Mục tiêu nghiên cứu Rèn kĩ năng đọc đúng: phụ âm đầu, vần và đặc biệt là các dấu thanh đểgiúp học sinh hiểu đúng nội dung văn bản, giúp các em phát triển tư duy ngônngữ một cách logic; k
Trang 1MỤC LỤC Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU
I Đặt vấn đề 2
II Mục đích nghiên cứu 2
Phần thứ 2: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ……….…2
I Cơ sở lí luận của vấn đề……….…2
II Thực trạng vấn đề……….3
III Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề……… …4
IV Tính mới của giải pháp……… 12
V Hiệu quả SKKN……… 13
Phần thứ 3: KẾT LUẬN KIẾN NGHỊ……… … 13
I Kết luận……… 13
II Kiến nghị……….…14
Trang 2Phần thứ nhất: MỞ ĐẦU
I Đặt vấn đề
Những năm gần đây, Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm đến việc pháttriển kinh tế, văn hoá - xã hội cho đồng bào dân tộc ít người Chất lượng giáodục ở vùng đồng bào dân tộc nói chung, dân tộc Ê-đê ở ĐắkLắk nói riêng đã cónhiều tiến bộ, góp phần tích cực vào sự ổn định xã hội và phát triển kinh tế địaphương Tuy vậy, trình độ dân trí của đồng bào còn thấp, cộng với đời sống kinh
tế còn gặp khó khăn nên hạn chế đến việc chăm lo học hành cho con em
Dân tộc thiểu số như Ê đê, Gia rai, Mnông,… chiếm gần 50% dân số của
xã Dray Sáp Đặc biệt trường Tiểu học Tình Thương, học sinh dân tộc thiểu sốchiếm 97 %, nhiều nhất là dân tộc Ê đê Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy các
em gặp không ít khó khăn khi phải học tập và tiếp nhận sự giáo dục bằng tiếngViệt Hầu hết các em còn rất hạn chế về ngôn ngữ như : Nói chưa chuẩn, chưa
Trang 3đúng về một số hoặc nhiều tiếng, từ tiếng Việt tuỳ theo khu vực khác nhau củaxã.
Hằng ngày chủ yếu các em giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ và chỉ giao tiếpbằng tiếng Việt trong các tiết học Mặt khác do bản tính rụt rè, ít nói chuyện, ítgiao tiếp với người khác, đặc biệt là người Kinh nên khả năng tiếp thu vốn từtiếng Việt rất hạn chế Chính vì vậy mà đại bộ phận học sinh trong giao tiếpcũng như trong học tập có khi hiểu nhưng lại diễn đạt sai dẫn đến hiểu sai nghĩa
Xuất phát từ những thực trạng yếu kém ở trên của việc học tiếng Việt đốivới học sinh dân tộc thiểu số Là giáo viên đã công tác và giảng dạy tại trườngTiểu học Tình Thương, tôi băn khoăn làm thế nào để nâng cao hiệu quả dạy họcmôn Tiếng Việt cho học sinh dân tộc thiểu số nói chung và học sinh lớp 4 nói
riêng Đó chính là lí do tôi chọn đề tài:“Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc
đúng cho học sinh dân tộc thiểu số lớp 4”.
II Mục tiêu nghiên cứu
Rèn kĩ năng đọc đúng: phụ âm đầu, vần và đặc biệt là các dấu thanh đểgiúp học sinh hiểu đúng nội dung văn bản, giúp các em phát triển tư duy ngônngữ một cách logic; kích thích hứng thú học tập, bồi dưỡng tâm hồn và thựchiện mục đích giáo dục cho các em học sinh dân tộc lớp 4
Phần thứ hai: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Cơ sở lý luận
Như chúng ta đã biết, đọc là hình thức biến chữ viết của văn bản thànhhình thức âm thanh để người nghe hiểu được điều mà tác giả nói qua chữ viết.Đọc với tư cách là một phân môn của tiếng Việt ở bậc tiểu học, là một dạng hoạtđộng lời nói Đọc là hoạt động nhận tin và thông hiểu nó (ứng với hình thức đọcthành tiếng), là quá trình chuyển trực tiếp từ dạng chữ viết thành các đơn vịnghĩa không có âm thanh (đọc thầm) Như vậy cả hai hình thức đọc thành tiếng
và đọc thầm không thể tách rời với việc hiểu những gì được đọc
Trang 4Dạy cho học sinh đọc đúng, đọc diễn cảm là giúp các em phát triển tư duyngôn ngữ, tiếp xúc với kho tàng tri thức của loài người; đây cũng chính là mộtphương tiện giáo dục đạo đức, thẩm mĩ cho các em Vì thế, cần thiết phải nângcao chất lượng đọc cho học sinh tiểu học nói chung và học sinh dân tộc nóiriêng.
