MỤC LỤCA.Phần mở đầu12. Mục đích nghiên cứu23. Thời gian địa điểm24. Đóng góp mới về mặt thực tiễn2B. Phần nội dung……2I.Tổng quan21. Cơ sở lý luận….22. Cơ sở thực tiễn5II. Nội dung nghiên cứu61. Thực trạng62. Các giải pháp……………..……113. Kết quả22C. Phần kết luận, kiến nghị23I. Kết luận23IV. Tài liệu tham khảo Phụ lục.25A.Phần mở đầu 1.Lí do chọn đề tàiMở đầu của sáng kiến kinh nghiệm tôi xin được trích dẫn một đoạn trong bài Đổi mới căn bản, toàn diện để hoàn thiện một nền giáo dục và đào tạo Việt Nam nhân bản (Tạp chí Cộng sản, số 88572016), Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) Phùng Xuân Nhạ nhấn mạnh: Ngày nay, khi tri thức đã trở thành yếu tố hàng đầu để phát triển kinh tế tri thức thì các nước trên thế giới đều ý thức được rằng giáo dục là đòn bẩy quan trọng để đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển xã hội bền vững. Nhận thức sâu sắc về điều đó, việc đổi mới tư duy giáo dục trong thời đại tri thức nhằm đáp ứng sự thay đổi của cuộc sống là một tất yếu, bởi vì khi hệ thống tri thức có những thay đổi thì sớm hoặc muộn, nhanh hoặc chậm, năng lực tư duy và hoạt động của con người cũng phải thay đổi. Đời sống hiện thực biến đổi luôn đặt ra những vấn đề mới, buộc con người phải suy nghĩ, tìm kiếm những lời giải đáp và những phương tiện để giải quyết vấn đề. Những tri thức mới ra đời bổ sung và bồi đắp cho hệ thống tri thức đã có, làm thay đổi cách nhìn nhận, thay đổi từng phần thế giới quan, dẫn đến thay đổi cả phương thức hoạt động của con người và cộng đồng. Theo đó, việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm đáp ứng bối cảnh của thời đại, nhu cầu phát triển đất nước, nhu cầu phát triển nguồn nhân lực, mục tiêu giáo dục phổ thông, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực, phù hợp với nội dung giáo dục từng cấp, lớp được xem như một điều kiện có tính tiên quyết, nhằm quán triệt quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết số 29NQTW ngày 4112013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế: Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học.Như vậy với người giáo viên nói chung và giáo viên hóa học nói riêng vấn đề đổi mới phương pháp dạy học yêu cầu mỗi giáo viên từ việc hiểu rõ tinh thần đổi mới thì cần nghiên cứu sâu về các phương pháp dạy học tích cực bởi PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy. Trong những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp đang được triển khai rộng rãi, nhiều giáo viên viết những sáng kiến hay tham luận về những phương pháp này, nhưng học sinh và điều kiện mỗi trường khác nhau nên việc áp dụng các phương pháp theo tôi hiểu cần phải linh động. Khi dạy ở trường THCS Thị Trấn Bình Liêu tôi luôn đặt ra các câu hỏi, có rất nhiều phương pháo dạy học vậy lựa chọn phương pháp này trong bài học nhử thế nào thì phù hợp? với những phương pháp dạy học tích cực thì áp dụng vào tổ chức lớp học như thế nào? làm sao có thể giúp học sinh hoạt động tích cực trong cả tiết học và chiếm lĩnh kiến thức một cách hiệu quả? Làm sao tiết học được đúng nghĩa là lấy học sinh làm trung tâm?... Chính vì vậy tôi đã chọn một vài phương pháp để đầu tư tìm hiểu kĩ hơn, và trong đề tài này tôi đã chọn phương pháp dạy học theo góc là một phương pháp mà theo tôi thấy áp dụng rất hiệu quả trong môn hóa học để phát huy được các năng lực của học sinh. Trong đề tài “Kinh nghiệm áp dụng phương pháp dạy học theo góc ở trường THCS Thị trấn Bình Liêu” này tôi đưa ra đã áp dụng dạy học sinh từ năm 20152016, có thể nói đây là phương pháp dạy học tích cực rèn luyện cho các em khả năng làm việc nhóm, nâng cao hứng thú tìm hiểu môn học này cho học sinh. Qua đề tài này, tôi mong muốn giúp giáo viên chủ động hơn khi tiến hành giảng dạy một số bài. Gây hứng thú học tập cao cho học sinh trong học tập môn Hoá học để làm sao môn hóa học sẽ không phải môn học khó và khô khan.2. Mục đích nghiên cứuTrên cơ sở nghiên cứu lý luận dạy học, lý thuyết về các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực, phương pháp dạy học theo góc kết hợp việc hỗ trợ một số kĩ thật dạy học, từ đó áp dụng phù hợp với đặc điểm học sinh của trường, xây dựng giáo án, rút kinh nghiệm để linh hoạt phương pháp với các đối tượng học sinh khác nhau, giúp cho học sinh chủ động hơn trong lĩnh hội kiến thức. Tạo cho học sinh lòng yêu thích bộ môn. 3. Thời gian địa điểmNăm học 2017 – 2018; tại trường THCS Thị Trấn – Bình Liêu – Quảng Ninh.4. Đóng góp mới về mặt thực tiễn Qua quá trình nghiên cứu và tổ chức thực nghiệm, đề tài đã có những đóng góp sau: Tổng quan về bản chất của phương pháp dạy học theo góc trong dạy học Hóa học ở trường THCS. Sử dụng phương pháp dạy học theo góc và kĩ thuật hợp tác nhóm trong trong dạy học hóa học. Thiết kế áp dụng một giáo án mẫu bài “Nhôm” môn hóa học 9 có sử dụng phương pháp dạy học theo góc. Áp dụng vào giảng dạy và rút kinh nghiệm trong tổ bộ môn của trường THCS Thị Trấn Bình Liêu. B. Phần nội dungI. Tổng quan1. Cơ sở lý luận1.1. Khái quát chung về dạy học tích cực.Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.Tích cực trong PPDH tích cực được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái với tiêu cực.PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động.Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy. Cách dạy chỉ đạo cách học, nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy của thầy. Chẳng hạn, có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưng giáo viên chưa đáp ứng được, hoặc có trường hợp giáo viên hăng hái áp dụng PPDH tích cực nhưng không thành công vì học sinh chưa thích ứng, vẫn quen với lối học tập thụ động. Vì vậy, giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dần xây dựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lên cao. Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có sự hợp tác cả của thầy và trò, sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công. Như vậy, việc dùng thuật ngữ Dạy và học tích cực để phân biệt với Dạy và học thụ động.Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cực: Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh. Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học. Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác. Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.Một nghiên cứu đã chỉ ra hiệu quả ghi nhớ kiến thức của học sinh trong dạy học tích cực theo kết quat mô tả trong tháp hiệu quả học tập.Một số mô hình tháp học tập: sự tập trung và nhớ của người học tăng lên theo các hoạt động đa dạng. Như vậy nếu quá trình tiếp thu kiến thức của HS thụ động thì kết quả ghi nhớ rất nhỏ. Việc thảo luận nhóm, được làm thực hành và đặc biệt khi hướng dẫn và truyền đạt cho bạn khác thì hiệu quả thu nhận và nhớ kiến thức rất lớn.1.2. Dạy học theo gócHọc theo góc còn được gọi là “ trạm học tập” hay “ trung tâm học tập” là một phương pháp dạy học theo đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm lĩnh một nội dung học tập theo các phong cách học khác nhau.Mục đích là để học sinh được thực hành, khám phá và trải nghiệm qua mỗi hoạt động. Dạy học theo góc đa dạng về nội dung và hình thức hoạt động. Dạy học theo góc kích thích HS tích cực học thông qua hoạt động. Là một môi trường học tập với cấu trúc được xác định cụ thể.
Trang 1A Phần mở đầu
1 Lí do chọn đề tài
Mở đầu của sáng kiến kinh nghiệm tôi xin được trích dẫn một đoạn trong bài
"Đổi mới căn bản, toàn diện để hoàn thiện một nền giáo dục và đào tạo Việt Nam
nhân bản" (Tạp chí Cộng sản, số 885-7/2016), Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo
(GDĐT) Phùng Xuân Nhạ nhấn mạnh: "Ngày nay, khi tri thức đã trở thành yếu tốhàng đầu để phát triển kinh tế tri thức thì các nước trên thế giới đều ý thức đượcrằng giáo dục là đòn bẩy quan trọng để đổi mới mô hình tăng trưởng và phát triển
xã hội bền vững" Nhận thức sâu sắc về điều đó, việc đổi mới tư duy giáo dục trong thời đại tri thức nhằm đáp ứng sự thay đổi của cuộc sống là một tất yếu, bởi vì "khi
hệ thống tri thức có những thay đổi thì sớm hoặc muộn, nhanh hoặc chậm, năng lực
tư duy và hoạt động của con người cũng phải thay đổi Đời sống hiện thực biến đổiluôn đặt ra những vấn đề mới, buộc con người phải suy nghĩ, tìm kiếm những lờigiải đáp và những phương tiện để giải quyết vấn đề Những tri thức mới ra đời bổsung và bồi đắp cho hệ thống tri thức đã có, làm thay đổi cách nhìn nhận, thay đổitừng phần thế giới quan, dẫn đến thay đổi cả phương thức hoạt động của con người
và cộng đồng Theo đó, việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm đáp ứng bối cảnh của thời đại, nhu cầu phát triển đất nước, nhu cầu phát triển nguồn nhân lực, mục tiêu giáo dục phổ thông, yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực, phù hợp với nội dung giáo dục từng cấp, lớp được xem như một điều kiện có tính tiên quyết, nhằm quán triệt quan điểm chỉ đạo trong Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế: "Chuyển mạnh quá
trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực vàphẩm chất người học"
Như vậy với người giáo viên nói chung và giáo viên hóa học nói riêng vấn
đề đổi mới phương pháp dạy học yêu cầu mỗi giáo viên từ việc hiểu rõ tinh thầnđổi mới thì cần nghiên cứu sâu về các phương pháp dạy học tích cực bởi PPDH tíchcực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học,nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tậptrung vào phát huy tính tích cực của người dạy
Trong những năm gần đây, việc đổi mới phương pháp đang được triển khairộng rãi, nhiều giáo viên viết những sáng kiến hay tham luận về những phươngpháp này, nhưng học sinh và điều kiện mỗi trường khác nhau nên việc áp dụng cácphương pháp theo tôi hiểu cần phải linh động Khi dạy ở trường THCS Thị TrấnBình Liêu tôi luôn đặt ra các câu hỏi, có rất nhiều phương pháo dạy học vậy lựachọn phương pháp này trong bài học nhử thế nào thì phù hợp? với những phươngpháp dạy học tích cực thì áp dụng vào tổ chức lớp học như thế nào? làm sao có thể
Trang 2giúp học sinh hoạt động tích cực trong cả tiết học và chiếm lĩnh kiến thức một cáchhiệu quả? Làm sao tiết học được đúng nghĩa là lấy học sinh làm trung tâm? Chính
vì vậy tôi đã chọn một vài phương pháp để đầu tư tìm hiểu kĩ hơn, và trong đề tàinày tôi đã chọn phương pháp dạy học theo góc là một phương pháp mà theo tôithấy áp dụng rất hiệu quả trong môn hóa học để phát huy được các năng lực của
học sinh Trong đề tài “Kinh nghiệm áp dụng phương pháp dạy học theo góc ở trường THCS Thị trấn Bình Liêu” này tôi đưa ra đã áp dụng dạy học sinh từ năm 2015-2016, có thể nói đây là phương pháp dạy học tích cực rèn luyện cho các em
khả năng làm việc nhóm, nâng cao hứng thú tìm hiểu môn học này cho học sinh.Qua đề tài này, tôi mong muốn giúp giáo viên chủ động hơn khi tiến hành giảngdạy một số bài Gây hứng thú học tập cao cho học sinh trong học tập môn Hoá học
để làm sao môn hóa học sẽ không phải môn học khó và khô khan
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận dạy học, lý thuyết về các phương pháp và kỹthuật dạy học tích cực, phương pháp dạy học theo góc kết hợp việc hỗ trợ một số kĩthật dạy học, từ đó áp dụng phù hợp với đặc điểm học sinh của trường, xây dựnggiáo án, rút kinh nghiệm để linh hoạt phương pháp với các đối tượng học sinh khácnhau, giúp cho học sinh chủ động hơn trong lĩnh hội kiến thức Tạo cho học sinhlòng yêu thích bộ môn
3 Thời gian địa điểm
Năm học 2017 – 2018; tại trường THCS Thị Trấn – Bình Liêu – Quảng Ninh
Trang 31.1 Khái quát chung về dạy học tích cực.
Phương pháp dạy học tích cực (PPDH tích cực) là một thuật ngữ rút gọn, đượcdùng ở nhiều nước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học
"Tích cực" trong PPDH - tích cực được dùng với nghĩa là hoạt động, chủ động, trái nghĩa với không hoạt động, thụ động chứ không dùng theo nghĩa trái với
tiêu cực
PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhậnthức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứkhông phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạyhọc theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy theophương pháp thụ động
Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Cách dạy chỉ đạo cách học,nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy của thầy.Chẳng hạn, có trường hợp học sinh đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưng giáoviên chưa đáp ứng được, hoặc có trường hợp giáo viên hăng hái áp dụng PPDH tíchcực nhưng không thành công vì học sinh chưa thích ứng, vẫn quen với lối học tậpthụ động Vì vậy, giáo viên phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dần xâydựng cho học sinh phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lêncao Trong đổi mới phương pháp dạy học phải có sự hợp tác cả của thầy và trò, sựphối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công Nhưvậy, việc dùng thuật ngữ "Dạy và học tích cực" để phân biệt với "Dạy và học thụđộng"
Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cực:
- Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh
- Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
- Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác
- Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò
Một nghiên cứu đã chỉ ra hiệu quả ghi nhớ kiến thức của học sinh trong dạyhọc tích cực theo kết quat mô tả trong tháp hiệu quả học tập
Một số mô hình tháp học tập: sự tập trung và nhớ của người học tăng lên theocác hoạt động đa dạng
Trang 4Như vậy nếu quá trình tiếp thu kiến thức của HS thụ động thì kết quả ghi nhớrất nhỏ Việc thảo luận nhóm, được làm thực hành và đặc biệt khi hướng dẫn vàtruyền đạt cho bạn khác thì hiệu quả thu nhận và nhớ kiến thức rất lớn.
1.2 Dạy học theo góc
Học theo góc còn được gọi là “ trạm học tập” hay “ trung tâm học tập” là mộtphương pháp dạy học theo đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vịtrí cụ thể trong không gian lớp học nhưng cùng hướng tới chiếm lĩnh một nội dunghọc tập theo các phong cách học khác nhau
Mục đích là để học sinh được thực hành, khám phá và trải nghiệm qua mỗihoạt động Dạy học theo góc đa dạng về nội dung và hình thức hoạt động Dạy họctheo góc kích thích HS tích cực học thông qua hoạt động Là một môi trường họctập với cấu trúc được xác định cụ thể
Ví dụ: 4 góc cùng thực hiện một nội dung và mục tiêu học tập nhưng theo cácphong cách học khác nhau và sử dụng các phương tiện/đồ dùng học tập khác nhau
(1) Tài liệu tập huấn Dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
Làm thí nghiệm (Trải nghiệm)
Xem băng (Quan sát)
Áp dụng(Áp dụng)
Đọc tài liệu(Phân tích)
Trang 5Như vậy nói đến học theo góc, người giáo viên cần tạo ra môi trường học tậpvới cấu trúc được xác định cụ thể, có tính khuyến khích, hỗ trợ và thúc đẩy học sinhtích cực thông qua hoạt động, sự khác nhau đáng kể về nội dung và bản chất của cáchoạt động nhằm mục đích để học sinh được thực hành, khám phá và trải nghiệm Quátrình học được chia thành các khu vực/góc theo cách phân chia nhiệm vụ và tư liệu họctập
Phương pháp dạy học theo góc: mỗi lớp học được chia ra thành các góc nhỏ
Ở mỗi góc nhỏ người học có thể lần lượt tìm hiểu nội dung kiến thức từng phần củabài học Người học phải trải qua các góc để có cái nhìn tổng thể về nội dung củabài học Nếu có vướng mắc trong quá trình tìm hiểu nội dung bài học thì học sinh
có thể yêu cầu giáo viên giúp đỡ và hướng dẫn
Tại mỗi góc, học sinh cần: Đọc hiểu được nhiệm vụ đặt ra, thực hiện nhiệm vụđặt ra, thảo luận nhóm để có kết quả chung của nhóm, trình bày kết quả của nhómtrên bảng nhóm, giấy A0, A3, A4
Các tư liệu và nhiệm vụ học tập ở mỗi góc, giúp học sinh khám phá xây dựngkiến thức và hình thành kỹ năng theo các cách tiếp cận khác nhau Ví dụ để họcbằng cách trải nghiệm thì ở góc trải nghiệm cần có nhiệm vụ cụ thể, các thiết bị thínghiệm hóa học, hóa chất, dụng cụ, phiếu học tập …
Người học có thể độc lập lựa chọn cách thức học tập riêng trong nhiệm vụ chung
Các hoạt động của người học có tính đa dạng cao về nội dung và bản chất.
2 Cơ sở thực tiễn
Đề tài đã đi sâu vào khía cạnh thực tế, làm rõ, phân tích thực trạng, cùngnhững thuận lợi và khó khăn trong quá trình tổ chức của phương pháp dạy học theogóc Qua đó tìm ra những giải pháp thiết thực nhằm nâng cao hiệu quả của hoạtđộng
Áp dụng đổi mới phương pháp dạy học, kết hợp sử dụng phương pháp dạyhọc theo góc đã phát huy khả năng tư duy logic và tự học sáng tạo trong dạy họchóa học Với thời lượng 1 tiết học, giáo viên chia lớp học thành các góc, học sinhđược tự do phát huy năng lực, sở thích cá nhân trong việc tìm hiểu, nghiêncứu,khám phá nội dung bài học theo từng góc Mỗi góc có tài liệu, hướng dẫn
Và nhiệm vụ cụ thể, nhằm phát huy những khả năng riêng biệt, giúp hìnhthành nhiều lối tư duy, phát hiện và giải quyết vấn đề
Góc trải nghiệm, giúp học sinh trải nghiệm từ thực tế thí nghiệm phát hiện vàvấn đề, phân tích sự khác nhau từ hiện tượng từ đó phát triển nội dung kiến thứcGóc quan sát: giúp học sinh phát huy khả năng quan sát, từ các hình ảnh,video thí nghiệm, học sinh phát hiện và rút ra vấn đề, tìm kiếm kiến thức mới
Trang 6Góc phân tích: giúp học sinh phát huy tư duy logic, từ kiến thức kĩ năng đã
có, kết hợp sách vở, tài liệu sẵn có, dự đoán, phân tích các đặc điểm, tính chất củachất, sau đó kiểm chứng kiến thức tại các góc tiếp theo
Góc áp dụng: nâng cao khả năng đọc hiểu và vận dụng kiến thức mới vào giảiquyết các vấn đề cụ thể, áp dụng vào giải quyết các yêu cầu, bài tập cụ thể
II Nội dung nghiên cứu
Mức độ ham thích của HS đối với hoạt động ngoại khóa hóa học (điều tra thông qua phiếu điều tra)
Nguyên nhân của thực trạng trên:
- Do Hóa học là môn học thực nghiệm, cần dạy gắn liền với thí nghiệm thựchành, khi học sinh không thực sự được trải nghiệm sẽ thấy kiến thức hàn lâm, khóhiểu
Trang 7- Hoạt động đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS chưa mang lại kếtquả cao Truyền thụ tri thức một chiều vẫn là chủ đạo.
- Số giáo viên thường xuyên chủ động phối hợp áp dụng các phương phápdạy học phát huy tính tích cực chưa nhiều
- Dạy học vẫn nặng về truyền thụ kiến thức lý thuyết Việc rèn kỹ năngsống, kỹ năng giải quyết các tính huống thực tiễn cho học sinh chưa được quantâm
- Việc ứng dụng công nghệ thông tin, các phương tiện dạy học chưa đượcrộng rãi
- Hoạt động kiểm tra đánh giá chưa được khách quan, chính xác
- Giáo viên dạy còn mang nặng quan điểm thi gì, học đó
- Lý luận về các phương pháp dạy học tích cực chưa được nghiên cứu sâu,nên áp dụng còn chưa đạt hiệu quả
- Chỉ chú trọng đến đánh giá cuối kì, chưa chú trọng dến đánh giá thườngxuyên và kỹ năng vận dụng vào thực tiễn của học sinh
2 Các giải pháp
2.1.Quy trình thực hiện học theo góc
Giai đoạn 1: Chuẩn bị
Theo tôi bước chuẩn bị rất quan trọng, nó là khâu để giáo viên hình thành cáchthức tổ chức tiết học, cách xử lí các tình huống xảy ra Trong giai đoạn này giáoviên chuẩn bị theo các bước sau:
Bước 1 Xem xét các yếu tố cần thiết để học theo góc đạt hiệu quả
- Lựa chọn nội dung bài học phù hợp : Không phải bài học nào cũng có thể
tổ chức cho HS học theo góc có hiệu quả Tùy theo môn học, dạng bài học, GV cầncân nhắc xác định những nội dung học tập sao cho việc áp dụng dạy học theo góc
có hiệu quả hơn so với việc sử dụng phương pháp dạy học khác Trong quá trìnhdạy trường THCS Thị trấn Bình Liêu tôi thấy có thể áp dụng trong những bài cócác mục kiến thức độc lập nhau, không liên quan đến nhau, và thời lượng nghiêncứu các mục ngang nhau, trong bài có các hoạt động trải nghiệm khác nhau thìcàng gây hứng thú cho học sinh
- Thời gian học tập : Việc học theo góc không chỉ tính đến thời gian học sinh
thực hiện nhiệm vụ học tập mà GV cần tính đến thời gian GV hướng dẫn giớithiệu, thời gian HS lựa chọn góc xuất phát, thời gian HS luân chuyển góc,…vìphương pháp này cần nhiều thời gian, thường các tôi dạy hay bị thiếu thời gian,trong 45 phút bị khống chế thời gian như vậy giáo viên và học sinh hơi bị gò bó,chính vì vậy giáo viên cần căn chỉnh thời gian tính toán làm sao hợp lí, ví dụ như
Trang 8tôi thường giảm bớt các nội dung trong một góc, tránh quá 7 phút sẽ không đủ chocác hoạt động sau này.
- Không gian lớp học : Nếu không gian lớp học quá nhỏ sẽ khó có thể bố trí
các góc/khu vực học tập riêng biệt Tuy nhiên ở trương Thị trấn Bình Liêu thìkhông gian lớp cũng không rộng, chính vì vậy giáo viên nên tận dụng không gianxung quanh lớp học, tường để dán bảng nhóm, dụng cụ học sinh không liên quantới bài học yêu cầu để gọn gàng
- Sĩ số : Nếu số lượng học sinh quá đông thì GV sẽ gặp nhiều khó khăn trong
việc tổ chức và quản lý các hoạt động học tập của HS ở mỗi góc
- Ý thức và khả năng học độc lập của học sinh : Mức độ tự định hướng và
mức độ học độc lập của học sinh như thế nào chỉ có thể trả lời một cách thỏa đángkhi tổ chức cho HS học theo góc Khả năng tự định hướng, tính tự giác của họcsinh càng cao thì việc tổ chức lớp học theo góc càng thuận tiện Chính vì vậy để tất
cả học sinh cùng hoạt động, mỗi học sinh trong nhóm phải cùng giúp đỡ nhau thìgiáo viên nên ra bài kiểm tra sau mỗi tiết, điểm của các thành viên sẽ liên quan đếnnhau, như vậy các em sẽ có nghĩa vụ làm sao cho các bạn trong nhóm hiểu
Bước 2 Xác đinh nhiệm vụ và hoạt động cụ thể cho từng góc
- Đặt tên góc sao cho thể hiện rõ đặc thù của hoạt động học tập ở mỗi góc vàhấp dẫn với HS Có thể tạo màu sắc cho mỗi góc cũng có tác dụng tác động đếntinh thần học của học sinh, vì Các nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, màu sắc môitrường ảnh hưởng rất lớn đến nhận thức Ví dụ như: màu xanh dương giúp ta cảmthấy bình tĩnh hơn, màu vàng kích thích sự sáng tạo, màu đỏ tạo cảm giác hưngphần, màu xanh lá sẽ giảm căng thẳng và dịu mắt, màu trắng sẽ giúp không giancủa bạn có cảm giác rộng hơn Từng màu sắc sẽ có những tác động riêng biệt, do
đó chúng ta có thể vận dụng và phối hợp chúng với nhau để tạo ra những khônggian phù hợp cho từng công việc cụ thể, giúp ta đạt được năng suất làm việc caonhất
- Thiết kế nhiệm vụ ở mỗi góc, quy định thời gian tối đa cho hoạt động ở mỗigóc và các cách hướng dẫn để học sinh chọn góc, luân chuyển góc cho hiệu quả(nếu bài học yêu cầu học sinh học theo hệ thống quay vòng các góc) Nhiệm vụmỗi góc cần phù hợp với tên của góc, nhiệm vụ nên ghi vào phiếu học tập của cácnhóm, cách di chuyển cũng nên ghi rõ trong mỗi nhóm để tránh học sinh di chuyểnlộn xộn
- Biên soạn phiếu học tập, văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ, bản hướngdẫn tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng, đáp án, phiếu hỗ trợ học tập ở các mức độkhác nhau (nếu cần),…
Ví dụ : Văn bản hướng dẫn cần đề cập đến các việc sau :
+ Những nhiệm vụ HS phải làm và nhiệm vụ HS có thể làm
Trang 9+ Ai sẽ chữa bài tập.
+ Có thể tìm tài liệu cần thiết ở đâu
+ HS làm bài tập cá nhân hay theo nhóm
+ Sản phẩm HS cần có sau hoạt động tại góc này
+
- Xác định và chuẩn bị những thiết bị, đồ dùng, phương tiện cần thiết cho HShoạt động
Giai đoạn 2 Tổ chức cho HS học theo góc
Bước 1 Sắp xếp không gian lớp học
- Bố trí góc/khu vực học tập phù hợp với nhiệm vụ, hoạt động học tập và phùhợp với không gian lớp học Việc này cần tiến hành trước khi có tiết học
- Đảm bảo có đủ tài liệu phương tiện, đồ dùng học tập cần thiết ở mỗi góc
- Lưu ý đến lưu tuyến di chuyển giữa các góc
Bước 2 Giới thiệu bài học/nội dung học tập và các góc học tập
- Giới thiệu tên bài học/nội dung học tập; Tên và vị trí các góc
- Nêu sơ lược nhiệm vụ mỗi góc, thời gian tối đa thực hiện nhiệm vụ tại cácgóc
- Dành thời gian cho HS chọn góc xuất phát , GV có thể điều chỉnh nếu có quánhiều HS cùng chọn một góc
- GV có thể giới thiệu sơ đồ luân chuyển các góc để tránh lộn xộn Khi HS đãquen với phương pháp học tập này, GV có thể cho HS lựa chọn thứ tự các góc (xem
sơ đồ dưới đây)
Bước 3 Tổ chức cho HS học tập tại các góc
Trang 10- HS có thể làm việc cá nhân, cặp hay nhóm nhỏ tại mỗi góc theo yêu cầu củahoạt động.
- GV cần theo dõi, phát hiện khó khăn của HS để hướng dẫn, hỗ trợ kịp thời
- Nhắc nhở thời gian để HS hoàn thành nhiệm vụ và chuẩn bị luân chuyểngóc
- Thêm góc học tập dành cho học sinh làm nhanh trước thời gian quy định đểtránh các em ngồi chơi, tạo luật cộng điểm khi tham gia góc phụ để tạo hứng thúcho học sinh
Bước 4 Tổ chức cho HS trao đổi và đánh giá kết quả học tập (nếu cần).
Thường tổ chức học sinh báo cáo kết quả, các đại diện nhận xét chéo
Một số điểm cần lưu ý
- Tổ chức: Có nhiều hình thức tổ chức cho HS học theo góc Ví dụ :
a Tổ chức góc theo phong cách học dựa vào chu trình học tập của Kobl:
b Tổ chức học theo góc dựa vào việc hình thành các kỹ năng môn
c Tổ chức học theo góc liên hệ chặt chẽ với học theo hợp đồng trong đó baogồm các góc “phải” thực hiện và góc “có thể” thực hiện
Đối với môn hóa học thường sử dụng 4 góc:
Trang 112.2 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học theo góc
a Ưu điểm
- HS được học sâu và hiệu quả bền vững : HS được tìm hiểu nội dung học tậptheo các phong cách khác nhau, theo các dạng hoạt động khác nhau, do đó, HS hiểusâu, kiến thức nhớ lâu
- Tăng cường sự tham gia, nâng cao hứng thú và cảm giác thoải mái của HS :
HS được chọn góc theo sở thích và tương đối chủ động, độc lập trong việc thựchiện các nhiệm vụ Do đó, các em cảm thấy hứng thú và thoải mái hơn
- Tạo được nhiều không gian cho thời điểm học tập mang tính tích cực : Cácnhiệm vụ và hình thức học tập thay đổi tại các góc tạo cho HS nhiều cơ hội khácnhau (khám phá, thực hành, áp dụng, sáng tạo, chơi, ) Điều này cũng giúp gâyhứng thú tích cực cho HS
- Tăng cường sự tương tác cá nhân giữa GV và HS, HS và HS; GV luôn theodõi trợ giúp, hướng dẫn khi HS yêu cầu Điều đó tạo ra sự tương tác cao giữa GV
và HS, đặc biệt là HS TB, yếu Ngoài ra HS được tạo điều kiện để hỗ trợ, hợp tácvới nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ học tập
- Đáp ứng được sự khác biệt của HS về sở thích, phong cách, trình độ và nhịp
độ :
b Hạn chế
- Học theo góc đòi hỏi không gian lớp học rộng với số lượng HS vừa phải
Trang 12- Cần nhiều thời gian cho hoạt động học tập.
- Không phải bài học/nội dung nào cũng áp dụng được phương pháp học theogóc
- Đòi hỏi giáo viên phải có kinh nghiệm trong việc tổ chức, quản lý và giámsát hoạt động học tập cũng như đánh giá được kết quả học tập của HS
2.3 Yêu cầu tổ chức dạy học theo góc
Nội dung phù hợp: Lựa chọn nội dung bảo đảm cho HS khám phá theo phong
cách học và cách thức hoạt động khác nhau
Không gian lớp học: Phòng học đủ diện tích để bố trí HS học theo góc.
Thiết bị dạy học và tư liệu: Chuẩn bị đầy đủ các thiết bị tư liệu để cho HS hoạt
động chiếm lĩnh kiến thức và kĩ năng theo các phong cách học
Năng lực GV: GV có năng lực về chuyên môn, năng lực tổ chức dạy học tích
cực và kĩ năng thiết kế tổ chức dạy học theo góc
Năng lực HS: HS có khả năng làm việc tích cực, chủ động độc lập và sáng tạo
theo cá nhân và hợp tác
Cần tổ chức ít nhất là 3 góc với 3 phong cách học và HS cần luân chuyển qua cả
3 góc, HS được chia sẻ kết quả, được góp ý và hoàn thiện
Số lượng HS trong một lớp vừa phải, khoảng từ 25 – 30 HS thì mới thuận tiệncho việc di chuyển các góc
Với các bài dạy tiến hành làm thí nghiệm được thì tiến hành góc trải nghiệm nếukhông thì cho học sinh quan sát các clip thí nghiệm thông qua góc quan sát
Qua quá trình tiến hành thực nghiệm một số tiết dạy theo góc, tôi thấy rằng : Thờilượng 45’ với chương trình hóa học THCS thì chỉ nên cho học sinh trải qua 2 góc làphân tích và trải nghiệm hoặc quan sát thì mới đủ thời gian Còn góc áp dụng thì cho tất
cả học sinh làm cuối giờ coi là một cách kiểm tra sự hiểu bài
2.4 Một số kĩ thuật dạy học tích cực hỗ trợ dạy học theo góc
2.4.1 Kĩ thuật khăn phủ bàn
Kĩ thuật khăn phủ bàn là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp táckết hợp giữa hoạt động cá nhân và nhóm Nó hỗ trợ rất tốt cho phương pháp dạyhọc theo góc, cụ thế :
- Giúp HS học được cách tiếp cận với nhiều giải pháp và chiến lược khác nhau
Trang 13- Rèn kĩ năng suy nghĩ, quyết định và giải quyết vấn đề.
- Nâng cao mối quan hệ giữa HS – HS Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, họccách chia sẻ kinh nghiệm và tôn trọng lẫn nhau
Cách tiến hành:
Chia HS làm các nhóm và phát cho mỗi nhóm một tờ giấy A0
Trên giấy A0 chia làm các phần, phần chính giữa và các phần xung quanh Phầnxung quanh được chia theo số thành viên của nhóm Trong trường hợp nhóm quá đôngthì có thể ghi ý kiến cá nhân vào giấy A4, sau đó đính ý kiến lên giấy A0
Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút, tập trung suy nghĩ trả lờicâu hỏi/ nhiệm vụ theo cách hiểu của bản thân và viết vào phần giấy của mình
Trên cơ sở ý kiến của mỗi cá nhân, HS trong nhóm thảo luận, thống nhất vàviết/ đính vào phần chính giữa của tờ giấy A0 “khăn phủ bàn”
Tóm lại, đây là một kĩ thuật dạy học đơn giản, dễ thực hiện nhưng để giờ học đạthiệu quả cao thì đòi hỏi có sự tham gia của tất cả các thành viên trong nhóm, só sựphối hợp nhịp nhàng trong hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm, hơn nữa dùngphương pháp này sẽ tốn thời gian hơn thảo luận nhóm thông thường Nên vì vậy ápdụng kĩ thuật này cần cho những tiết có thời lượng bài dạy 2 tiết trở lên
2.4.2 Kĩ thuật lược đồ tư duy
Bản đồ tư duy của Tony Buzan - chuyên gia và tác giả hàng đầu về não và phươngpháp học tập, là một công cụ hỗ trợ tư duy hiện đại, một kỹ năng sử dụng bộ não rấtmới mẻ Đó là một kỹ thuật hình hoạ, một dạng sơ đồ, kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh,đường nét , màu sắc tương thích với cấu trúc, hoạt động và chức năng của bộ não
Cách thiết lập lược đồ tư duy
- Ở vị trí trung tâm lược đồ là một hình ảnh hay một từ khóa thể hiện một ýtưởng hay khái niệm/ chủ đề/ nội dung chính
- Từ trung tâm sẽ được phát triển nối với các hình ảnh hay từ khóa/ tiểu chủ đềcấp 1 liên quan bằng các nhánh chính (thường tô đậm nét)
Trang 14- Từ các nhánh chính tiếp tục phát triển phân nhánh đến các hình ảnh hay từkhóa/ tiểu chủ đề cấp 2 có liên quan đến nhánh chính.
- Cứ thế, sự phân nhánh cứ tiếp tục các khái niệm/ nội dung/ vấn đề liên quan luônđược nối kết với nhau Chính sự liên kết này sẽ tao ra một “bức tranh tổng thể” mô tả vềkhái niệm/ nội dung/ chủ đề trung tâm một cách đầy đủ, rõ ràng
Hiệu quả của việc sử dụng lược đồ tư duy trong dạy học
Phát triển tư duy logic và khả năng phân tích tổng hợp cho HS, giúp các em hiểubài – nhớ lâu thay cho việc học thuộc lòng
Phù hợp với tâm lí HS, thiết lập đơn giản, HS dễ hiểu bài và ghi nhớ dướidạng lược đồ, quá trình tư duy sử dụng các phần khác nhau của bộ não có sự kếthợp giữa ngôn ngữ, hình ảnh, khung cảnh, màu sắc, âm thanh, giai điệu… nhằmkích thích tư duy và tính sang tạo, tính tự học ở học sinh
GV hệ thống được kiến thức trọng tâm của bài học, thiết kế các hoạt động dạyhọc trên lớp một cách hợp lí và trực quan
Khi sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học có những ưu điểm:
2.5 Giáo án minh họa
Hóa học 9- Bài: “NHÔM”
2.5.1 Mục tiêu:
Kiến thức: HS nêu được
- Tính chất vật lý của kim loại nhôm là: nhẹ, dẻo, dẫn điện, dẫn nhiệt tốt
- Tính chất hoá học của nhômg: gồm những tính chất hoá học của KL nóichung và tính chất riêng của nhôm là tác dụng với dung dịch kiềm mạnh ( KLlưỡng tính)
Kỹ năng: