CHỦ ĐỀ: CÁCH THỨC VẬN ĐỘNG, PHÁT TRIỂN CỦA SỰ VẬT VÀ HIỆN TƯỢNG.

Sự vận động, phát triển của các sự vật và hiện tượng trong thế giới khách quan diễn ra rất đa dạng. Cách thức phổ biến nhất của chúng là sự biến đổi dần dần về lượng dẫn đến sự biến đổi nhanh chóng về chất. Trong chương trình sách giáo khoa GDCD 10 thuộc Bài 5 sẽ giúp chúng ta hiểu rõ về cách thức biến đổi này.

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ………….

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG …………

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

Thời lượng: 1 tiết

………… tháng 12/2018

CHỦ ĐỀ: CÁCH THỨC VẬN ĐỘNG, PHÁT TRIỂN CỦA SỰ VẬT VÀ HIỆN TƯỢNG.

Tác giả: ……… - Chức vụ: Giáo viên

Đối tượng: Học sinh lớp 10 - Thời lượng: 1 tiết

PHÀN 1: NỘI DUNG CHỦ ĐỀ

I GIỚI THIỆU CHỦ ĐỀ

Sự vận động, phát triển của các sự vật và hiện tượng trong thế giới khách quandiễn ra rất đa dạng Cách thức phổ biến nhất của chúng là sự biến đổi dần dần về lượngdẫn đến sự biến đổi nhanh chóng về chất Trong chương trình sách giáo khoa GDCD 10thuộc Bài 5 sẽ giúp chúng ta hiểu rõ về cách thức biến đổi này

II NỘI DUNG CHỦ ĐỀ:

Căn cứ vào nội dung chương trình và SGK GDCD 10, chủ đề gồm bài 5 và chia cấutrúc làm 3 phần (thời lượng dạy 1tiết)

1 Chất

- Khái niệm: Chất là khái niệm dùng để chỉ những thuộc tính cơ bản, vốn có của sự vật, hiện tượng, tiêu biểu cho sự vật và hiện tượng đó, phân biệt nó với các sự vật và hiện tượng khác

Ví dụ: Muối - mặn; đường - ngọt

2 Lượng

- Lượng là khái niệm dùng để chỉ những thuộc tính vốn có của sự vật và hiện tượng biểuthị trình độ phát triển (cao, thấp), quy mô (lớn, nhỏ), tốc độ vận động (nhanh, chậm), sốlượng (ít, nhiều) của sự vật và hiện tượng

Ví dụ:

Mỗi phân tử nước (H2O) được tạo thành bởi 2 nguyên tử H và 1 nguyên tử O

Ví dụ: Tập thể 10A1

(Trong lớp có 38 bạn học sinh, có 22 cái bàn, 1 cái bảng dài 2m, 5 cái quạt…)

Như vậy: Mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới đều có mặt chất và mặt lượng thống nhất

với nhau Chất và lượng đều là thuộc tính cơ bản vốn có của sự vật và hiện tượng, không

thể có chất và lượng “thuần túy” tồn tại bên ngoài các sự vật và hiện tượng cũng như

không thể có chất tồn tại ngoài lượng và ngược lại

- Sự phân biệt giữa chất và lượng chỉ có ý nghĩa tương đối

Ví dụ: Người ta phân biệt tập thể 10A1 với 10C bằng việc các em theo khoa học tựnhiên và khoa học xã hôi, nhưng không thể lấy đặc điểm đó để phân biệt tập thể 10A1với tập thể 10A2 mà ta phải lấy đặc điểm trình độ nhận thức để phân biệt 2 tập thể đó

3 Quan hệ giữa sự biến đổi về lượng và sự biến đổi về chất.

a Sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất.

