Tuy nhiên vấn đề đồ dùng phục vụ môn học giải quyết như thế nào để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh hay hình thức tổ chức lớp học ra sao, cách thực hiện các quy trình sáng tạo vẫn là
Trang 1MỤC LỤC
1
1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm 2
2
2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm
2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm 3 2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh
2.3 Những giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề 7 2.4 Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm 18
Trang 21 MỞ ĐẦU
1.1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Xuất phát từ mục tiêu giáo dục và đào tạo, để hình thành nhân cách cho trẻ phát triển toàn diện Do vậy, việc giáo dục thẩm mĩ cho học sinh tiểu học là một trong những yếu tố vô cùng cần thiết
Thông qua môn Mĩ thuật, sẽ trang bị cho các em một số kiến thức, kĩ năng
cơ bản về hội họa, tiếp thu những tinh hoa của nền Mĩ thuật dân tộc Từ đó, phát huy óc sáng tạo và tính thẩm mĩ góp phần phát triển năng khiếu, phát hiện tài năng và bồi dưỡng nhân tài cho thế hệ tương lai
Có thể nói ưu điểm của phương pháp dạy học mới theo dự án SAEPS là tích cực, mà ở đó học sinh chủ động, tự lực khai thác tri thức dưới sự hướng dẫn của giáo viên Các phương pháp dạy học mới được triển khai trong dự án đã kích thích sự say mê, hứng thú trong học tập, bồi dưỡng phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ, năng lực tư duy và trí tưởng tượng của học sinh Tuy nhiên vấn đề
đồ dùng phục vụ môn học giải quyết như thế nào để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh hay hình thức tổ chức lớp học ra sao, cách thực hiện các quy trình sáng tạo vẫn là những băn khoăn lớn của mỗi giáo viên chuyên trách khi giảng dạy Chính từ những trăn trở này, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu và thực
hiện đề tài: “Một số biện pháp dạy học môn Mĩ thuật phát huy tính tích cực của phương pháp Đan Mạch”.
1.2 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU :
- Tôi chọn đề tài này với mục đích giúp học sinh biết phát huy tính tích cực của phương pháp Đan Mạch
1.3 ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU :
- Học sinh trường Tiểu học Quảng Đức.
1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU:
Phạm vi nghiên cứu tập trung chủ yếu là:
- Tìm hiểu quá trình dạy và học bộ môn Mĩ thuật ở Tiểu học
- Tìm hiểu những vấn đề cơ bản thường gặp, những tình huống, ưu điểm, hạn chế qua quá trình dạy và học bộ môn Mĩ thuật ở Trường Tiểu học Quảng Đức
1.5 NHỮNG ĐIỂM MỚI CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
Các phương pháp cơ bản được sử dụng vào nghiên cứu đề tài bao gồm:
- Sưu tầm tài liệu có liên quan: Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài,
không thể phủ nhận vai trò quan trọng của công tác tham khảo tài liệu Tài liệu
có từ nhiều nguồn khác nhau như: sách, báo, tạp chí, kinh nghiệm từ đồng nghiệp…Đặc biệt là sử dụng Internet: đây là một công cụ thuận tiện để tiếp cận nhanh và dễ dàng đến một lượng thông tin khổng lồ và phong phú Nhưng khi tham khảo cần phải có kiến thức và kinh nghiệm để sàng lọc những thông tin (vì không phải thông tin nào cũng là đúng) thì mới tìm được nguồn thông tin phù hợp, chính xác với nhu cầu một cách nhanh chóng, hiệu quả
- Phương pháp vấn đáp: Là phương pháp mà giáo viên sẽ dùng một hệ thống
câu hỏi để học sinh trả lời bằng miệng nhằm thu được những thông tin nói lên
Trang 3nhận thức hoặc thái độ của cá nhân đối với vấn đề học bộ môn Mĩ thuật theo phương pháp mới (phương pháp Đan Mạch)
- Phương pháp quan sát: Quan sát là phương pháp thu thập thông tin về quá
trình giáo dục trên cơ sở tri giác trực tiếp các hoạt động dạy – học cho ta những tài liệu về thực tiễn để có thể nắm bắt một cách hiệu quả và chính xác Thông qua quá trình quan sát, giáo viên ghi nhận lại tình hình học tập của học sinh, những vấn đề nảy sinh trong quá trình giảng dạy nhằm tìm ra biện pháp giải quyết thích hợp nhất
