Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 4 thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp ở trường TH nga thái

Trong thời gian qua vì thiếu kĩ năng sống nênhọc sinh của chúng ta đã trở thành những nạn nhân của tệ nạn xã hội, nạn nhâncủa ô nhiễm môi trường, trở thành những đứa con hư, nhiều em mất

Nhiều bậc phụ huynh lo lắng trước tình trạng con của mình thiếu tự tin,luôn tỏ ra rụt rè khi có cơ hội thể hiện mình trước đám đông Các em không biết cách xử lý tình huống dù các tình huống rất đơn giản, lo sợ rụt rè khi tiếp xúcvới người lạ, cộng đồng, xã hội Trong thời gian qua vì thiếu kĩ năng sống nênhọc sinh của chúng ta đã trở thành những nạn nhân của tệ nạn xã hội, nạn nhâncủa ô nhiễm môi trường, trở thành những đứa con hư, nhiều em mất mạng vì ởvùng sông nước lại bị chết đuối do không biết bơi Việc giáo dục kĩ năng sốngcho học sinh chưa bao giờ được đặt ra cấp thiết như những năm gần đây Khôngchỉ trẻ em, mà cả người trưởng thành cũng cần có những kĩ năng sống thiết yếu.Việc học kĩ năng sống không bao giờ là muộn và phải được học suốt đời, dướinhiều hình thức khác nhau.

Bậc tiểu học là bậc học tạo nền tảng cho học sinh phát triển, vì vậy ngoàiviệc trang bị cho học sinh vốn kiến thức cơ bản trong học tập, lao động còn phảigiáo dục học sinh có kỹ năng sống, để học sinh có thêm kinh nghiệm thích ứngvới môi trường, xã hội Hoạt động ngoài giờ lên lớp là một bộ phận quan trọngcủa chương trình giáo dục nhà trường Hoạt động ngoài giờ lên lớp nối tiếp hoạtđộng dạy học các môn học; là con đường quan trọng để gắn học với hành, líthuyết với thực tiễn, nhà trường với xã hội Hoạt động ngoài giờ lên lớp là conđường có hiệu quả để hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực, kĩ năng sốngquan trọng, rèn luyện thể chất, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh Tuy nhiên, nhiềugiáo viên chưa tâm huyết và đầu tư thời gian, công sức cho hoạt động ngoài giờlên lớp Chưa thực sự tạo điều kiện cho các em được: " học mà chơi, chơi màhọc"

Chính vì vậy mà thông tư 30 của BGD- ĐT ban hành đã thay đổi cách đánhgiá học sinh Tiểu học nhằm giảm áp lực học hành cho các em Tạo cho các emhọc kiến thức không nặng nề, có thời gian để giáo viên tổ chức nhiều hoạt độngvui chơi, bổ ích cho các em, giáo dục cho các em nhiều kỹ năng sống cần thiết.Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề giáo dục kĩ năng sống cho họcsinh, được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu trường Tiểu học NgaThái , trong năm học 2018 – 2019 tôi đã nghiên cứu, đầu tư thiết kế và tổ chức

các hoạt động nhằm: " Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh lớp 4 thông qua

hoạt động ngoài giờ lên lớp ở Trường Tiểu học Nga Thái –Nga Sơn –Thanh Hóa".

Học sinh rất phấn khởi hứng thú khi tham gia hoạt động ngoài giờ lên lớp.Kết thúc năm học tôi thu được kết quả hết sức bất ngờ từ phía học sinh Họcsinh bạo dạn, tự tin, nhanh nhẹn hơn Các em tiếp thu kiến thức các môn học tốthơn

1.2.Mục đích nghiên cứu :

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp là một hoạt động quan trọng, gópphần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, thực hiện mục tiêu giáo dục củanhà trường Chính từ những hoạt động như: lao động, sinh hoạt tập thể, hoạtđộng xã hội đã góp phần rất lớn trong việc hình thành nhân cách của học sinh.Giúp các em biết tự giáo dục, tự rèn luyện, tự hoàn thiện mình Có thể nói việc

tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp là xây dựng cho các em các mối quan hệphong phú, đa dạng, một cách có mục đích, có kế hoạch có nội dung và phươngpháp nhất định, gắn giáo dục với cộng đồng, tạo sự thân thiện trong mọi tìnhhuống Biến các nhu cầu khách quan của xã hội thành những nhu cầu của bảnthân học sinh Thông qua việc tham gia các hoạt động mà giáo dục kỹ năng sốngcần thiết cho trẻ, giúp trẻ biết làm chủ bản thân, thích ứng và biết cách ứng phótrước những tình huống khó khăn trong cuộc sống hàng ngày và có cuộc sốngbình thường trong một xã hội hiện đại Thực hiện được triết lý giáo dục: “Mỗingày đến trường là một ngày vui”

