CHỦ ĐỀ: TRUYỆN NGẮN LÃNG MẠN VIỆT NAM 1930 – 1945 TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN 11

Kĩ năng đọc hiểu truyện ngắn lãng mạn Việt Nam 19301945 trong chương trình Ngữ văn 11, học kì I Thời lượng dạy học là 6 tiết, trong đó: Tiết 37: Nội dung 1: Giới thiệu chung về truyện ngắn lãng mạn Việt Nam giai đoạn 19301945. Nội dung 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản Hai đứa trẻ ( Thạch Lam). + Nắm được những nét khái quát về tác giả Thạch Lam và tác phẩm “Hai đứa trẻ”. + Bức tranh phố huyện với cảnh ngày tàn, chợ tàn, những kiếp người tàn qua cảm nhận của hai đứa trẻ. + Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam. Tiết 38: Hướng dẫn học sinh tiếp tục tìm hiểu văn bản Hai đứa trẻ ( Thạch Lam). + Bức tranh phố huyện lúc về đêm. + Niềm xót xa, thương cảm của nhà văn trước cuộc sống quẩn quanh tù đọng của những người lao động nghèo nơi phố huyện và sự trân trọng nâng niu những khát vọng nhỏ bé nhưng tươi sáng của họ. + Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam. Tiết 39: Hướng dẫn học sinh tiếp tục tìm hiểu văn bản Hai đứa trẻ ( Thạch Lam). + Phố huyện lúc chuyến tàu đêm đi qua (tâm trạng đợi tàu của chị em Liên). + Ý nghĩa biểu tượng của chuyến tàu đêm. Thông điệp mà tác giả gửi gắm qua tác phẩm. + Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam. Tiết 40: Nội dung 3: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân). + Giúp HS nắm được những nét chính về nhà văn Nguyễn Tuân : tiểu sử, các tác phẩm chính, phong cách nghệ thuật. + Phân tích được tình huống truyện độc đáo, đặc sắc trong Chữ người tử tù. Tiết 41: Hướng dẫn học sinh tiếp tục tìm hiểu văn bản Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân). + Giúp HS nắm được vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Huấn Cao. + Giúp HS nắm được vẻ đẹp hình tượng nhân vật viên quản ngục. + Chỉ ra quan niệm về cái đẹp và tấm lòng yêu nước kín đáo của Nguyễn Tuân. + Thấy được đặc sắc nghệ thuật trong xây dựng nhân vật. Tiết 42: Hướng dẫn học sinh tiếp tục tìm hiểu văn bản Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân). + Giúp HS nắm được : Cảnh cho chữ “Cảnh tượng xưa nay chưa từng có”. + Thấy được những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn Chữ người tử tù: tình huống truyện độc đáo, ngôn ngữ giàu tính tạo hình, nghệ thuật dựng cảnh, tạo không khí trang trọng… + Thấy được phong cách Nguyễn Tuân qua truyện ngắn Chữ người tử tù. Nội dung 4. Sự khác nhau giữa truyện ngắn lãng mạn và truyện ngắn hiện thực.

Trang 1

Tháng 12 năm 2018

Trang 2

Ngày soạn: …… tháng 11 năm 2018

Ngày dạy: …… tháng 11 năm 2018

THỜI ĐIỂM THỰC HIỆN CHỦ ĐỀ: Tuần 11, 12

Bước 1: Xác định vấn đề cần giải quyết trong bài học

Kĩ năng đọc hiểu truyện ngắn lãng mạn Việt Nam 1930-1945 trong chương trình Ngữ văn 11, học kì I

Thời lượng dạy học là 6 tiết, trong đó:

- Tiết 38: Hướng dẫn học sinh tiếp tục tìm hiểu văn bản Hai đứa trẻ ( Thạch Lam)

+ Bức tranh phố huyện lúc về đêm

+ Niềm xót xa, thương cảm của nhà văn trước cuộc sống quẩn quanh tùđọng của những người lao động nghèo nơi phố huyện và sự trân trọngnâng niu những khát vọng nhỏ bé nhưng tươi sáng của họ

+ Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của ThạchLam

- Tiết 39: Hướng dẫn học sinh tiếp tục tìm hiểu văn bản Hai đứa trẻ ( Thạch Lam)

+ Phố huyện lúc chuyến tàu đêm đi qua (tâm trạng đợi tàu của chị emLiên)

+ Ý nghĩa biểu tượng của chuyến tàu đêm Thông điệp mà tác giả gửi gắmqua tác phẩm

Trang 3

+ Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của ThạchLam.

- Tiết 40: Nội dung 3: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản Chữ người tử tù (NguyễnTuân)

+ Giúp HS nắm được những nét chính về nhà văn Nguyễn Tuân : tiểu sử,các tác phẩm chính, phong cách nghệ thuật

+ Phân tích được tình huống truyện độc đáo, đặc sắc trong Chữ người tử tù.

- Tiết 41: Hướng dẫn học sinh tiếp tục tìm hiểu văn bản Chữ người tử tù (NguyễnTuân)

+ Giúp HS nắm được vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Huấn Cao

+ Giúp HS nắm được vẻ đẹp hình tượng nhân vật viên quản ngục

+ Chỉ ra quan niệm về cái đẹp và tấm lòng yêu nước kín đáo của Nguyễn Tuân

+ Thấy được đặc sắc nghệ thuật trong xây dựng nhân vật

- Tiết 42: Hướng dẫn học sinh tiếp tục tìm hiểu văn bản Chữ người tử tù (NguyễnTuân)

+ Giúp HS nắm được : Cảnh cho chữ - “Cảnh tượng xưa nay chưa từngcó”

+ Thấy được những nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn Chữ người

tử tù: tình huống truyện độc đáo, ngôn ngữ giàu tính tạo hình, nghệ thuật

dựng cảnh, tạo không khí trang trọng…

+ Thấy được phong cách Nguyễn Tuân qua truyện ngắn Chữ người tử tù.

Nội dung 4 Sự khác nhau giữa truyện ngắn lãng mạn và truyện ngắn hiện thực

Bước 2: Xây dựng nội dung chủ đề bài học

- Gồm các văn bản truyện: Hai đứa trẻ (Thạch Lam), Chữ người tử tù (Nguyễn tuân)

- Tích hợp bài LLVH: Một số thể loại văn học: Thơ, truyện

- Huy động kiến thức của các bài:

+ Văn học sử: Khái quát VHVN từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám năm 1945 + Tiếng Việt: Từ ngôn ngữ chung đến lời nói cá nhân

+ Làm văn: Thao tác lập luận phân tích

Bước 3: Xác định mục tiêu bài học

1 Về kiến thức, kĩ năng, thái độ

1.1 Về kiến thức

- Thấy được diện mạo của truyện ngắn lãng mạn Việt Nam 1930 - 1945 qua việc phântích, nhận xét, đánh giá một số tác giả, tác phẩm của truyện ngắn lãng mạn 1930 – 1945trong chương trình Ngữ văn 11, học kì I

- Bước đầu phân biệt được truyện ngắn lãng mạn và truyện ngắn hiện thực

Trang 4

* Hai đứa trẻ

- Hiểu được sự cảm thông sâu sắc của Thạch Lam đối với cuộc sống quẩn quanh, buồn

tẻ của những người nghèo nơi phố huyện và sự trân trọng của nhà văn trước ước mơcủa họ về một cuộc sống tươi sáng hơn

- Thấy được những nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam

* Chữ người tử tù

- Cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Huấn Cao; quan điểm thẩm mĩ và

tình cảm yêu nước kín đáo của Nguyễn Tuân

- Thấy được những đặc sắc nghệ thuật của thiên truyện

1.2 Kĩ năng:

- Huy động những tri thức về tác giả, hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm… để đọc hiểu văn bản tự sự được viết theo bút pháp lãng mạn

- Xác định đề tài, chủ đề, nghệ thuật kể chuyện của các tác phẩm.

