Cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự và thực tiễn áp dụng tại tỉnh sơn la

Tùy vào tính chất của nghĩa vụ dân sự phải thi hành, trong quá trình tổ chức thi hành án Chấp hành viên quyết định áp dụng các biện pháp cưỡng chế THADS tương ứng được quy định tại Điều

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ TƯ PHÁP

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

TÒNG MAI PHƯƠNG

CƯỠNG CHẾ KÊ BIÊN TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG TẠI

TỈNH SƠN LA

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Chuyên ngành: Luật dân sự và tố tụng dân sự

Mã số: 8380103

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Công Bình

HÀ NỘI - NĂM 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình của riêng tôi Các số liệu,

ví dụ trong luận văn là trung thực Những kết luận trong luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Tác giả luận văn

Tòng Mai Phương

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1: Cơ cấu ngạch, bậc cán bộ, công chức các cơ quan THADS tỉnh Sơn

La 42

Bảng 2.2: Kết quả THADS về việc 44

Bảng 2.3: Kết quả THADS về tiền……… 44

Bảng 2.4: Kết quả áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản 46

MỤC LỤC

TRANG BÌA PHỤ

LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1 7

MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƯỠNG CHẾ KÊ BIÊN 7

TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 7

1.1 Những vấn đề lý luận về cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự 7

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự 7

1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự 14

1.2 Nội dung quy định của pháp luật hiện hành về cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự 19

1.2.1 Căn cứ cưỡng chế kê biên tài sản 20

1.2.2 Điều kiện cưỡng chế kê biên tài sản 21

1.2.3 Các điệu kiện thực hiện cưỡng chế kê biên tài sản 23

1.2.4 Trình tự, thủ tục cưỡng chế kê biên tài sản 28

KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 38

Chương 2 40

THỰC TIỄN THỰC HIỆN CƯỠNG CHẾ KÊ BIÊN TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TẠI TỈNH SƠN LA VÀ KIẾN NGHỊ 40

2.1 Thực tiễn thực hiện cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự tại tỉnh Sơn La 40

2.1.1 Khái quát tình hình kinh tế - xã hội, công tác tổ chức cán bộ và thi

hành án dân sự ở tỉnh Sơn La 40

2.1.2 Những kết quả đạt được trong cưỡng chế kê biên tài sản ở tỉnh Sơn La 45

2.1.3 Một số tồn tại, hạn chế và nguyên nhân của tồn tại, hạn chế trong cưỡng chế kê biên tài sản ở tỉnh Sơn La 48

2.2 Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản ở tỉnh Sơn La 56

2.2.1 Kiến nghị về hoàn thiện pháp luật 56

2.2.2 Kiến nghị về thực hiện pháp luật 63

KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 67

KẾT LUẬN 69 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở nước ta, pháp luật hiện hành quy định cơ quan thi hành án dân sự có thẩm quyền tổ chức thi hành các bản án, quyết định dân sự của Tòa án, phán quyết, quyết định của Trọng tài thương mại và quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh Trên cơ sở các quy định của pháp luật về thi hành án dân sự (THADS), tùy điều kiện thực tế ở mỗi địa phương, các cơ quan THADS đã thực hiện nhiều biện pháp, giải pháp thi hành án và đạt được những kết quả nhất định

Ở tỉnh Sơn La, trong những năm qua, công tác THADS đã có những chuyển biến tích cực, trong đó đáng chú ý là kết quả thi hành án thường đạt và vượt chỉ tiêu, nhiệm vụ được Tổng cục THADS giao Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, công tác THADS cũng còn những tồn tại, hạn chế nhất định như số lượng việc chuyển kỳ sau còn nhiều; số việc chưa có điều kiện thi hành án, nhất là về giá trị (về tiền) vẫn chiếm tỷ lệ cao so với tổng số phải thi hành… Tính đến ngày 30/9/2017, tổng số việc thi hành án mà các cơ quan THADS tỉnh Sơn La phải thi hành là 7.255 việc, trong đó đã giải quyết xong 5.734, còn 1.521 việc chưa thi hành được (chiếm 20% trong tổng số phải thi hành)1

