện đại hóa;
ví dụ: Cuộc sống bao gồm quản lý tài chính (Cá nhân), chuẩn bị thức ăn, vệsinh, cách diễn đạt, và kỹ năng tổ chức Đôi khi kỹ năng sống, nhưng khôngphải luôn luôn, khác biệt với các kỹ năng nghiệp vụ (Trong nghề nghiệp)
Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh còn có thể quan niệm là việc tổ chứccác hoạt động giáo dục đa dạng, phong phú nhằm kích thích học sinh tham giamột cách tích cực chủ động vào các quá trình hoạt động, qua đó hình thành hoặc
Trang 4thay đổi hành vi của trẻ theo hướng tích cực nhằm góp phần phát triển nhân cáchtoàn diện; giúp học sinh có thể sông an toàn, khỏe mạnh và tích cực, chủ độngtrong cuộc sống hằng ngày Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là giáo dục chocác em có cách sống tích cực trong xã hội hiện đại, là xây dựng hoặc thay đổi ởcác em các hành vi theo hướng tích cực phù hợp với mục tiêu phát triển toàndiện nhân cách người học trên cơ sở giúp học sinh có tri thức, giá trị, thái độ và
kỹ năng phù hợp
Như chúng ta đã biết mục tiêu của giáo dục là giúp học sinh phát triển toàndiện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triểnnăng lực các nhân, tính năng động và sáng tạo hình thành nhân cách con ngườiViệt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bịcho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng
và bảo vệ Tổ quốc Chính vì vậy kỹ năng sống rất cần thiết với mỗi cá nhân nhất
là hình thành từ lứa tuổi tiểu học
2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
*Thực trạng chung:
Bắt đầu từ năm học 2010-2011, cùng với việc Ban hành các công vănhướng dẫn, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát hành bộ tài liệu “Giáo dục kỹ năngsống trong các môn học ở tiểu học” nhằm hướng dẫn cụ thể tích hợp giáo dục kỹnăng sống vào các môn học và hoạt động giáo dục với mục đích trang bị cho họcsinh những kiến thức, thái độ, kĩ năng phù hợp và hình thành những hành vi,thói quen lành mạnh, tích cực trong các mối quan hệ, trong các tình huống hàngngày
Tuy nhiên, từ khi tiến hành triển khai và chỉ đạo thực hiện cho đến nay,việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong các trường tiểu học nói chung vàtrường tiểu học Nga Lĩnh nói riêng vẫn chưa thực sự có hiệu quả Tư tưởng củagiáo viên và phụ huynh chỉ chú trọng đến việc dạy kiến thức: đọc tốt, viết tốt,làm toán tốt…việc rèn kĩ năng sống cho học sinh còn chiếu lệ
Mặt khác, theo guồng quay của xã hội, một số gia đình bố mẹ chỉ quan tâm,mải lo đến việc làm kinh tế mà quên mất gia đình là chiếc nôi của con trẻ, quên
đi việc cần tạo một môi trường gia đình đầm ấm, người lớn gương mẫu, quantâm dạy dỗ trẻ Một số gia đình hoàn toàn phó mặc việc dạy dỗ con em cho nhàtrường Cũng có những gia đình có điều kiện kinh tế, quá chiều chuộng con dẫnđến các em thiếu sự sáng tạo, luôn ỷ lại, phụ thuộc vào người lớn; mỗi khi gặpcác tình huống trong thực tế lúng túng không biết xử lý thế nào, hạn chế trongviệc tự bảo vệ bản thân mình
Những năm gần đây, nhiều trẻ em rất thiếu kĩ năng làm việc nhà, kĩ năng tựphục vụ, kĩ năng giao tiếp với ông bà, cha mẹ và những người xung quanh.Nhiều em không tự dọn dẹp phòng ở của chính mình, không giúp đỡ bố mẹ bất
kì việc gì ngoài việc học Phụ huynh vì bận nhiều công việc nên ít quan tâm giúp
đỡ con em trong các hoạt động cần thiết, làm cho các em rất rụt rè thiếu tự tinkhi giao tiếp họăc tham gia các hoạt động bởi các em bị cuốn hút theo các tròchơi điện tử và hệ thống ảo trên hệ thống Internet Đây là những trò chơi làmcho các em xa lánh với môi trường sống thực tế và thiếu sự tương tác giữa conngười với con người, kĩ năng xã hội của học sinh ngày càng kém Điều này dẫnđến tình trạng học sinh trở nên ích kỉ, không quan tâm đến cộng đồng Câu hỏi
mà chúng ta thường đặt ra cho học sinh tiểu học là ngoài những kiến thức phổthông về Toán, Khoa học và Nhân văn, học sinh cần học điều gì để giúp các em
Trang 5hội nhập với xã hội, trở thành công dân có ích cho cộng đồng Vì thế đây cũng lànỗi lo lắng, đặt ra cho những người làm công tác giáo dục những suy nghĩ, trăntrở.