- Đọc hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại:

+ Nhận diện và phân tích ý nghĩa của một hình tượng nghệ thuật

+ Nhân diện và phân tích tâm trạng, ngôn ngữ, cử chỉ và hành động, mối quan hệ với các nhân vật khác, phẩm cách, số phận,… của nhân vật trong các tác phẩm

+ Nhận diện, phân tích, đánh giá những nét đặc sắc về nghệ thuật của các tác phẩm trong chủ đề

+ Đánh giá những sáng tạo độc đáo của mỗi nhà văn qua các tác phẩm

+ Biết đọc diễn cảm và đọc sáng tạo những tác phẩm trên

- Rèn kĩ năng sử dụng thao tác lập luận phân tích

- Vận dụng những kiến thức và kĩ năng để đọc những truyện ngắn hiện đại theo khuynhhướng lãng mạn khác của văn học Việt Nam (không có trong SGK); nêu lên những kiếngiải, suy nghĩ về các phương diện nội dung, nghệ thuật của các tác phẩm được học trong chủ đề; viết đoạn văn hoặc bài văn nghị luận về những tác phẩm đã học trong chủđề; rút ra những bài học về lý tưởng sống, cách sống từ những tác phẩm đã đọc và liên

hệ, vận dụng vào thực tiễn cuộc sống của bản thân

1.3 Thái độ:

* Hai đứa trẻ

- Yêu thương, trân trọng những con người nghèo khổ

- Biết ước mơ và có niềm tin trong cuộc sống, xây dựng một cuộc sống có ý nghĩa

* Chữ người tử tù

- Yêu quý vẻ đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc

- Trân trọng tấm lòng của nhà văn Nguyễn Tuân

2 Các năng lực cần hình thành cho học sinh

1 Năng lực tự học Đọc hiểu SGK, tài liệu tham khảo, thông tin đạichúng, tìm hiểu kiến thức.

Trang 5

2 Năng lực giải quyết vấnđề và sáng tạo Kĩ năng phân tích, xử lí, đối chiếu, so sánh vàtổng hợp thông tin.

3 Năng lực tư duy

Phân loại và tổng hợp các nội dung liên quan,

cần thiết đến bài học (khái quát hóa, hình thành các khái niệm…).

4 Năng lực thẩm mỹ Cảm nhận cái hay, cái đẹp, cái chân thực trongcon người và cuộc sống.

5 Năng lực giao tiếp

- Rèn luyện ngôn ngữ nói và viết thông qua việctrình bày phiếu học tập, bảng phụ, thảo luận…

- Phát triển khả năng phân tích ngữ liệu Trìnhbày suy nghĩ, cảm nhận, lí giải…

6 Năng lực hợp tác

Phân chia công việc của các thành viên trongnhóm hợp lí, và luôn có sự tương tác trao đổi đểhọc tập lẫn nhau và giúp hiểu nhau hơn tronghoạt động học tập

7 Năng lực sử dụng CNTTvà truyền thông Sử dụng các phương tiện thông tin cần thiết, hỗtrợ cho việc học đạt hiệu quả cao

8 Năng lực vận dụng liênmôn Tích hợp các môn học, sách vở và đời sống

Bước 4: Xác định và mô tả mức độ yêu cầu của mỗi loại câu hỏi/ bài tập cốt lõi có thể sử dụng để kiểm tra, đánh giá năng lực và phẩm chất của học sinh trong dạy học.

– Nêu những nét

chính về tác giả

– Chỉ ra nhữngbiểu hiện về conngười tác giảđược thể hiệntrong tác phẩm

– Tác phẩm giúpcho em hiểu thêm

gì về tác giả?

– So sánh nội dungtruyện ngắn lãng mạnvới nội dung truyệnngắn hiện thực 1930-1945

Trang 6

– Nhan đề của tác

phẩm

– Giải thích ýnghĩa của nhanđề

– Tại sao tác giảkhông lấy tên nhânvật chính để đặtcho tác phẩm?

– Phân biệt quan điểmsáng tác của các nhàvăn lãng mạn và cácnhà văn hiện thực giaiđoạn 1930-1945

– Tác phẩm được

viết theo thể loại

nào?

– Chỉ ra nhữngđặc điểm về kếtcấu, bố cục, cốttruyện,… và cắtnghĩa những sựviệc, chi tiết, hìnhảnh,… trong cáctác phẩm

– Em thấy việc sửdụng thể loại truyện ngắn có hợp

lý không? Vì sao?

– Phân tích kết cấu củamột truyện ngắn lãngmạn khác cùng thời.Qua đó khái quát sựsáng tạo trong kết cấutruyện hiện đại

– Khái quát vềphẩm cách và sốphận của cácnhân vật

– Em có nhận xét

gì về mối quan hệgiữa các nhân vật?

– Nhận xét vềphẩm cách, số phậncủa các nhân vật

– Liên hệ thực tế để cónhận thức đúng đắn vềmình và cuộc sốngxung quanh

– Tác phẩm xây

dựng hình tượng

nghệ thuật nào?

– Phân tích nhữngđặc điểm của hìnhtượng nghệ thuậtđó

– Hình tượngnghệ thuật giúpnhà văn thể hiệncái nhìn về cuộcsống và conngười như thếnào?

– Theo em, sức hấpdẫn của hình tượngnghệ thuật đó là gì?

– Đánh giá đóng gópcủa các nhà văn lãngmạn vào tiến trình hiệnđại hóa văn học

– Tư tưởng của

nhà văn được thể

hiện rõ nhất trong

những câu văn/

đoạn văn nào?

– Lí giải tư tưởngcủa nhà văn trongcác câu văn/ đoạnvăn đó

gì về tư tưởng củatác giả được thểhiện trong tácphẩm?

Trang 7

Bước 5 Biên soạn các câu hỏi/ bài tập cụ thể theo các mức độ yêu cầu đã mô tả:

* Với bài Hai đứa trẻ (Thạch Lam), có thể sử dụng các câu hỏi sau:

Thạch Lam

– Chỉ ra nhữngbiểu hiện về conngười, đặc điểmsáng tác củaThạch Lam đượcthể hiện trong tácphẩm

– Tác phẩm giúpcho em hiểuthêm gì về tácgiả?

- So sánh sự khácbiệt giữa trong việckhám phá hiện thựccuộc sống với cácnhà văn hiện thựcphê phán giai đoạn1930-1945

- Phát hiện sự khácbiệt trong việc xâydựng cốt truyện củaThạch Lam với cácnhà văn trong nhóm

Tự lực văn đoàn

– Nhan đề của tác

phẩm là gì?