- Phương pháp thực nghiệm: Giáo viên thực hiện giảng dạy ở các khối lớp.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân tích nguyên nhân dẫn đến thực trạng
và tổng hợp các kết quả thu được qua quá trình nghiên cứu nhằm đánh giá hiệu
quả của giải pháp
- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra phỏng vấn tình hình học sinh,
dự giờ, rút kinh nghiệm về phương pháp giảng dạy môn Mĩ thuật, thực hành giảng dạy theo phương pháp mới
2.Phần nội dung
2.1 Cơ sở lý luận:
- Những định hướng và mục tiêu giáo dục Mĩ thuật bậc Tiểu học:
Luật Giáo dục điều 24.2 đã ghi: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh" Đồng thời còn nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục Tiểu học nhằm giúp cho học sinh những cơ sở ban đầu nhưng rất quan trọng cho sự hình thành và phát triển nhân cách một con người, chuẩn bị tốt cho các em về các mặt đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và lao động để học sinh tiếp tục học lên trung học hoặc đi vào cuộc sống tùy theo nhu cầu và nguyện vọng bằng những hình thức thích hợp” Điều này khẳng định giáo dục thẩm mĩ trong trường Tiểu học là một nội dung có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với các mặt giáo dục khác, tạo nên sự hoàn thiện trong việc phát triển nhân cách của học sinh Chính vì vậy việc giáo dục và bồi dưỡng cho học sinh có trình độ văn hoá thẩm
mĩ phổ thông là hết sức cần thiết
Thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa
XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa - hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo được sự hỗ trợ của Chính phủ Đan Mạch, đã triển khai Dự án Hỗ trợ giáo dục Mĩ thuật cấp tiểu học (SAEPS) thử nghiệm tại các trường tiểu học ở một số tỉnh, thành phố đại diện cho các vùng miền trên cả nước
Năm học 2014 - 2015 Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ đạo triển khai phương pháp dạy - học Mĩ thuật mới sử dụng những quy trình dạy - học Mĩ thuật của SAEPS ở tất cả trường tiểu học trên toàn quốc Theo đó, năm học 2015 – 2016
Bộ Giáo dục & đào tạo tiếp tục chỉ đạo các trường: Tiếp tục triển khai thử nghiệm dạy học mĩ thuật theo phương pháp mới tại các trường Tiểu học
Trang 4- Đặc điểm tâm lý học sinh Tiểu học:
Đối tượng của cấp tiểu học là trẻ em từ 6 đến 11 tuổi Học sinh tiểu học là một thực thể hồn nhiên, ngây thơ và trong sáng Ở mỗi trẻ em tiềm tàng khả năng phát triển về trí tuệ, lao động, rèn luyện và hoạt động xã hội để đạt một trình độ nhất định về lao động nghề nghiệp, về quan hệ giao lưu và chăm lo cuộc sống cá nhân, gia đình Trẻ em ở lứa tuổi tiểu học là thực thể đang hình thành và phát triển cả về mặt sinh lý, tâm lý, xã hội các em đang từng bước gia nhập vào
xã hội thế giới của mọi mối quan hệ Do đó, học sinh tiểu học chưa đủ ý thức, chưa đủ phẩm chất và năng lực như một công dân trong xã hội, mà các em luôn cần sự bảo trợ, giúp đỡ của người lớn, của gia đình, nhà trường và xã hội Học sinh tiểu học dễ thích nghi và tiếp nhận cái mới và luôn hướng tới tương lai Nhưng cũng thiếu sự tập trung cao độ, khả năng ghi nhớ và chú ý có chủ định chưa được phát triển mạnh, tính hiếu động, dễ xúc động còn bộc lộ rõ nét Trẻ nhớ rất nhanh và quên cũng nhanh
Đối với trẻ em ở lứa tuổi tiểu học thì tri giác của học sinh tiểu học phản ánh những thuộc tính trực quan, cụ thể của sự vật, hiện tượng và xảy ra khi chúng trực tiếp tác động lên giác quan Tri giác giúp cho trẻ định hướng nhanh chóng
và chính xác hơn trong thế giới Tri giác còn giúp cho trẻ điều chỉnh hoạt động một cách hợp lý Trong sự phát triển tri giác của học sinh, giáo viên tiểu học có vai trò rất lớn trong việc chỉ dạy cách nhìn, hình thành kỹ năng nhìn cho học sinh, hướng dẫn các em biết xem xét, biết lắng nghe
- Một số vấn đề về phương pháp dạy học Mĩ thuật theo phương pháp mới (thuộc dự án do Đan Mạch hỗ trợ).
Giáo dục Mĩ thuật Tiểu học là một phần quan trọng trong nỗ lực của Đại sứ quán Đan Mạch nhằm hỗ trợ quá trình dân chủ và đa nguyên tại Việt Nam “Các
em học sinh khi tới trường giống như những cây non có rễ cứng cáp và đầy tiềm năng Giáo viên chỉ đóng vai trò là những người thúc đẩy, biết cần phải thêm chất xúc tác gì vào nước tưới để giúp những cây non đó phát triển”, đó là thông điệp bà Kirsren Fugl, chuyên gia tư vấn Đan Mạch đã nêu tại các buổi tập huấn cho giáo viên khi thực hiện phương pháp mới của dự án Dự án này nhằm truyền cảm hứng cho giáo viên dạy Mĩ thuật để hỗ trợ học sinh phát triển khả năng tiếp thu thẩm mĩ và sáng tạo, bằng cách khuyến khích các em trải nghiệm, sáng tạo, bày tỏ, hợp tác và giao tiếp với nhau qua các hoạt động mĩ thuật thực tế Thông qua hoạt động thực tế, học sinh tự mình làm giàu cách biểu đạt, phân tích, đánh giá, lựa chọn và nhận thức để hình thành, phát triển những năng lực ở cá nhân Cùng lúc với việc phát triển những năng lực này, học sinh cũng có thể phát triển các giác quan, các kĩ năng sống, kinh nghiệm và khả năng giải quyết vấn đề, các năng lực hợp tác, khả năng tự học và tự đánh giá
* Về mục tiêu: Mục tiêu chính của phương pháp này nhằm giúp học sinh
hình thành và phát triển các năng lực:
+ Năng lực trải nghiệm: Cho các em được làm việc với những chủ đề liên quan đến kinh nghiệm đã có của bản thân
+ Năng lực kỹ năng và kỹ thuật thông qua các hoạt động : Vẽ cùng nhau, chân dung biểu đạt, vẽ theo nhạc, tạo hình từ vật tìm được, xây dựng cốt truyện(xây dựng bối cảnh câu chuyện)
Trang 5+ Năng lực biểu đạt: Có nghĩa là học sinh ứng dụng ngôn ngữ mĩ thuật để diễn đạt sự trải nghiệm và thái độ của bản thân
+ Năng lực phân tích và trình bày: Thông qua các hoạt động trình bày về tác phẩm của mình, tham gia giải thích, phân tích, nhận xét về nghệ thuật, kỹ thuật thể hiện tác phẩm
+ Năng lực giao tiếp và đánh giá: Học sinh tham gia giao tiếp, thảo luận và đánh giá tất cả các hoạt động trong tiết Mĩ thuật, đánh giá những gì đã làm được,
có như mong muốn hay không?