1.3 Đối tượng nghiên cứu : Học sinh lớp 4 Trường Tiểu học Nga Thái 1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Phương pháp nghiên cứu, tham khảo tài liệu SGK, SGV,tài liệu giáo dục

kỹ năng sống do Bộ Giáo dục Đào tạo phát hành có liên quan đến đề tài nghiêncứu

- Phương pháp quan sát thông qua dự giờ

- Phương pháp tổng kết rút kinh nghiệm, phân tích tổng hợp rút ra phươngpháp mới

- Phương pháp trắc nghiệm : Kiểm tra kết quả cuối cùng của tiết dạy

- Phương phát đàm thoại : Trò chuyện với đồng nghiệp,với học sinh

II/ NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm.

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là việc tổ chức các hoạt động giáo dục

đa dạng, phong phú nhằm kích thích học sinh tham gia một cách tích cực chủđộng vào các quá trình hoạt động, qua đó hình thành hoặc thay đổi hành vi củatrẻ theo hướng tích cực nhằm góp phần phát triển nhân cách toàn diện; giúp họcsinh có thể sống an toàn, khỏe mạnh và tích cực, chủ động trong cuộc sống hằngngày

* Kỹ năng sống là gì?

Có nhiều định nghĩa và quan niệm khác nhau về kỹ năng sống Mỗi địnhnghĩa được thể hiện dưới những cách thức tiếp cận khác nhau Thông thường, kỹnăng sống được hiểu là những kỹ năng thực hành mà con người cần để có được

sự an toàn, cuộc sống khỏe mạnh với chất lượng cao

- Theo tổ chức văn hóa, khoa học và giáo dục Liên hợp quốc (UNESCO),

kỹ năng sống là năng lực cá nhân để họ thực hiện đầy đủ các chức năng và thamgia vào cuộc sống hàng ngày, những kỹ năng đó gắn vói 4 trụ cột của giáo dục:

Học để biết: gồm các kỹ năng tư duy phê phán, tư duy sáng tạo, ra quyết

định vấn đề, nhận thức được hậu quả của việc làm…;

Học để làm: gồm kỹ năng thực hiện công việc và nhiệm vụ như kỹ năng

đặt mục tiêu, đảm nhận trách nhiệm ;

Học để làm người: gồm các kỹ năng cá nhân như ứng phó với căng thẳng,

kiểm soát cảm xúc, tự nhận thức, tự tin…;

Học để chung sống: gồm các kỹ năng như giao tiếp, thương lượng, khẳng

định hợp tác, làm việc theo nhóm, thể hiện sự cảm thông;

- Theo tổ chức Y tế Thế giới (WHO), kỹ năng sống là kỹ năng thiết thực

mà con người cần để có cuộc sống an toàn và khỏe mạnh, đó là những kỹ năngtâm lý xã hội và giao tiếp mà mỗi cá nhân có thể có để tương tác với nhữngngười khác một cách hiệu quả hoặc ứng phó với những vấn đề hay thách thứccủa cuộc sống hằng ngày

Tương đồng với quan niệm của WHO, còn có quan niệm kỹ năng sống lànhững kỹ năng tâm lý xã hội liên quan đến những tri thức, những giá trị vànhững thái độ, cuối cùng được thể hiện ra bằng những hành vi làm cho các cánhân có thể thích nghi và giải quyết có hiệu quả các yêu cầu và thách thức củacuộc sống

- Theo UNICEFF, Kỹ năng sống là tập hợp rất nhiều kỹ năng tâm lý xã hội

và giao tiếp cá nhân giúp cho con người đưa ra những quyết định có cơ sở, giaotiếp một cách có hiệu quả, phát triển các kỹ năng tự xử lý và quản lý bản thânnhằm giúp họ có một cuộc sống lành mạnh và có hiệu quả Kỹ năng sống đượcthể hiện ở những hành động cá nhân và những hành động đó sẽ tác động đếnnhững hành động của những người khác cũng như dẫn đến những hành độngnhằm thay đổi môi trường xung quanh, giúp nó trở nên lành mạnh

Có thể thấy rằng kỹ năng sống bao gồm một loạt các kỹ năng cụ thể, cầnthiết cho cuộc sống hàng ngày của con người Về bản chất, đó là kỹ năng tựquản lý bản thân và kỹ năng xã hội cần thiết để cá nhân tự lực trong cuộc sống,học tập và làm việc hiệu quả… Nói cách khác kỹ năng sống là khả năng làm chủbản thân của mỗi con người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác vàvới xã hội, khả năng ứng phó trước các tình huống của cuộc sống Kỹ năng sốnghướng vào việc giúp con người thay đổi nhận thức, thái độ và giá trị trongnhững hành động theo xu hướng tích cực và mang tính chất xây dựng

Kỹ năng sống được hình thành thông qua một quá trình sống, rèn luyện,học tập trong gia đình, nhà trường và ngoài xã hội Vì vậy, kỹ năng sống củamỗi người vừa có tính cá nhân, vừa có tính xã hội và chịu ảnh hưởng của giađình, cộng đồng, dân tộc Kỹ năng sống mang tính cá nhân bởi vì đó là khả năngcủa mỗi cá nhân Mặt khác kỹ năng sống có tính xã hội là vì trong mỗi giai đoạn

của sự phát triển xã hội, mỗi tôn giáo, cá nhân được yêu cầu để có sự phù hợpvới những kỹ năng sống ấy Ví dụ: kỹ năng sống của những người sống ở nhữngvùng miền khác nhau có sự khác nhau…

* Đặc điểm tâm sinh lý trẻ:

- Đặc điểm về thể chất của trẻ: Cơ thể trẻ em là nền tảng vật chất của trí tuệ

và tâm hồn Nền tảng có vững thì trí tuệ và tình cảm mới có khả năng phát triểntốt “Thân thể khoẻ mạnh thì chứa đựng một tinh thần sáng suốt”, ngược lại

“tinh thần sáng suốt thì cơ thể có điều kiện phát triển” Trong cuộc sống thực tếcho thấy những trẻ có thể lực yếu thường hay ỷ lại, phụ thuộc nhiều vào nhữngngười thân trong gia đình những việc làm tự phục vụ mà lẽ ra chính trẻ phải tựlàm, tự lập dần: rửa chân tay, mặc quần áo,

- Một yếu tố nữa ảnh hưởng đến việc tự lập của HS là hệ thần kinh của trẻ

Hệ thần kinh của trẻ Tiểu học đang trong thời kì phát triển mạnh Bộ óc của các

em phát triển về khối lượng, trọng lượng và cấu tạo Đến 9, 10 tuổi hệ thần kinhcủa trẻ căn bản được hoàn thiện và chất lượng của nó sẽ được giữ lại trong suốtcuộc đời Khả năng kìm hãm(khả năng ức chế) của hệ thần kinh còn yếu Trongkhi đó bộ óc và hệ thần kinh của các em đang phát triển đi dần đến hoàn thiệnnên các em dễ bị kích thích Thầy cô giáo và cha mẹ, người thân của các em cầnchú ý đến đặc điểm này để giúp trẻ hình thành tính tự chủ, lòng kiên trì, sự kìmhãm của bản thân trước những kích thích của hoàn cảnh xung quanh, biết giữgìn trật tự nơi công cộng và trong lớp học Mặt khác không được mắng, doạdẫm, đe nạt các em vì làm như thế không những bị tổn thương đến tình cảm màcòn gây tác hại đến sự phát triển thần kinh và bộ óc của các em

- Khi trẻ bắt đầu gia nhập cuộc sống nhà trường - đi học Tiểu học, các emđược học thêm những điều chưa hề có trong 6 năm đầu đời; khi gia nhập cuộcsống nhà trường các em phải tiến hành hoạt động học – hoạt động nghiêm chỉnh

có kỉ cương, nền nếp với những yêu cầu nghiêm ngặt Chuyển từ hoạt động chủđạo là vui chơi sang hoạt động chủ đạo là học tập; chắc chắn trẻ không tránhkhỏi sự bỡ ngỡ vì thế phải chuẩn bị cho các em tâm lí chuẩn bị sẵn sàng đi học.Việc giáo dục kỹ năng sống cho HS tiểu học cũng được bắt đầu ngay từ nhữngbuổi đầu các em đến trường

