Phát triển bền vững ngành du lịch tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh biến đổi toàn cầu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH TIỂU LUẬN MÔN HỌCPHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI TOÀN CẦU TỈNH QUẢNG NINH TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI TOÀN CẦU LỚP QH-2017-S

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA CÁC KHOA HỌC LIÊN NGÀNH

TIỂU LUẬN MÔN HỌCPHÁT TRIỂN BỀN VỮNG TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI TOÀN CẦU

TỈNH QUẢNG NINH TRONG BỐI CẢNH

BIẾN ĐỔI TOÀN CẦU LỚP QH-2017-SIS-KHBV

Giảng viên: GS.TS Mai Trọng Nhuận Học viên: Nguyễn Hữu Mạnh

Hà Nội, năm 2018

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 3

DANH MỤC HÌNH VẼ 3

DANH MỤC BẢNG BIỂU 3

MỞ ĐẦU 4

1 Tính cấp thiết và lý do lựa chọn đề tài 4

2 Lịch sử nghiên cứu 5

3 Mục tiêu nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

6 Các tiếp cận và phương pháp nghiên cứu 5

7 Câu hỏi nghiên cứu 6

8 Giả thuyết nghiên cứu 6

9 Danh sách chương 6

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 7

1.1 Khái niệm phát triển bền vững 7

1.2 Quan niệm phát triển du lịch bền vững 7

CHƯƠNG 2 HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH QUẢNG NINH 8

2.1 Tác động của biến đổi toàn cầu đến phát triển du lịch tỉnh Quảng Ninh 8

2.2 Hiện trạng phát triển du lịch Quảng Ninh theo mô hình SWOT 12

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP PTBV DU LỊCH TỈNH QUẢNG NINH TRONG BỐI CẢNH BIẾN ĐỔI TOÀN CẦU 14

3.1 Bài học, kinh nghiệm PTBV du lịch trong bối cảnh BĐTC trên thế giới 14

3.2 Giải pháp PTBV ngành du lịch tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh BĐTC 17

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 21

Kết luận: 21

Kiến nghị: Kế hoạch thực hiện các giải pháp PTBV du lịch Quảng Ninh trong bối cảnh BĐTC 21

TÀI LIỆU THAM KHẢO 22

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

PTBV : Phát triển bền vữngBĐTC : Biến đổi toàn cầuUBND : Ủy ban nhân dân

GP : Giải pháp

DANH MỤC HÌNH VẼ

Hình 1 Mô hình PTBV theo Jacobs và Sadler,

Hình 2 Tầng lớp trung lưu mới nổi, đặc biệt là ở châu Á với khả năng chi

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết và lý do lựa chọn đề tài

Nắm bắt những thuận lợi do quá trình hội nhập quốc tế mang lại, tận dụng ưu thế

về tài nguyên, du lịch Quảng Ninh trong những năm qua có có bước phát triển vượtbậc về hệ thống cơ sở hạ tầng, chất lượng dịch vụ Công tác quản lý nhà nước về dulịch được tăng cường, môi trường kinh doanh du lịch được cải thiện; mở rộng thịtrường, quảng bá xúc tiến, truyền thông du lịch hướng đến tính chuyên nghiệp Nhiều

dự án đầu tư về du lịch đã đưa vào khai thác, tạo dấu ấn đặc sắc, tăng sức hấp dẫn, lưu

dữ khách dài ngày hơn Số ngày lưu trú bình quân năm 2017: Khách quốc tế 2.57 ngày(2016: 2.18 ngày); khách nội địa 1.83 ngày (2016: 1,55 ngày) [nguồn 1]

Năm 2015-2017 tổng du khách đến Quảng Ninh đạt gần 26 triệu lượt, tăng bìnhquân gần 12.9%/năm; trong đó, khách quốc tế khoảng 10,5 triệu lượt, tăng bình quân24.6%/năm; doanh thu ngành du lịch ước đạt 42.000 tỷ đồng, tăng bình quân23.4%/năm [nguồn 1] Đặc biệt trong những năm qua, nhằm đáp ứng nhu cầu pháttriển du lịch, Quảng Ninh đã tập trung nguồn lực triển khai thực hiện các dự án hạtầng kỹ thuật lớn, mang tính động lực như: Dự án Đưa điện lưới quốc gia ra đảo Cô