* Nội dung chương trình: Điểm nổi bật của phương pháp dạy học này là
giáo viên có thể chủ động theo từng nội dung tiết dạy mà kết hợp nhiều kỹ thuật trong một bài dạy Nội dung chương trình giáo dục Mĩ thuật theo phương pháp mới không theo trình tự các bài như chương trình hiện hành, mà giáo viên căn
cứ vào đó để xây dựng các chủ đề cho phù hợp Mỗi chủ đề tạo thành một quy trình mỹ thuật tương tác và tích hợp giữa 5 nội dung: Vẽ theo mẫu, Vẽ trang trí,
Vẽ tranh, Tập nặn tạo dáng, Thường thức Mỹ thuật Mỗi chủ đề sẽ lồng ghép giáo dục nhiều mục tiêu và được thực hiện ít nhất là 2 tiết, nhiều nhất là 5 tiết hoặc cũng có thể hơn
* Các quy trình mĩ thuật: Trên cơ sở lý thuyết giáo dục và giảng dạy Mĩ
thuật, giáo viên sẽ tổ chức dạy cho các em học Mĩ thuật qua các hoạt động Vẽ cùng nhau, Vẽ theo nhạc, Vẽ biểu đạt, tạo hình 3D từ các vật tìm được, Xây dựng cốt truyện Thông qua các hoạt động tạo hình sẽ khơi gợi và phát huy được năng khiếu thẩm mỹ vốn có ở trẻ, gây hứng thú cho các em trước cái đẹp, tiến tới hình thành thị hiếu thẩm mỹ của học sinh trong cuộc sống Hoạt động giáo dục Mĩ thuật còn góp phần đem lại nhận thức mới, niềm vui, hứng thú và sáng tạo học tập cho trẻ Việc sử dụng nền nhạc trong các hoạt động Mĩ thuật cũng tạo cho học sinh hứng thú, không khí lớp học vui vẻ, thân thiện
* Hình thức tổ chức của lớp học: Hình thức tổ chức lớp học chủ yếu là thực
hành theo nhóm, cần không gian rộng để học sinh có thể vận động và di chuyển
Có nơi trưng bày tranh
2.2.Thực trạng việc dạy và học bộ môn Mĩ thuật Trường TH Quảng Đức:
Hiện nay ở các trường Tiểu học hầu hết đã có đủ giáo viên được đào tạo chuyên dạy môn Mĩ thuật Có thể nói năng lực giáo viên không còn là vấn đề phải bàn cãi Do vậy chất lượng giảng dạy luôn được giáo viên quan tâm, đầu tư đúng mức Tuy nhiên việc dạy bộ môn Mĩ thuật vẫn còn rất nhiều bất cập do nhiều yếu tố khác nhau, chưa đạt được kết quả như mục tiêu giáo dục đề ra Qua 2 đợt tập huấn do Sở Giáo dục và phòng Giáo dục tổ chức, đại đa số giáo viên đều nắm được các bước thực hiện một quy trình mĩ thuật, các giáo viên tham gia dạy thí điểm cũng được Ban giám hiệu nhà trường tạo điều kiện
về thời gian, công việc, phối kết hợp với các thầy cô trong tổ để có thể dự giờ lẫn nhau, giúp giáo viên có thể trải nghiệm phương pháp mới cùng các đồng nghiệp Qua quá trình tập huấn và dạy thử nghiệm, chúng tôi nhận thấy tính ưu việt của dự án là lấy học sinh làm trung tâm, đồng thời xây dựng quy trình tương tác và tích hợp các phân môn cho từng nội dung học tập, nhưng áp dụng vào giảng dạy như thế nào thì hầu hết còn rất mơ hồ Khi tiến hành áp dụng, cũng như nhiều giáo viên chuyên trách khác không tránh được những khó khăn vướng
Trang 6mắc, lúng túng khi thực hiện Về nội dung các chủ đề giáo viên có thể xây dựng dựa trên chương trình hiện hành nhưng khó khăn lớn là việc tổ chức các quy trình Nếu thực hiện tại lớp thì không thể tổ chức được do phải sắp xếp lại bàn ghế, trong khi thời lượng tiết dạy chỉ có 35 phút Bên cạnh đó vẫn còn khá nhiều điểm giáo viên băn khoăn, lúng túng, không biết thực hiện như thế nào cho đúng tinh thần đổi mới, cho đạt hiệu quả Ví dụ như:
Khi giáo viên được dự giờ, thao giảng, hội giảng…có nhất thiết phải thực hiện đầy đủ các bước như khi dạy theo phương pháp trước đây? Bởi có khi tiết được dự giờ là tiết thực hiện tiếp quy trình mà các em đang thực hiện
Nếu trường có phòng chức năng để dạy Mĩ thuật thì không sao, nhưng đối với nhiều trường không có thì sắp xếp bàn ghế như thế nào để áp dụng như đúng phương pháp mới mà vẫn đảm bảo về mặt thời lượng 35 phút cho 1 tiết?
Qua thực tế giảng dạy bộ môn Mĩ thuật cho học sinh tiểu học, bản thân chúng tôi cũng gặp không ít khó khăn về vấn đề đồ dùng học tập này Mỗi em được trang bị một hộp màu sáp, một vở vẽ khổ A4, 1 bịt giấy màu Nếu thực hiện quy trình vẽ cùng nhau, vẽ biểu cảm thì không có gì đáng bàn, nhưng còn các quy trình khác thì sao? Dây kẽm, giấy bồi, keo, các vật dụng khác…thì phải làm thế nào để có? Yêu cầu phụ huynh mua cho các em là điều còn khó hơn khi yêu cầu phụ huynh đóng các loại quỹ Lý do:phần lớn phụ huynh cho rằng Mĩ thuật là môn phụ nên con em họ học được gì, học như thế nào cũng chẳng đáng quan tâm Chính vì vậy, hầu hết các chủ đề đều áp dụng quy trình Vẽ cùng nhau hoặc Vẽ biểu cảm, Vẽ theo nhạc, Xây dựng cốt truyện là chính, còn các quy trình khác không thể thực hiện được vì lý do trên
Có thể tóm tắt một số thuận lợi và khó khăn khi áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy bộ môn Mĩ thuật cho học sinh tiểu học như sau:
a Thuận lợi:
* Về phía giáo viên:
- Giáo viên dạy Mĩ thuật luôn được sự quan tâm của Ngành cấp trên, đặc biệt là Ban Giám hiệu nhà trường thường xuyên động viên, khuyến khích giáo viên áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy, luôn tạo mọi điều kiện để giáo viên an tâm công tác và thực hiện tốt nhiệm vụ được giao
- Giáo viên nhiệt tình, yêu nghề, mến trẻ, có kinh nghiệm và năng lực chuyên môn
- Cơ sở vật chất của nhà trường khá khang trang, sạch đẹp
- Nội dung chương trình Mĩ thuật Tiểu học có một số bài không phù hợp vì mang yếu tố đặc thù vùng miền, nhưng theo phương pháp mới thì giáo viên có thể xây dựng kế hoạch dạy học cho phù hợp với tình hình thực tế địa phương, khả năng nhận thức của
học sinh mà không quá phụ thuộc vào khuôn khổ của chương trình hiện hành
* Về phía học sinh:
- Các hoạt động của mỗi chủ đề nối tiếp liền mạch nhau, làm cho học sinh luôn cảm thấy hào hứng khi được khám phá, sáng tạo với nhiều trải nghiệm Mặt khác, các em được thỏa thích với những sáng tạo, được trao đổi, học hỏi từ bạn rất nhiều Thông qua hoạt động mỹ thuật thực tế, học sinh tự mình làm giàu cách biểu đạt, phân tích, đánh giá, tự lựa chọn và nhận thức để hình thành, phát triển
Trang 7những năng lực cá nhân Chính bản thân các em sẽ tự tin trình bày những ý kiến
cá nhân trước tập thể
- Có thể nói việc giảng dạy bộ môn Mĩ thuật tương đối nhàn nhã, học sinh rất yêu thích môn học vì là một giờ học không gò bó, không có nhiều áp lực Đó chính là một lợi thế, không phải môn học nào cũng có được
b Khó khăn:
Tuy nhiên qua quá trình áp dụng (bắt đầu từ học kì 2 của năm học 2013-2014), chúng tôi nhận thấy còn gặp một số khó khăn sau:
* Kết luận: Phải giảng dạy Mĩ thuật cho học sinh tiểu học và áp dụng
phương pháp của Đan Mạch như thế nào cho phù hợp và đạt mục tiêu giáo dục? Như lời bà Kirsren Fugl, chuyên gia tư vấn Đan Mạch đã nêu tại các buổi tập huấn cho giáo viên khi thực hiện phương pháp mới của dự án “Các em học sinh khi tới trường giống như những cây non có rễ cứng cáp và đầy tiềm năng Giáo viên chỉ đóng vai trò là những người thúc đẩy, biết cần phải thêm chất xúc tác gì vào nước tưới để giúp những cây non đó phát triển” Cũng chính từ thông điệp này, qua quá trình giảng dạy bộ môn Mĩ thuật cho học sinh tiểu học, chúng tôi