Nguyên nhân của thực trạng nêu trên là còn nhiều bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật nhưng chậm được tổ chức thi hành; một số cơ quan, tổ chức cá nhân chưa tôn trọng và thi hành nghiêm chỉnh chấp hành án, bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật; còn có những quy định pháp luật chưa đồng

bộ, không khả thi Đặc biệt là, để đảm bảo việc thi hành án, việc kê biên, xử

lý tài sản đóng vai trò quan trọng nhưng thực tế công tác thi hành án cho thấy còn có những vụ việc người phải thi hành án không tự nguyện, trì hoãn, cản trở thi hành án; việc tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản phải phụ thuộc quá nhiều vào sự phối hợp của các cơ quan, tổ chức có liên quan; nhiều việc thi

1Cục THADS tỉnh Sơn La (2017), Báo cáo số 176 /BC-CTHADS ngày 04/10/2017 về kết quả công tác thi hành án dân sự, hành chính năm 2017, phương hướng, nhiệm vụ công tác năm 2018

hành án đã cưỡng chế kê biên tài sản nhưng qua nhiều lần định giá vẫn không bán được tài sản… Thực trạng và nguyên nhân nêu trên đòi hỏi phải nghiên cứu tìm ra những giải pháp thích hợp để khắc phục tồn tại, hạn chế và nâng cao hiệu quả công tác THADS, góp phần vào việc thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Sơn La Vì vậy, Học viên đã chọn đề tài

“Cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Sơn La” làm luận văn thạc sĩ luật học của mình

2 T nh h nh nghiên c u đề tài

Liên quan đến công tác THADS nói chung và cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS nói riêng có nhiều công trình nghiên cứu ở các góc độ khác nhau đã được công bố Cụ thể như các công trình nghiên cứu sau đây:

- “Thực trạng về án tồn đọng và những giải pháp của THADS thành

phố Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn Văn Lực và Đào Anh Dũng đăng trên

Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, số chuyên đề về THADS năm 2008

- "Hoàn thiện các quy định pháp luật về trình tự, thủ tục THADS” của

tác giả Nguyễn Thùy Trang đăng trên Tạp chí Nhà nước và pháp luật, Số (296) tháng 12/2012

- "Những trăn trở từ thực tế thi hành án dân sự” của tác giả Hương Lan

đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Số chuyên đề tháng 04/2012

- "Một số giải pháp để giải quyết hiệu quả việc THADS tồn đọng” của

tác giả Lê Thị Tuyết Minh đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Số chuyên

đề tháng 06/2012

- "Một số bất cập sau 3 năm thực hiện Luật THADS” của tác giả Phan

Đức Vũ đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân, Số 01/2013

- "Một số giải pháp nâng cao chất lượng kiểm sát việc THADS” của tác

giả Nguyễn Mạnh Hùng đăng trên Tạp chí Kiểm sát, Số 01/2013

- "Những bất cập sau 3 năm thực hiện luật THADS” của tác giả Trần

Thế Hùng đăng trên Tạp chí Dân chủ và pháp luật, Số chuyên đề tháng 02/2013

- "Bất cập trong quy định về việc lập kế hoạch cưỡng chế THADS" của

tác giả Hồ Quân Chính đăng trên Tạp chí Dân chủ và Pháp luật, Số chuyên đề năm 2014

- "Giám sát THADS ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Hoàng Thế Anh,

Luận án tiến sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội năm 2015

- "Một số vấn đề về cưỡng chế kê biên, xử lý tài sản là quyền sử dụng

đất" của tác giả Bùi Đức Tiến đăng trên Tạp chí Tòa án nhân dân, Số

20/2016

- "Sớm hoàn thiện quy định pháp LTHADS về cưỡng chế trả nhà, giao

nhà" của tác giả Bùi Đức Tiến đăng trên Tạp chí Cộng sản, Số 127/2017….