Tô và các xã đảo thuộc huyện Vân Đồn; dự án Xây dựng đường cao tốc Hạ Long Hải Phòng; dự án Đường cao tốc Hạ Long - Vân Đồn; dự án Cảng hàng không QuảngNinh

-Sự phát triển của ngành du lịch góp phần vào sự tăng trưởng và chuyển dịch cơcấu kinh tế theo hướng tích cực, tạo việc làm góp phần xóa đói giảm nghèo, nâng caochất lượng đời sống người dân

Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi toàn cầu hiện nay: Biến đổi khí hậu và hiệntrạng môi trường theo chiều hướng tiêu cực, sự phát phát triển nhanh chóng của khoahọc – công nghệ, sự toàn cầu hóa, hội nhập sâu rộng của đất nước, sự bất ổn an ninh,chính trị trong khu vực và trên thế giới, Trung Quốc đã trở thành nền kinh tế lớn thứ 2thế giới và đang tiếp tục trỗi dậy mạnh mẽ… đã đặt du lịch Quảng Ninh trước những

cơ hội và thách thức mới trong tiến trình phát triển du lịch của tỉnh Việc phát triển bềnvững ngành du lịch của tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh biến đổi toàn cầu hiện nay làrất quan trọng, do đó tôi lựa chọn vấn đề nghiên cứu:

“Phát triển bền vững ngành du lịch tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh biến đổi toàn cầu”

Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần làm sáng tỏ thêm lý luận về phát triển bền vững

du lịch trong bối cảnh biến đổi toàn cầu và thực tiễn phát triển du lịch tỉnh Quảng Ninhhiện nay

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho công việc nghiêncứu và giả giảng dạy các vấn đề liên quan đến phát triển bền vững du lịch trong bốicảnh biến đổi toàn cầu ở các cơ sở giáo dục và khoa học hiện nay; là tài liệu tham khảo

cho các cơ quan chức năng trong việc hoạch định chính sách phát triển du lịch QuảngNinh trong tương lai.

2 Lịch sử nghiên cứu

Hiện nay vấn đề phát triển bền vững của ngành du lịch đang được quan tâmnghiên cứu ở cấp độ quốc gia Tuy nhiên số lượng nghiên cứu ở địa phương chưanhiều, đặc biệt là số lượng nghiên cứu PTBV du lịch trong bối cảnh BĐTC QuảngNinh là một trung tâm du lịch lớn của cả nước những những nghiên cứu về phát triển

du lịch bền vững trong bối cảnh biến đổi toàn cầu hiện nay chưa có

3 Mục tiêu nghiên cứu

- Đánh giá hiện trạng phát triển ngành du lịch tại Quảng Ninh trong bối cảnh biếnđổi toàn cầu

- Giải pháp phát triển bền vững ngành du lịch tại Quảng Ninh trong bối cảnh biếnđổi toàn cầu

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục tiêu nêu trên Đề tài cần nghiên cứu giải quyết các nhiệm vụsau:

- Nghiên cứu cơ sở lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển bền vững dulịch của trong và ngoài nước

- Đánh giá hiện trạng ngành du lịch tại Quảng Ninh, cơ hội và thách thức trongbối cảnh biến đổi toàn cầu

- Giải pháp phát triển bền vững ngành du lịch tại Quảng Ninh

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Hiện trạng ngành du lịch tại Quảng Ninh

- Phạm vi nghiên cứu: tập trung nghiên cứu hiện trạng ngành du lịch tại Quảng

Ninh trong giai đoạn hiện nay, từ đó đề xuất giải pháp PTBV du lịch Quảng Ninhtrong bối cảnh biến đổi toàn cầu

6 Các tiếp cận và phương pháp nghiên cứu

6.1 Cách tiếp cận nghiên cứu

6.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp đi từ lý luận đến thực tiễn và từ thực tiễn trở về với lý luận,

phương pháp phân tích - tổng hợp;

- Phương pháp đối chiếu - so sánh,

- Khảo cứu tài liệu trong và ngoài nước;

7 Câu hỏi nghiên cứu

Giải pháp nào để PTBV du lịch Quảng Ninh trong bối cảnh biến đổi toàn cầu?