đã nghiên cứu, thực hiện và rút ra một số giải pháp cơ bản giúp giáo viên phần nào thực hiện có hiệu quả việc đổi mới
2.3 Giải pháp:
Giải pháp 1: Lập kế hoạch dạy học chi tiết, khoa học và đảm bảo đúng tinh thần đổi mới theo phương pháp của SAEPS
* Mục đích: Lập kế hoạch dạy chi tiết từng hoạt động giúp giáo viên chủ
động và ứng phó kịp thời, đúng đắn các tình huống sư phạm có thể xảy ra trên lớp
* Biện pháp thực hiện: Khi dạy học dưới bất cứ phương pháp nào đều yêu
cầu giáo viên phải lập được kế hoạch dạy học hoàn chỉnh Đó không chỉ là đơn thuần thực hiện cho đúng nhiệm vụ khi lên lớp mà nó còn thể hiện tinh thần trách nhiệm của mỗi giáo viên đối với học sinh Có thể nói việc lập kế hoạch giảng dạy tốt là đã thành công một nửa của quá trình dạy học Giáo viên là người điều khiển quá trình và tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy bằng các câu hỏi mở và khuyến khích các em chia sẻ những kinh nghiệm sẵn có của mình Điều này tạo ra nền tảng cần thiết để giúp các em kiến tạo được quy trình học tập của mình bằng cách liên hệ những điều đã biết với những điều sẽ học Khi lập kế hoạch giáo viên phải căn cứ vào tình hình thực tế của lớp để điều chỉnh, thay đổi cho phù hợp và sát với khả năng tiếp thu của học sinh Kế hoạch cho từng hoạt động hoặc cho toàn bộ quy trình theo phương pháp Đan Mạch có thể ngắn, dài và kết nối, liên kết, xâu chuỗi các hoạt động quy trình với nhau, kết thúc hoạt động này sẽ là mở đầu cho hoạt động tiếp theo… Cụ thể khi xây dựng
kế hoạch dạy học theo phương pháp mới, giáo viên cần phải chú ý tới:
Môn Mĩ thuật là môn dành thời gian chủ yếu cho học sinh thực hành, do vậy giáo viên cần thiết kế tổ chức các hoạt động trải nghiệm phong phú, đa dạng nhưng không quá dài, mất nhiều thời gian Tuyệt đối không đưa ra tranh vẽ, sản phẩm làm mẫu để học sinh quan sát trước khi thực hành mà phải để học sinh chủ động tích cực tìm hiểu và tham gia vào quá trình tranh luận, thảo luận, bàn bạc
Trang 8khi làm việc cùng các bạn Để thực hiện việc lập kế hoạch dạy học chi tiết, khoa
học và đảm bảo đúng tinh thần đổi mới theo phương pháp của SAEPS, giáo viên
cần tiến hành như sau:
a Dự kiến các hoạt động dạy-học diễn ra theo trình tự hợp lý và nối tiếp nhau.
Mỗi tiết dạy, mỗi giai đoạn của một quy trình đều có những hoạt động và mục tiêu giáo dục khác nhau, do đó đòi hỏi giáo viên phải xây dựng và đề ra những nội dung công việc cụ thể, hình thức học tập, cách thực hiện Ví dụ ở
tiết 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chủ đề ( chủ đề Vườn cây của em ) trình tự
các hoạt động như sau:
- Tổ chức trò chơi: Ai nhanh hơn Luật chơi: Mỗi nhóm cử 1 đại diện lên vẽ cây Học sinh dưới lớp hát 1 bài Khi hát hết bài thì các đội thi vẽ phải ngừng tay Đội nào có học sinh vẽ nhanh, vẽ được nhiều hình cây nhất là đội thắng cuộc
- Giáo viên cùng học sinh nhận xét phần thi đua của các đội
- GV giới thiệu chủ đề:
+ Cảnh vật xung quanh chúng ta thường có những gì? (cây cối, hoa lá, nhà cửa,…)
+ Để giúp các em thấy được vẻ đẹp của cảnh vật xung quanh chúng ta và vẽ được những bức tranh thật đẹp, hôm nay cô và các em cùng tìm hiểu qua chủ đề: Vườn cây của em
- Giáo viên cho học sinh quan sát một số ảnh vườn cây, gợi ý học sinh trả lời:
+ Trong tranh, ảnh này có những cây gì?
+ Em hãy kể những loại cây mà em biết, tên cây, hình dáng, đặc điểm + Em sẽ chọn những cây gì để vẽ tranh
- Giáo viên tóm tắt :
+ Vườn cây có nhiều loại cây hoặc có một loại cây (Dừa hoặc na, mít, soài ) + Loại cây có hoa, có quả
- Học sinh thảo luận nhóm đôi: Kể cho bạn nghe về hình loại cây mà mình thích
- Một số học sinh kể trước lớp
- GV kết luận: Vẽ tranh chủ đề về Vườn cây em có thể vẽ được rất nhiều các hình ảnh khác nhau Có thể là vườn cây, vườn hoa, trong đó có thêm hình ảnh các con vật, người cho bức tranh thêm sinh động
- Gợi ý học sinh cách vẽ:
+ Vẽ tranh vườn cây em sẽ vẽ những gì?
+ Vẽ cây, em vẽ bộ phận nào trước?
- Một số học sinh lên bảng tập vẽ
- Giáo viên và học sinh cùng nhận xét, rút ra cách vẽ
- Học sinh hát một bài kết hợp vận động để kết thúc tiết học
b Dự kiến cách giới thiệu bài phong phú, đa dạng để lôi cuốn học sinh tham gia tích cực vào tiết học
Nhiều giáo viên quan niệm: Giới thiệu chỉ cần ngắn gọn, cứ nêu ngay tên bài
là xong mà chưa chú ý nhiều đến tác dụng giáo dục của việc này Nếu làm phép
Trang 9thử nghiệm để so sánh giữa hai hình thức giới thiệu bài trực tiếp và giới thiệu bài gián tiếp sẽ thấy rõ ngay hiệu quả như thế nào
Ví dụ khi giới thiệu chủ đề Em và những con vật nuôi:
+ Cách 1:
- Giới thiệu trực tiếp: Hôm này cô và các em cùng tìm hiểu về chủ đề Em và
những con vật nuôi
- Hiệu quả: Học sinh nắm được tên bài học Không khí lớp học không thay đổi, học sinh chăm chú nghe nhưng chưa nắm được thêm bất cứ kiến thức gì ngoài tên bài
+ Cách 2:
- Giới thiệu gián tiếp: Giáo viên tổ chức trò chơi ô chữ đoán tên con vật (chú
ý chỉ nêu tên và hình con vật nuôi), gợi ý học sinh tìm chữ Khi học sinh đoán đúng thì hình con vật được lật ra Kết thúc trò chơi, giáo viên giới thiệu: Đây là những con vật quen thuộc Để giúp các em có thể tạo hình được những con vật
nuôi mà mình thích, hôm nay cô và các em cùng tìm hiểu qua chủ đề Em và
những con vật nuôi.
- Hiệu quả: học sinh nắm được tên bài học, biết được những con vật nào là vật nuôi, không khí lớp học sinh động, học sinh thích thú khi được tham gia trò chơi Vậy nên giáo viên cần chú ý giới thiệu bài thông qua nhiều hình thức như: thông qua trò chơi, kể một câu chuyện nhỏ, một tình huống hay đóng vai, tạo dáng, trải nghiệm thực tế…vừa tạo hứng thú học tập cho học sinh vừa cung cấp kiện thức một cách dễ hiểu nhất
Chính vì vậy khi giới thiệu bài, giáo viên nên tạo không khí phấn khởi cho giờ học, thu hút sự chú ý, gây tâm lý chờ đón, hồi hộp cho học sinh, không nên
“đi ngay” vào nội dung
c Xây dựng các nội dung giúp học sinh trải nghiệm.
