SÁNG tạo TRONG CUỘC SỐNG THƯỜNG NGÀY

Không phụ thuộc vào vấn đề lớn hay nhỏ, sáng tạo luôn đi liền với cuộc sống hàng ngày của chúng ta, thể hiện ở sự độc đáo trong cuộc sống mà trước hết ở năng lực sống sót và phát triển.C

có sáng tạo, liệu những con người như Edison, Picasso, Mark Zukerberg… có ghi được tên tuổi mình vào lịch sử nhân loại; chúng ta có có được những kiệt tác nghệ thuật để chiêm ngưỡng, những đồ vật, ứng dụng tiện ích để sử dụng hay không? Với tư cách là thực thể sinh học xã hội con người không thể tồn tại được nếu không sáng tạo Để đương đầu với sự thay đổi của môi trường sống, chúng ta ứng phó, thích nghi và thử nghiệm Mặt khác,chúng ta cũng làm thay đổi môi trường phù hợp với công việc của chúng ta cho dù đó là việc kiếm sống, nuôi dưỡng con cái , chăm sóc gia đình, tìm đường ra khỏi cánh rừng bị lạc hay viết báo cáo khoa học Không phụ thuộc vào vấn đề lớn hay nhỏ, sáng tạo luôn đi liền với cuộc sống hàng ngày của chúng ta, thể hiện ở sự độc đáo trong cuộc sống mà trước hết ở năng lực sống sót và phát triển.Chúng ta sử dụng sáng tạo thường ngày và trong suốt cuộc đời của chúng

ta, trong công việc, trong vui chơi giải trí cho dù đó là việc bán hàng hay lập kế hoạch cho một kỳ nghỉ, giúp đứa trẻ làm bài tập ở nhà hay tư vấn cho khách hàng Sáng tạo thường ngày của chúng ta không cụ thể về hoạt động nào mà về cách tiếp cận cuộc sống, giúp chúng ta mở rộng kinh nghiệm và lựa chọn và chính việc đó đã tác động sâu sắc đến việc chúng ta là ai và chúng ta muốn trở thành người như thế

nào.Được xem là quá trình và có thể là cách sống, sáng tạo thường ngày cho thúng

ta cách tư duy mới, trải nghiệm thế giới và trải nghiệm chính bản thân mình theo cám mới Sáng tạo thường ngày giúp thúng ta thoát mù, cho ta sống lại, biến chúng

ta trở thành người tham gia có ý thức hơn trong cuộc sống của chúng ta, cảnh báo chúng ta về sự cần thiết của sự năng động của cuộc sống Sáng tạo cho chúng ta sự thú vị, năng lượng và những thách thức nữa Màu sắc trở nên tươi mới hơn, âm thanh trở nên ngọt ngào hơn với sáng tạo thường ngày Thậm chí một thời khắc của mưa rơi, của cơn gió thổi cũng cho chúng ta sự sửng sốt, sự ngạc nhiên Nó cho ta cơ hội kiến tạo, cải cách lại, làm mới mọi thứ

I SÁNG TẠO TRONG CUỘC SỐNG THƯỜNG NGÀY

1 Quan niệm về sáng tạo trong cuộc sống thường ngày

Làm thế nào để xác định được sáng tạo thường ngày? Thông thường sáng tạo cần đáp ứng 2 tiêu chí đã được chấp nhận, tính độc đáo và tính có ý nghĩa hay có giá trị Sáng tạo tức là tạo ra cái gì đó mới cho dù đó là hành vi hay ý tưởng Sản phẩm mới không phải là tình cờ cũng không theo phong cách quen thuộc Những rủi ro, tình cờ không được coi là sáng tạo Khi chúng ta đánh rơi cái bình rượu,sản phẩm này không được coi là sáng tạo Sáng tạo có thể được thể hiện trên sản phẩm được bán trên toàn cầu, dùng cho một nhóm người, một lĩnh vực hay chỉ có ích cho kinh nghiệm của một cá nhân Chúng ta không chỉ nhắc đến sản phẩm sáng tạo, chúng

ta có thể nhắc đến quá trình sáng tạo, cá nhân sáng tạo, môi trường sáng tạo

Quá trình sáng tạo dẫn đến sản phẩm sáng tạo Chúng ta sẽ nhận ra trải nghiệm của

cá nhân, những lợi ích và cơ may đối với cá nhân khi chúng ta sống cởi mở hơn và sống năng động hơn Sáng tạo thường ngày không liên quan nhiều đến việc chúng