- Đặc điểm quá trình nhận thức của trẻ bao gồm quá trình tri giác, chú ý, trínhớ, tưởng tượng, tư duy Đặc điểm nhân cách của trẻ tiểu học gồm có: tínhcách, nhu cầu nhận thức, tình cảm, sự phát triển của năng khiếu Sự nhận thứccủa trẻ ảnh hưởng rất lớn đến phát triển nhân cách, ảnh hưởng đến việc hìnhthành và rèn luyện kĩ năng sống của trẻ Sự nhận thức đúng đắn sẽ giúp trẻ cóđược kiến thức vận dụng trong cuộc sống sinh hoạt, giao tiếp, ứng xử phù hợpvới yêu cầu chuẩn mực xã hội Một đặc điểm quan trọng trong lứa tuổi tiểu học

là tính hay bắt chước HS tiểu học thích bắt chước hành vi, cử chỉ, lời nói, củacác nhân vật trong phim, của các thầy cô giáo, của những người thân trong giađình tính bắt chước là con dao “hai lưỡi”, vì trẻ em bắt chước cái tốt cũng

nhiều, cái xấu cũng nhiều Chính vì vậy những tính cách hành vi của nhữngngười xung quanh là môi trường ảnh hưởng trực tiếp đến tính cách, hành vi, ứng

xử của trẻ

Các dạng hoạt động của trẻ em được thực hiện trong các quan hệ:

Trẻ em – Gia đình; Trẻ em - Đồ vật; Trẻ em – Nhà trường; Trẻ em – Xãhội

Trong các mối quan hệ, quan hệ thầy trò là mối quan hệ đặc biệt của mốiquan hệ người – người Ở Tiểu học, do uy tín của người thầy giáo các quanđiểm, niềm tin, toàn bộ những hành vi cử chỉ của người thầy thường là nhữngmẫu mực cho hành vi của học sinh nói chung Nó ảnh hưởng sâu sắc đến thái độ

và cách ứng xử của các em trong quan hệ với người khác và với xã hội Các emthường tin tưởng tuyệt đối ở nơi thầy, cô giáo nên các em thường bắt chướcnhững cử chỉ tác phong của thầy, cô giáo mình Ở trường các em còn được tiếpxúc với bạn bè, với tập thể nhóm bạn, tổ, lớp; những hoạt động tập thể cũng ảnhhưởng không ít đến việc hình thành, phát triển nhân cách và giáo dục kỹ năngsống cho trẻ

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Qua nhiều năm giảng dạy tại trường Tiểu học Nga Thái, tôi thấy thực tế củavấn đề " Giáo dục kĩ năng sống" là:

* Về giáo viên:

- Một bộ phận giáo viên chưa thực sự quan tâm đến việc giáo dục kỹ năngsống cho học sinh, chỉ chú trọng truyền thụ kiến thức ở sách giáo khoa nên chưachịu khó nghiên cứu các hình thức và phương pháp tổ chức các hoạt động giáodục ngoài giờ lên lớp, làm học sinh chưa thật sự hứng thú trong các hoạt độnggiáo dục

* Về học sinh:

- Học sinh đại đa số các em sống trong vùng đạo giáo, kinh tế đặc biệt khókhăn phần đông cha mẹ đi làm ăn xa phải ở nhà với ông, bà, chú, bác nên việcgiáo dục kết hợp giữa gia đình và nhà trường cũng gặp rất nhiều khó khăn Việcgiáo dục kĩ năng sống thông qua người cha người mẹ cũng chưa được thuậntiện.Vì thế khi giao tiếp các em rất rụt rè, sợ sệt khi giao tiếp với thầy cô, bạn bè,người lớn

Chưa tham gia tích cực hoạt động nhóm, chưa tự đánh giá bạn bè, chưabiết tự đánh giá bản thân

- Kỹ năng giao tiếp với bạn bè, thầy cô rất hạn chế

- Một số người trong gia đình giao tiếp còn hạn chế, xưng hô chưa chuẩnmực nên các em bắt chước và xưng hô thiếu thiện cảm.

* Về nhà trường.

Trường Tiểu học Nga Thái đóng trên địa bàn là một trong những xã khókhăn của huyện Nga Sơn Chính vì vậy, giáo dục cũng gặp nhiều khó khăn.Trong hoạt động chuyên môn dạy và học, Nhà trường thường xuyên chỉ đạonâng cao chất lượng giảng dạy theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh,không ngừng đổi mới PPDH phù hợp với nội dung chương trình Và đặc biệt

chú trọng đến việc " Giáo dục kỹ năng sống" cho học sinh Nhà trường coi đây là

một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc thực hiện mục tiêu giáodục Chính vì thế ngay sau khi Bộ Giáo dục đào tạo đưa nội dung giáo dục kỹnăng sống lồng ghép vào các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp,nhà trường tiến hành triển khai đồng bộ đến toàn thể cán bộ giáo viên về việctăng cường rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh Đẩy mạnh thực hiện phongtrào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” Mỗi thầy, côgiáo tâm huyết, trách nhiệm hơn trong việc giáo dục đạo đức, nhân cách cho họcsinh Nhiều thầy, cô trong nhà trường không chỉ nâng cao chất lượng chuyênmôn nghiệp vụ mà còn thường xuyên quan tâm đến đời sống, tâm tư tình cảmcủa học sinh