Nhìn chung các công trình nêu trên đã làm sáng tỏ được nhiều vấn đề lý luận và thực tiễn về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS nhưng chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập trực tiếp, toàn diện đến cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở địa bàn tỉnh Sơn La Vì vậy, công trình nghiên cứu của Học viên là công trình nghiên cứu đầu tiên phân tích, đánh giá một cách toàn diện về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên c u

Mục đích nghiên cứu của luận văn là phân tích, làm sáng tỏ những vấn

đề lý luận, các quy định của pháp luật về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS và thực tiễn tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La, từ đó đề xuất các giải pháp nh m hoàn thiện các quy định của pháp luật về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS và nâng cao hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La

Để đạt được mục đích nêu trên, việc nghiên cứu có các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về cưỡng chế kê biên tài sản trong

THADS như khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS và các yếu tố ảnh hưởng đến cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS;

- Phân tích, đánh giá thực trạng các quy định của pháp luật Việt Nam

hiện hành về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS;

- Khảo sát thực trạng cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS của các

cơ quan THADS tỉnh Sơn La, trong đó chú trọng những vấn đề tồn tại, hạn chế và nguyên nhân của nó;

- Tìm ra các giải pháp hoàn thiện pháp luật về cưỡng chế kê biên tài

sản trong THADS và nâng cao hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên c u

Đối tượng là những vấn đề lý luận về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS, các quy định của pháp luật Việt Nam về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS và thực tiễn tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS của các cơ quan THADS ở tỉnh Sơn La

Cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS là một đề tài có thể được nghiên cứu, tiếp cận ở nhiều góc độ khác nhau Tuy nhiên, việc nghiên cứu đề tài chỉ tập trung vào những vấn đề lý luận cơ bản về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS, các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về cưỡng chế

kê biên tài sản trong THADS, không bao xử lý tài sản sau khi kê biên và thực tiễn tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS của các cơ quan THADS

ở tỉnh Sơn La trong những năm gần đây Mặt khác, việc nghiên cứu cũng chỉ tiếp cận dưới góc độ là một biện pháp cưỡng chế THADS thuộc thẩm quyền của cơ quan THADS mà không nghiên cứu dưới góc độ là một biện pháp cưỡng chế THADS thuộc thẩm quyền của Thừa phát lại

5 Phương pháp nghiên c u

Việc nghiên cứu luận văn được dựa trên phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng, Chủ nghĩa duy vật lịch sử; các quan điểm của chủ nghĩa Mác- Lênin; tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về Nhà nước và pháp luật, xây dựng Nhà nước pháp quyền và cải cách tư pháp ở Việt Nam

Quá trình nghiên cứu sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh và thực tiễn Phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh được sử dụng để phân tích những vấn đề lý luận, những quy định của pháp luật về vấn đề nghiên cứu, từ đó khái quát hóa thành những luận điểm, quan điểm làm cơ sở cho việc nghiên cứu các nội dung tiếp theo Phương pháp thống kê và thực tiễn được sử dụng để làm rõ thực trạng cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS tại tỉnh Sơn La, phát hiện được

những hạn chế, bất cập, từ đó đề xuất giải pháp, kiến nghị

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn

Luận văn là công trình nghiên cứu tương đối toàn diện về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La nên có ý nghĩa khoa học và thực tiễn sau đây:

- Hoàn thiện khái niệm cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS; phân

tích làm rõ thêm đặc điểm, ý nghĩa và các yếu tố ảnh hưởng đến cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS;

- Phân tích làm rõ được nội dung các quy định của Luật Thi hành án

dân sự năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm 2014 về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS;

- Đánh giá được thực trạng các quy định của LTHADS năm 2008, được

sửa đổi, bổ sung năm 2014 về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS và thực tiễn cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS của các cơ quan THADS ở tỉnh Sơn La;

- Tìm ra những nguyên nhân của hạn chế trong việc thực hiện các quy

định của của LTHADS năm 2008, được sửa đổi, bổ sung năm 2014 về cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS tại các cơ quan THADS ở tỉnh Sơn La và đề xuất được các kiến nghị nh m nâng cao hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ở tỉnh Sơn La;

- Luận văn là nguồn tài liệu tham khảo để giảng dạy, học tập của các cơ

sở đào tạo luật, nghiệp vụ THADS và các cơ quan THADS

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu gồm 2 chương:

Chương 1: Một số vấn đề chung về cưỡng chế kê biên tài sản trong

THADS

Chương 2: Thực tiễn thực hiện cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS

tại tỉnh Sơn La và kiến nghị

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ CƯỠNG CHẾ KÊ BIÊN

TÀI SẢN TRONG THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 1.1 Những vấn đề lý luận về cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự

1.1.1.1 Khái niệm cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự

Trong đời sống xã hội, các quy định của pháp luật tạo cơ sở cho các chủ thể tham gia các quan hệ pháp luật thực hiện đúng các quyền và nghĩa vụ của mình Tuy vậy, thực tế cho thấy không phải lúc nào các chủ thể quan hệ pháp luật cũng thực hiện đúng các quyền và nghĩa vụ của mình, có nhiều trường hợp vì những lý do nhất định một hoặc nhiều bên chủ thể quan hệ pháp luật đã không thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ của mình đã cam kết, thỏa thuận Bởi vậy, để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của các bên chủ thể và những người liên quan cũng như lợi ích chung của xã hội, pháp luật quy định những cơ chế buộc chủ thể vi phạm phải thực hiện đúng nghĩa vụ, trách nhiệm của mình, trong đó có việc sử dụng các biện pháp cưỡng chế b ng quyền lực nhà nước Tuy nhiên, tùy vào tính chất, mức độ của hành vi vi phạm; mục đích phòng ngừa vi phạm; thái độ, ý thức của chủ thể có nghĩa vụ phải thực hiện…, pháp luật có những quy định cụ thể về cơ quan, tổ chức, chức danh có thẩm quyền cưỡng chế; các biện pháp cưỡng chế và trình tự, thủ tục cưỡng chế

Đối với THADS, pháp luật quy định thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan THADS, Văn phòng Thừa phát lại, Chấp hành viên trong tổ chức thi hành án và trình tự, thủ tục thi hành án bảo đảm việc thi hành đúng, đầy đủ, kịp thời các bản án, quyết định dân sự có hiệu lực thi hành Vì vậy, khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành án nhưng không tự nguyện thi hành thì

s bị áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án tương ứng

Theo đó, chủ thể có thẩm quyền (Chấp hành viên) ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế THADS và tổ chức thực hiện quyết định cưỡng chế THADS để đảm bảo hiệu quả thi hành án trên thực tế Theo các nhà khoa

học: "Biện pháp cưỡng chế THADS là biện pháp thi hành án dân sự dùng

quyền lực của Nhà nước buộc người phải thi hành án thực hiện nghĩa vụ THADS của họ, do Chấp hành viên áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án không tự nguyện thi hành án”2

Theo quy định của pháp luật THADS hiện hành có nhiều biện pháp cưỡng chế THADS Tùy vào tính chất của nghĩa vụ dân sự phải thi hành, trong quá trình tổ chức thi hành án Chấp hành viên quyết định áp dụng các biện pháp cưỡng chế THADS tương ứng được quy định tại Điều 71 Luật Thi hành án dân sự (LTHADS), bao gồm: Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi,

xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án; trừ vào thu nhập của người phải thi hành án; kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do người thứ ba giữ; khai thác tài sản của người phải thi hành án; buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ và buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định Như

vậy, "Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang do

người thứ ba giữ” là một biện pháp cưỡng chế THADS do chủ thể có thẩm

quyền áp dụng khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành án (có tài sản, thu nhập) nhưng không tự nguyện thi hành Điều này cũng có nghĩa là việc áp

dụng biện pháp "kê biên tài sản” đã thể hiện "tính cưỡng chế” của Nhà nước

do chủ thể có thẩm quyền thực hiện nh m hạn chế quyền định đoạt, quyền sử

dụng đối với tài sản của người phải thi hành án (kể cả trường hợp tài sản của

người phải thi hành án đang do người thứ ba giữ) Sau khi bị áp dụng biện

pháp cưỡng chế kê biên tài sản, người phải thi hành án không còn quyền định đoạt đối với tài sản (như không được chuyển nhượng, thừa kế, tặng cho, thế chấp tài sản ) mà có thể chỉ có thể được giao quản lý, bảo quản tài sản, khai

2Trường Đại học Luật Hà Nội (2010), Giáo trình Luật thi hành án dân sự Việt Nam, trang 195

thác, sử dụng tài sản trong thời gian chờ xử lý của cơ quan THADS có thẩm quyền Tài sản của người phải thi hành án sau khi bị kê biên s được xử lý theo các hình thức pháp luật quy định để thi hành án như bán lấy tiền để thi hành án hoặc giao cho người được thi hành án

Như vậy, từ những vấn đề nêu trên có thể đi đến kết luận: Cưỡng chế

kê biên tài sản trong thi hành án dân sự là biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự được Chấp hành viên áp dụng nhằm hạn chế quyền định đoạt, quyền

sử dụng tài sản của người phải thi hành án và xử lý tài sản của người phải thi hành án để thi hành án

1.1.1.2 Đặc điểm của cưỡng chế kê biên tài sản

Cưỡng chế kê biên tài sản là một biện pháp cưỡng chế trong THADS vì vậy, ngoài các đặc đặc điểm chung của cưỡng chế THADS như được bảo đảm

b ng quyền lực nhà nước; được áp dụng khi người phải thi hành án có điều kiện thi hành án nhưng không tự nguyện thi hành; người phải thi hành án phải chịu chi phí cưỡng chế thi hành án cưỡng chế kê biên tài sản còn có một số đặc điểm khác biệt sau đây:

Một là, cưỡng chế kê biên tài sản là cơ sở đảm bảo thi hành các khoản

nghĩa vụ dân sự về tiền

Trong các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, phần "dân sự" được

tuyên gồm có các khoản bồi thường thiệt hại, tiền phạt, tịch thu tài sản, truy thu tiền, tài sản thu lợi bất chính, xử lý vật chứng, tài sản, án phí Vì vậy, ngoài phần quyết định việc xử lý vật chứng, tài sản thì để thi hành các nghĩa

vụ về tiền (bồi thường, tiền phạt, án phí), Chấp hành viên phải xác minh điều kiện thi hành án của người phải thi hành án để có cơ sở áp dụng biện pháp thi hành án phù hợp; nếu người phải thi hành án có điều kiện thi hành án (có tài sản, thu nhập) mà không tự nguyện thi hành thì Chấp hành viên áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để đảm bảo thi hành án Trên cơ sở kết quả cưỡng chế kê biên tài sản, Chấp hành viên s thực hiện các trình tự, thủ tục xử

lý tài sản để thi hành án (thông báo cho đương sự về việc lựa chọn tổ chức

thẩm định giá tài sản, thỏa thuận việc xử lý tài sản; ký hợp đồng với tổ chức đấu giá tài sản để bán tài sản và thu tiền thi hành án ) Từ đó, có thể nói r ng

để thi hành các khoản nghĩa vụ về tiền, nếu người phải thi hành án không tự nguyện thi hành án trong khi có điều kiện thi hành thì biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là biện pháp duy nhất để đảm bảo xử lý tài sản để thi hành án

Hai là, đối tượng của biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là động sản,

bất động sản hoặc các quyền tài sản khác

Như đã đề cập ở trên, để thi hành nghĩa vụ về tiền thì cần phải kê biên tài sản của người phải thi hành án Theo quy định của Điều 105 Bộ luật Dân

sự năm 2015 quy định thì "Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài

sản Tài sản bao gồm bất động sản và động sản Bất động sản và động sản có thể là tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai”, vì vậy, để đảm

bảo thi hành án thì các tài sản là bất động sản, động sản dù thể hiện dưới dạng vật, tiền hay giấy tờ có giá đều là đối tượng của cưỡng chế THADS Tuy nhiên, trong biện pháp cưỡng chế tài sản được áp dụng thì cưỡng chế kê biên tài sản thường được áp dụng nhiều nhất đối với bất động sản (nhà ở, công trình xây dựng gắn liền với đất ); động sản (phương tiện giao thông, máy móc, dây chuyền sản xuất ) và quyền tài sản (quyền sử dụng đất; quyền thuê quyền sử dụng đất; quyền sở hữu trí tuệ, ) Thực tế THADS cho thấy đây là những tài sản thường có giá trị lớn, vì vậy việc áp dụng biện pháp cưỡng chế

kê biên các tài sản này thường thu được số tiền thi hành án lớn và có ý nghĩa quan trọng trong việc đảm bảo hiệu lực, hiệu quả thi hành án

Ba là, cưỡng chế kê biên tài sản là nh m "hạn chế" quyền sở hữu,

quyền sử dụng tài sản của người phải thi hành án

Mục đích của việc áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là tạo

cơ sở cho việc thực hiện các trình tự, thủ tục xử lý tài sản Vì vậy, đặc trưng

của biện pháp cưỡng chế này là "hạn chế" quyền sở hữu, sử dụng tài sản của

người phải thi hành án và đặc điểm này có sự khác biệt nhất định so với các biện pháp có tính cưỡng chế khác liên quan đến tài sản Ví dụ như:

- So với các biện pháp bảo đảm thi hành án (Phong tỏa tài khoản; tạm giữ tài sản, giấy tờ; tạm dừng việc đăng ký, chuyển dịch, thay đổi hiện trạng

về tài sản) Đây là những biện pháp được áp dụng nh m "hạn chế tạm thời"

quyền sử dụng, định đoạt tài sản nh m ngăn chặn việc tẩu tán, hủy hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án và đảm bảo tính nguyên trạng của tài sản; tạo

cơ sở cho Chấp hành viên xác minh tài sản bị áp dụng biện pháp bảo đảm có thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người phải thi hành án hay không để từ đó quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế hay chấm dứt việc áp dụng biện pháp bảo đảm (chấm dứt việc phong tỏa tài sản, tài khoản; trả lại tài sản, giấy

tờ cho người có quyền sở hữu, sử dụng; chấm dứt việc tạm dừng đăng ký, chuyển quyền sở hữu, sử dụng, thay đổi hiện trạng tài sản)

- So với biện pháp khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá của người phải thi hành án; biện pháp trừ vào thu nhập của người phải thi hành án Đây là những biện pháp cưỡng chế mà khi áp dụng

người phải thi hành án bị chấm dứt quyền sở hữu đối với khoản tiền bị khấu trừ và quyền sở hữu đối với giá trị của giấy tờ có giá đó

- So với biện pháp cưỡng chế buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ Đây là biện pháp cưỡng chế trong trường hợp người phải thi

hành án không còn quyền sở hữu, quyền sử dụng đối với tài sản nhưng đang chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật đối với tài sản đó Vì vậy, biện pháp cưỡng chế này nh m chấm dứt quyền chiếm hữu, sử dụng trái pháp luật đối với tài sản, giấy tờ (ví dụ như: cưỡng chế trả nhà cho thuê, cưỡng chế giao nhà cho người mua trúng đấu giá tài sản)

Bốn là, tài sản bị kê biên phải thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người

phải thi hành án

Về nguyên tắc, nghĩa vụ thi hành án được cá thể hóa theo bản án, quyết định có hiệu lực thi hành, vì vậy, để đảm bảo cưỡng chế kê biên tài sản đúng pháp luật thì tài sản bị kê biên phải thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người phải thi hành án Tuy nhiên, thực tế cho thấy r ng tài sản của người phải thi

hành án bị kê biên có thể là tài sản riêng; tài sản thuộc sở hữu chung của người phải thi hành án với cá nhân, tổ chức khác (sở hữu chung theo phần, sở hữu chung của vợ chồng…) Vì vậy, khi cưỡng chế kê biên tài sản của người phải thi hành án, Chấp hành viên phải xác minh rõ tính chất sở hữu tài sản của người phải thi hành án; trường hợp tài sản kê biên thuộc sở hữu chung của người phải thi hành án với cá nhân, tổ chức khác thì căn cứ từng trường hợp

cụ thể để xác định phần quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của người phải thi hành án là đối tượng kê biên Khi kê biên tài sản của người phải thi hành

án, nếu có tranh chấp phát sinh thì Chấp hành viên phải thông báo quyền của người tranh chấp về việc đề nghị cơ quan có thẩm quyền hoặc khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết Kết quả giải quyết tranh chấp của cơ quan có thẩm quyền hoặc Tòa án là cơ sở để Chấp hành viên xử lý tài sản hoặc giải tỏa kê biên tài sản