ta làm gì mà liên quan chủ yếu đến việc chúng ta làm như thế nào.Sáng tạo thường ngày không phải là vấn đề mới Các nhà tâm lý học, triết học, giáo dục và các nhà khoa học trong các lĩnh vực khác cũng như các nhà nghệ thuật quan tâm đến nguồn

gốc của tính độc đáo hay tính mới trong kinh nghiệm con người Nhà triết học và giáo dục học John Dewey (1980) xem xét tính thẩm mỹ, tính phong phú và tức thì của cuộc sống trong quá trình chúng ta sống.Ông nói rằng tính thẩm mỹ được hòa quyện vào việc chúng ta sống mỗi ngày như thế nào mà điều đó thường bị lãng quên Người thợ cơ khí cam kết trong công việc, hứng thú thực hiện chu tất và tìm thấy sự thỏa mãn với công việc, quan tâm tới vật liệu anh ta dùng và công cụ anh

ta sử dụng với cảm xúc thực sự anh ta trải nghiệm và như vậy anh ta đã thực sự cam kết một cách “nghệ thuật Sự khác biệt giữa người thợ này với người thợ vụng

về trong xưởng sản xuất hay trạm sửa chữa là rất lớn Người thợ này đang trong quá trình sáng tạo.Mọi người thường gạt bỏ khỏi cuộc sống thường ngày những ý tưởng thơ mộng, lãng mạn, mang tính tinh thần và chỉ tập trung vào những thứ thực

tế, thực dụng Trẻ em có sự ngạc nhiên, sững sờ với những áng mây, dải cầu vồng sau cơn mưa Câu hỏi đặt ra là liệu chúng ta có thể trả lại sự thơ mộng, lãng mạn, cảm giác sửng sốt hay ý nghĩa sâu xa của cuộc sống được hay không?Các nhà tâm

lý trị liệu có sự quan tâm khác hơn về tính độc đáo theo chiều cạnh quá trình và chỉ báo trị liệu xuất hiện từ nguồn gốc bất bình thường Freud và trường phái phân tâm học coi ý tưởng sáng tạo là sự thăng hoa từ những xung đột vô thức hay tiềm thức thành trạng thái cân bằng hơn Các nhà tâm lý học nhân văn và liên nhân cách thì ngược lại, họ nhìn vào các khía cạnh phát triển có định hướng của cá nhân và coi sáng tạo như là trung tâm của sự phát triển liên tục của con người Maslow quan tâm đến sáng tạo như là sự hiện thực hóa bản thân, mặc dù không nhắc đến sáng tạo thường ngày (Richards, 2007)

Hai nhà tâm lý học Guilford và Torrance cho rằng năng lực sáng tạo có ở tất cả mọi người Guilford dựa trên mô hình cấu trúc trí tuệ và Torrance dựa trên quan niệm tư duy phân kỳ đã sử dụng trắc nghiệm để đo lường mức độ thành thục, tính mềm dẻo, độc đáo và chi tiết của sáng tạo ở mọi người Tính cởi mở với kinh

2 Sáng tạo là năng lực tiềm ẩn trong mỗi con người

Sáng tạo thường ngày là một trong năng lực mạnh mẽ nhất giúp chúng ta sống sót, tác động tới sức khỏe và hạnh phúc của chúng ta, tạo ra sự phong phú và những lựa chọn đa dạng trong công việc và giúp chúng ta phát triển về năng lực và nhân cách

Trước hết, sáng tạo thường ngày không như cái mà mọi người mường tượng Sáng tạo thường ngày không phải là sáng tạo nghệ thuật, sáng tạo khoa học của những người kiệt xuất Sáng tạo thường ngày là sáng tạo của mọi người trong quá trình đấu tranh sinh tồn Làm thế nào để kiếm đủ sống, đủ để nuôi con, tìm được chỗ sống phù hợp về văn hóa… Sáng tạo thường ngày liên quan đến việc chúng ta làm công việc hàng ngày như thế nào Chúng ta thích nghi một cách mềm dẻo, chúng

ta thử các phương án khác nhau không phụ thuộc vào đó là việc nuôi con hay tư vấn cho bạn bè, dựng một ngôi nhà hay tiến hành một hoạt động quyên góp Tính độc đáo của sáng tạo thường ngày thể hiện ở sản phẩm mới – cho dù đó là hành vi,

ý tưởng hay sản phẩm lao động cụ thể nào Các sản phẩm sáng tạo cần phải có tính độc đáo và có ý nghĩa đối với bản thân và người khác

Sáng tạo thường ngày liên quan đến phẩm chất được Maslow nhắc đến như sự “tự hiện thực hóa” Chúng ta có động lực hiện thực hóa bản thân để có kiến thức nhiều hơn và chấp nhận bản chất bên trong của chính mình Đó chính là xu hướng muốn làm mọi cái một cách sáng tạo Maslow phát hiện ra rằng những người có xu hướng hiện thực hóa bản thân để sống hạnh phúc hơn, hoàn thiện hơn,bình an và có động lực cao trong tìm kiếm cách thức làm việc mới.Những giá trị sống như lòng tin, vẻ đẹp, lòng tốt, sự công bằng hay sức sống được đánh giá cao

II ỨNG DỤNG SÁNG TẠO TRONG CÁC LĨNH VỰC

1 Sáng tạo khoa học

Sáng tạo khoa học là lĩnh vực quan tâm chính của các học giả nghiên cứu sáng tạo Hầu như tất cả các trường phải tâm lý học đều quan tâm nghiên cứu sáng tạo khoa học từ phân tâm học, tâm lý học Gestal, các trường phái tâm lý học xã hội, nhận thức và trắc đạc tâm lý cho đến tâm lý học hoạt động Các loại hình sáng tạo giống nhau ở chỗ chúng có liên quan đến thời điểm thấu hiểu, lóe sáng hay sự xuất hiện bất ngờ của ý tưởng Sự quan tâm đặc biệt đến sáng tạo khoa học có thể giải thích

là sáng tạo khoa học có ý nghĩa to lớn cho sự phát triển của loài người

Các nghiên cứu sáng tạo khoa học đều chỉ ra thời điểm xuất hiện bất ngờ của ý tưởng Tuy nhiên, thay vì thụ động đi đến thời điểm bất ngờ này, các nhà khoa học

có thể tạo ra những cơ hội cho thời điểm thấu hiểu đó xuất hiện Họ sử dụng chiến lược tư duy để xác định sự kiện nào là chìa khóa của phát hiện Họ còn tập trung vào phương pháp, sử dụng phương pháp tương tự cho thí nghiệm trên chính những đối tượng nghiên cứu trước đó Sau khi thử làm lại nhiều lần, họ xây dựng lý thuyết của mình Quá trình này bao gồm nhiều bước: (a) lấy cứ liệu từ trí nhớ, (b) sắp xếp những đặc điểm, yếu tố của sự kiện đã biết so những với đặc điểm, yếu tố của hiện tượng đang nghiên cứu, (c) vạch ra những đặc trưng của sự kiện đã biết có mặt trong sự kiện đang nghiên cứu Trong khoa học, sự kiện đã biết và sự kiện đang nghiên cứu có thể ở những lĩnh vực khác nhau

Một trong những mục tiêu của sáng tạo khoa học là cung cấp khung tổng quát mà một trong những loại khung tổng quát là giải quyết vấn đề Tư duy khoa học và tư duy giải quyết vấn đề có thể tìm kiếm trong không gian vấn đề Không gian vấn đề bao gồm nhiều trạng thái của vấn đề và các hoạt động mà người giải quyết vấn đề

sử dụng để đi đến trạng thái tiếp theo Tư duy khoa học có thể bao gồm giai đoạn đưa ra giả thuyết và giai đoạn thực nghiệm và do đó một không gian quan trọng

nữa ở đó chứa đựng các dữ liệu và nhờ đó các nhà khoa học có thể mô tả nghiên cứu của mình

2 Sáng tạo kỹ thuật

Sáng tạo kỹ thuật là quá trình tạo ra sáng chế được công nhận và được ứng dụng

để sản xuất ra các công cụ cho cuộc sống con người Sáng chế có thể được xem là thiết bị, dụng cụ hay quá trình tạo ra sản phẩm sau khi nghiên cứu và thử nghiệm Sản phẩm được công nhận là sản phẩm sáng chế khi nó có tính mới và tính hữu dụng