- Sự biến đổi về chất của các sự vật và hiện tượng bao giờ cũng bắt đầu từ sự biến đổi vềlượng

- Sự biến đổi của lượng diễn ra một cách dần dần

- Quá trình biến đổi về lượng đều có ảnh hưởng đến trạng thái chất của sự vật, hiệntượng nhưng chất chưa biến đổi ngay không

- Giới hạn mà trong đó sự biến đổi về lượng chưa làm thay đổi về chất của sự vật và hiện

tượng được gọi là độ

- Khi sự biến đổi về lượng đạt đến một giới hạn nhất định, phá vỡ sự thống nhất giữachất và lượng thì chất mới ra đời thay thế chất cũ, sự vật mới ra đời thay thế sự vật cũ

- Điểm giới hạn mà tại đó sự biến đổi của lượng làm thay đổi chất của sự vật và hiện

tượng được gọi là điểm nút.

b Chất mới ra đời lại bao hàm một mới tương ứng.

- Mỗi sự vật và hiện tượng đều có chất đặc trưng và lượng đặc trưng phù hợp với nó Vìvậy, khi một chất mới ra đời lại bao hàm một lượng mới để tạo thành sự thống nhất mớigiữa chất và lượng

Ý nghĩa:

- Nghiên cứu về cách thức vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng rất có ý nghĩađối với chúng ta trong cuộc sống.

- Để tạo ra sự biến đổi về chất, nhất thiết phải tạo ra sự biến đổi về lượng đến một giớihạn nhất định Vì vậy trong học tập và rèn luyện, chúng ta phải kiên trì, nhẫn nại, khôngcoi thường việc nhỏ mọi hành động nôn nóng hoặc nửa vời đều không đem lại kết quả

III MỤC TIÊU CỦA CHỦ ĐỀ

1 Kiến thức

- Nêu được khái niệm chất và lượng của sự vật, hiện tượng

- Biết được mối quan hệ biện chứng giữa sự biến đổi về lượng và sự biến đổi về chất của

sự vật, hiện tượng

2 Kĩ năng:

- Biết phân biệt đâu là chất và lượng của sự vật, hiện tượng

- Biết phân tích mối quan hệ biện chứng giữa sự thay đổi về lượng dẫn đến sự thay đổi

4 Những năng lực có thể hướng tới.

- Năng lực hợp tác - Năng lực sử dụng công nghệ thông tin

- Năng lực giải quyết vấn đề - Năng lực sáng tạo

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ - Năng lực trình bày

- Năng lực tư duy - Năng lực đọc, hiểu biểu đồ, hình vẽ

IV PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC

- Giáo viên

+ Bài thiết kế chủ đề và các phiếu học tập

+ Máy vi tính có nối mạng Internet, máy chiếu, máy chụp hình, quay video.

+ Tranh ảnh các sự vật, hiện tượng trong thế giới

+ Sơ đồ, bảng biểu

+ Học liệu: Kiến thức liên môn, kiến thức Giáo dục công dân

- Học sinh

+ Vở, sách giáo khoa, kiến thức liên môn

+ Tìm tư liệu, làm việc theo nhóm, theo đội chơi

V CÁC PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC.

VI. B NG MÔ T M C Đ YÊU C U KI M TRA, ĐÁNH GIÁ ẢNG MÔ TẢ MỨC ĐỘ YÊU CẦU KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ ẢNG MÔ TẢ MỨC ĐỘ YÊU CẦU KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ ỨC ĐỘ YÊU CẦU KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ Ộ YÊU CẦU KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ ẦU KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ ỂM TRA, ĐÁNH GIÁ

sự vật, hiện tượng

- Phân biệt được

sự khác nhau giữa chất và lượng bằng ví dụ

cụ thể

- Xác định được

mối quan hệ giữa

sự biến đổi về lượng và sự biến đổi chất trong đó làm rõ:

+ Sự biến đổi về

- Vận dụng kiến thức đã học để xác định chất, lượng của các sựvật, hiện tượng trong cuộc sống hằng ngày

- Nhận xét, đánh giá, phê phán được hành vi thái độ của bản thân vànhững người xung quanh

- Kiên trì trong học tập và rèn luyện, không coi thường việcnhỏ, tránh các

lượng dẫn đến biến đổi về chất.