– Giải thích ýnghĩa của nhan đềđó

– Tại sao tác giảkhông lấy tênnhân vật chính đểđặt cho tácphẩm?

- Bày tỏ thái độ, quanđiểm của bản thân vềmột vấn đề xã hội đặt

ra trong tác phẩm:tình thương, sự rungcảm, khát khao đổithay cuộc sống, niềmtin, ước mơ…

– Tác phẩm được viết

theo thể loại nào?

– Chỉ ra nhữngđặc điểm khácbiệt về cốt truyệncủa tác phẩm “Haiđứa trẻ” so với cáctruyện ngắn khác

– Em thấy việc

sử dụng cốttruyện, ngôn ngữcủa tác phẩm cóphù hợp với thểloại truyện ngắn

-Vận dụng nhữnghiểu biết về văn bản

để viết bài làm vănnghị luận về mộttruyện ngắn lãng mạn

Trang 8

– Ngôn ngữ, tâmtrạng của các nhânvật trong tác phẩm

có đặc điểm gì?

– Khái quát vềphẩm cách và sốphận của các nhânvật

gì về mối quan

hệ giữa các nhânvật?

– Nhận xét vềphẩm cách, sốphận của cácnhân vật

-Hiểu được nội dung,nghệ thuật của cáctruyện ngắn kháccủa Thạch Lamkhông nằm trongchương trình SGK

– Tác phẩm xây dựng

hình tượng nhân vật

nào?

– Phân tích nhữngđặc điểm của hìnhtượng nhân vậtLiên

– Hình tượngnhân vật Liêngiúp nhà văn thểhiện cái nhìn vềcuộc sống và conngười như thếnào?

– Theo em, sứchấp dẫn của hìnhtượng nhân vậtLiên là gì?

- Đánh giá được đặcsắc về nghệ thuật củacác truyện ngắn lãngmạn không có trongchương trình SGK

– Tư tưởng của nhà

văn được thể hiện rõ

nhất trong những câu

văn/ đoạn văn nào?

– Lí giải tư tưởngcủa nhà văn trongcác câu văn/ đoạnvăn đó

gì về tư tưởngcủa tác giả đượcthể hiện trong tácphẩm?

- Đánh giá giá trịhiện thực và tưtưởng nhân đạomới mẻ củaThạch Lam

Trang 9

* Với bài Chữ người tử tù (Nguyễn Tuân), có thể sử dụng các câu hỏi sau:

Nguyễn Tuân

– Chỉ ra nhữngbiểu hiện về conngười, đặc điểmsáng tác và quanđiểm nghệ thuậtcủa Nguyễn Tuânđược thể hiện trongtác phẩm

– Tác phẩm giúpcho em hiểuthêm gì về tácgiả?

- Vận dụng nhữnghiểu biết về văn bản

để viết bài làm vănnghị luận về mộttruyện ngắn lãng mạn

- Hiểu được nội dung,nghệ thuật của cáctruyện ngắn khác củaNguyễn Tuân khôngnằm trong chươngtrình SGK

– Tại sao nhà vănlại đặt tên cho tác

phẩm là “Chữ người tử tù”?

– Tại sao tác giảkhông lấy tênnhân vật chính

để đặt cho tácphẩm?

- Đánh giá được đặcsắc về nghệ thuật củacác truyện ngắn lãngmạn không có trongchương trình SGK

– Tác phẩm được

viết theo thể loại

nào?

– Chỉ ra những đặcđiểm về kết cấu, bốcục, cốt truyện,…

và cắt nghĩa những

sự việc, chi tiết,hình ảnh,… trongcác tác phẩm

– Em thấy việc

sử dụng thể loại truyện ngắn cóhợp lý không?

Vì sao?

– Toàn bộ truyện – Tại sao cho rằng – Theo em, sức

Trang 10

ngắn này xoay

quanh sự kiện chính

nào?

đây là một cuộcgặp gỡ đầy bất ngờ,một cuộc gặp

gỡ “kì ngộ”? Em

hãy lí giải (gợi ý:

về tính chất khônggian, thời gian,thân phận hai nhânvật)

– Cuộc đối mặtngang trái giữaHuấn Cao đã thểhiện rõ tính cáchhai nhân vật chính,

đó là những néttính cách gì? Phântích những tínhcách đó?

hấp dẫn của tìnhhuống truyện đốivới các tác phẩmtruyện ngắn làgì?

– Khái niệm, vaitrò của tìnhhuống truyện?

– Các loại tìnhhuống truyện cơbản trong truyệnngắn?

– Tình huốngtruyện trong

“Chữ người tửtù” thuộc loạinào? Vai trò của

truyện trong việctạo ra sức hấpdẫn của tác

người tử tù”?

– Động cơ nào dẫn

đến quyết định cho

chữ của Huấn Cao?

– Địa điểm cho chữ

“xưa nay chưa từngcó”, vì sao? (khônggian, thời gian, chitiết miêu tả)

– Vị thế xã hội củangười cho chữ vàngười xin chữ có gì

– Tác dụng củanghệ thuật đối lập(cảnh vật, âmthanh, ánh sáng,không gian, conngười,…) trongcảnh cho chữ?

– Thông quacảnh cho chữ,Nguyễn Tuân thểhiện quan niệmgì?

Trang 11

– Tư tưởng của nhà

văn được thể hiện rõ

– Em có nhậnxét gì về tưtưởng của tác giảđược thể hiệntrong tác phẩm?

Bước 6: Thiết kế tiến trình dạy học

TIẾT 37 Đọc văn HAI ĐỨA TRẺ (tiết 1)

*Nội dung 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản Hai đứa trẻ ( Thạch Lam)

- Nắm được những nét khái quát về tác giả Thạch Lam và tác phẩm “Hai đứa trẻ”

- Bức tranh phố huyện với cảnh ngày tàn, chợ tàn, những kiếp người tàn qua cảm nhậncủa hai đứa trẻ

- Tình cảm của tác giả trước bức tranh phố huyện chiều tàn

- Tác phẩm đậm đà yếu tố hiện thực vừa phảng phất chất lãng mạn, chất thơ, là truyệntâm tình với lối kể thủ thỉ như một lời tâm sự

b Về kĩ năng:

- Đọc - hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại

- Phân tích tâm trạng nhân vật trong tác phẩm tự sự

- Có kĩ năng suy nghĩ sáng tạo: phân tích, bình luận, trình bày cảm nhận về vẻ đẹp nênthơ và bình dị của bức tranh phố huyện và tâm trạng của hai đứa trẻ trước cảnh phốhuyện

- Có kĩ năng giao tiếp: thể hiện sự đồng cảm, xót thương đối với những kiếp sốngnghèo khổ, quẩn quanh

Trang 12

c Về tư tưởng, thái độ, phẩm chất:

- Cảm thông với cuộc sống của những con người nghèo khổ, trân trọng khát vọng đổiđời của họ

- Biết yêu thương và trân trọng cuộc sống, có ước mơ và có niềm tin

- Biết sống tự chủ, sống trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội

- Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, quê hương đất nước

2 Các năng lực cần hình thành cho hs

- Năng lực tự học

- Năng lực hợp tác, làm việc nhóm

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ trong giao tiếp

- Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn học

- Năng lực giao tiếp (Nghe, nói, đọc, viết)