8 Giả thuyết nghiên cứu

- Đổi mới thể chế chính sách để thu hút đầu tư kinh tế, công nghệ hiện đại, từchối các công nghệ lạc hậu gây ô nhiễm môi trường,…

- Ứng dụng các thành tựu khoa học công nghệ trong hoạt động du lịch

- Quy hoạch và đầu tư cơ sở hạ tầng

- Phát triển nhân lực cả về số lượng và chất lượng

- Xây dựng các sản phẩm du lịch mới

- Khai thác và sử dụng hợp lý tài nguyên du lịch và môi trường

9 Danh sách chương

Chương 1 Cơ sở lý thuyết

Chương 2 Hiện trạng phát triển du lịch quảng ninh

Chương 3 Giải pháp PTBV du lịch tỉnh Quảng Ninh trong bối cảnh BĐTC

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT1.1 Khái niệm phát triển bền vững

Nội hàm về PTBV được tái khẳng định ở Hộị nghị Rio – 92 và được bổ sung,hoàn chỉnh tại Hội nghị Johannesburg – 2002: “Phát triển bền vững là quá trình pháttriển có sự kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa giữa ba mặt của sự phát triển, đó là:Phát triển kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường” Ngoài ba mặt chủ yếu này,còn đề cập tới những khía cạnh khác của phát triển bền vững như chính trị, văn hóa,tinh thần, dân tộc đòi hỏi phải tính toán và cân đối chúng trong hoạch định các chiếnlược và chính sách phát triển kinh tế - xã hội cho từng quốc gia, từng địa phương cụthể để vượt qua những thách thức khó khăn mà con người đang phải đối mặt

Hình 1 Mô hình PTBV theo Jacobs và Sadler, 1990

1.2 Quan niệm phát triển du lịch bền vững

Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhucầu hiện tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn duy trì tốt việc bảotồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho phát triển du lịch trong tương lai

Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thoả mãncác nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi vẫn duy trì được sựtoàn vẹn về văn hoá, đa dạng sinh học, sự phát triển của hệ sinh thái và các hệ thống

hỗ trợ cho cuộc sống con người

Mạng Lưới tổ chức Du lịch Thế giới của Liên Hợp Quốc (United Nation WorldTourism Organization Network - UNWTO) chỉ ra rằng du lịch bền vững cần phải:

- Về môi trường: Sử dụng tốt nhất các tài nguyên môi trường đóng vai trò chủyếu trong phát triển du lịch, duy trì quá trình sinh thái thiết yếu, và giúp duy trì di sảnthiên nhiên và đa dạng sinh học tự nhiên

- Về xã hội và văn hóa: Tôn trọng tính trung thực về xã hội và văn hóa của các

KINH TẾ

cộng đồng địa phương, bảo tồn di sản văn hóa và các giá trị truyền thống đã được xâydựng và đang sống động, và đóng góp vào sự hiểu biết và chia sẻ liên văn hóa.

- Về kinh tế: Bảo đảm sự hoạt động kinh tế tồn tại lâu dài, cung cấp những lợi íchkinh tế xã hội tới tất cả những người hưởng lợi và được phân bổ một cách công bằng,bao gồm cả những nghề nghiệp và cơ hội thu lợi nhuận ổn định và các dịch vụ xã hộicho các cộng đồng địa phương, và đóng góp vào việc xóa đói giảm nghèo

Phát triển du lịch bền vững là phát triển không chỉ tập trung vào việc bảo vệ môitrường mà còn tập trung vào việc duy trì những văn hóa của địa phương và đảm bảoviệc phát triển kinh tế, mang lại lợi ích công bằng cho các nhóm đối tượng tham gia

CHƯƠNG 2 HIỆN TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH QUẢNG NINH2.1 Tác động của biến đổi toàn cầu đến phát triển du lịch tỉnh Quảng Ninh.

2.1.1 Biến đổi khí hậu:

+ Tác động đến tài nguyên du lịch

Địa hình tỉnh Quảng Ninh đa dạng, phức tạp bao gồm có địa hình núi, địa hìnhđồng bằng ven biển và các hải đảo Khu vực địa hình vùng bờ chịu sự tác động mạnhnhất do BĐKH, đặc biệt là những địa hình thấp ven biển Sự gia tăng các hiện tượngthời tiết cực đoan (mưa lớn, bão, lốc xoáy, lũ lụt, triều cường lớn) cộng thêm hiệntượng mực nước biển dâng cao làm xói mòn, rửa trôi, sạt lở bờ biển và ngập một sốkhu vực Các bãi biển đẹp như Trà Cổ, Sơn Hào, Minh Châu, Hồng Vàn, Quan Lạn…

và trên 30 các bãi cát nhỏ ven các đảo có nguy cơ mất đi, một số khác bị đẩy sâu vàođất liền làm gia tăng chi phí cho việc cải tạo Một số địa hình với cảnh quan đặc sắc cósức hấp dẫn lớn khách du lịch như vịnh Hạ Long, vườn quốc gia Bái Tử Long… cónguy cơ ngập chìm và thay đổi cảnh quan theo hướng tiêu cực