Vậy ở tiết Tập đọc, học sinh học những gì và học như thế nào? Giáo viên cótác động gì đến quá trình đọc của các em trong giờ Tập đọc và trong các hoạtđộng khác?
Việc đọc đúng sẽ giúp các em nghe và cảm nhận văn bản tốt, viết đúngchính tả Ở mỗi tiết học, không chỉ là tiết tập đọc, người giáo viên phải chú ýhơn việc rèn cho các em kĩ năng nói, kĩ năng đọc, kĩ năng dùng từ, đặt câu Đọccho rõ ràng, rành mạch, đọc có ngữ điệu là kĩ năng chính cần hình thành và rènluyện cho các em qua phân môn này Học sinh học tốt phân môn Tập đọc sẽ cólợi cho việc học tốt các phân môn khác Chính vì vậy, khi dạyTập đọc cho các
em người giáo viên phải tạo ra những hoạt động mang tính tự giác cao và khơidậy được niềm ham thích đọc sách; giúp các em biết tự đánh giá năng lực củabản thân Làm được như thế, trước hết giáo viên thực sự phải có kĩ năng đọc,năng lực dạy Tập đọc tốt
Một số học sinh ý thức vươn lên trong học tập vẫn còn chưa cao
Phong tục tập quán của đồng bào dân tộc thật sự chưa phù hợp như tập tụckết hôn cận huyết, ma chay…
Trang 5Kỹ năng nghe - hiểu, kỹ năng viết của học sinh nhìn chung là chậm, khả năng hiểu
và xác định nghĩa của từ tiếng Việt còn yếu nên dùng sai từ trong khi nói và viết
Do ảnh hưởng thói quen nói tiếng mẹ đẻ, khả năng nhận diện con chữchậm Dẫn đến khả năng đọc của các em chậm, việc đọc liền mạch từ, câu gặprất nhiều khó khăn Khả năng đọc biểu cảm còn hạn chế
Khả năng tiếp nhận thông tin, tư duy để xử lý, tái tạo nội dung thông tincủa học sinh còn chậm
2 Về phía giáo viên
Chưa mạnh dạn trong đổi mới phương pháp dạy học
Việc sử dụng phương tiện dạy học và đồ dùng chưa phong phú, đa dạngnên chưa hấp dẫn học sinh một cách tuyệt đối trong việc tập trung vào luyệnđọc
Một vài giáo viên vẫn còn hạn chế về kĩ năng đọc; còn ảnh hưởng cách phát
âm của địa phương
Một số giáo viên còn coi nhẹ việc rèn các kĩ năng đọc cho các em, chỉ dừnglại ở yêu cầu học sinh đọc thành tiếng to là được, không sữa lỗi cho học sinh kịpthời…
Một số giáo viên chưa đánh giá đúng mức vai trò, vị trí và tầm quan trọngcủa việc dạy – học phân môntập đọc; chưa sâu sát việc nắm bắt tâm lí của họcsinh và phụ huynh trong đối tượng học sinh mình giảng dạy; công tác dân vậnchưa được chú trọng
Ở một số tiết dạy, giáo viên chưa thể hiện sự quan tâm đúng mức đến đốitượng học sinh chưa hoàn thành; đặt yêu cầu chưa cao vào việc luyện phát âmđúng đối với học sinh mà chỉ chú trọng vào việc đọc to, đọc đúng tốc độ
Qua thực tế dự giờ thăm lớp, tìm hiểu đối tượng, thông qua các buổi sinhhoạt chuyên môn, chuyên đề và các tiết dự giờ cũng như các chuyên đề ở tổkhối; trong quy mô toàn cấp trường, tôi luôn coi trọng và chú ý lắng nghe, đề
Trang 6xuất ý kiến về các giải pháp nâng cao chất lượng đọc cho các em học sinh dântộc nhằm nâng cao kĩ năng sử dụng tiếng Việt cho các em Đồng thời, tôi luôntìm tòi sáng kiến để cải tiến phương pháp dạy học làm sao cho các em đọc đạthiệu quả cao hơn.