- Năng lực thẩm mĩ (Cảm thụ và sáng tạo)

II SỰ CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Giáo viên: Giáo án; phiếu học tập, máy tính; máy chiếu

- Học sinh: Đọc tác phẩm, đọc sách Để học tốt Ngữ văn 11 và soạn bài theo câu hỏi

Trang 13

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Nội dung cần đạt

- Trưng bày sản phẩm

HS nêu đúng tên các tác giả vàtác phẩm văn xuôi của VHVN

từ đầu thế kỉ XX đến Cáchmạng tháng Tám năm 1945

B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI (10 phút)

- Mục tiêu hoạt động: Giúp HS có cái nhìn khái quát về truyện ngắn lãng mạn ViệtNam giai đoạn 1930-1945

- Nội dung hoạt động: Hoạt động này tập trung hướng dẫn HS hiểu được một số nétkhái quát về truyện ngắn lãng mạn 1930-1945, yêu cầu HS tái hiện kiến thức về bài

Trang 14

khái quát văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX đến Cách mạng tháng Tám 1945, đặc biệt

là bộ phận văn học công khai, trong đó có xu hướng văn học lãng mạn

- Phương pháp tổ chức dạy học: Vấn đáp HS làm việc cá nhân

- Phương tiện dạy học: Máy chiếu

(Câu hỏi này có thể giao

từ tiết trước để HS chuẩn

trình bày hiểu biết cá nhân.

Các HS khác bổ sung

*Giới thiệu chung về truyện ngắn lãng mạn Việt Nam giai đoạn 1930-1945

1 Truyện ngắn lãng mạn

1930-1945 nằm trong bộ phận văn học công khai và khuynh hướng văn học lãng mạn của văn học Việt Nam giai đoạn 1930-1945, ra đời trong bối cảnh

văn học nước ta bước vào giaiđoạn hiện đại hóa toàn diện

3 Truyện ngắn lãng mạn

1930-1945 có những đặc trưng riêng

về bút pháp và cảm hứng củachủ nghĩa lãng mạn

- Các nhân vật, tình huống hình

ảnh được nhà văn sáng tạo ranhằm thỏa mãn nhu cầu biểuhiện lí tưởng và tình cảm của tácgiả

Trang 15

- Truyện ngắn lãng mạn thường

được viết bởi cảm hứng lãngmạn: nhà văn thường hướng tớinhững cái phi thường có tínhbiệt lệ, xây dựng những hìnhtượng con người vượt lên thựctại của đời sống của hoàn cảnh,hướng tới một cái gì tốt đẹp vàthánh thiện hơn hiện thực Cókhi đó chỉ là những khát vọngdẫu mơ hồ nhưng cũng đủ đểniềm tin của con người có điểmtựa

- Lãng mạn nhưng vẫn được kếthợp nhuần nhuyễn với chất hiệnthực tạo nên vẻ đẹp riêng củavăn xuôi lãng mạn

- Phong cách riêng của các nhàvăn: tuy có điểm tương đồng vềcảm hứng và bút pháp nhưngmỗi nhà văn lãng mạn lại cóphong cách nghệ thuật riêng

- Văn học lãng mạn thường sử

dụng thủ pháp tương phản, đốilập, thích khoa trương, phóngđại, sử dụng ngôn ngữ giàu sứcbiểu hiện cảm xúc

4 Thành tựu truyện ngắn lãng

mạn 1930-1945 kết tinh ở sángtác của Thạch Lam, NguyễnTuân, Hồ Dzếnh, Thanh Tịnh…Truyện ngắn lãng mạn 1930-

1945 góp phần cách tân về thểloại và ngôn ngữ cho văn họcdân tộc

*Nội dung 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu văn bản Hai đứa trẻ ( Thạch Lam)

A KHỞI ĐỘNG(4’)

Trang 16

Giới thiệu tác phẩm bằng tranh đã chuẩn bị sẵn

- Ý tưởng thiết kế hoạt động : tạo tâm thế hứng thú cho học sinh vào bài học

- Nội dung hoạt động : GV trình chiếu tranh, học sinh quan sát và đưa ra nhận xét.

- Phương pháp tổ chức dạy học : Học sinh quan sát và đưa ra nhận xét GV đánh giá

và giới thiệu bài học

- Phương tiện dạy học : GV chuẩn bị tranh ảnh.

- Sản phẩm : Lời nhận xét của học sinh.

- Cách thức tiến hành

GV tổ chức trò chơi: Lật miếng ghép tìm tranh.

Luật chơi như sau:

Sẽ có 4 miếng ghép, ẩn sau đó là 1 bức tranh có liên quan tới bài học.

Nhiệm vụ của HS là sẽ lật 4 miếng ghép và trả lời câu hỏi.

Mỗi một miếng ghép sẽ mở ra 1 góc của bức tranh.

Câu hỏi:

1 Tác giả của bài “Một thứ quà của lúa non: Cốm” ở sách Ngữ văn 7, tập 1 là ai?-> Đáp án: Thạch Lam

2 Địa danh Côn Sơn - Kiếp Bạc thuộc tỉnh nào của nước ta? -> ĐA: Hải Dương

3 Các câu chuyện kể bằng văn xuôi, có xu hướng ngắn gọn, súc tích hơn truyện dàigọi là -> ĐA: Truyện ngắn

4 Trong bài Khái quát văn học Việt Nam từ đầu thế kỉ XX- Cách mạng tháng Tám

1945, bộ phận văn học công khai có 2 xu hướng: văn học hiện thực và văn học -> ĐA: Lãng mạn

=> Bức tranh hai đứa trẻ đang đợi tàu trong đêm

GV dẫn vào bài:

Nói đến xu hướng văn học lãng mạn Việt Nam giai đoạn 1930 – 1945, chúng takhông thể không nhắc đến nhà văn Thạch Lam Thạch Lam đã có những đóng góp tíchcực đối với nền văn xuôi Việt Nam trên con đường hiện đại hóa Ông là cây bút truyệnngắn tài hoa xuất sắc, đã đem đến cho văn học một phong cách nghệ thuật truyện ngắnđộc đáo với tư tưởng nhân đạo sâu sắc mới mẻ Nhận xét về Thạch Lam, nhà vănNguyễn Tuân viết: “Xúc cảm của nhà văn Thạch Lam thường bắt nguồn từ những châncảm đối với con người ở tầng lớp dân nghèo Thạch Lam là nhà văn luôn quý mến cuộcsống, trân trọng sự sống của mọi người xung quanh” Điều đó được thể hiện rõ quatruyện ngắn “Hai đứa trẻ” Chúng ta hãy cùng tìm hiểu trong bài học hôm nay

B HÌNH THÀNH KIẾN THỨC(25’)

1 Hoạt động 1: Tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm

Trang 17

- Ý tưởng thiết kế hoạt động : Tìm hiểu về tác giả, tác phẩm Phát triển cho học sinh các năng lực: năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực giải quyết vấn đề

- Nội dung hoạt động : Tìm hiểu chung về tác giả, tác phẩm

- Phương pháp tổ chức dạy học : GV sử dụng các phương pháp/ kĩ thuật dạy học tích

cực là : Phương pháp thảo luận nhóm , kĩ thuật đặt câu hỏi

HS: Trả lời cá nhân, nhóm bằng hình thức giới thiệu tác giả, tác phẩm

- Phương tiện dạy học : GV chuẩn bị câu hỏi.