Biến động về lượng mưa trong khu vực dẫn tới thay đổi chế độ dòng chảy, cường

độ các trận lũ, tần suất và đặc điểm hạn hán Biến động về nhiệt và mưa làm cho trữlượng nước ngầm giảm, thay đổi mực nước ngầm từ đó tác động đến khả năng khaithác cho các hoạt động du lịch (hiện tượng cạn nước tại các suối, thác Tiên Yên, BaChẽ, Bình Liêu ) Ngoài ra, mực nước biển dâng làm tăng khả năng xâm nhập mặncũng làm giảm trữ lượng nước ngọt phục vụ các ngành kinh tế nói chung và du lịchnói riêng Như vậy, BĐKH, nước biển dâng tác động làm suy thoái tài nguyên nước cả

về số lượng và chất lượng, khó có thể phát triển du lịch

Quảng Ninh có nhiều di tích xếp hạng quốc gia trong đó có 4 di tích được xếphạng cấp quốc gia đặc biệt (Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long, danh thắng Yên

Tử, Khu di tích Bạch Đằng, khu di tích nhà Trần) Đặc biệt, phần lớn các di tích nàyphân bố ở khu vực ven bờ và đây chính là khu vực sẽ chịu tác động lớn do BĐKH.Nhìn chung, BĐKH đã tác động tiêu cực đến tài nguyên nhân văn vật thể và phi vậtthể làm phá hủy, thậm chí hủy hoại từ đó ảnh hưởng đến sự phát triển của hoạt động

du lịch

Các hiện tượng mưa lũ, lốc xoáy, giông đột ngột ảnh hưởng rất lớn đến các di sảnvăn hóa vật thể hoặc các cơ sở hạ tầng liên quan đến các di sản đình, chùa, miếu đặcbiệt các khu vực nhạy cảm như di tích Yên Tử, di tích lịch sử nhà Trần (thị xã ĐôngTriều) vì các di sản này đa số ở địa thế tương đối cao, các di sản tồn tại lâu đời.

+ Tác động đến cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật của ngành du lịch

BĐKH và những ảnh hưởng tiêu cực, chủ yếu liên quan đến các thiên tai cónhững ảnh hưởng bất lợi, tăng rủi ro đối với cơ sở hạ tầng du lịch, phá hủy hệ thốngđường ven biển, đường thông tin, điện, phương tiện tàu thuyền, xe vận chuyển khách

và các tài sản phục vụ cho ngành du lịch như tàu du lịch, khu vui chơi, các dịch vụ dulịch

Khu vực Quảng Ninh hiện nay có trên 1.000 cơ sở lưu trú và tập trung chủ yếu ởcác khu vực ven biển như Cẩm Phả, Vân Đồn, TP Hạ Long… nơi sẽ chịu tác động lớnnhất do BĐKH Đặc biệt, trận mưa lũ lịch sử tháng 7/2015 đã gây thiệt hại về cơ sở vậtchất hạ tầng ước tính khoảng 20 tỷ đồng [nguồn 2]

+ Tác động đến hoạt động lữ hành du lịch

Hoạt động lữ hành bao gồm các công đoạn xây dựng, bán và tổ chức thực hiệnmột phần hoặc toàn bộ chương trình du lịch cho khách du lịch Như đã đề cập ở trên,BĐKH có tác động rất lớn đến tài nguyên du lịch - được xem là nền tảng để phát triểnsản phẩm du lịch Như vậy, nếu tài nguyên du lịch bị ảnh hưởng bởi BĐKH thì hoạtđộng du lịch lữ hành sẽ gián tiếp hoặc trực tiếp bị ảnh hưởng Điều này có nghĩa làmột phần chức năng quan trọng nhất của hoạt động lữ hành là “xây dựng chương trình

du lịch” sẽ bị ảnh hưởng bởi tác động BĐKH thông qua tài nguyên du lịch Bên cạnhtác động đến tài nguyên, BĐKH còn tác động đến hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật dulịch như đã đề cập và điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến việc tổ chức thực hiện cácchương trình du lịch đến các điểm du lịch tự nhiên hay nhân văn Đặc biệt, với hiệntượng giông, gió giật mạnh từ cấp 6 trở lên, loại hình du lịch tàu nghỉ đêm trên vịnh

Hạ Long ngừng hoạt động, các tuyến du lịch biển đảo (Quan Lạn, Cô Tô) không đượccấp phép cho tàu chở khách du lịch vì cần đảm bảo an toàn cho tính mạng của khách

du lịch Do vậy, những tác động của khí hậu đến du lịch Quảng Ninh bên cạnh nhữngthuận lợi thì cũng không ít khó khăn phải khắc phục

2.1.2 Biến đổi về kinh tế

- Sự trỗi dậy của Trung Quốc: Sẽ có sự bùng nổ tăng trưởng về khách du lịch

Trung Quốc đi du lịch toàn cầu nhờ vào nền kinh tế đang lên Theo Tổ chức Phân tíchThông tin kinh tế (Economist Intelligent Unit), theo dự báo dựa vào tỷ giá hối đoái thịtrường, Trung Quốc sẽ trở thành cường quốc kinh tế lớn nhất trên thế giới vào năm

2020 Qua thực tế dân chúng ngày càng giàu lên, số lượng khách Trung Quốc đi du

lịch nước ngoài hàng năm sẽ tăng xấp xỉ 47 triệu trong 5 năm tới [nguồn 3] Là địa

phương có đường biên giới và cửa khẩu quốc tế với Trung Quốc, để đáp ứng đượccho sự bùng nổ về nhu cầu này, Quảng Ninh cần phải chuẩn bị những sản phẩm dulịch mới, đặc biệt là những khu vực như Móng Cái để nắm bắt cơ hội phát triển

- Sự phát triển của khoa học-công nghệ, công nghệ thông tin, mạng Internet:

Đây là một xu hướng phát triển có ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển củangành du lịch trên toàn thế giới và Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng đó.Khách du lịch đa phần đều tiếp cận thông tin về điểm đến, sản phẩm du lịch thông quaInternet, mạng xã hội (facebook, twitter, instargram ) và có thể đặt mua dịch vụonline Những xu hướng này đã làm thay đổi hình thức marketing du lịch hiện đại vàphương pháp tiếp cận khách hàng của doanh nghiệp du lịch, điểm đến Khoa học côngnghệ tiên tiến cũng góp phần thay đổi tính chất của sản phẩm du lịch như tính mùa vụ,

sự trải nghiệm của khách du lịch Trong bối cảnh đó, công tác tăng cường sự hiện diệntrực tuyến hình ảnh của Quảng Ninh sẽ là một trong những ưu tiên hàng đầu

2.1.3 Biến đổi về xã hội

- Tầng lớp trung lưu mới nổi: Phân khúc tầng lớp trung lưu sẽ tăng trưởng theo

cấp số nhân trên toàn cầu, chủ yếu được dẫn dắt bởi sự tăng trưởng của Châu Á TheoNgân hàng Thế Giới, hiện tại tầng lớp trung lưu trên toàn thế giới là vào khoảng 400triệu người, trong khi đó đến năm 2030, sẽ được kỳ vọng đạt con số 1,2 tỷ người chỉ

tính riêng cho những nước đang phát triển [nguồn 4] Đại bộ phận số người mới gia

nhập tầng lớp trung lưu đó sẽ là người châu Á nhờ sự tăng trưởng về thu nhập và sẽ làyếu tố quyết định nhu cầu về du lịch Như thể hiện ở Hình 2.1, dự báo Châu Á sẽ có66% số lượng người trung lưu trên toàn thế giới đến năm 2030 Tỉnh cần phải xem xét

sự phát triển mạnh mẽ của thị trường nội địa và thị trường các nước láng giềng khi xâydựng quy hoạch du lịch

Hình 2 Tầng lớp trung lưu mới nổi, đặc biệt là ở châu Á với khả năng chi tiêu

cho du lịch cao hơn - Nguồn: Viện Brookings

- Tăng trưởng trong du lịch sinh thái: Khách du lịch ngày càng quan tâm đến

việc giảm thiểu ảnh hưởng của các hoạt động du lịch đến môi trường Du lịch sinh tháihiện tại được coi là một trong những phân khúc phát triển nhanh nhất của ngành công