Để đánh giá một cách khách quan nhất về thực trạng đọc đúng của học sinhlớp 4A1 trường Tiểu học Tình Thương Tôi đã tiến hành khảo sát thực tế thông
qua tiết Tập đọc của học sinh vào ngày 4/3/2017, bài “Dù sao trái đất vẫn quay” Kết quả như sau:
III Các giải pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
1 Rèn kỹ năng đọc đúng cho học sinh
1.1 Rèn đọc cho học sinh trong giờ tập đọc
Thường xuyên tăng cường khả năng nghe và nói Tiếng Việt cho học sinhthông qua dạy Tập đọc
Nghe và nói tiếng Việt có liên quan mật thiết với nhau Có nghe được mớinói được, nghe đúng mới nói đúng Do vậy, trong các tiết dạy tôi luôn luôn phảinói rõ ràng, nói đúng, đồng thời phải nói chậm rãi để học sinh dễ tiếp thu vàhướng dẫn cách phát âm, cách nói để học sinh nói theo.Khả năng nói tiếng Việtcủa học sinh được xác định là khả năng phát âm đúng, khả năng sử dụng tiếng từđúng và phong phú trong khi nói, khi tham gia giao tiếp với người khác Khả
Trang 7năng nói tiếng Việt là nền tảng ban đầu quan trọng nhất để hình thành các kỹnăng khác của môn Tiếng Việt Đặc biệt đối với học sinh dân tộc Ê - đê các emnói thế nào viết thế ấy thì việc tập cho các em nói đúng lại càng có ý nghĩa vôcùng quan trọng Thực tế trong giảng dạy tôi thấy khả năng nói tiếng Việt củacác em là rất yếu, nói lẫn lộn giữa tiếng mẹ đẻ và tiếng Việt Đó là do vốn từ vềtiếng Việt của các em còn quá ít, các em không diễn đạt được khi nói, khi giaotiếp Học sinh phát âm không chuẩn, phát âm không đúng; còn rụt rè trong giaotiếp Để giúp cho học sinh hạn chế những tồn tại này, tôi thường xuyên tăngcường khả năng nói tiếng Việt cho các em bằng cách cung cấp thêm từ ngữ mới,thông qua việc luyện nói câu hỏi, luyện nói câu trả lời, luyện đối thoại Thôngqua đó mà giúp cho các em làm quen với việc sử dụng nhiều từ ngữ khác nhaucủa tiếng Việt, góp phần làm phong phú thêm vốn từ cho HS
Tồn tại khó sửa nhất về kỹ năng nói của học sinh Ê- đê là nói thừa hoặc thiếudấu thanh, đặc biệt nói không có dấu (thanh bằng) Do vậy, khi giảng từ, giảinghĩa từ, hướng dẫn phát âm tôi hướng dẫn kỹ, phát âm mẫu nhiều lần, sửa sai
cụ thể cho các em
Ví dụ khi dạy bài Tập đọc: Truyện cổ nước mình Tôi gọi một em đọc tốtđọc mẫu để cả lớp cùng được nghe sau đó yêu cầu các em phát hiện nhữngtiếng, từ mà các em hay đọc và nói sai sau đó hướng dẫn phát âm đúng các từ
đó Ví dụ như từ : thương người, truyện cổ, … bằng cách cho các em phân tíchlại cấu tạo các tiếng, từ rồi gọi nhiều em đọc, em nào đọc chưa chuẩn tôi cho các
em đọc lại từ đó nhiều lần,rồi tôi cùng sửa cho các em Đối với em yếu, tôihướng dẫn các em đánh vần sau đó đọc trơn lại và nhiều em được luyện đọc từkhó
Trong giờ dạy, ngoài luyện đọc, tôi chú ý tạo điều kiện cho tất cả các emđều được tham gia trả lời, giao tiếp tuỳ thuộc vào khả năng của từng đối tượng
Và dành nhiều thời gian tập và hướng dẫn thật kĩ nên hiệu quả nâng cao Việcphối hợp hệ thống các phương pháp dạy tập nói tiếng Việt giúp các em dễ hiểu
dễ nhớ về nghĩa của từ thông qua các hình ảnh trực quan, nói đúng cấu trúc câu