- Sản phẩm : Câu trả lời, kết quả thảo luận của học sinh.

Hoạt động của giáo viên Hoạt động của học sinh Kiến thức cần đạt

1 Khái quát về tác giả

chung về cuộc đời, sự

nghiệp thơ văn, đặc điểm

đánh giá kết quả làm việc

của học sinh và chốt kiến

(Phiếu học tập số 1)

Trang 18

đời sống nhân dân cực

khổ, lầm than Trong khi

thay đổi cuộc sống

- Hãy nêu bối cảnh và

hoàn cảnh ra đời của

truyện ngắn “Hai đứa trẻ”?

cục của truyện thành mấy

phần? Nội dung của từng

phần ấy?

- HS làm việc cá nhân

- HS suy nghĩ cá nhân vàtrả lời

-HS suy nghĩ cá nhân và

2 Tác phẩm “Hai đứa trẻ” :

- Xuất xứ:

+ In trong tập Nắng trong vườn (1938).

+ Tiêu biểu cho truyệnngắn của Thạch Lam,kết hợp yếu tố hiện thực

và lãng mạn trữ tình

- Bối cảnh truyện: quê

ngoại của tác giả - phốhuyện, ga xép CẩmGiàng, tỉnh Hải Dương

- Hoàn cảnh ra đời:

+ Dựa trên những kỉniệm của tác giả thờithơ ấu

- Chủ đề: Bức tranh phốhuyện nghèo trướcCách mạng tháng Tám

từ lúc chiều muộn đếnđêm khuya qua cái nhìn

và tâm trạng của nhânvật Liên

- Bố cục: 3 phần

Trang 19

Liên trước bức tranhphố huyện lúc chiều tàn.

+ Phần 2: Tiếp theo

đến “ chừng ấy người trong bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hằng ngày của họ: Tâm

trạng của Liên trướcbức tranh phố huyện lúcđêm về

+ Phần 3: Còn lại:

Tâm trạng của Liêntrong cảnh đợi tàu lúcđêm khuya

2 Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh Đọc - hiểu văn bản:

- Ý tưởng thiết kế hoạt động: Rèn cho học sinh năng lực tự đọc- hiểu văn bản theo đặc trưng thể loại, năng lực giao tiếp( nghe- nói- đọc- viết), hợp tác( hoạt động nhóm), năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực thẩm mĩ

- Nội dung: Giúp HS nắm được các kiến thức cơ bản:

+ Bức tranh thiên nhiên lúc chiều tàn

+ Bức tranh đời sống nơi phố huyện: cảnh chợ tàn, kiếp người tàn, đồ vật tàn

+ Tâm trạng của Liên

- Phương pháp/Kĩ thuật dạy học: GV sử dụng các phương pháp/kĩ thuật dạy học tích

cực là : Kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật đọc hợp tác và kĩ thuật mảnh ghép, Chia nhóm, Thuyết trình, Vấn đáp, bổ sung

- Hình thức tổ chức hoạt động: Trong lớp.

- Phương tiện dạy học: phiếu học tập, máy chiếu, bảng phụ, SGK, giáo án…

Trang 20

Bước 1: Giao nhiệm vụ

đến diễn biến tâm trạng

buồn thương, day dứt của

Liên, nhân vật mang chủ

đề của truyện

- Sử dụng kĩ thuật mảnh

ghép:

- Chia lớp thành 3 nhóm

và giao nhiệm vụ cho các

nhóm thảo luận theo các

câu hỏi (mỗi nhóm tìm

hiểu một nội dung), có

nhóm trưởng và thư kí ghi

chép

- Sau đó yêu cầu HS thành

lập nhóm mới, 1 thành

viên đại diện của nhóm cũ

giảng cho nhóm mới nghe

+ Nhóm 1: Bức tranh

thiên nhiên nơi phố huyện

lúc chiều tà được miêu tả

qua những âm thanh, hình

của Liên như thế nào? Tìm

những chi tiết miêu tả tâm

Trang 21

được gợi qua chi tiết nào?

( âm thanh, hình ảnh, mùi

người tàn là ai? Cuộc sống

của họ như thế nào?

Nghệ thuật khắc hoạ hình

ảnh con người? (cử chỉ,

hành động, đối thoại, đồ

vật vây quanh) Cảm nhận

của em về cuộc sống của

con người nơi phố huyện?

Bước 4: GV nhận xét

đánh giá kết quả làm việc

của học sinh và chốt kiến

thức

GV: Phải là một ngòi bút

tinh tế lắm, tác giả mới

cảm nhận được những cảm

xúc mơ hồ ấy của Liên

Đây chính là một biệt tài

trong văn Thạch Lam

Bước 2, 3:

+ Thảo luận nhóm, thốngnhất nội dung câu trả lời

+ Thành lập nhóm mới,một thành viên đại diệncủa nhóm cũ giảng chonhóm mới nghe

+ Nhóm khác đặt câu hỏihoặc bổ sung ý kiến 1 Tâm trạng của Liên

trước bức tranh phố huyện lúc chiều tàn a/

Cảnh chiều tàn và tâm trạng của Liên

b) Cảnh chợ tàn và tâm trạng của Liên:

Trang 22

GV bổ sung: Chợ là nơi

tập trung đông người

phản ánh bộ mặt kinh tế,

sức sống của một vùng

dân cư Ở đây tác giả chọn

cảnh chợ tàn hơn nữa lại

còn là phiên chợ chính để

làm nổi bật cảnh xơ xác,

tiêu điều của phố huyện,

đồng thời cũng chính là

cuộc sống ảm đạm tối tăm

nghèo khổ của làng quê

Việt Nam trước Cách

đang, hiền thục Liên tỏ ra

hãnh diện với sợi dây xà

tích bằng bạc, đeo chiếc

chìa khoá, chứng tỏ Liên

đã lớn, được mẹ tin cậy

Đó là tính cách của một cô

c Những kiếp người tàn và tâm trạng của Liên

Trang 23

bé mới lớn.

+ Những đứa trẻ tâm hồn

ngây thơ trong sáng đáng

lẽ phải được nuôi dưỡng,

được đến trường Nhưng ở

đây chúng phải tự kiếm

sống, phải sớm từ giã tuổi

thơ thật tội nghiệp, đáng

môt đứa trẻ hồn nhiên

ngây thơ Đây cũng là nỗi

buồn mơ hồ không hiểu

của văn học lãng mạn:

“Hôm nay trời nhẹ mây

cao/ Tôi buồn không hiểu

vì sao tôi buồn” (Xuân

trong “Chiếc linh hồn

nhỏ” của cô bé nơi phố

huyện đã vương vấn chút

“Mang mang thiên cố sầu”

của văn học lãng mạn

Thạch Lam đã để cho cô

bé Liên dường như nghe

+ Qua tìm hiểu tâm trạng

của nhân vật Liên trước

*Tiểu kết

- Nghệ thuật: kết hợpyếu tố hiện thực với yếu

tố lãng mạn trữ tình;câu văn xuôi như câuthơ, khéo kết hợp cácchi tiết, nghệ thuật miêu

tả tâm trạng nhân vật

- Nội dung:

+ Thạch Lam đã phầnnào phản ánh bức tranhhiện thực đời sống củangười dân

+ Tác giả thể hiện mộtcách nhẹ nhàng mà

Trang 24

thấm thía niềm xótthương với những kiếpngười nhỏ bé, sốngnghèo khổ, tàn tạ ở một phố huyện nhỏ trướcCách mạng tháng Tám, trân trọng những nétđẹp tâm hồn của họ -

>Đó là giá trị hiện thực

và nhân đạo sâu sắc củađoạn trích

C LUYỆN TẬP(2 phút)

- Ý tưởng thiết kế hoạt động: Củng cố kiến thức đã học.

- Nội dung hoạt động: GV nêu câu hỏi, HS làm bài tập tại lớp.

- Phương pháp tổ chức dạy học: Học sinh hoạt động cá nhân.

- Phương tiện dạy học: GV chuẩn bị bài tập.

- Sản phẩm: bài làm của học sinh.

Đường nét Trong cửa hàng hơi tối, muỗi đã bắt đầu vo ve.

Hình ảnh, màu sắc Dãy tre làng cắt hình rõ rệt trên nền trời.

2.Nối tên nhân vật ở cột A với đặc điểm tương ứng ở cột B

Chị em Liên …ở ven chợ cúi lom khom trên mặt đất đi lại tìm tòi.

Chị Tí trông coi là một cửa hàng tạp hóa nhỏ xíu

Mấy đứa trẻ con nhà

So sánh Liên không hiểu sao, nhưng chị thấy lòng buồn man mác

trước giờ khắc của ngày tàn.

Trang 25

Nhân hóa Trong cửa hàng hơi tối, muỗi đã bắt đầu vo ve Liên

ngồi lặng bên mấy quả thuốc sơn đen;…

Miêu tả Tiếng trống thu không trên cái chòi của huyện nhỏ; từng

tiếng một vang ra để gọi buổi chiều.

Biểu cảm Phương tây đỏ rực như lửa cháy và những đám mây ánh

hồng như hòn than sắp tàn.

D VẬN DỤNG

- Ý tưởng thiết kế hoạt động : Phát triển năng lực sáng tạo, năng lực tự học của học

sinh

- Nội dung hoạt động : GV nêu câu hỏi, HS làm bài tập ở nhà.

- Phương pháp tổ chức dạy học : Học sinh hoạt động cá nhân.

- Phương tiện dạy học : GV chuẩn bị bài tập.

- Sản phẩm : bài tập của học sinh.

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Kiến thức cần đạt

- B1: GV giao nhiệm

vụ:

Hãy vẽ tranh theo trí

tưởng tượng của em,

tái hiện bức tranh thiên

nhiên, cuộc sống con

- B3: HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm

vụ vào lúc kiểm tra bài cũ của tiết sau.

- Tranh vẽ của họcsinh

E MỞ RỘNG VÀ SÁNG TẠO

(Khuyến khích học sinh thực hiện ở nhà và không bắt buộc)

- Ý tưởng thiết kế hoạt động: Giúp HS mở rộng kiến thức liên quan đến nội dung bài

học

- Nội dung hoạt động: Khuyến khích HS tìm đọc những bài viết, những nhận đinh về

tác giả Thạch Lam, bài “Hai đứa trẻ”(đoạn 1) và một số truyện ngắn của Thạch Lam

- Phương pháp tổ chức dạy học: Hướng dẫn HS làm việc ở nhà Tìm các nguồn tư

liệu trên mạng, các tài liệu khác

- Phương tiện dạy học: Câu hỏi hướng dẫn học ở nhà.

- Sản phẩm: Hoàn thành câu trả lời vào giấy.

Trang 26

- B3: HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ: vào lúc kiểm tra bài cũ của tiết sau.

- Học sinh sưu tầm, tìmđọc:

+ Các bài phân tích,những ý kiến nhậnđịnh đánh giá về cảnhphố huyện lúc chiềutàn

+ Tìm đọc các truyệnngắn của Thạch Lam

có đặc điểm giốngtruyện “Hai đứa trẻ”:

Dưới bóng hoàng lan

Cuộc đời, sự nghiệp văn học, đặc điểm truyện ngắn và phong cách của Thạch Lam

ngắn và phong cách

- Thạch Lam (1910-1942)

Tên khai sinh Nguyễn

Tường Vinh, sau đổi

Nguyễn Tường Lân Bút

danh Việt Sinh, Thạch Lam

- Có chân trong nhóm Tự

lực văn đoàn nhưng lại có

phong cách riêng Ông

thường viết về cuộc sống

- Có quan niệm lànhmạnh, tiến bộ:

+ Văn chương không phải là cách đem đến cho con người sự thoát ly hay

sự quên…”

+ Thiên chức của nhà văn cũng như những chức vụ cao quý khác là

- Đặc điểm:

+ Truyện không cócốt truyện

+ Mỗi truyện nhưmột bài thơ trữ tìnhđượm buồn

+ Đặc biệt, khai thácthế giới nội tâm củanhân vật với những

Trang 27

của tầng lớp tiểu tư sản, trí

huyện Cẩm Giàng, Hải

Dương (sau này trở thành

không gian nghệ thuật trong

các tác phẩm của ông)

- Là một trong những đại

diện xuất sắc của văn học

Việt Nam giai đoạn 1930

-1945, cầu nối văn học hiện

thực và văn học lãng mạn

- Con người đôn hậu, tinh

tế

- Mất khi tuổi đời còn trẻ,

tài năng đang ở độ chín

phải nâng đỡ những cái tốt để trong đời có nhiều công bằng, thương yêu hơn.

-> Thạch Lam đề caothiên chức của nhà văn

Văn chương phải hướng

về con người-> Văn học

vị nhân sinh

- Biệt tài về truyện ngắn

- Là người mở đường cholối viết truyện không cócốt truyện

- Tác phẩm chính: sgk

cảm xúc mong manh,

mơ hồ trong cuộcsống thường ngày + Hòa quyện hiệnthực và lãng mạn

- Phong cách:

+ Văn phong trongsáng, giản dị, thâmtrầm, sâu sắc

PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2

TÂM TRẠNG CỦA LIÊN TRƯỚC BỨC TRANH CHIỀU TÀ

->câu văn chậm rãi

-> điểm nhịp thời gian

+ Tiếng ếch nhái kêu

ran ngoài đồng ruộng

+ Tiếng muỗi vo ve.

(“Tiếng trống thu

không trên nền

trời”)

-> Âm thanh quen

thuộc rất đặc trưng của

làng quê, gợi cảm giác

buồn trước bước đi củathời gian, trước cảnh

- Phép nhân hóa: Tiếng trống thu không…; từng tiếng một vang ra để gọi buổi chiều.