+ Chất mới ra đời lại bao hàm một lượng mới tương ứng

biểu hiện nôn nóng trong cuộc sống

VII BIÊN SOẠN CÂU HỎI/BÀI TẬP CỤ THỂ THEO MỨC ĐỘ YÊU CẦU

1 Mức độ nhận biết

Câu 1: Chất của sự vật, hiện tượng là gì?

Trả lời: Chất là khái niệm dùng để chỉ những thuộc tính cơ bản, vốn có của sự vật, hiện

tượng, tiêu biểu cho sự vật và hiện tượng đó, phân biệt nó với các sự vật và hiện tượngkhác

Câu 2: Lượng của sự vật, hiện tượng là gì?

Trả lời: Lượng là khái niệm dùng để chỉ những thuộc tính vốn có của sự vật và hiệntượng biểu thị trình độ phát triển (cao, thấp), quy mô (lớn, nhỏ), tốc độ vận động (nhanh,chậm), số lượng (ít, nhiều) của sự vật và hiện tượng

Câu 3: GV đưa cho Hs 1 gói muối và 1 gói đường sau đó yêu cầu trả lời câu hỏi:

a Em hãy liệt kê các thuộc tính (tính chất, đặc điểm, dấu hiệu) của muối, qua đó tìm rachất của muối?

b Em hãy liệt kê các thuộc tính (tính chất, đặc điểm, dấu hiệu) của đường, qua đó tìm

ra chất của đường?

Câu 4: Nêu tên của sự vật dựa vào các gợi ý về lượng sau?

Vận tốc 300.000km/s là ……

Gồm 1O và 2H là………

Chiều dài 9cm, chiều rộng 9cm là……

Trả lời: Ánh sáng, phân tử nước, hình vuông

Câu 5 : Câu đố “Quả gì năm múi, năm khe

Quả gì nứt nẻ như đe thợ rèn”

Trả lời: Quả khế, quả na

2 Mức độ thông hiểu

Câu 1: HS đọc đoạn thơ trong bài thơ “Thêm một” của nhà thơ Trần Hòa Bình.

“Thêm một chiếc lá rụng Thế là thành mùa thu Thêm một tiếng chim gù Thành ban mai tinh khiết

Dĩ nhiên là tôi biết Thêm một lắm điều hay Nhưng mà tôi vẫn biết Thêm một - phiền toái thay…”

a Theo em từ “thêm một” trong đoạn thơ trên thể hiện điều gì?

b Việc thêm một ấy có ảnh hưởng gì đến sự vận động và phát triển của sự vật không?Trả lời

Từ “Thêm” là sự gia tăng về mặt số lượng, thêm một chiếc lá, thêm một tiếng chim

Sự tăng thêm về lượng dù chỉ là “thêm một”nhưng đều tác động đến làm cho sự vật, hiện

tượng thay đổi và đó cũng chính là cách thức các sự vật, hiện tượng trong thế giới kháchquan vận động, phát triển

Câu 2: Em hãy tìm ra chất của cuộc Cách mạng tháng Tám 1945 ở nước ta để phân biệt

với các cuộc cách mạng khác trong lịch sử?

Trả lời: Cuộc Cách mạng tháng Tám 1945 ở nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng của giaicấp công nhân; một mặt, đánh đuổi bọn thực dân xâm lược, giành lại quyền độc lập chodân tộc; mặt khác, đánh đổ sự thống trị của giai cấp phong kiến, giành quyền dân chủcho nhân dân Vì vậy cuộc cách mạng ấy, về thực chất, là cuộc cách mạng dân tộc, dânchủ nhân dân, khác về chất so với những cuộc cách mạng khác

Câu 3: Phân tích mối quan hệ giữa sự biến đổi về lượng và sự biến đổi về chất.

a Lấy ví dụ phân tích về sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biển đổi về chất cụ thể:

- Sự biến đổi về chất bắt nguồn từ sự biến đổi nào?

- Nhận xét sự biến đổi về lượng: trình tự thời gian, tốc độ biến đổi?