Qua tìm hiểu thực tế ở trường tiểu học Nga Lĩnh, tôi nhận thấy:
* Về phía nhà trường:
Năm học 2018-2019, nhà trường có 11 lớp với tổng số 285 học sinh.Trường đã được công nhận trường chuẩn Quốc gia mức độ 2 Nhiều năm liềntrường đat danh hiệu Tập thể Lao động Xuất sắc Nhà trường đặc biệt chú trọng
đến việc "Rèn kỹ năng sống" cho học sinh thông qua các hoạt động trong nhà
trường Và coi đây là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu trong việcthực hiện mục tiêu giáo dục
Trong hoạt động chuyên môn, nhà trường thường xuyên nghiên cứu, cảitiến nâng cao chất lượng giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của họcsinh, không ngừng đổi mới PPDH phù hợp với nội dung chương trình Và đặc
biệt chú trọng đến việc "Rèn kỹ năng sống" cho học sinh Nhà trường coi đây là
một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc thực hiện mục tiêu giáodục Chính vì thế ngay sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa nội dung giáo dục
kỹ năng sống lồng ghép vào các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lênlớp, nhà trường tiến hành triển khai đồng bộ đến toàn thể cán bộ giáo viên vềviệc tăng cường rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh Yêu cầu mỗi thầy, cô giáocần tâm huyết, trách nhiệm hơn trong việc giáo dục đạo đức, nhân cách cho họcsinh Mỗi giáo viên trong nhà trường không chỉ nâng cao chất lượng chuyênmôn nghiệp vụ, mà còn thường xuyên quan tâm đến đời sống, tâm tư tình cảmcủa học sinh Yêu cầu là như vậy nhưng kết quả của việc rèn kĩ năng sống cho
HS chưa thực sự đáp ứng với yêu cầu của xã hội hiện nay
* Về phía giáo viên:
Qua việc theo dõi quá trình thực hiện nhiệm vụ giáo dục của giáo viên ởtrường, qua trao đổi trực tiếp và kiểm tra kế hoạch bài dạy cũng như giờ lên lớpcủa giáo viên, tôi thấy nhận thức về tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năngsống cho học sinh ở phần đa số giáo viên chưa cao, nhiều giáo viên chưa xácđịnh được kĩ năng cơ bản cần giáo dục trong mỗi tiết dạy, trong các hoạt độnggiáo dục được thực hiện tại trường Hoặc đã xác định được kỹ năng cần giáo dụcnhưng không hướng dẫn học sinh thực hiện
- Một bộ phận giáo viên chưa thực sự quan tâm đến việc giáo dục kỹ năngsống cho học sinh mà chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức ở sách giáo khoa nênchưa quan tâm hướng dẫn các em tham gia các hoạt động do Đội tổ chức mộtcách tích cực
- Giáo viên đã tổ chức được một số hoạt động nhằm rèn luyện kỹ năng sốngcho học sinh qua các môn học nhưng còn chung chung, chưa đi sâu, chưa cóbiện pháp cụ thể thuyết phục, chưa thể hiện thường xuyên rõ nét
- Giáo viên còn lúng túng cả về nội dung và biện pháp giáo dục; nhận thứccòn mơ hồ, chưa rõ, chưa đầy đủ là rèn kỹ năng sống cho học sinh là rèn nhữnggì?