- Phép so sánh:

+ Phương tây đỏ rực như

lửa cháy, + những đám mây ánh

hồng như hòn than sắp tàn, + Một buổi chiều êm ả như

ru,…

- Nghệ thuật lấy động tả tĩnh, miêu tả từ xa –gần

- Phương thức biểu đạt:

Miêu tả, biểu cảm

- Những câu văn êm dịu,

nhịp điệu chậm rãi giàu chất

Trang 28

+ Dãy tre làng đen lại

- Đường nét: dãy tre

thơ, chất nhạc: “ Chiều, chiều rồi Một chiều êm ả như ru”: toàn thanh bằng, điệp từ “chiều”, từ láy, nghệ

thuật so sánh

- Nghệ thuật tương phản giàu chất hội họa- hoàng

hôn dần buông xuống ->gợi một buổi chiều quê

êm đềm thơ mộng mang cốtcách Việt Nam -> Thể hiện

sự nâng niu trân trọng củaThạch Lam với những gì làhồn xưa của dân tộc

- Hình ảnh: Trên đất chỉ còn rác rưởi, vỏ bưởi, vỏ thị, lá nhãn, lá mía

những phế thải của một phiên chợ quê nghèo

- Mùi vị: Một mùi âm ẩm, hơi nóng ban ngày, mùi cát bụi -> Cảm nhận

bằng khứu giác mùi vị của đất quê hương Phải chăng đó là mùi vị của

nghèo khổ, lầm than, cơ cực?

=>Bằng ngòi bút tả thực, cảm nhận bằng nhiều giác quan: thị giác, thính

giác, khứu giác, và bằng cả tâm hồn tinh tế nhạy cảm, những chi tiết giàu

sức gợi, cảnh chợ tàn gợi bức tranh sinh hoạt của phố huyện nghèo nàn,

xơ xác, tiêu điều

* Tâm trạng của Liên:

- Cảm nhận mùi vị quen thuộc

- Tưởng là mùi riêng của đất, của quê hương

-> tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, gắn bó với quê hương

Những kiếp người tàn

- Liên và An:

Trang 29

+ Trước ở Hà Nội, từ khi bố mất việc, hai chị em về quê.

+ Mẹ giao trông coi một gian hàng tạp hoá nhỏ xíu.

+ Chiều nào cũng dọn hàng, đếm hàng, tính tiền, ngồi trên cái chõng sắp

gãy nhìn cảnh và người phố huyện.

+ Ngày chợ phiên mà chỉ bán được 2,5 bánh xà phòng, một cút rượu ti

nhỏ

-> Gia cảnh khó khăn, sa sút, mức sống eo hẹp

- Những đứa trẻ con nhà nghèo: cúi lom khom trên mặt đất, đi lại tìm tòi,

nhặt nhạnh thanh nứa, thanh tre, cái gì có thể dùng được của những

người bán hàng để lại-> đáng thương, tội nghiệp.

- Mẹ con chị Tý:

+ Ngày: mò cua bắt tép.

+ Tối: lại dọn hàng nước, chả kiếm được bao nhiêu nhưng chiều nào chị

cũng dọn hàng, từ chập tối cho đến đêm.-> cuộc sống cầm cự, cầm chừng

trong vô vọng

- Cụ Thi: hơi điên, xuất hiện với tiếng cười khanh khách, uống một hơi

cạn sạch cút rượu ti rồi lảo đảo đi vào bóng tối -> tàn tạ cả thể xác và tinh

thần

=>Bằng ngòi bút tả thực, qua các chi tiết: cử chỉ, hành động chậm chạp;

đối thoại ít, rời rạc, giọng thấp như tiếng thở dài, bao quanh họ là những

đồ vật tàn, tác giả khắc hoạ hình ảnh những con người nhỏ bé, từ trẻ đến

già đều nghèo khổ, chật vật, tàn tạ Qua đó, tác giả thể hiện niềm xót

thương đối với cuộc sống của những người dân phố huyện trước Cách

mạng tháng Tám-> đó là tấm lòng nhân đạo sâu sắc của tác giả

TIẾT 38 Đọc văn HAI ĐỨA TRẺ (tiết 2)

Thạch Lam

I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

1 Về kiến thức, kĩ năng, thái độ:

a Về kiến thức

- Bức tranh phố huyện lúc về đêm

- Niềm xót xa, thương cảm của nhà văn trước cuộc sống quẩn quanh tù đọng của nhữngngười lao động nghèo nơi phố huyện và sự trân trọng nâng niu những khát vọng nhỏ bénhưng tươi sáng của họ

Trang 30

- Năng lực giao tiếp (Nghe, nói, đọc, viết).

- Giáo viên: Giáo án; phiếu học tập máy tính; máychiếu

Giới thiệu tác phẩm bằng tranh ảnh đã chuẩn bị sẵn

- Ý tưởng thiết kế hoạt động: tạo tâm thế hứng thú cho học sinh vào bài học

- Nội dung hoạt động : GV trình chiếu tranh, học sinh quan sát và đưa ra nhận xét

- Phương pháp tổ chức dạy học: Học sinh quan sát và đưa ra nhận xét GV đánh giá

và giới thiệu bài học

- Phương tiện dạy học: GV chuẩn bị tranh ảnh.

- Sản phẩm: Lời nhận xét của học sinh.

Trang 31

Clip giới thiệu về Thạch Lam

Sau khi đoán xong nội dung hình ảnh, GV sâu chuỗi các hình ảnh lại chính là mộtphần nội dung truyện ngắn HĐT (Thạch Lam), GV dẫn vào bài

+ Bức tranh thiên nhiên lúc đêm tối

+ Bức tranh đời sống của người dân nơi phố huyện

+ Tâm trạng của Liên

- Phương pháp/Kĩ thuật dạy học: GV sử dụng các phương pháp/ kĩ thuật dạy học

tích cực là : Kĩ thuật thảo luận nhóm, làm việc cặp(bàn), kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ

thuật phòng tranh Thuyết trình, Vấn đáp, bổ sung.

- Hình thức tổ chức hoạt động: Trong lớp.

- Phương tiện dạy học: phiếu học tập, máy chiếu, bảng phụ, SGK…

tham gia hoạt động hoàn

thành nội dung trong

phiếu học tập số 1,2,3

II Đọc - hiểu văn bản

Trang 32

trong thời gian 7 phút.

thế nào? Hãy liệt kê các

chi tiết đó? Cuộc sống ở

mơ, mong đợi điều gì?

Qua việc miêu tả mơ ước

của họ, ta hiểu thêm gì về

tấm lòng của Thạch Lam

đối với những con người

nơi phố huyện nghèo?

+ Cả nhóm thống nhấtnội dung câu trả lời saukhi cùng nghiên cứu

Bước 3:

+ Cử đại diện từng nhómtrình bày

+ Nhóm khác nghe, đặtcâu hỏi, bổ sung góp ý

Trang 33

 bóng tối thấm sâuvào mọi sinh vật, baotrùm tất cả, tạo nên mộtbức tranh u tối mộtkhông gian tù đọng, gợicảm giác ngột ngạt

* Ánh sáng

- Giống như những lỗthủng trên một bứctranh toàn màu đen

- Ngọn đèn con của chịTí(7 lần)

 Đó là thứ ánh sángyếu ớt, le lói không đủsức xé rách màn đêmtăm tối Trái lại cànglàm cho đêm tối trở nênmênh mông hơn Bóngtối kia như những kiếpngười nghèo khổ nơi

Trang 34

và bao đêm khác cuộc

quanh không lối thoát

của người dân phố huyện

nói riêng, nhân dân Việt

-Xuân Diệu: Cơm mai rồi

lại cơm chiều, rốt cục

mỗi ngày hai bữa cơm );

bài thơ Quẩn quanh (Huy

Cận)