- Sự biến đổi về lượng có dẫn đến sự biến đổi về chất ngay không?

a Ví dụ về sự thay đổi trạng thái của nước

- Sự biến đổi về chất của các sự vật và hiện tượng bao giờ cũng bắt đầu từ sự biến đổi vềlượng

- Sự biến đổi của lượng diễn ra một cách dần dần

- Quá trình biến đổi về lượng đều có ảnh hưởng đến trạng thái chất của sự vật, hiệntượng nhưng chất chưa biến đổi ngay không

- Giới hạn mà trong đó sự biến đổi về lượng chưa làm thay đổi về chất của sự vật và hiện

tượng được gọi là độ

- Khi sự biến đổi về lượng đạt đến một giới hạn nhất định, phá vỡ sự thống nhất giữachất và lượng thì chất mới ra đời thay thế chất cũ, sự vật mới ra đời thay thế sự vật cũ

- Điểm giới hạn mà tại đó sự biến đổi của lượng làm thay đổi chất của sự vật và hiện

tượng được gọi là điểm nút.

b Ví dụ 1: Cho HCN có chiều dài bằng 50cm, chiều rộng bằng 20cm Nếu người ta

giảm chiểu dài của HCN thì chất mới:

- Chất mới: là hình vuông, đường thẳng

- Lượng thay đổi phụ thuộc vào chiều dài từ 50cm→20cm→0cm

Ví dụ 2:

Quả cam non Vị đắng

Quả cam xanh Vị chua

- BT4: Có công mài sắt có ngày nên kim

Câu 5: Những bức tranh sau đây gợi cho em đến câu ca dao nào? Câu ca dao đó nói về

chất hay lượng?

Câu 2: Phân biệt đâu là chất và lượng cuả một học sinh với các đặc điểm sau?

Một bạn học sinh:

Chiều cao: 1.55m Cân nặng: 43kg Trình độ kiến thức lớp 10

Đạo đức tốt Học lực khá

Trả lời:

Chất là: Đạo đức tốt, học lực khá

Lượng là: Chiều cao1.55m, cân nặng 43kg, trình độ kiến thức lớp 10

Câu 3: Hãy chỉ ra đâu là chất, lượng, độ và điểm nút trong câu sau đây:

Một cơn áp thấp nhiệt đới, khi gió mạnh dần lên đến cấp 7 thì chuyển thành bão

Trả lời:

- Chất : là áp thấp nhiệt đới, bão

- Lượng: gió thổi mạnh dần lên cấp 7

- Độ : là trong khoảng từ áp thấp nhiệt đới đến gió cấp 7

- Điểm nút: là tại thời điểm gió cấp 7

4 Mức độ vận dụng cao

Tình huống 1:

Xưa kia có một vị quan được nhà vua cử đi kinh lí các vùng Khi đến một phủ - huyện

nọ, phát hiện người giữ kho bạc mỗi ngày ăn cắp 1 xu nên ra lệnh xử chém Người giữkho bạc tâu với vị quan rằng: “ Bẩm quan, mỗi ngày con chỉ lấy 1 xu, sao quan lại xửchém Xin quan xem xét lại”

Nếu em là vị quan ấy em sẽ xử lí như thế nào? Vì sao?

Trả lời: Vẫn kiên quyết xử chém

Ngàn ngày, ngàn đồngNước chảy, đá mòn

Dây cưa, đứt gỗ.”

Tình huống 2:

GV cho học sinh xem 1 đoạn phim trong chương trình “ Quà tặng cuộc sống”

Qua đoạn phim vừa xem, em hãy đặt tên cho đoạn video ấy và tự rút ra bài học cho bảnthân

PHẦN 2: THIẾT KẾ CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC (1 tiết)

Thêm một tiếng chim gù

Thành ban mai tinh khiết

Dĩ nhiên là tôi biết

Thêm một lắm điều hay

Nhưng mà tôi vẫn biết

Thêm một - phiền toái thay…”

Hình ảnh lá rụng

- GV hỏi:

1 Theo em từ “thêm một” trong đoạn thơ trên thể hiện điều gì?

2 Việc thêm một ấy có ảnh hưởng gì đến sự vận động và phát triển của sự vật không?

- Bước đầu hiểu được sự tăng thêm về lượng dù chỉ là “thêm một”nhưng đều tác động

đến làm cho sự vật, hiện tượng thay đổi và đó cũng chính là cách thức các sự vật, hiệntượng trong thế giới khách quan vận động, phát triển

2 Hoạt động hình thành kiến thức.

Hoạt động 1: Tìm hiểu khái niệm chất

* Mục tiêu

- Nêu được khái niệm chất, lấy được ví dụ

- Rèn luyện kĩ năng phân tích, đánh giá để hình thành năng lực tự học, tự nhận thức, giảiquyết vấn đề

* Cách thức tiến hành: Thảo luận nhóm (chia lớp thành 2 nhóm)

- GV đưa cho nhóm 1 một gói muối, nhóm 2 một gói đường và yêu cầu mỗi nhóm phântích, tìm hiểu để hoàn thiện phiếu học tập sau

Phiếu học tập số 1

Nhóm 1: Em hãy liệt kê các thuộc tính (tính chất, đặc điểm, dấu hiệu) của muối,

qua đó tìm ra chất của muối và nêu khái niệm chất?

Nhóm 2: Em hãy liệt kê các thuộc tính (tính chất, đặc điểm, dấu hiệu) của đường,

qua đó tìm ra chất của đường và nêu khái niệm chất?

Ghi nhớ:

Chất là khái niệm dùng để chỉ những thuộc tính cơ bản, vốn có của sự vật, hiện tượng, tiêu biểu cho sự vật và hiện tượng đó, phân biệt nó với các sự vật và hiện tượng khác

Ví dụ: Muối - mặn, Đường - ngọt.

- Tích hợp lịch sử 12: Em hãy tìm ra chất của cuộc Cách mạng tháng Tám 1945 ở nước

ta để phân biệt với các cuộc cách mạng khác trong lịch sử?

HS trả lời: Cuộc Cách mạng tháng Tám 1945 ở nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng củagiai cấp công nhân; một mặt, đánh đuổi bọn thực dân xâm lược, giành lại quyền độc lậpcho dân tộc; mặt khác, đánh đổ sự thống trị của giai cấp phong kiến, giành quyền dânchủ cho nhân dân Vì vậy cuộc cách mạng ấy, về thực chất, là cuộc cách mạng dân tộc,dân chủ nhân dân, khác về chất so với những cuộc cách mạng khác

- Tích hợp kĩ năng sống: Em hãy tìm ra chất của tập thể 10A1 lớp em để phân biệt chất

tập thể lớp 10C trường THPT Phạm Công Bình?

HS trả lời:

Tập thể 10A1

Theo học ban khoa học tự nhiên

Đánh chiếm Bắc Bộ Phủ - Tổng khởi nghĩa giành chính quyền

tại Hà Nội tháng 8/1945.

(Toán học, Vật lí, Hóa học)

Tập thể 10C

Theo học ban khoa học xã hội(Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí)

Hoạt động 2: Tìm hiểu khái niệm lượng:

* Mục tiêu: Nêu được khái niệm lượng, lấy được ví dụ minh họa.

* Cách thức tiến hành:

GV: Cho Hs quan sát các hình ảnh :

? Những hình ảnh trên cho thấy những thuộc tính nào của sự vật?

? Những thuộc tính này phản ánh mặt nào của sự vật?

* Sản phẩm mong đợi:

- HS nêu được những thuộc tính ( cao, thấp; lớn, nhỏ; nhanh, chậm; ít, nhiều) của sự vật

- Những thuộc tính này thể hiện lượng của sự vật

GV: Kết luận và nêu ra khái niệm lượng

Ghi nhớ: Lượng là khái niệm dùng để chỉ những thuộc tính vốn có của sự vật và hiện

tượng biểu thị trình độ phát triển (cao, thấp), quy mô (lớn, nhỏ), tốc độ vận động (nhanh,chậm), số lượng (ít, nhiều) của sự vật và hiện tượng

Ví dụ: Tập thể 10A1

- Trong lớp có 38 bạn học sinh, có 22 cái bàn, 1 cái bảng dài 2m, 5 cái quạt…

GV khắc sâu kiến thức của hoạt động 1 và hoạt động 2 bằng việc tổ chức cho Hs tham gia một trò chơi:

Bước1: Giáo viên chia lớp thành 2 đội chơi.

Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi, các đội suy nghĩ và trả lời.

Bước 3: Giáo viên sẽ chấm điểm cho mỗi đội chơi Đội nào trả lời nhanh, đúng sẽ ghi được nhiều điểm nhất và sẽ là đội thắng cuộc.

Tích hợp liên môn:

CHỏi 1: Nêu tên của sự vật dựa vào các gợi ý về lượng sau?

Vận tốc 300.000km/s là ……

Gồm 1O và 2H là………

Chiều dài 9cm, chiều rộng 9cm là……

HS cử đại diện trả lời: Ánh sáng, phân tử nước, hình vuông

CHỏi 2: Câu đố: “Quả gì năm múi, năm khe

Quả gì nứt nẻ như đe thợ rèn”

HS cử đại diện của đội mình trả lời: Quả khế, quả na

CHỏi 3: Phân biệt đâu là chất và lượng cuả một học sinh với các đặc điểm sau?

Một bạn học sinh:

Chiều cao: 1.55m Cân nặng: 43kg Trình độ kiến thức lớp 10

Đạo đức tốt Học lực khá

HS cử đại diện của đội trả lời:

Chất là: Đạo đức tốt, học lực khá

Lượng là: Chiều cao1.55m, cân nặng 43kg, trình độ kiến thức lớp 10

GV: Kết luận và HS ghi vào vở

Ghi nhớ:

- Mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới đều có mặt chất và mặt lượng thống nhất vớinhau Chất và lượng đều là thuộc tính cơ bản vốn có của sự vật và hiện tượng, không thể

có chất và lượng “thuần túy” tồn tại bên ngoài các sự vật và hiện tượng cũng như không

thể có chất tồn tại ngoài lượng và ngược lại

- Sự phân biệt giữa chất và lượng chỉ có ý nghĩa tương đối

Hoạt động 3: Tìm hiểu quan hệ giữa sự biến đổi về lượng và sự biến đổi về chất.

* Mục tiêu:

- Học sinh hiểu được sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biến đổi về chất

- Chất mới ra đời lại bao hàm một lượng mới tương ứng

*Cách thức tiến hành: (Sử dụng phương pháp dạy học theo dự án)

Thời gian tìm hiểu:1 tuần, Thời gian trình bày: 5 phút

Bước 1: Khi kết thúc Bài 4: Nguồn gốc vận động, phát triển của sự vật và hiện tượng

giáo viên chia lớp thành 2 nhóm và giao nhiệm vụ cho từng nhóm tìm hiểu, viết báo cáotrong thời gian 1 tuần

Phiếu học tập số 2

Nhóm 1: Giáo viên yêu cầu học sinh nghiên

cứu kỹ phần a mục 3- SGK, lấy ví dụ phân

tích về sự biến đổi về lượng dẫn đến sự biển

đổi về chất cụ thể:

Nhóm 2: Giáo viên yêu cầu học sinhnghiên cứu kỹ phần b mục 3- SGK vàlấy 2 ví dụ phân tích chất mới ra đời lạibao hàm một lượng mới tương ứng phùhợp với nó cụ thể:

? Sự biến đổi về chất bắt nguồn từ sự biến đổi

nào?

? Từ ví dụ tìm ra chất mới là gì?

? Nhận xét sự biến đổi về lượng: trình tự thời

gian, tốc độ biến đổi?

? Từ ví dụ tìm ra lượng mới là gì?

? Nhận xét sự biến đổi về lượng: trình tự thời

gian, tốc độ biến đổi?

? Sự biến đổi về lượng có dẫn đến sự biến đổi

? Mối quan hệ giữa chất mới và lượngmới?