Học sinh thích học thông qua các họat động nên giáo viên không nên sử dụng hình thức thuyết giảng mà nên dạy học tích cực, dạy học tương tác, lý thuyết gắn với thực hành Học sinh được nói, được làm và vận dụng ngay thì sẽ
dễ dàng tiếp thu kiến thức và nhớ lâu bền Trong giáo dục mĩ thuật, học sinh được phát triển không ngừng và có sự khác biệt ở mỗi em về khả năng quan sát, trí tưởng tượng, trí nhớ, cách thức thể hiện con người, con vật, đồ vật về hình dáng, đặc điểm, cấu trúc, tỉ lệ Học sinh được kích thích thông qua các khả năng của bản thân cũng như trải nghiệm với người khác như: những thành viên trong gia đình, bạn bè và thậm chí những người mới quen biết, với con vật yêu thích,
đồ vật thân quen Học sinh bị ảnh hưởng thông qua tiếp xúc với sự vật, hiện tượng xung quanh thông qua các kênh thông tin như: ti vi, tạp chí, sách vở, truyện tranh, quảng cáo, internet và các tác phẩm điêu khắc công cộng Dần dần học sinh nhận biết được những cách thức thể hiện hình ảnh con người khác nhau
về hình dáng, cấu trúc, tỉ lệ như: phác họa con người, biểu cảm của nhân vật, biểu tượng người khái quát Do đó việc để học sinh trải nghiệm rất quan trọng, tùy theo từng chủ đề mà giáo viên lựa chọn các hoạt động cho phù hợp giúp học sinh nhớ lại kiến thức, những kỷ niệm và tưởng tượng, đồng thời cho các em cơ hội chia sẻ những gì các em đã biết khi trình bày về sở thích, mối quan tâm, mơ ước hay ý tưởng Qua quá trình này học sinh sẽ có được những kiến thức thực tế
Trang 10để gợi mở cách nhìn nhận, cảm giác, sự tò mò, trí nhớ, trí tưởng tượng và phát triển sức sáng tạo và biểu đạt thông qua việc được nghe kể chuyện, chia sẻ những trải nghiệm của bản thân về chủ đề liên quan, xem tranh ảnh, hoặc tổ chức các trò chơi phù hợp với từng lớp học
(Học sinh lớp 3 thực hiện làm dáng hoạt động để tạo ngân hàng hình ảnh.)
d Tổ chức hình thức học tập theo quy trình hiệu quả nhất.
Mỗi quy trình theo phương pháp Đan mạch đều có mục tiêu giáo dục khác nhau để giúp học sinh có thể phát triển khả năng tự học Khi lựa chọn quy trình cần chú ý sắp xếp trình tự các bước sao cho có sự kết hợp hài hoà giữa phương pháp, nội dung và hình thức tổ chức lớp học Vì nếu lựa chọn quy trình không phù hợp sẽ dẫn đến tình trạng học sinh học tập chán nản, thiếu ý tưởng sáng tạo
Ví dụ: nếu là chủ đề con vật thì chỉ nên vận dụng quy trình tạo hình 3D (nặn) hoặc Vẽ cùng nhau, còn quy trình Tạo hình từ vật tìm được là không thể thực hiện được
Sản phẩm nặn theo chủ đề của học sinh khối 5)
e Kế hoạch giảng dạy một chủ đề (giáo án):
Mặc dù không có bất cứ một hướng dẫn cụ thể nào về việc xây dựng kế hoạch dạy học, nhưng theo chúng tôi mỗi chủ đề cần được thực hiện các tiết theo thứ tự như sau:
- Tiết 1: Học sinh tìm hiểu về chủ đề thông qua các hoạt động trải nghiệm, tham quan, quan sát thực tế…để hình thành ý tưởng cho tác phẩm của mình
- Tiết 2: Học sinh thể hiện ý tưởng thông qua việc tạo hình 2D (vẽ biểu đạt, tạo ngân hàng hình ảnh)
- Tiết 3: Tổ chức cho học sinh hoạt động nhóm (vẽ cùng nhau, vẽ theo nhạc, tạo hình 3D…)
Ví dụ: Cửa hàng của em (Mĩ thuật 5) – thực hiện 4 tiết Trong đó:
Tiết 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chủ đề Giáo viên gợi ý học sinh tìm
hiểu hình dáng các đồ vật hình khối thông qua các câu hỏi gợi ý để các em thảo
luận Tổ chức trò chơi Thi vẽ nhanh một đồ vật mà em thích Học sinh tìm ra
cách vẽ các đồ vật sau khi trải nghiệm trò chơi Học sinh vẽ những đồ vật mà mình thích vào giấy A4 Học sinh trong nhóm trao đổi và học hỏi cách vẽ