- Giáo viên chưa chịu khó tìm tòi các hình thức và phương pháp tổ chứccho các hoạt động một cách phong phú và đa dạng nên chưa gây được sự hứngthú của học sinh
Trang 6- Học sinh học tập thụ động, chủ yếu chỉ nghe và làm theo thầy cô giáo, ítsáng tạo, tính tự giác chưa cao, lười hoạt động.
- Học sinh tham gia các hoạt động tập thể do nhà trường tổ chức chưa tíchcực, chưa thật mạnh dạn
- Học sinh chỉ có học kiến thức, khả năng ứng phó với các tình huống trongcuộc sống kém, tính tự tin ít, tự ti nhiều
- Kỹ năng giao tiếp hạn chế, còn e dè sợ sệt chưa mạnh dạn tham gia cáchoạt động tập thể một cách tích cực
Vì thê kĩ năng sống của các em chưa cao Chỉ một số học sinh có hành vi,thói quen, kĩ năng tốt Còn phần lớn các em có nhận xét, đánh giá về sự việcnhưng chưa có thái độ và cách ứng xử, cách xưng hô chuẩn mực Học sinh thểhiện kĩ năng còn đại khái, chưa mạnh dạn thể hiện kĩ năng của bản thân Các emcòn ngại nói, ngại viết, khả năng tự học, tự tìm tòi, khả năng làm việc theonhóm còn hạn chế
Để xác minh điều đó, tôi tiến hành khảo sát quan sát học sinh qua các hoạtđộng thực tế trong học tập cũng như trong khi tham gia các hoạt động tập thể dotrường tổ chức ở học sinh khối lớp 3,4, 5 thu được kết quả như sau:
Tổng số học sinh được khảo sát : 146 em
Kỹ năng sống Tốt Mức độ đạt được Khá Đạt yêu
cầu Chưa đạt yêu cầu
2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:
Để nâng cao chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong trườngtiểu học, tôi xin đề xuất một số giải pháp chỉ đạo sau:
2.3.1 Nâng cao nhận thức cho giáo viên, phụ huynh học sinh về kỹ năng sống và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh:
Khởi nguồn của mọi thành công đều bắt đầu từ nhận thức Chính vì thế, khithực hiện chỉ đạo giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, điều đầu tiên người cán
bộ quản lí cần quan tâm đó là nâng cao nhận thức của cán bộ giáo viên, phụhuynh và học sinh đối với vấn đề này
Trang 7Trước tiên cần giúp giáo viên, học sinh, phụ huynh trong trường hiểu được:
Kĩ năng sống là những kĩ năng tâm lý – xã hội cơ bản giúp cho cá nhân tồn tại
và thích ứng trong cuộc sống, giúp cho cá nhân vững vàng trước cuộc sống cónhiều thách thức nhưng cũng nhiều cơ hội trong thực tại…Kĩ năng sống đơngiản là tất cả điều cần thiết chúng ta phải biết để có được khả năng thích ứng vớinhững thay đổi diễn ra hằng ngày trong cuộc sống Giáo dục kỹ năng sống chohọc sinh nhằm rèn luyện cho các em có thói quen rèn luyện sức khỏe, ý thức tựbảo vệ bản thân, phòng ngừa tai nạn giao thông, đuối nước và các tai nạn thươngtích khác, thói quen và kĩ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện kĩ năngứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội.Tiếp đến là phải giúp mọi người hiểu rõ: Kỹ năng sống không phải là cái cósẵn, con người không phải sinh ra đã có kỹ năng sống Kỹ năng sống được hìnhthành theo một quá trình, hình thành một cách tự nhiên qua những va chạm,những trải nghiệm trong cuộc sống và qua giáo dục mà có
Thực hiện nâng cao nhận thức cho cán bộ giáo viên và học sinh, nhà trường
đã triển khai và cung cấp đầy đủ các Chỉ thị của Bộ Giáo dục, các văn bảnhướng dẫn của các ngành, các cấp có liên quan đến giáo dục kỹ năng sống cho
giáo viên, học sinh Tổ chức cho cán bộ giáo viên nghiên cứu các văn bản của
các cấp có liên quan đến nội dung trên thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môncủa tổ, khối, thông qua công tác bồi dưỡng thường xuyên
Biện pháp tiếp theo nhà trường lựa chọn để nâng cao nhận thức cho giáoviên và phụ huynh, học sinh đó là tuyên truyền Hình thức tuyên truyền đượcthực hiện thông qua hội nghị, các buổi họp phụ huynh toàn trường, các buổichào cờ, các buổi sinh hoạt lớp, thông qua hệ thống khẩu hiệu được treo quanh
trường, trong các phòng chức năng như: “trường lớp khang trang, xanh, sạch, đẹp - Thầy cô mẫu mực, trò chăm ngoan”; “Hãy nhớ đánh răng sáng và tối bạn nhé”; “ Nói lời hay, làm việc tốt”
Tóm lại: Đây là một nội dung hết sức quan trọng Bởi vì, qua tuyên truyền,
giáo viên, phụ huynh học sinh hiểu rõ hơn về kỹ năng sống Từ đó, mỗi giáoviên, phụ huynh mới ý thức được trách nhiệm cũng như vai trò của mình tronggiáo dục kĩ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả, đồng thời giúp học sinh nhậnthức đúng và hành động đúng, và các em mới tự giác trong học tập và rèn luyện,hình thành và phát triển nhân cách tốt Giáo dục kĩ năng sống chỉ thật sự có hiệuquả khi người thầy có tâm huyết, sự kiên nhẫn và phải có thời gian
2.3.2.Giúp giáo viên xác định rõ nội dung, nguyên tắc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường.
Để thực hiện rèn kỹ năng sống cho học sinh thật hiệu quả trong nhà trườngthì giáo viên cần phải xác định được nội dung và nguyên tắc giáo dục kỹ năngsống Vì vậy, tôi đã chỉ đạo đưa các nội dung giáo dục kỹ năng sống cho họcsinh thông qua các buổi sinh hoạt chuyên môn, các chuyên đề, các buổi hội thảocấp trường, cụm trường nhằm giúp giáo viên hiểu rõ hơn về nội dung và nguyêntắc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Cũng như trao đổi bàn đưa ra các biệnpháp thực hiện có hiệu quả
a Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh:
Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tập trung vào các kỹ năngtâm lý - xã hội là những kỹ năng được vận dụng trong những tình huống hàngngày, những tình huống của cuộc sống Những nội dung này hết sức đơn giản,gần gũi với trẻ em, là những kiến thức tối thiểu để các em có thể tự lập Và mục
Trang 8đích quan trọng nhất là giúp các em tự tin hơn, tự lập hơn trong cuộc sống Nộidung giáo dục kỹ năng sống chia thành 2 nhóm:
* Nhóm Kỹ Năng giao tiếp - Hòa nhập cuộc sống:
- Các em biết giới thiệu về bản thân, về gia đình, về trường lớp học và bạn
bè thầy cô giáo
- Biết chào hỏi lễ phép trong nhà trường, ở nhà và ở nơi công cộng
- Biết nói lời cảm ơn, xin lỗi Thực tế trong nhà trường, thông qua mônĐạo đức, các hoạt động tập thể HS được dạy cách lễ phép nhưng khi đi vào thực
tế nhiều em thiếu kỹ năng giao tiếp, không có thói quen chào hỏi, tự giới thiệumình với người khác, thậm chí có nhiều em còn không dám nói hoặc không biếtnói lời xin lỗi khi các em làm sai
- Biết phân biệt hành vi đúng sai, phòng tránh tai nạn Đây là kỹ năng quantrọng mà không phải em nào cũng xử lý được nếu chúng ta không rèn luyệnthường ngày
- Biết giúp đỡ khi thấy người khác khó khăn, hoạn nạn,…
* Nhóm kỹ năng trong học tập, lao động - Vui chơi giải trí:
- Các kỹ năng nghe, đọc, nói, viết, kỹ năng quan sát, kỹ năng đưa ra ý kiếnchia sẻ trong nhóm
- Kỹ năng giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh chung
- Kỹ năng kiểm soát tình cảm - kỹ năng kìm chế thói hư tật xấu sở thích cánhân có hại cho bản thân và người khác
- Kỹ năng hoạt động nhóm trong học tập vui chơi và lao động
Khi đã xây dựng được nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh, thì tổchức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp sinh cần:
- Bám sát vào nội dung của giáo dục kỹ năng sống và vận dụng linh hoạtcác nội dung của giáo dục kỹ năng sống tuỳ theo từng hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp và điều kiện cụ thể
- Xác định rõ các nội dung giáo dục kỹ năng sống (Xác định rõ các kỹ năngsống cần hình thành và phát triển cho học sinh) để tích hợp vào nội dung củahoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
- Tạo ra động lực cho học sinh, làm cho học sinh tham gia một cách tíchcực vào quá trình hình thành kỹ năng sống nói chung và kỹ năng giải quyết vấn
đề, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng tự nhận thức về bản thân, kỹ năng ứng phóvới cảm xúc
b Các nguyên tắc giáo dục giáo dục kỹ năng sống cho học sinh:
Kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý - xã hội cơ bản cần thiết chúng taphải biết để có được khả năng thích ứng với những thay đổi diễn ra hằng ngàytrong cuộc sống
Vì thế giáo viên cần nắm rõ nắm rõ 5 nguyên tắc về giáo dục kĩ năng sốngcho học sinh:
+ Tương tác: Các kĩ năng thương lượng, kĩ năng giải quyết vấn đề … đượchình thành tốt trong quá trình HS tương tác với bạn bè và những người xungquanh Tạo điều kiện để các em có dịp thể hiện ý kiến của mình và xem xét ýkiến của người khác Do vậy GV cần tổ chức các hoạt động có tính chất tươngtác trong các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp để giáo dục kỹ năng sốngcho các em
+ Trải nghiệm: Cần phải có thiết kế và tổ chức hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp cho HS được hoạt động thực, có cơ hội thể hiện ý tưởng, có cơ hội
Trang 9xử lí các tình huống cũng như phản biện…Kỹ năng sống chỉ được hình thànhkhi người học trải nghiệm qua thực tế và nó có kĩ năng khi các em được làmviệc đó.
+Nguyên tắc tiến trình và nguyên tắc thay đổi hành vi: Giáo viên không thểgiáo dục kỹ năng sống trong một lần mà kỹ năng sống là một quá trình từ nhậnthức - hình thành thái độ - thay đổi hành vi Thay đổi hành vi của một con ngườiđặc biệt hành vi tốt là quá trình khó khăn Do vậy giáo dục kỹ năng sống khôngthể là ngày một ngày hai mà phải là một quá trình và cần duy trì
+Thời gian và môi trường giáo dục: Giáo dục giáo dục kỹ năng sống đượcthực hiện mọi lúc mọi nơi; giáo dục kỹ năng sống được giáo dục trong mọi môitrường như gia đình, nhà trường, xã hội; cần phải tạo điều kiện tối đa cho HStham gia vào các tình huống thật trong cuốc sống
Do đó trong quá trình tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp tăngcường giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phải đảm bảo thực hiện tốt cácnguyên tắc giáo dục kỹ năng sống
Tóm lại: Một khi giáo viên đã hiểu và nắm chắc được các nguyên tắc này
thì sẽ chủ động được việc xây dựng các nội dung, hình thức tổ chức phù hợp,phong phú, thu hút được sự tham gia tích cực của học sinh
2.3.3.Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các môn học, trong mỗi giờ lên lớp của giáo viên.