Năm học 2018-2019 tôi được phân công chủ nhiệm lớp 4A với 30 họcsinh.Trong đó có 13 em nữ và 17 em nam.Có tới 9 em gia đình có hoàn cảnhkhó khăn, trong đó có 4 em gia đình đặc biệt khó khăn Ngay từ đầu năm học ,tôi kết hợp với phụ huynh đã khảo sát nhận thức về các kỹ năng sống của 30 họcsinh lớp 4A Trường Tiểu học Nga Thái , kết quả như sau:

Các hành vi của học sinh quan sát được

Mức độ

Chưa đạt

Làm việc nhà phù hợp như tưới cây, hái rau,

Quan tâm đến môi trường sống xung quanh 7 17 6

Từ kết quả trên cho thấy học sinh “Chưa đạt” và “ Đạt” ở mức độ rất thấp.

Để giáo dục kỹ năng sống cho học sinh được tốt hơn, tôi đã dạy lồng ghépvào các môn học và hoạt động ngoài giờ lên lớp Tôi đã thực hiện các giải pháp

sau:

2.3.Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề :

*Giải pháp 1: Tổ chức hoạt động hát múa hoặc chơi trò chơi tại chỗ ngây trong mỗi tiết dạy :

Ví dụ cụ thể : Trong bài : Chia cho số có ba chữ số Trang 86 – SGK lớp 4Ngay sau khi cung cấp kiên thức mới về phép chia cho số có ba chữ số thìgiáo viên cho học sinh chơi trò chơi nhanh tay nhanh mắt hoặc làm theo thầy nói

Hoặc cho học sinh tự điều khiển lớp chơi trò chơi

+ Kết quả của giải pháp :

Tổ chức hát múa hoặc chơi trò chơi tại chỗ trong mỗi tiết học sẽ tạo sựthoải mái trong các giờ học, tạo sự bạo dạn, tự nhiên cho cả lớp, giúp học sinhbiết lựa chọn và đưa ra những quyết định đúng

*Giải pháp 2: Tổ chức hoạt động thi rung chuông vàng :

+ Mục đích :

- Tạo sân chơi lành mạnh, bổ ích để các em thể hiện tài năng, trí tuệ, đồngthời tạo cơ hội giúp học sinh rèn luyện kỹ năng, rèn luyện kiến thức, xử lý tìnhhuống, tạo điều kiện để các em giao lưu, học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm trong họctập, cũng như trong cuộc sống, góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh

+ Cách tiến hành và tổ chức:

Tôi lựa chọn một số chủ điểm trong năm như: Bảo vệ môi trường; an toàngiao thông; kính yêu Bác Hồ; phòng chống tai nạn thương tích, để tổ chức chohọc sinh cả lớp được tham gia thi rung chuông vàng vào tiết hoạt động ngoài giờlên lớp của lớp mình ( 30 đến 35 phút) Học sinh ngồi tại chỗ, tại lớp học củamình để tham gia thi

Chuẩn bị 10 đến 12 câu hỏi theo chủ điểm, câu hỏi phù hợp với học sinhcủa lớp Mỗi câu có phương án trả lời A,B,C,D

Học sinh chuẩn bị bảng con và phấn ( đã có sẵn) Học sinh cử ra hai bạndẫn chương trình đọc câu hỏi và đáp án cùng phối hợp với giáo viên điều khiểncuộc thi Sau mỗi câu hỏi, bạn nào sai sẽ úp bảng xuống dừng cuộc thi Bạn nào

có đáp án đúng sẽ tham gia thi tiếp Mở đầu và kết thúc hội thi sẽ xen lẫn các tiếtmục văn nghệ cá nhân hoặc nhóm múa hát Bạn nào trả lời đúng vào vòng câuhỏi cuối cùng là người chiến thắng sẽ được thầy tặng hoa điểm tốt vì đạt thànhtích trong hội thi

+ Kết quả của giải pháp :

Tổ chức thi rung chuông vàng như vậy, cả lớp sẽ được tham gia Học sinh

sẽ hình thành được nhiều kỹ năng như kĩ năng ra quyết định, kỹ năng tư duy phêphán, kỹ năng từ chối, quyết đoán, hợp tác, và đặc biệt các em rất vui, thíchthú, tích cực tham gia " Học mà chơi, chơi mà học."

*Giải pháp 3 : Tổ chức hoạt động thư viện: