CHUYÊN ĐỀ: VŨ TRỤ. HỆ QUẢ CÁC CHUYỂN ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT

1. Nội dung trong chương trình hiện hành Nội dung chuyên đề nằm hoàn toàn trong “Chương II. Vũ Trụ. Hệ quả các chuyển động của Trái Đất” Địa lí 10. 2. Lí do xây dựng chuyên đề. Ôn thi THPT Quốc Gia: Nội dung chuyên đề nằm trong phạm vi kiến thức thi THPT Quốc Gia. Năm 2019, nội dung đề thi THPT Quốc Gia sẽ bao gồm cả kiến thức lớp 10, lớp 11 và lớp 12. Ôn thi HSG: Nội dung chuyên đề phục vụ cho đối tượng học sinh thi HSG lớp 10, lớp 11 và cả lớp 12.

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ………

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ………

*********&**********

BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ

VŨ TRỤ HỆ QUẢ CÁC CHUYỂN ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT

Năm học 2018 – 2019

Trang 2

CHUYÊN ĐỀ: VŨ TRỤ HỆ QUẢ CÁC CHUYỂN ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT

I TÊN CHUYÊN ĐỀ

Vũ Trụ Hệ quả các chuyển động của Trái Đất

II CƠ SỞ XÂY DỰNG CHUYÊN ĐỀ

1 Nội dung trong chương trình hiện hành

- Nội dung chuyên đề nằm hoàn toàn trong “Chương II Vũ Trụ Hệ quả các chuyển độngcủa Trái Đất” - Địa lí 10

2 Lí do xây dựng chuyên đề.

- Ôn thi THPT Quốc Gia: Nội dung chuyên đề nằm trong phạm vi kiến thức thi THPT Quốc Gia Năm 2019, nội dung đề thi THPT Quốc Gia sẽ bao gồm cả kiến thức lớp 10, lớp 11 và lớp 12

- Ôn thi HSG: Nội dung chuyên đề phục vụ cho đối tượng học sinh thi HSG lớp 10, lớp

11 và cả lớp 12

III NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ

1 Nội dung 1:Vũ Trụ Hệ Mặt Trời và Trái Đất.

- Vũ Trụ

- Hệ Mặt Trời trong Vũ Trụ

- Trái Đất trong HệMặt Trời

2 Nội dung 2:Hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất.

- Sự luôn phiên ngày đêm trên Trái Đất

- Giờ trên Trái Đất và đường chuyển ngày quốc tế

- Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể

3 Nội dung 3:Hệ quả chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái Đất.

- Chuyển động biểu kiến hàng năm của Mặt Trời

- Các mùa trong năm

- Ngày đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ

IV TỔ CHỨC DẠY HỌC CHUYÊN ĐỀ

1 Mục tiêu

- Kiến thức:

+ Nhận thức được Vũ Trụ là vô cùng rộng lớn Hệ Mặt Trời trong đó có Trái Đấtchỉ là một bộ phận nhỏ bé trong Vũ Trụ

+ Hiểu khái quát về Hệ Mặt Trời, Trái Đất trong Hệ Mặt Trời

+ Trình bày và giải thích được các hệ quả chuyển động tự quay quanh trục củaTrái Đất Vận dụng được hệ quả của chuyển động này trong thực tế

+ Biết các khái niệm: “chuyển động biểu kiến”, “Mặt Trời lên thiên đỉnh”

Trang 3

+ Trình bày và giải thích được các hệ quả chuyển động quay quanh Mặt Trời củaTrái Đất Vận dụng được hệ quả của chuyển động này trong thực tế.

- Định hướng các năng lực được hình thành:

+ Năng lực chung: Giải quyết vấn đề; năng lực hợp tác; giao tiếp; năng lực ứng

dụng CNTT

+ Năng lực chuyên biệt thuộc bộ môn Địa lí: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnhthổ; sử dụng tranh ảnh; sử dụng quả địa cầu, sử dụng bản đồ, tính toán

2 Phương pháp và kĩ thuật dạy học

- Phương pháp dạy học: thảo luận nhóm, sử dụng phương tiện dạy học trực quan, đàm thoại, tình huống, động não, giảng giải, thuyết trình

- Kĩ thuật dạy học: Các mảnh ghép, khăn trải bàn

3 Chuẩn bị của giáo viên và học sinh

- Chuẩn bị của giáo viên:

+ Kế hoạch dạy học, bài giảng trên Powerpoin

+ Các phiếu học tập sử dụng trong chuyên đề

+ Quả địa cầu

+ Hình ảnh về các thiên thể trong vũ trụ

+ Video về Hệ Mặt Trời và Trái Đất

+ Máy chiếu và các phương tiện khác

- Chuẩn bị của học sinh:

+ Bút chỉ, tẩy, bút chì màu, bút sáp màu, sách, vở, nháp

+ Thực hiện các nhiệm vụ đã được phân công và chuẩn bị báo cáo

2

Trang 4

4 Thiết kế các hoạt động học tập

* Ổn định lớp

* Các hoạt động học tập

Hoạt động khởi động

1 GV cho HS trả lời một số câu hỏi sau:

Câu 1: Chọn đáp án đúng trong những phương án trả lời

Các tính chất chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất

A Thời gian tự quay khoảng 24 giờ

B Chiều quay từ Tây sang Đông

C Chiều quay từ Đông sang Tây

D Trục Trái Đất nghiêng 66033’ so với mặt phẳng quỹ đạo

E Trục Trái Đất không nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo

Câu 2 Chọn đáp án đúng trong những phương án trả lời.

Các tính chất chuyển động xung quang Mặt Trời của Trái Đất

A Thời gian quay hết 365 ngày và 6 giờ

B Thời gian quay hết 365 ngày

C Chiều quay từ Tây sang Đông

D Chiều quay từ Đông sang Tây

E Trục Trái Đất luôn đổi phương khi quay

F Trục Trái Đất không đổi phương khi quay

Câu 3: Đoạn thông tin sau nói về hệ quả nào của chuyển động quay quanh Mặt Trời của Trái Đất?

“Đêm trắng là hiện tượng thiên nhiên kì thú diễn ra ở những xứ ôn đới, như Xanh tec-bua, Mat-xcơ-va (Nga), Hen-xin-ki (Phần Lan), Stốc-hôm (Thụy Điển)…Đó là hệ quả bắt nguồn từ “sự uốn éo” theo chu kì của Trái Đất so với Mặt Trời Ở Việt Nam khái niệm ngày và đêm khá rõ ràng, ví dụ hoàng hôn chẳng hạn, là lúc Mặt Trời đã khuất dạng, để lại vầng sáng yếu ớt cuối chân trời vào lúc 18 giờ, khoảng 30 phút sau thì tối thui Thế nhưng sự chênh lệch sáng tối ấy không đáng kể Ở Mat-xcơ-va lại là một câu chuyện hoàn toàn khác”.

Pê-Đáp án:Ngày đêm dài ngắn theo mùa

2 Giáo viên cho HS biết mục tiêu của chuyên đề và nêu sự khác nhau giữa mục tiêu của những nội dung này ở lớp 10 và lớp 6 (Từ xa xưa con người đã quan tâm tới Vũ Trụ, cácngôi sao và Trái Đất trong Vũ Trụ Hôm nay chúng ta chuyển sang một chuyên đề mới, tìm hiểu về Vũ Trụ, Trái Đất vàMặt Trời, những hệ quả các chuyển động của Trái Đất tự quay quanh trục và quay xung quanh Mặt Trời) (3 tiết)

Trang 5

TIẾT 1 - BÀI 5: VŨ TRỤ, HỆ MẶT TRỜI VÀ TRÁI ĐẤT HỆ QUẢ CHUYỂN

ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC CỦA TRÁI ĐẤT

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Nhận thức được Vũ Trụ là vô cùng rộng lớn Hệ Mặt Trời trong đó có Trái Đấtchỉ là một bộ phận nhỏ bé trong Vũ Trụ

- Hiểu khái quát về Hệ Mặt Trời, Trái Đất trong Hệ Mặt Trời

- Trình bày và giải thích được hiện tượng: Sự luân phiên ngày - đêm

4 Định hướng các năng lực được hình thành

- Năng lực chung: Năng lực giải quyết vấn đề; năng lực hợp tác; năng lực ứngdụng CNTT

- Năng lực chuyên biệt thuộc bộ môn Địa lí: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnhthổ; sử dụng tranh ảnh; sử dụng quả địa cầu

II CHUẨN BỊCỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

1 Đối với giáo viên

- Quả địa cầu

- Hình ảnh về các thiên thể trong vũ trụ

- Video về Hệ Mặt Trời và Trái Đất

- Máy chiếu và các phương tiện khác

2 Đối với học sinh

Thực hiện các nhiệm vụ đã được phân công và chuẩn bị báo cáo

III HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

Trang 6

b) HS quan sát và giành quyền trả lời bằng cách giơ tay Ai nhanh hơn được trảlời.

d) GV sử dụng nội dung HS trả lời để tạo ra tình huống có vấn đề và dắt dẫn vàonội dung bài học

Ớ lớp 6 các em đã biết được Trái Đất là một hành tinh trong Hệ Mặt Trời Vậy HệMặt Trời của chúng ta có phải là duy nhất trong khoảng không gian vô tận? Ở bài họcnày các em sẽ tìm hiểu xem khoảng không gian vô tận đó chứa đựng những gì? Hệ MặtTrời là gì? Trái Đất có vị trí thế nào trong Hệ Mặt Trời và Trái Đất có những chuyểnđộng chủ yếu nào?

Hoạt động 2 Tìm hiểu Vũ Trụ

1 Mục tiêu

- Kiến thức: Trình bày được khái niệm Vũ Trụ và Dải Ngân hà

- Kĩ năng: phân tích hình ảnh, vi deo về Vũ Trụ

1 Vũ Trụ

Trang 7

a) GV giao nhiệm vụ cho HS

Đọc nội dung SGK trang 18, phân tích hình ảnh

5.1 trả lời các câu hỏi sau:

- Vũ Trụ là gì?

- Những từ nào trong khái niệm vũ trụ cần quan

tâm nhất? Phân biệt thiên hà và Dải Ngân Hà?

Học sinh thực hiện theo nhóm, thời gian 5 phút

GV có thể giải thích và hướng dẫn thêm, nếu thấy

cần thiết

b) HS thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện cá nhân,

sau đó trao đổi nhóm và chuẩn bị báo cáo GV,

trao đổi với cả lớp về kết quả thực hiện

Trong quá trình thực hiện GV quan sát và điều

chỉnh nhiệm vụ học tập cho phù hợp với đối

tượng HS

c) GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả và thảo

luận chung cả lớp

- Bước 1: Gọi một nhóm đại diện báo cáo kết quả

thực hiện nhiệm vụ; các HS khác lắng nghe và bổ

sung, thảo luận thêm

- Bước 2: GV yêu cầu HS làm tiếp bài tập cá

nhân sau đây:

- Bước 3:GV yêu câu học sinh lấy ví dụ về ngôi

- Vũ Trụ là khoảng không gian vôtận chứa các thiên hà

- Thiên hà là một tập hợp nhiềungôi sao, hành tinh, vệ tinh, saochổi, bụi , khí và bức xạ điện từ

- Dải Ngân Hà là thiên hà có chứa

Hệ Mặt Trời

6

Trang 8

sao, hành tinh, vệ tinh có trong Dải Ngân Hà.

d) GV chốt kiến thức; nhận xét đánh giá kết quả

thực hiện của HS

- Đáp án: 1 – c, 2 – a, 3 – d

- Ví Dụ: Trong Dải Ngân Hà có Mặt Trời là một

ngôi sao; một số hành tinh như: Thủy tinh, Kim

tinh, Hỏa tinh, Trái Đất…; Mặt Trăng là vệ tinh

GV phát vấn gợi mở đối với HS:

- Chứng minh Vũ Trụ là khoảng không gian vô

tận

(Thám hiểm Vũ Trụ với vận tốc ánh sáng

300.000 km/s thì:

- 1 giây tới Mặt Trăng

- 5 giờ tới hành tinh xa nhất trong Hệ Mặt Trời

- 4 năm tới ngôi sao gần Trái Đất nhất

- 75000 năm đi hết Dải Ngân Hà, trên 2 triệu năm

tới thiên hà Tiên Nữ gần hệ Mặt Trời nhất, trên

10 tỉ năm mới tới thiên hà xa xăm)

Hoạt động 3: Tìm hiểu Hệ Mặt Trời, Trái Đất trong Hệ Mặt Trời

1 Mục tiêu

- Kiến thức:

+ Phân tích được các bộ phận của hệ Mặt Trời

+ Trình bày được vị trí của Trái Đất trong Hệ Mặt Trời

+ Giải thích được vì sao Trái Đất có thể tồn tại sự sống

- Kĩ năng: phân tích hình ảnh, vi deo về các hành tinh trong Hệ Mặt Trời

Nội dung 1 Tìm hiểu Hệ Mặt Trời.

2 Hệ Mặt Trời

- Nằm trong Dải Ngân Hà

Trang 9

Đọc nội dung SGK trang 19, Dựa vào hình vẽ 5.2 –

sgk trang 19 hãy xác định:

- Trình bày các bộ phận của Hệ Mặt Trời.

- Tên và vị trí của các hành tinh trong Hệ Mặt Trời

theo thứ tự từ trong ra ngoài.

- Hình dạng quỹ đạo và hướng chuyển động của các

hành tinh trong Hệ Mặt Trời.

Học sinh thực hiện cá nhân

b) HS thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện cá nhân để

hoàn thành bài tập và chuẩn bị báo cáo GV, trao đổi

với cả lớp về kết quả thực hiện

Trong quá trình thực hiện GV quan sát và điều chỉnh

nhiệm vụ học tập cho phù hợp với đối tượng HS

c) GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả và thảo luận

chung cả lớp Gọi một HS đại diện báo cáo kết quả

d) GV chốt kiến thức; nhận xét đánh giá kết quả thực

hiện của HS

(- Lực hấp dẫn giữa Mặt Trời và các hành tinh làm

cho các hành tinh chuyển động quanh Mặt Trời

- Quỹ đạo chuyển động của các hành tinh là hình elip

và đều chuyển động ngược chiều kim đồng hồ)

Nôi dung 2 Tìm hiểu Trái Đất trong Hệ Mặt Trời.

Quan sát video và bảng khoảng cách từ Mặt Trời đến

các hành tinh trong Hệ Mặt Trờitrả lời câu hỏi:

- Vì sao Trái Đất có thể tồn tại sự sống?

Tên hành tinh Khảng cách

từ hành tinh – Mặt Trời (triệu km)

Thời gian hoàn thành 1 vòng quay quanh Mặt Trời

- Mặt Trời ở trung tâm, cácthiên thể chuyển động xungquanh (đó là các hành tinh,tiểu hành tinh, vệ tinh, saochổi, thiên thạch) và các đámbụi khí

- Có 8 hành tinh quay quanhMặt Trời theo quỹ đạo hìnhelip và hướng chuyển động từTây sang Đông

3 Trái Đất trong Hệ Mặt Trời

- Trái Đất là hành tinh thứ 3theo thứ tự xa dần Mặt Trời,

- Khoảng cách từ Trái Đất đếnMặt Trời khoảng 149,6 triệu

km Phù hợp sự sồng tồn tại

và phát triển

- Trong Hệ Mặt Trời, TĐ là hành tinh duy nhất có sự sống

- Trái Đất tham gia vào 2chuyển động chính: chuyểnđộng tự quay quanh trục và

8

Trang 10

Hỏa tinh 227,9 686,98 ngày

Nguồn:http://www.thienvanvietnam.org

HS thực hiện cá nhân

b) HS thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện và chuẩn bị

báo cáo GV Cùng thời gian, GV gọi 02 HS lên bảng

ghi kết quả thực hiện trên bảng, các HS khác làm vào

vở ghi bài

c) GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả bằng cánh các

HS nhận xét và bổ sung kết quả của 02 HS ghi trên

bảng

d) GV nhận xét và chuẩn hóa kiến thức, khắc sâu

nguyên nhân

(Chính vị trí cùng kích thước, khối lượng đủ lớn và sự

chuyển động làm cho Trái Đất có sự sống)

- Điều gì sẽ xảy ra nếu Trái Đất ở quá gần hoặc quá xa

Mặt Trời?

- Trái Đất tham gia vào những chuyển động chính

nào?

* Chuyển động tự quay quanh trục:

- Trái đất chuyển động tự quay quanh trục theo hướng

từ Tây- Đông

- Thời gian chuyển động quay quanh trục là 24 h (1

ngày đêm)

- Khi chuyển động quay quanh trục mọi địa điểm trên

Trái đất đều thay đổi vị trí trừ 2 điểm đó là cực Bắc và

cực Nam

* Chuyển động xung quanh Mặt Trời.

- Trái Đất chuyển động quanh Mặt Trời trên quỹ đạo

hình elip theo hướng Tây sang Đông

- Thời gian để Trái Đất chuyển động một vòng quanh

Mặt Trời là 365 ngày 6 giờ (365 ngày 5 giờ 48 phút

chuyển động quay xung quanhMặt Trời

Trang 11

46 giây).

- Khi chuyển động quanh Mặt Trời, trục Trái Đất

không thay đổi độ nghiêng và hướng nghiêng (TĐ

luôn nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo 66º33´)

Hoạt động 4: Tìm hiểu hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất

Sự luân phiên ngày đêm

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung chính

Nội dung: Sự luân phiên ngày đêm.

a) GV giao nhiệm vụ cho HS: Quan sát vi deo, hãy hoàn

thiện sơ đồ sau:

https://www.youtube.com/watch?v=WveO_WJaxC8

PHIẾU HỌC TẬP THEO CẶP

- Nhiệm vụ: Quan sát video, kết hợp kiến thức đã

học để điền thông tin vào sơ đồ

1 Sự luân phiên ngày đêm

- Do TĐ hình cầu nên một nửa luôn được MT chiếu sáng gọi là ban ngày và một nửa không được chiếu sáng gọi là ban đêm

- Do TĐ tự quay quanh trục nên mọi nơi trên TĐđều lần lượt được chiếu sáng rồi chìm vào bóng tối gây nên hiện tượng luân phiên ngày đêm

10

Trang 12

b) HS thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện theo cặp, Trong

quá trình thực hiện nhiệm vụ trên lớp GV quan sát và

điều chỉnh nhiệm vụ học tập cho phù hợp với đối tượng

HS

c) GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả, các HS khác

lắng nghe và bổ sung, thảo luận thêm

d) GV chốt kiến thức; nhận xét đánh giá kết quả thực

hiện của HS Chú ý đánh giá quá trình để tạo ra sản

phẩm hoàn chỉnh

- Ý nghĩa của sự luân phiên ngày đêm?

(Hiện tượng luân phiên ngày đêm do chuyển động tự

quay quanh trục diễn ra chỉ trong 24 giờ (không quá dài)

dẫn đến có sự sống trên Trái Đất (có thể so sánh với các

hành tinh khác như Thủy tinh, Kim tinh, do thời gian

chuyển động xung quanh trục quá dài cùng với khí

quyển chủ yếu là CO2 nên dẫn đến hai hành tinh này

a) GV giao nhiệm vụ cho HS:

- Vẽ sơ đồ về các hành tinh trong Hệ Mặt Trời

- Trả lời các câu hỏi trắc nghiệm

b) HS thực hiện nhiệm vụ tại lớp Trường hợp hết thời gian GV hướng dẫn HS học

Trang 13

2 Nội dung: GV hướng dẫn HS tự đặt vấn đề để liên hệ hoặc vận dụng

Trường hợp HS không tìm được vấn đề để liên hệ hoặc vận dụng, GV có thể yêucầu HS chọn 1 trong hai nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu các hành tinh trong Hệ Mặt Trời

- Vì sao thấy hiện tượng Mặt Trời mọc ở đằng đông, lặn ở đằng tây

- Vì sao Trái Đất là hành tinh duy nhất trong Hệ Mặt Trời có sự sống? Biểu hiệncủa sự sống trên Trái Đất?

3 Đánh giá: GV khuyến khích, động viên các HS làm bài và nhận xét sản phẩm của HS.

IV PHỤ LỤC

- Nhiệm vụ: Quan sát video, đọc mục 1 trang 20 sgk, kết hợp kiến thức đã học để điền

thông tin vào sơ đồ

THÔNG TIN PHẢN HỒI

- Nhiệm vụ: Quan sát video, đọc mục 1 trang 20 sgk, kết hợp kiến thức đã học để điền

thông tin vào sơ đồ

Trang 14

Hệ quả

Hiện tượng ngày – đêm luân phiên

trên Trái Đất

TIẾT 2 – BÀI 5 VÀ BÀI 6 : VŨ TRỤ HỆ MẶT TRỜI VÀ TRÁI ĐẤT

HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG TỰ QUAY QUANH TRỤC CỦA TRÁI ĐẤT (tt)

HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG XUNG QUANH MẶT TRỜI CỦA TRÁI ĐẤT

- Xác định đường chuyển động biểu kiến của Mặt Trời trong một năm

3 Thái độ : Có ý thức tìm hiểu tự nhiên Nhận thức đúng đắn quy luật hình thành

và phát triển của các thiên thể

- Năng lực chuyên biệt môn Địa lí: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ; sửdụng tranh ảnh; sử dụng quả địa cầu

- Video về Trái Đất

Thực hiện các dự án đã được phân công và chuẩn bị báo cáo

Trang 15

b) HS thực hiện và ghi ra giấy nháp, chuẩn bị để báo cáo trước lớp

c) GV gọi 01 HS báo cáo, các HS khác trao đổi và bổ sung thêm

Hoạt động 2 Tìm hiểu hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất

Giờ trên Trái Đất và đường chuyển ngày quốc tế

1 Mục tiêu

- Kiến thức:

+ Phân biệt được khái niệm giờ địa phương, giờ khu vực

+ Trình bày được đặc điểm về giờ địa phương, giờ múi, giờ quốc tế (GMT),đường chuyển ngày quốc tế

Nội dung: Giờ trên Trái Đất và đường chuyển ngày

quốc tế.

* Bước 1:

- HS làm việc theo cặp: Đọc nội dung SGK trang 20,

phân tích hình ảnh 5.3 trả lời các câu hỏi sau:

- Phân biệt giờ địa phương và giờ khu vực.

- Giờ múi (giờ khu vực): Giờthống nhất cho 1 khu vực rộng

150 TĐ chia 24 múi giờ 23)

(0 Giờ quốc tế (giờ GMT) là giờ

ở múi số O

14

Trang 16

Mỗi giờ TráiĐất quay được

1 góc… 0

- HS đưa ra kết luận về nguyên nhân Trái Đất được

chia thành 24 múi giờ

* Bước 3:

- HS làm việc theo cặp để trả lời các câu hỏi dựa vào

việc quan sát hình 5.3 và thông tin trong mục 2 trang

20 – 21 sgk:

- Giờ trên trái đất được phân chia như thế nào?

- Ranh giới các múi giờ thực tế trên các châu lục có

trùng với các múi giờ theo lí thuyết không?

- Những quốc gia có giờ sớm hơn giờ GMT thường

nằm trên những châu lục nào?

- Những quốc gia có giờ muộn hơn giờ GMT thường

nằm trên những châu lục nào?

- Đường kinh tuyến đổi ngày là kinh tuyến nào?

- GV giải thích cho HS một số quy ước tính giờ trên

Trái Đất, đặc biệt chú ý cách tính giờ giữa các khu

vực giờ ở bên phải múi số 0 (bán cầu Đông) và bên

trái múi giờ số 0 (bán cầu Tây), quy ước đổi ngày

* Bước 4:

- HS làm bài tập theo cặp:

- Nhiệm vụ: Dựa vào những kiến thức đã tìm hiểu và

hình 5.3 trong SGK, điền thông tin vào những chỗ

trống trong các câu hỏi sau:

- Thời gian: 5 phút

1 Nếu ở Việt Nam đang là 12 giờ ngày 30/11/2018

thì ở thủ đô Pari của Pháp (múi giờ +1) lúc đó

là………giờ ngày………

thì ở thủ đô Tôkyô của Nhật Bản (múi giờ +9) lúc đó

là………giờ ngày………

- Đường chuyển ngày quốc tế

là kinh tuyến 1800 qua giữamúi giờ 12 ở TBD:

+ Nếu đi từ Tây sang Đôngqua kinh tuyến 180º thì lùi lạimột ngày lịch

+ Nếu đi từ Đông sang Tâyqua kinh tuyến 180º thì tăngthêm một ngày lịch

Trang 17

thì ở thủ đô Niu Đêli của Ấn Độ (múi giờ +5,5) lúc

đó là………giờ ngày………

thì ở thủ đô Oasintơn của Hoa Kì (múi giờ -5) lúc đó

là…………giờ ngày………

b) HS thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện theo cặp và

chuẩn bị báo cáo GV, trao đổi với cả lớp về kết quả

thực hiện Trong quá trình thực hiện GV quan sát và

điều chỉnh nhiệm vụ học tập cho phù hợp với đối

tượng HS

chung cả lớp Mỗi bước gọi một đại diện báo cáo kết

quả thực hiện nhiệm vụ; các HS khác lắng nghe và bổ

hiện của HS

thì ở thủ đô Pari của Pháp (múi giờ +1) lúc đó là6giờ

ngày30/11/2018.

thì ở thủ đô Tôkyô của Nhật Bản (múi giờ +9) lúc đó

là14 giờ ngày30/11/2018.

thì ở thủ đô Niu Đêli của Ấn Độ (múi giờ +5,5) lúc

đó là10giờ30 phút ngày30/11/2018.

thì ở thủ đô Oasintơn của Hoa Kì (múi giờ -5) lúc đó

là0giờ ngày30/11/2018.

- Vì sao giờ ở bán cầu Đông luôn sớm hơn giờ ở bán

cầu Tây?

Hoạt động 3 Tìm hiểu hệ quả chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất

Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể

1 Mục tiêu

16

Trang 18

- Kiến thức: Trình bày và giải thích được sự lệch hướng của các vật thể chuyểnđộng trên Trái Đất.

- Kĩ năng: phân tích hình ảnh về sự lệch hướng của các vật thể chuyển động

2 Phương thức

- Phương pháp nêu vấn đề; sử dụng tranh ảnh, vi deo

- Hình thức tổ chức: Cá nhân/Cặp/ Toàn lớp

3 Tổ chức hoạt động

Nội dung: Sự lệch hướng chuyển động của các vật

thể.

* Bước 1:

Đọc nội dung SGK trang 21, phân tích hình ảnh 5.4

trả lời các câu hỏi sau:

- Nhận xét hướng chuyển động của các vật thể ở hai

bán cầu

- Giải thích tại sao có sự lệch hướng đó?

Học sinh thực hiện theo Cặp, thời gian 2 phút

GV có thể giải thích và hướng dẫn thêm, nếu thấy

cần thiết

* Bước 2:

- HS làm việc cá nhân để hoàn thành bài tập sau:

BÀI TẬP CÁ NHÂN

- Nhiệm vụ: Quan sát hình ảnh về hướng chuyển

động của các loại gió hành tinh, hướng gió thổi chính

là do tác động của lực Côriôlit Hãy vẽ 4 chuyển

động ban đầu của các loại gió Mậu Dịch và Tây Ôn

Đới trên hình

- Thời gian: 1 phút

b) HS thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện theo cặp,

sau đó làm bài tập cá nhân và chuẩn bị báo cáo GV,

trao đổi với cả lớp về kết quả thực hiện

3 Sự lệch hướng chuyển động của các vật thể

- Khi trái đất tự quay quanhtrục theo hướng ngược chiềukim đồng hồ với vận tốc dàikhác nhau ở các vĩ độ Do vậy,các vật thể chuyển động trên bềmặt trái đất bị lệch hướng sovới hướng ban đầu Lực làmlệch hướng là lực Côriôlit

- Quy tắc:

+ Bán cầu Bắc: Vật chuyểnđộng lệch về hướng bên phải.+ Bán cầu Nam: Vật chuyểnđộng lệch về bên trái

- Tác động đến khối khí, dòngbiển, dòng sông, đường đạnbay, gió, …

Trang 19

Trong quá trình thực hiện GV quan sát và điều chỉnh

nhiệm vụ học tập cho phù hợp với đối tượng HS

chung cả lớp Gọi một nhóm đại diện báo cáo kết

quả thực hiện nhiệm vụ; các HS khác lắng nghe và

bổ sung, thảo luận thêm

hiện của HS

- Vì sao vật thể chuyển động ở Bắc Bán Cầu bị lệch

bên phải so với hướng ban đầu?

- Một dòng sông chảy theo hướng Bắc – Nam ở

BCB, cho biết bờ sông bên nào lở, bờ sông nào bồi?

(Bờ sông bên phải lở, bờ sông bên trái bồi)

Hoạt động 4: Tìm hiểu hệ quả chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái Đất

Chuyển động biểu kiến hằng năm của Mặt Trời.

1 Mục tiêu

- Kiến thức:

+ Biết các khái niệm: “chuyển động biểu kiến”, “Mặt Trời lên thiên đỉnh”.+ Trình bày được nguyên nhân và đặc điểm chuyển động biểu kiến của MặtTrời hằng năm giữa hai đường chí tuyến

- Rèn luyện kỹ năng nhận xét, phân tích vi deo, hình ảnh

18

Trang 20

- Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề; phân tích hình ảnh

- Hình thức cá nhân/cặp/Toàn lớp

Nội dung: chuyển động biểu kiến hàng năm của Mặt

Trời.

GV cho HS quan sát vi deo và hình 6.1

https://www.youtube.com/watch?v=Smd9i8cnXes

* Bước 1: HS đọc thông tin trong SGK, mục I – trang 22 để

làm rõ khái niệm “Mặt Trời lên thiên đỉnh” và “chuyển

A Chỉ diễn ra ở khu vực nội chí tuyến

B Diễn ra ở mọi địa điểm trên Trái Đất

C Chứng tỏ chuyển động tự quay quanh trục của Trái Đất

D Sự thay đổi vị trí của tia sáng vuông góc của Mặt Trời

trên bề mặt Trái Đất

- GV cung cấp thông tin phản hồi: đáp án đúng A, D

* Bước 2: GV yêu cầu HS làm bài tập cá nhân:

BÀI TẬP CÁ NHÂN

- Nhiệm vụ: Dựa vào hình 6.1 Đường chuyển động biểu

kiến của Mặt Trời trong năm, trả lời câu hỏi sau

- Hiện tượng Mặt trời ởđúng đỉnh đầu lúc 12htrưa (tia sáng MT chiếuthẳng góc với tiếp tuyến

ở bề mặt đất) được gọi làMặt Trời lên thiên đỉnh

- Chuyển động biểu kiến : Là chuyển động nhìn thấy bằng mắt nhưng không có thật của mặt trời hàng năm diễn

ra giữa hai chí tuyến

- Khu vực nội chí tuyến

từ 23˚27́N- 23˚27́B có 2lần Mặt Trời lên thiênđỉnh

- Tại chí tuyến Bắc &Nam có 1 lần Mặt Trờilên thiên đỉnh

- Khu vực ngoại chítuyến ko có hiện tượngMặt Trời lên thiên đỉnh

- Nguyên nhân: Do trụcTrái Đất nghiêng vàkhông đổi khi chuyểnđộng quanh Mặt Trời

Trang 21

3 Những khu vực trên Trái Đất có Mặt Trời lên thiên đỉnh

hai lần trong năm?

………

4 Những khu vực trên Trái Đất không có hiện tượng Mặt

Trời lên thiên đỉnh?

………

HS thực hiện cá nhân

b) HS thực hiện và chuẩn bị báo cáo GV Cùng thời gian,

GV gọi 02 HS lên bảng ghi kết quả thực hiện trên bảng, các

HS khác làm vào vở ghi bài

c) GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả bằng cánh các HSnhận xét và bổ sung kết quả của 02 HS ghi trên bảng

d) GV nhận xét và chuẩn hóa kiến thức

1 Những khu vực trên Trái Đất có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh?

Khu vực nội chí thuyến

một lần trong năm?

Chí tuyến Bắc và chí tuyến Nam

hai lần trong năm?

Khu vực nội chí tuyến trừ hai chí tuyến Bắc và Nam

4 Những khu vực trên Trái Đất không có hiện tượng Mặt

Trời lên thiên đỉnh?

Khu vực ngoại chí tuyến

- Nếu trục Trái Đất không nghiêng 66033’ với mặt phẳngquỹ đạo khi quay quanh Mặt Trời (trục Trái Đất vuông gócvới mặt phẳng quỹ đạo) thì khu vực nào trên Trái Đất cóMặt Trời lên thiên đỉnh?

(Quanh năm Mặt Trời chỉ lên thiên đỉnh tại Xích Đạo)

- HS rút ra nguyên nhân dẫn đến hiện tượng Mặt Trời lênthiên đỉnh trên Trái Đất

20

Trang 22

Hoạt động 5 Luyện tập

1 Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học; rèn luyện kĩ năng bài học.

2 Phương thức: Hoạt động cá nhân.

- Vẽ sơ đồ về hệ quả do Trái Đất tự quay quanh trục

- Vẽ sơ đồ chuyển động biểu kiến hàng năm của Mặt Trời

b) HS thực hiện nhiệm vụ tại lớp Nếu hết thời gian GV hướng dẫn HS học ở nhà.c) GV kiểm tra kết quả thực hiện của HS Điều chỉnh kịp thời những vướng mắccủa HS trong quá trình thực hiện

Hoạt động 6 Vận dụng

1 Mục tiêu: giúp HS vận dụng hoặc liên hệ kiến thức đã học được vào một vấn

đề cụ thể của thực tiễn

Trường hợp HS không tìm được vấn đề để liên hệ hoặc vận dụng, GV có thể yêucầu HS chọn 1 trong các nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu vì sao khi đến các khách sạn lớn, họ đặt rất nhiều đồng hồ trong phòng

lễ tân và kim chỉ của mỗi đồng hồ là khác nhau?

- Tìm cách xác định phương hướng ngoài thực địa dựa vào vị trí của Mặt Trời

- Tìm hiểu về hướng gió thổi vào mùa đông và mùa hạ ở nước ta

- Tìm hiểu tác động của lực Côriôlit đến dòng chảy của sông Vì sao các con sôngchảy theo hướng từ Tây sang Đông thường là các con sông lớn hơn các con sông chảytheo hướng ngược lại

3 Đánh giá: GV khuyến khích, động viên các HS làm bài và nhận xét sản phẩm của HS.

TIẾT 3 - BÀI 6: HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG XUNG QUAY QUANH MẶT TRỜI

Trang 23

Sử dụng tranh ảnh, hình vẽ, mô hình để trình bày và giải thích được các hệ quảchuyển động quanh Mặt Trời của Trái Đất.

3 Thái độ

Có ý thức tìm hiểu tự nhiên Nhận thức đúng đắn quy luật hình thành các mùa vàhiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa, theo vĩ độ

- Năng lực chuyên biệt môn Địa lí: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ; sửdụng tranh ảnh; sử dụng quả địa cầu

- Video về Trái Đất

Thực hiện các nhiệm vụ được phân công và chuẩn bị báo cáo

Đêm tháng năm, chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười, chưa cười đã tối

Sen tàn cúc lại nở hoa Sầu dài ngày ngắn đông đà sang xuân

b) HS thực hiện và ghi ra giấy nháp, chuẩn bị để báo cáo trước lớp

c) GV gọi 01 HS báo cáo, các HS khác trao đổi và bổ sung thêm

22

Trang 24

Hoạt động 2 Tìm hiểu hệ quả chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái Đất

Các mùa trong năm

1 Mục tiêu

- Kiến thức:

+ Học sinh hiểu được nguyên nhân sinh ra mùa

+ Trình bày được diễn biến và đặc điểm các mùa trong năm

- Kĩ năng: phân tích hình ảnh, vi deo về hiện tượng mùa trên Trái Đất

- Phương pháp nêu vấn đề; sử dụng tranh ảnh, vi deo

- Hình thức thảo luận nhóm/ Toàn lớp

Nội dung: Tìm hiểu các mùa trong năm

- GV chia lớp làm 6 nhóm

- GV nêu nhiệm vụ và hướng dẫn HS cách thức tiến

hành hoạt động nhóm

* Giai đoạn 1: HS làm việc cá nhân: nghiên cứu sơ đồ

và dựa vào kiến thức đã học để hoàn thành các nhiệm

vụ phiếu học tập 1,2,3,4

* Giai đoạn 2: Trên cơ sở nghiên cứu của cá nhân, tiến

hành trao đổi nhóm, hoàn thành phiếu học tập 5 và trả

lời câu hỏi

- Nhóm 1,2 : vì sao có hiện tượng mùa trên Trái Đất.

- Nhóm 3,4: Giải thích vì sao mùa xuân ấm áp, mùa

hạ nóng bức, mùa thu mát mẻ, mùa đông lạnh lẽo.

- Nhóm 5,6: vì sao mùa của hai bán cầu trái ngược

nhau?

GV có thể giải thích và hướng dẫn thêm, nếu thấy cần

thiết

b) HS thực hiện nhiệm vụ:HS thực hiện nhiệm vụ cá

nhân sau đó trao đổi thảo luận nhóm và cử đại diện

trình bày kết quả Trong quá trình thực hiện GV quan

sát và điều chỉnh nhiệm vụ học tập cho phù hợp với

đối tượng HS

II Các mùa trong năm

- Mùa là khoảng thời giantrong một năm có những đặcđiểm riêng về thời tiết và khíhậu

- Nguyên nhân: do trục TráiĐất nghiêng và không đổiphương khi Trái Đất chuyểnđộng xung quanh Mặt Trờinên có thời kì bán cầu Bắcngả về phía Mặt Trời, có thời

kì bán cầu Nam ngả về phíaMặt Trời Điều đó làm chothời gian chiếu sáng và sự thunhận lượng bức xạ ở mỗi báncầu đều thay đổi trong năm

- Mùa ở bán cầu Bắc:

+ Mùa xuân: 21/3 đến 22/6 + Mùa hạ: 22/6 đến 23/9 + Mùa thu: 23/9 dến 22/12 + Mùa đông: 22/12 đến 21/3

- Mùa ở bán cầu Nam: ngượclại với mùa ở bán cầu Bắc

Trang 25

chung cả lớp Các nhóm cử đại diện báo cáo kết quả

hiện của HS

- Mùa ở khu vực nội chí tuyến và cực diễn ra như thế

nào?

- Tại sao biểu hiện mùa ở khu vực nội chí tuyến khác

so với khu vực ôn đới?

Hoạt động 3: Tìm hiểu hệ quả chuyển động xung quanh Mặt Trời của Trái Đất

Ngày, đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ

Nội dung: Tìm hiểu ngày đêm dài ngắn theo

mùa và theo vĩ độ.

GV chia lớp thành các nhóm, mỗi nhóm 4 học

sinh (theo bàn)

a) GV giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm:

- Quan sát video và hình 6.2, 6.3 hoàn thiện

phiếu học tập (phiếu học tập số 6).

https://www.youtube.com/watch?

v=Ry5W1JRcIv8

- HS đưa ra kết luận vị trí của bán cầu Bắc, bán

cầu Nam tại các ngày xuân phân, hạ chí, thu

phân, đông chí và giải thích cho nguyên nhân dẫn

đến hiện tượng ngày đêm dài ngắn theo mùa và

III Ngày, đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ

-Nguyên nhân: Do trục Trái Đấtnghiêng và không đổi phươngtrong khi chuyển động quanh MặtTrời nên tuỳ vị trí Trái Đất trênquỹ đạo mà ngày đêm dài ngắntheo mùa và theo vĩ độ

+ Mùa xuân và mùa hạ có ngàydài đêm ngắn, mùa thu và mùađông có ngày ngắn đêm dài

+ Ngày 21/3 và 23/9: ngày dàibằng đêm

24

Trang 26

theo vĩ độ.

b) HS thực hiện nhiệm vụ: HS thực hiện cá nhân

và thảo luận nhóm, chuẩn bị báo cáo GV

c) GV tổ chức cho HS báo cáo kết quả và thảo

luận: Đại diện 1 nhóm trình bày, các HS khác

nhận xét bổ sung

d) GV nhận xét và chuẩn hóa kiến thức, khắc sâu

nguyên nhân

- Điều gì sẽ xảy ra nếu trục Trái Đất vuông góc

với quỹ đạo chuyển động của Trái Đất xung

quanh Mặt Trời?

(Tất cả các địa điểm trân Trái Đất đều có ngày

dài bằng đêm và bằng 24 giờ)

+ Ở Xích Đạo độ dài ngày đêmbằng nhau càng xa Xích Đạo về haicực độ dài ngày đêm càng chêchlệch

+ Từ vòng cực về cực có hiệntượng ngày hoặc đêm dài 24 giờ.Tại hai cực số ngày hoặc đêm dài

24 giờ kéo dài 6 tháng

Hoạt động 4 Luyện tập

1 Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học; rèn luyện kĩ năng bài học.

2 Phương thức: Hoạt động cá nhân

- Vẽ sơ đồ về hệ quả do Trái Đất chuyển động xung quanh Mặt Trời

b) HS thực hiện nhiệm vụ tại lớp Nếu hết thời gian GV hướng dẫn HS học ở nhà.c) GV kiểm tra kết quả thực hiện của HS Điều chỉnh kịp thời những vướng mắccủa HS trong quá trình thực hiện

Hoạt động 5 Vận dụng

1 Mục tiêu: giúp HS vận dụng hoặc liên hệ kiến thức đã học được vào một vấn

đề cụ thể của thực tiễn

Trường hợp HS không tìm được vấn đề để liên hệ hoặc vận dụng, GV có thể yêucầu HS chọn 1 trong hai nhiệm vụ sau:

- Giải thích hiện tượng tự nhiên trong câu ca dao:

"Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng Ngày tháng mười chưa cười đã tối"

- Giải thích vì sao Việt Nam nằm khu vực nội chí tuyến vẫn có 4 mùa?

Định dạng
Số trang	52
Dung lượng	769,47 KB