*Thao tác 2: Tìm hiểu

tâm trạng của nhân vật

Liên trong cảnh đêm tối

b Đời sống của những kiếp người nghèo khổ:

+ Gánh phở bác Siêu xuất hiện: món quà xa

xỉ, ở phố huyện nàykhông ai có đủ tiềnmua Nhưng ngày nàobác cũng dọn hàngbán.→ nguy cơ ế hàng

+ Gia đình bác Xẩm kiếm ăn bằng lời ca

tiếng hát Nhưng ở cáithời vật chất còn chẳng

có lấy đâu điều kiệnthưởng thức đời sốngtinh thần(âm nhạc)->cái đói, cái nghèo luônrình rập

=> Mỗi người một cảnhngộ nhưng họ đềuchung cái nghèo túng,cái buồn chán, mònmỏi Bởi ngày nào cũngngần ấy con người ngần

ấy công việc cứ lặp đilặp lại trong đơn điệu,quẩn quanh tẻ nhạt

*Ước mơ của người dân phố huyện và tấm lòng tác giả:

Trang 35

trong cảnh đêm tối được

miêu tả như thế nào?

+ Đánh giá gì về cô bé

Liên?

+ Nhận xét về giọng văn

và tư tưởng tác giả gửi

gắm trong đoạn văn này.

- GV nhận xét và chốt

kiến thức

- Học sinh thảo luận

theo bàn, ghi câu trảlời ra nháp

- Cử đại diện trình bày.

c Tâm trạng của Liên :

- Liên và An lặng lẽngắm các vì sao, lặng lẽquan sát những gì diễn

ra ở phố huyện, xót xacảm thông cho nhữngcảnh đời nhọc nhằn, tàntạ

- Tưởng tưởng về thế

giới trẻ thơ …ngước mắt lên nhìn các vì sao., con vịt đi theo ông Thần Nông.

- Nhớ lại những thángngày tươi đẹp ở Hà Nội.-> Một cô gái mới lớn :nhạy cảm, tinh tế vàgiàu lòng nhân ái

- Giọng văn: chậmbuồn, Thạch Lam đã táihiện bức tranh cuộcsống đói nghèo, tẻ nhạt,quẩn quanh, bế tắc củanhững người dân ViệtNam trong thời kì bóngđêm nô lệ bao phủ

=> Qua đó, nhà văn bày

tỏ sự cảm thương chânthành và cùng họ hướngđến niềm tin và cuộcsống

=>giá trị hiện thực vàgiá trị nhân đạo của tácphẩm

C LUYỆN TẬP(5 phút)

- Ý tưởng thiết kế hoạt động : Củng cố kiến thức đã học qua bài tập sgk trang101

Trang 36

- Nội dung hoạt động : làm bài tập 1,2 tại lớp.

- Phương pháp tổ chức dạy học : Học sinh hoạt động cá nhân

- Phương tiện dạy học : bài tập sách giáo khao

- Sản phẩm : bài làm của học sinh.

1 Câu 1/ SGK Ngữ văn/ trang 101

Truyện có nhiều nhân vật và chi tiết gợi ấn tượng sâu sắc Có thể chọn:

- Một trong các nhân vật: Liên, chị Tí, bà cụ Thi,

- Một trong các chi tiết: đoàn tàu, bóng tối và ánh sáng, âm thanh, hình ảnh Hà Nội xa xăm trong tưởng tượng của Liên, hoặc ngọn đèn chị Tí trở đi trở lại trong tác phẩm

biểu tượng những thân phận nhỏ nhoi trong xã hội cũ

Điều quan trọng là đưa ra được những lí giải hợp lí Lí giải cần gắn với chủ đề tưtưởng của truyện

2 Câu 2/ SGK Ngữ văn/ trang 101

Hai đứa trẻ là một trong những truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách nghệ thuật

của Thạch Lam, điều đó thể hiện ở:

- Những trang viết vừa đậm đà yếu tố hiện thực vừa phảng phất chất lãng mạn, chấtthơ

- Tiêu biểu cho loại truyện tâm tình của Thạch Lam (Cái tình người chân chất nhẹnhàng thấm sâu khắp thiên truyện; thế giới nội tâm của nhân vật; lối kể chuyện thủ thỉtâm tình…)

D VẬN DỤNG, MỞ RỘNG (2’)

- Ý tưởng thiết kế hoạt động : Phát triển năng lực sáng tạo, năng lực tự học của

học sinh

- Nội dung hoạt động : GV nêu câu hỏi, HS làm bài tập.

- Phương pháp tổ chức dạy học : Học sinh hoạt động cá nhân.

- Phương tiện dạy học : GV chuẩn bị bài tập.

- Sản phẩm : bài tập của học sinh.

lúc chiều muộn và đêm

tối trong truyện ngắn

- B3: HS báo cáo kết

- Phải có niềm tin, phải

nỗ lực để phấn đấuvươn lên

Trang 37

rơi vào hoàn cảnh khó

- Dặn dò: chuẩn bị tiết 3 của bài Hai đứa trẻ- Phần còn lại.

* SẢN PHẨM THẢO LUẬN NHÓM CỦA HỌC SINH

Bóng tối và ánh sang của phố huyện khi đêm về

- Bao phủ cả phố huyện:

+ Một đêm mùa hạ êm như nhung

và thoảng qua giá mát

+ “Đường phố và các ngõ con dần

dần chứa đầy bóng tối”.

+ “Tối hết con đường thẳm thẳm ra

sông, con đường qua chợ về nhà,

các ngõ vào làng càng sẫm đen hơn

nữa”.

- Ánh sáng của đèn+ Một khe sáng ở một vài cửa hàng

+ Quầng sáng thân mật quanh ngọn đèn chị Tí.

+ Một chấm lửa nhỏ trong bếp lửabác Siêu

+ Ngọn đèn của Liên “thưa thớt từng hột sáng lọt qua phên nứa”.

Nghệ thuật và biểu tượng của việc miêu tả bóng tối và ánh sáng

Nghệ thuật miêu tả bóng tối và

+ Ánh sáng: Biểu trưng cho nhữngkiếp người nhỏ bé sống leo lét, tànlụi trong đêm tối mênh mông của xãhội cũ

Trang 38

Ước mơ của người dân phố huyện và tấm lòng của tác giả

“Chừng ấy người trong bóng tối mong đợi một cái gì tươi sáng cho sự

sống nghèo khổ hằng ngày của họ”

 Ước mơ mơ hồ: tình cảnh tội nghiệp của những người sống mà

không biết số phận mình sẽ ra sao

 Niềm tin mãnh liệt của nhà văn vào tâm hồn người lao động nghèo->

giá trị nhân đạo

Trang 40

- Phố huyện lúc chuyến tàu đêm đi qua (tâm trạng đợi tàu của chị em Liên)

- Ý nghĩa biểu tượng của chuyến tàu đêm Thông điệp mà tác giả gửi gắm qua tácphẩm

- Năng lực giao tiếp (Nghe, nói, đọc, viết).

- Giáo viên: Giáo án; phiếu học tập máy tính; máychiếu

SGK

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY HỌC:

1 Ổn định lớp:

Định dạng
Số trang	89
Dung lượng	3,47 MB