Thực tiễn cho thấy các nhà sáng chế sử dụng mô hình hay một tổ hợp các thủ thuật sáng tạo để tạo dựng vật dụng mới Mô hình này có thể được xem là những ý tưởng

và quan niệm mà người sáng tạo có về sáng chế của mình Mô hình thường là mẫu hình linh động mà người sáng chế sử dụng Mô hình này cho phép nhà sáng chế chia nhỏ vấn đề ra thành những bộ phận để giải quyết Ví dụ khi thiết kế động cơ đốt trong, nếu xem xét nhiệm vụ trong một tổng thể thì rất khó thực thi, nhưng nếu chia nhiệm vụ ra thành những phần nhỏ hơn như thiết kế pít tông, xích cam, bộ phận phun nhiên liệu… thì vấn đề có thể giải quyết dễ dàng hơn rất nhiều

Lợi ích khác của mô hình tâm lý là ở chỗ nó cho phép nhà sáng kế dựa vào kiến thức đã có để giải quyết vấn để mới Khi Bell có kiến thức về giải phẫu người (cấu tạo tai người), ông đã sử dụng kiến thức này đế sáng chế ra điện thoại Những sáng chế của Edision cũng cho thấy việc ông sử dụng mô hình tâm lý trong sáng chế bằng cách lấy một phần từ sáng chế phối hợp với sáng chế khác để tạo ra sáng chế thứ ba

Giống như sáng tạo khoa học, người sáng chế làm việc trong không gian vấn đề, ở

đó người sáng chế được thúc đẩy bởi mục tiêu đặt ra Ngoài ra, trong những lĩnh vực được coi là vùng trũng công nghệ so với các vùng khác dễ có nhiều cơ hội cho các nhà sáng chế Sáng chế có thể xuất hiện nhờ sự may mắn Một ví dụ cho sự phát hiện khả năng hấp thụ năng lượng mặt trời để tạo ra điện mặt trời của selium xảy ra với người điều khiển máy điện báo trên bờ biển Đại Tây Dương khi anh ta quan sát thấy ban ngày việc truyền điện báo bị nhiễu do mặt trời làm nóng thiết bị

và ban đêm việc truyền điện báo không bị nhiễu nữa Sau nhiều lần thí nghiệm người điều khiển thiết bị điện báo phát hiện ra cái điện trở làm bằng selium có khả năng hấp thụ năng lượng mặt trời để tạo ra điện Cơ hội sáng chế còn phụ thuộc vào trình độ công nghệ của thời đại Nhà sáng chế có thể có ý tưởng về sản phẩm nhưng do trình độ công nghệ hiện thời không cho phép hiện thực hóa ý tưởng Sáng chế này, do vậy, có thể đến muộn hơn

Các nhà tâm lý học cũng có cách nhìn riêng đối với nghệ thuật,với mỹ học Colin Martindale tho rằng nghiên cứu mỹ thuật thật sự không phải là nghiên cứu sản phẩm mỹ thuật mà là phân tích những gì cấu thành phản ứng thẩm mỹ và cách mà

thông tin thẩm mỹ được xử lý Có sự khác biệt lớn giữa cái đẹp của những con người bình thường và cái đẹp của tác phẩm nghệ thuật, sự khác biệt nằm ở chỗ trong tác phẩm nghệ thuật tưởng tượng là cần thiết và tưởng tượng gắn kết các bộ phận được biểu đạt để truyền đạt ý nghĩa nào đó Chuẩn mực để đánh giá tác phẩm nghệ thuật ngày nay đã có những thay đổi, ý nghĩa được tạo nên trên cơ sở cái mới

và khả năng tạo ra nhận thức mới về hiện thực

Sáng tạo âm nhạc liên quan đến tính mới, độc đáo và mềm dẻo và đặc biệt với trực giác, sự đam mê và sự khích lệ thể hiện xúc cảm cá nhân Quan điểm lãng mạn cho rằng các nhạc sỹ, nhạc công nổi tiếng là những người có năng khiếu đặc biệt đưa

sự đam mê của mình vào những tuyệt tác âm nhạc Cũng như những loại hình sáng tạo khác, sáng tạo âm nhạc cũng liên quan đến thời điểm đặc biệt,thời điểm thấu hiểu Ở đó có sự hòa đồng cảm xúc dâng trào với bối cảnh.Sáng tạo thơ ca liên quan đến nhịp điệu, cách gieo vần Sáng tạo thơ ca còn liên quan đến trí tưởng tượng và đó là chuẩn mực quan trọng nhất của loại hình sáng tạo này Tưởng tượng giúp kết nối thơ ca với triết học Hình ảnh của tưởng tượng là phép ẩn dụ cụ thể để thể hiện hiện thực bên trong

4 Sáng tạo trong thiết kế

Tâm lý và sáng tạo trong thiết kế luôn là một đề tài hấp dẫn và thu hút trong nhiều năm trở lại đây Từ khi các nhà tâm lý học và thần kinh học bắt đầu khám phá điều

gì làm nên một con người, điều làm họ ngạc nhiên nhất, làm chúng ta khác biệt, chính là sức sáng tạo đầy tuyệt diệu

Dựa trên những sản phẩm của họ, có thể chia ra nhiều loại thiết kế khác nhau.chúng

ta sẽ chia ra các loại thiết kế thông thường và các công việc của họ

Nhà Thiết Kế Web (Web Designer)

Một nhà thiết kế web, đôi khi còn được gọi là nhà thiết kế tương tác, là người tạo ra các giao diện web và trang web cho internet.Cho dù bạn chỉ cần một mẫu blog một

trang web đơn giản hoặc một trang web hoàn chỉnh hoặc thiết kế ứng dụng di động

Nhà Thiết Kế Đồ Họa (Graphic Designer)

Một nhà thiết kế đồ họa là người sáng tạo ra hình ảnh và các yếu tố hấp dẫn trực quan khác, thường là để truyền đạt ý tưởng

Các tác phẩm được tạo bởi nhà thiết kế đồ hoạ như các biểu trưng (logo), tờ rơi, danh thiếp, lời mời, bao bì, và rất nhiều thứ khác Họ sử dụng màu sắc, hình ảnh, hình

dạng, và từ để tạo ra các thiết kế đồ họa hấp dẫn được sử dụng ở những nơi khác nhau

Thiết Kế Hoạt Hình (Animation Designer)

Như tên gọi, một nhà thiết kế hoạt hình tạo hình động Bạn đã xem quá các phim hoạt hình như Frozen và Toy Story hay Doraemon Trò chơi điện tử là một ví dụ tuyệt vời về hoạt ảnh

Các nhà làm phim hoạt hình có trách nhiệm mang lại sự sống cho những nhân vật còn lại của rạp chiếu phim thông qua các hiệu ứng đặc biệt và công nghệ

Một số kỹ năng thiết kế hoạt hình được yêu thích nhất là Maya, 3ds Max, Cinema 4D,Blender,Photoshop,FlashvàAfterEffects

Thiết Kế Nội Thất (Interior Designer)

Người thiết kế các khía cạnh khác nhau của căn nhà / văn phòng / tòa nhà và sử dụng các không gian trống

Thiết kế nội thất không liên quan gì đến thiết kế web hay đồ hoạ, tuy nhiên, nó vẫn đòi hỏi sự sáng tạo Người thiết kế phải có khả năng phân tích hành vi của người khác và tạo ra thiết kế sao cho phù hợp

Nhà Thiết Kế Sản Phẩm Công Nghiệp (Industrial Product Designer)

Một nhà thiết kế sản phẩm rất khác biệt so với những công việc thiết kế khác mà chúng tôi đã đề cập trước đó, nhưng một lần nữa, nó có điểm chung là cần sự sáng tạo

Các nhà thiết kế công nghiệp, hoặc nhà thiết kế sản phẩm, chịu trách nhiệm thiết kế

các sản phẩm vật lý khác nhau như điện tử tiêu dùng, ô tô trong khi xem xét chức năng và hình thức của sản phẩm thực tế

AutoCAD và SolidWorks là một số phần mềm CAD được các nhà thiết kế sử dụng

để tạo ra các render 3D của một sản phẩm

Nhà Thiết Kế Thời Trang (Fashion Designer)

Một nhà thiết kế thời trang là người sử dụng các xu hướng thời trang hiện tại, tài liệu, và sự sáng tạo của chính mình để giới thiệu các thiết kế mới và ý tưởng sản phẩm

Thiết kế thời trang là một ngành rất quan trọng và hoàn toàn tách biệt Nếu bạn đang tìm kiếm ai đó để chọn đúng bộ quần áo cho mình hoặc tạo ra xu hướng thời trang mới, một nhà thiết kế thời trang là những gì bạn cần