Trang 8theo mẫu Tôi luôn luôn tập cho học sinh khả năng diễn đạt theo tình huống, tựtin trong học tập, giao tiếp với bạn bè với thầy cô giáo bằng tiếng Việt Tuy vậy,cần phải có sự linh hoạt sáng tạo, không rập khuôn máy móc, mà phải tuỳ theotừng mức độ của đối tượng để lựa chọn nội dung và phương pháp cho phù hợpnhằm nâng cao hiệu quả theo các việc sau đây:
- Lựa chọn tiếng, từ để tập nói cho phù hợp
- Luyện nói theo câu hỏi, câu trả lời có chứa các tiếng, từ mới cung cấpcho học sinh
- Tạo tình huống cho học sinh đối thoại, được giao tiếp trong đó chú ý tạomôi trường giao tiếp học sinh với học sinh dưới sự hướng dẫn của giáo viên
1.2 Bồi dưỡng kĩ năng đọc và kĩ năng dạy Tập đọc
Bác Hồ đã từng nói “Một trăm bài diễn thuyết hay không bằng một tấmgương sáng” Nói cho hay như thế nào đi chăng nữa mà thực hành dở cũngkhông mang lại kết quả gì Việc cần thiết đầu tiên là tôi cố gắng đọc đúng, đọcdiễn cảm để khi nghe tôi đọc, các em cảm thụ tốt nội dung bài học và mongmuốn đọc được như tôi
Tôi luôn luôn quan sát cách đọc của học sinh, nghe học sinh đọc nghĩa làtôiđã nhanh chóng nhận ra được những gì học sinh đọc đúng mẫu đồng thờinhanh chóng nhận ra hiệu số sai lệch giữa bài đọc của các em và bài đọc mẫucủa cô giáo Tôi phải tạo điều kiện cho các em tự quan sát lời đọc của mình mộtcách khách quan
Tôi luôn phối hợp nhịp nhàng lời mô tả giọng đọc và làm mẫu.Nghĩa là có
sự hài hoà giữa những lời yêu cầu, chỉ dẫn về cách phát âm, cách đọc và khảnăng biểu diễn những yêu cầu, chỉ dẫn này bằng giọng đọc mẫu của cô
Ví dụ: Sai phụ âm đầu p và b Tôi hướng dẫn các em phát âm từ: “Phò tá”
(SGK TV4 T1) Phần lớn các em đều phát âm “bò tá” Tôi hướng dẫn như sau:
âm /p/ pờ thành /b/ bờ ( p và b) đều là hai phụ âm đồng vị về mặt cấu âm môi
-môi nhưng khác nhau về mặt thanh tính ,/p/ là phụ âm vô thanh ,/b/ là phụ âm
Trang 9hữu thanh Để luyện đọc đúng /p/ , tôi đã hướng dẫn học sinh đặt lòng bàn taytrước miệng,một tay đặt lên thanh quản Khi phát âm /b/ là âm vốn có sẽ cảmnhận được độ rung nhẹ của thanh quản và không thấy luồng hơi phát ra.
Cho học sinh bậm hai môi lại và bật hơi qua môi mạnh hơn, tạo âm /p/câm Cho các em làm lại như trên nhưng phát thành các tiếng khác, từ khác như:đèn pin, Sa Pa…
Qua những lần thực hành như trên, trong các tiết học sau hay những hoạtđộng khác giống như vậy các em sẽ nhanh chóng phát hiện ra và phát âm chuẩnhơn
Tùy theo từng bài mà tôi đọc cả bài hay từng đoạn Đọc vào đầu tiết haycuối tiết,… tôi luôn có sự chuẩn bị chu đáo, mỗi từ ngữ tôi đọc, nói đều phảichuẩn mực
Có nhiều cách đọc mẫu:
+ Đọc mẫu toàn bài: để giới thiệu, gây hứng thú cho học sinh
+ Đọc câu, đoạn: giúp học sinh nhận xét, giải thích và tìm ra cách đọc
1.3 Tăng thời lượng cho những tiết luyện đọc
Thực hiện theo hướng dẫn nội dung, phương pháp giáo dục cho học sinh
có hoàn cảnh khó khăn, tôi luôn căn cứ vào tình hình của lớp để lên kế hoạchdạy học phù hợp Tùy theo từng bài, tôi tăng thời gian các tiết Tập đọc để nhằmmục đích rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh và tạo điều kiện cho tất cả các em,
em nào cũng có cơ hội được đọc
Ví dụ: Số lượng câu trong mỗi tiết để học sinh tập đọc cũng như nội dungcần thiết cho học sinh đọc do tôi lựa chọn sao cho phù hợp với đối tượng củalớp
1.4 Hướng dẫn học sinh đọc đúng âm, vần, dấu thanh.
* Đọc đúng các âm dễ lẫn:
Trang 10Đọc đúng là phát âm đúng hệ thống ngữ âm chuẩn Nói cách khác là phảiđọc đúng chính âm (không đọc theo cách phát âm của địa phương, mà cách phát
âm có sự sai lệch so với âm chuẩn) Phát âm đúng tiếng Việt là yêu cầu cầnthiết Đọc đúng đòi hỏi thể hiện chính xác âm vị Để học sinh đọc đúng trongquá trình giảng dạy tôi đã cho các em phát hiện, so sánh, phân biệt để từ đó các
em phát âm đúng hay đọc đúng các âm đầu trong các bài đọc và trong giao tiếp
* Đọc đúng các vần:
Không những yêu cầu học sinh đọc đúng phụ âm đầu mà cần rèn cho các
em đọc đúng cả những vần khó, tiếng khó, vần có nguyên âm đôi mà các em hayphát âm sai, tôi đã hướng dẫn cụ thể như sau:
+ Ví dụ:
- Cho các em đọc bài giáo viên cùng học sinh theo dõi, nếu học sinh đọcsai ghi lên bảng và sửa cho học sinh: “con hươu” vần “ươi” không đọc là con
“hiêu” vần iêu, “về hưu” không đọc là “về hiu” vần “iu”, “uống rượu” vần
“ươu” không đọc là “uống riệu” vần “iêu” hoặc cho học sinh phát hiện các tiếng
có vần khó như “tuyết, khuyết, khúc khuỷu, đêm khuya, ngoằn ngoèo ”
- Gọi học sinh đọc lại những từ, tiếng có vần khó
- Giáo viên uốn nắn sửa luôn cho học sinh
Bên cạnh hướng dẫn học sinh đọc đúng âm, vần như trên tôi còn luyệnđúng dấu thanh Đây là lỗi cơ bản nhất của học sinh đan tộc thiểu số
+ Đọc đúng dấu thanh
Học sinh tiểu học vẫn còn có em chưa phát âm đúng, đọc đúng dấu thanh
do nhiều yếu tố mang lại Trong đó có yếu tố do đặc điểm khu vực vùng miền
mà các em sinh sống Các em còn phát âm sai ở dấu thanh như thanh ngã (~)phát thành thanh sắc (') như tiếng “mỡ” thành “mớ” là sai nghĩa của câu Đặcbiệt các em học sinh dân tộc thiểu số thì thường đọc không dấu Chính vì thếchúng ta cần rèn cho các em đọc đúng dấu thanh trong các bài tập đọc như:
Trang 11+ Ví dụ: Khi dạy bài “Chị em tôi” - Tiếng Việt lớp 4 - phần I.
- Giáo viên đưa ra các tiếng mà có dấu thanh hay lẫn
- Giáo viên gọi một số học sinh đọc
- Học sinh khác nhận xét bạn đọc đúng dấu thanh chưa
- Nếu vẫn còn học sinh đọc chưa đúng
- Giáo viên đọc mẫu và phân tích cho học sinh
Chẳng hạn như:
“Tặc lưỡi” thanh ngã không đọc là “Tặc lưới” thanh sắc
“Giận dữ” thanh ngã không đọc là “Giận dứ” thanh sắc
“Dũng cảm” thanh ngã không đọc là “Dúng cảm” thanh sắc
Chú ý: Trong mỗi tiết tập đọc tôi dạy, việc phát hiện lỗi phát âm của bạn, giáo viên cần hướng dẫn các em đưa ra lời nhận xét tế nhị làm sao cho các bạn không mất đi sự tự tin Sự tập trung học tập của học sinh dân tộc chưa cao nên tôi thường tổ chức thi đua hái hoa điểm tốt bằng trả lời miệng những câu hỏi dễ
để học sinh yếu cũng tham gia trả lời tốt giúp các em tự tin vào bản thân để tiếp tục có hứng thú học tập
1.5 Rèn đọc cho học sinh trong các tiết học khác
Kĩ năng đọc – nói – viết luôn đi song hành với nhau trong suốt quá trìnhhọc tập tiếng Việt Bởi vì khi các em đọc đúng, nói đúng thì các em mới có thểviết đúng được Đặc biệt đọc đúng các dấu thanh cũng không kém phần quantrọng nên khi hướng dẫn luyện tập nói, luyện đọc tôi chỉ rõ những sai sót khi các
em đọc sai dấu, thừa, thiếu các dấu thanh và yêu cầu đọc lại nhiều lần cho đúngsau đó mới hướng dẫn cho các em cách viết bài
Tôi luôn tăng cường tiếng Việt cho học sinh ở các môn học khác nhaunhư: Toán, khoa học, Lịch sử, Địa lí,… Yêu cầu học sinh khi trả lời câu hỏi củagiáo viên phải nói đầy đủ thành phần câu Nếu là học sinh đọc còn chậm, Tôi