Các môn học ở bậc tiểu học dù ít hay nhiều đều có chứa nội dung giáo dục
kỹ năng sống, nhất là các môn như: Tiếng Việt; Đạo đức; Khoa học, Tự nhiên
xã hội Nhiệm vụ của người hiệu trưởng là phải làm sao để giáo viên có thể tựgiác, tích cực thực hiện giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua mỗi giờ lên lớp.Trước tiên nhà trường phải cung cấp đầy đủ tài liệu, trang thiết bị dạy họctới giáo viên Mỗi giáo viên đều được trang cấp cuốn “Giáo dục kỹ năng sốngtrong các môn học ở tiểu học” ở khối lớp mình phụ trách để giúp giáo viên nắm
rõ nội dung và cách thức giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua các mônhọc Bên cạnh đó phải bổ sung thường xuyên cho thư viện những cuốn sách,tranh ảnh có nội dung giáo dục kỹ năng sống như sách truyện, tài liệu, tranh ảnh
về phòng ngừa thảm họa, phòng chống tai nạn thương tích các thiết bị phục vụcho việc thực hành, thí nghiệm như bộ đồ dùng cắt, thêu, may; bộ lắp ghép, bộ
đồ dùng thí nghiệm
Bước tiếp theo rất quan trọng đó là yêu cầu giáo viên khi lập kế hoạch bàihọc phải đưa ngay nội dung giáo dục kỹ năng sống vào phần mục tiêu và xácđịnh cách thực hiện giáo dục kỹ năng sống đó trong hoạt động lên lớp Mặc dùyêu cầu này được thực hiện từ rất lâu nhưng vẫn còn nhiều giáo viên thực hiệnchưa tốt Có giáo viên quên không đưa nội dung giáo dục kỹ năng sống vào khilập kế hoạch bài học, có giáo viên đã xác định được mục tiêu giáo dục kỹ năngsống của bài nhưng trong các hoạt động dạy học lại không thể hiện được Đểgiáo viên không quên tôi yêu cầu giáo viên khi lên kế hoạch dạy học phải đưanội dung giáo dục kỹ năng sống theo từng môn học, từng tuần học vào sổ báobài giảng, khi lập kế hoạch dạy học phải đưa nội dung giáo dục kỹ năng sốngvào phần mục tiêu Hàng tuần yêu cầu phụ trách chuyên môn, tổ trưởng chuyênmôn kiểm giáo án để đôn đốc nhắc nhở
Mỗi giáo viên phải tự thống kê để nắm được nội dung giáo dục kỹ năngsống trong mỗi môn học để chủ động soạn giảng cho có hiệu quả Chẳng hạntrong môn Tiếng Việt có nhiều bài học có thể giáo dục kĩ năng sống cho các em,
Trang 10đó là các kĩ năng giao tiếp xã hội, kỹ năng thể hiện sự cảm thông, kỹ năng xácđịnh giá trị bản thân, kỹ năng đảm nhận trách nhiệm phù hợp với lứa tuổi, kỹnăng ra quyết định, ứng phó Phân môn Tập làm văn giúp các em biết: Viết thư,Điền vào giấy tờ in sẵn, Giới thiệu địa phương, Kể chuyện được chứng kiếnhoặc tham gia, (được lồng cụ thể qua các tình huống giao tiếp) Bên cạnh đó,nhiều bài Luyện từ và câu có nội dung rèn luyện các nghi thức lời nói, nhiều bàiTập đọc giới thiệu những văn bản mẫu chuẩn bị cho việc hình thành một số kĩnăng giao tiếp cộng đồng như mẫu đơn, thư.… hoặc cung cấp những câuchuyện mà qua đó học sinh có thể rút ra những nội dung rèn kĩ năng sống
Một bước không thể thiếu trong quá trình chỉ đạo giáo dục kỹ năng sốngcho học sinh qua các môn học là chất lượng mỗi giờ lên lớp Qua sinh hoạtchuyên môn, người cán bộ quản lý phải giúp giáo viên xác định được nội dung,phương pháp, hình thức tổ chức dạy học của từng tiết học để hình thành nhữngkiến thức và rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh
Đối với môn Tiếng Việt, giáo viên cần phải vận dụng nhiều phương phápdạy phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh như: thực hành giaotiếp, trò chơi học tập, phương pháp nêu và giải quyết vấn đề, phương pháp tổchức hoạt động nhóm, phương pháp hỏi đáp,…Thông qua các hoạt động họctập, được phát huy trải nghiệm, rèn kĩ năng hợp tác, bày tỏ ý kiến cá nhân, đóngvai,…học sinh có được cơ hội rèn luyện, thực hành nhiều kĩ năng sống cần thiết
Học sinh thảo luận nhóm trong giờ học
Ở môn Đạo đức, để các chuẩn mực đạo đức, pháp luật xã hội trở thành tìnhcảm, niềm tin, hành vi và thói quen của học sinh Giáo viên phải sử dụngphương pháp dạy học đổi mới theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sángtạo của học sinh Tổ chức cho học sinh thực hiện các hoạt động học tập phongphú, đa dạng như: kể chuyện theo tranh; quan sát tranh ảnh, băng hình, tiểuphẩm; phân tích, xử lí tình huống; chơi trò chơi, đóng tiểu phẩm, múa hát, đọcthơ, vẽ tranh,…Sử dụng nhiều phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực như:học theo nhóm, theo dự án, đóng vai, trò chơi,…Và chính thông qua việc sửdụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực đó, học sinh đã được tạo cơ hội
Trang 11để thực hành, trải nghiệm nhiều kĩ năng sống cần thiết, phù hợp với lứa tuổi Đó
là lối sống lành mạnh, các hành vi ứng xử phù hợp với nền văn minh xã hội Lốisống, hành vi như gọn gàng, ngăn nắp, nói lời đẹp, chăm sóc bố mẹ, ông bà, hợptác, giúp đỡ, chia sẻ với bạn…
Ngoài ra, còn phải chú ý rèn luyện sức khoẻ và ý thức bảo vệ sức khoẻ, kĩnăng phòng chống tai nạn giao thông, đuối nước và các thương tích khác quacác môn Khoa học, Tự nhiên và xã hội Qua các môn học này giáo viên giúp họcsinh hiểu rằng ăn uống đủ chất và hợp lí giúp cho chúng ta khoẻ mạnh, phòngtránh được một số bệnh lây qua đường tiêu hóa, biết những việc nên làm vàkhông nên làm để phòng tránh tai nạn đuối nước, có ý thức tự giác làm vệ sinh
cá nhân hằng ngày, tự giác thực hiện nếp sống vệ sinh, khắc phục những hành vi
có hại cho sức khoẻ Biết tham gia các hoạt động và nghỉ ngơi một cách hợp lí
để có sức khoẻ tốt Giáo dục cho các em tránh các tai nạn trên đường: khôngđược chạy lao ra đường, không được bám bên ngoài ô tô, không được thò tay,chân, đầu ra ngoài khi đi trên tàu, xe, Như vậy, các em có thể tự lập, xử lí đượcnhững vấn đề đơn giản khi gặp phải
Tóm lại: Việc giáo dục kĩ năng sống trong các môn học là vô cùng quan
trọng Thông qua các môn học giúp học sinh được trải nghiệm, thực hành nhiềuvới các kỹ năng thực tế Vì thế yêu cầu mọi giáo viên phải tuân thủ và thục hiệntốt theo quy định của chương trình đã đề ra
2.3.4 Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh thông qua hoạt động Đội
Hoạt động Đội có một vị trí quan trọng trong trường Tiểu học góp phầntích cực trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức, kỹ năng sống cho học sinh, tạohứng thú trong học tập cho các em mỗi khi đến trường Có thể khẳng định rằng,hoạt động Đội là lực lượng giáo dục không thể thiếu được trong và ngoài nhàtrường do đó muốn chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho học sinh được nânglên Tôi đã chỉ đạo Đội hoạt động một cách tích cực và có hiệu quả Vậy để hoạtđộng Đội đạt hiệu quả cao thì vai trò của TPT Đội rất quan trọng Nên ngay từđầu năm học tôi đã yêu cầu giáo viên tổng phụ trách Đội xây dựng kế hoạch tổchức các hoạt động trong nhà trường sao cho phong phú đa dạng, đúng chủ
điểm, phù hợp với học sinh Và duyệt kế hoạch hoạt động, đề ra tiêu chí thi đua,
chỉ đạo cho giáo viên tổng phụ trách triển khai đến từng lớp chi đội, sao nhi
đồng, từng cá nhân để các em đăng kí thực hiện Yêu cầu các em thực hiện
nghiêm túc các nề nếp, nội quy của trường lớp, như: không đi học muộn, chămsóc công trình măng non, thể dục giữa giờ, múa hát tập thể Ban giám hiệu nhà
trường còn đặc biệt chú trọng tới tiêu chí 3 không: “không ăn quà vặt, không
vứt rác bừa bãi, không nói tục chửi bậy” Các hoạt động của Đội trong năm học
gắn với các phong trào như “Nói lời hay, làm việc tốt” phong trào ‘‘Nghìn việc tốt’, “Mua, đọc và làm theo báo đội”, “giữ gìn vệ sinh trường lớp” hoặc qua
chủ điểm từng tháng, với các ngày lễ lớn 20/11, ngày thành lập Đảng 3-2; ngàyquốc tế phụ nữ 8/3, ngày thành lập Đoàn TNCS Hồ Chí Minh 26/3, ngày sinh
nhật Bác 19/5, Các hoạt động nhân đạo Đội và Hội CTĐ phát động ‘Lá lành đùm lá rách” Tết vì người nghèo”, ủng hộ giúp đỡ bạn nghèo, đồng bào bị thiên tai lũ lụt, ủng hộ các bạn ở vùng sâu, vùng xa , vùng núi, vùng khó khăn, giao lưu văn nghệ với đoàn nghệ thuật tình thương…Thông qua các hoạt động nhằm
giáo dục các em về truyền thống của Đội đồng thời tạo môi trường thuận lợi chocác em luyện tập, thực hành những điều tốt, những việc làm nhân ái, những
Trang 12chuẩn mực đạo đức đã học trong sách vở và thực tế các em đã được làm trongcuộc sống
2.3.5 Tăng cường tổ chức các hình thức hoạt động NGLL theo chủ điểm
để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
Các hoạt động ngoài giờ lên có vai trò hết sức quan trọng trong việc giáodục kĩ năng sống cho học sinh, Thông qua các hoạt động tập thể, nhiều khả năngcủa học sinh được bộc lộ, các em được rèn luyện nhiều kĩ năng sống như kĩnăng giao tiếp, kĩ năng hợp tác, biết chia sẻ trách nhiệm, kỹ năng thể hiện sự tựtin, kỹ năng tổ chức điều hành, kỹ năng lao động, kỹ năng tự phục vụ, kỹ năngtìm kiếm và xử lý thông tin… Các hoạt động theo chủ điểm có vai trò hết sứcquan trọng trong giáo dục kỹ năng sống cho học sinh Thông qua các chủ điểmcủa từng tháng bằng nhiều hình thức tổ chức hoạt động nhằm thu hút các emtham gia hoạt động một cách tích cực
Để hoạt động có hiệu quả, ngay từ đầu năm học, Hiệu trưởng căn cứ vàochủ đề năm học, chủ đề từng tháng để xây dựng kế hoạch hoạt động Từ đó chỉđạo nhà trường, phối hợp với Đội TNTP và các cá nhân, tổ chức đoàn thể cùngtham gia đồng bộ tổ chức thực hiện Đi sâu vào chỉ đạo và giám sát một cách sátsao để hoạt động đạt hiệu quả thiết thực
Trong năm học vừa qua, việc tổ chức các hoạt động tập thể ở nhà trường đãdiễn ra rất hiệu quả Các giờ sinh hoạt tập thể, các hoạt động với quy mô nhỏ ởkhối lớp tôi yêu cầu giáo viên chủ nhiệm soạn và lên kế hoach như một bàigiảng của giờ học chính khóa Hình thức tổ chức các hoạt động tôi cho phépgiáo viên có thể linh hoạt lựa chọn sao cho vẫn đảm bảo được mục tiêu giáo dục,đồng thời vẫn tạo điều kiện để học sinh thư giãn sau những ngày học căngthẳng Với quy mô cấp trường nhà trường đã tổ chức được các hoạt động giáodục ngoài giờ lên lớp sau:
- Tháng 9 năm 2018 tổ chức “Vui tết trung thu” với hình thức các lớp bày
mâm cỗ trung trung để dự thi toàn trường Với hoạt động này giúp các em pháttriển tính chủ động, sáng tạo, tích cực học tập Tạo không khí thi đua vui tươi,phấn khởi trong học tập Và rèn kĩ năng giao tiếp, kĩ năng ra quyết định cho họcsinh, học sinh được thể hiện năng khiếu và sự hiểu biết của mình
Kết quả: Nhà trường đã tổ chức thành công theo các mục tiêu đã đề ra