1.1.1.3 Ý nghĩa của cưỡng chế kê biên tài sản

Thực tiễn công tác THADS cho thấy cưỡng chế kê biên tài sản được áp dụng nhiều nhất trong số các biện pháp cưỡng chế THADS, do cưỡng chế kê

biên tài sản trong THADS có các ý nghĩa sau đây:

Thứ nhất, cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS đảm bảo hiệu lực

của bản án, quyết định được thi hành

Bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật là kết quả xét xử, giải quyết tranh chấp trong đời sống xã hội, để đảm bảo hiệu lực của bản án, quyết định đòi hỏi người được thi hành án, người phải thi hành án và cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan phải nghiêm chỉnh chấp hành, nếu không tự nguyện thi hành nghĩa vụ của mình thì s bị áp dụng biện pháp cưỡng chế Vì vậy, nếu người phải thi hành án có tài sản mà không tự nguyện thi hành hoặc có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản thì việc áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản s được áp dụng nh m giữ nguyên hiện trạng tài sản để thực hiện các trình tự xử

lý tài sản tiếp sau để thi hành án; ngăn ngừa việc khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp phát sinh khi tài sản của người phải thi hành án đã được chuyển nhượng

trái pháp luật cho tổ chức, cá nhân khác Bên cạnh đó, cưỡng chế kê biên tài sản còn là cơ sở đánh giá hiệu quả xét xử khi thông qua việc kê biên tài sản s phát hiện những thiếu sót, vi phạm trong bản án như sự khác nhau giữa quyết định của bản án với hiện trạng tài sản thực tế của đương sự, quyết định về tài sản không rõ, khó thi hành Từ đó, cơ quan THADS đề nghị Tòa án đã xét

xử đính chính, sửa chữa sai sót, giải thích bản án hoặc đề nghị người có thẩm

quyền xem xét lại bản án theo trình tự giám đốc thẩm, tái thẩm

Thứ hai, cưỡng chế kê biên tài sản đảm bảo hiệu quả công tác THADS

Cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án phần lớn thường được áp dụng đối với các trường hợp thi hành nghĩa vụ về tiền và đối tượng của biện pháp cưỡng chế này là động sản, bất động sản, quyền tài sản Vì vậy, nếu người phải thi hành án có tài sản để thi hành án mà không tự nguyện thi hành thì Chấp hành viên phải áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản Thực tế cho thấy số việc phải thi hành nghĩa vụ thi hành án về tiền chiếm tỷ lệ lớn (khoảng 95%), đặc biệt là các việc thi hành án trong các vụ án kinh doanh thương mại thường có giá trị lớn, có tài sản đảm bảo (nhà xưởng, dây chuyền sản xuất, tàu biển, nhà ở, quyền sử dụng đất ) nên việc kê biên có ý nghĩa quan trọng cho việc xử lý tài sản nh m thu tiền thi hành án Do đó, việc kê biên, xử lý tài sản s góp phần đảm bảo hiệu quả công tác THADS trên thực

tế, nhất là giá trị thi hành án về tiền

Thứ ba, cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS góp phần nâng cao ý

thức pháp luật của các chủ thể trong xã hội

Cưỡng chế kê biên tài sản cũng như các biện pháp cưỡng chế khác được áp dụng thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật đối với trường hợp đương sự hoặc cá nhân, tổ chức liên quan chống đối, trì hoãn, cản trở việc thi hành án Thực tế cho thấy r ng, việc áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản nh m hạn chế quyền sở hữu, sử dụng tài sản của người phải thi hành án thể hiện sự răn đe, tính nghiêm khắc và thu hút sự quan tâm của xã hội Vì thế, áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản và tổ chức thi hành biện

pháp này trên thực tế được coi là một kênh quan trọng để tuyên truyền nâng cao ý thức pháp luật của đương sự và các chủ thể khác về trách nhiệm tôn trọng, chấp hành nghiêm chỉnh bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, củng

cố lòng tin của nhân dân vào hoạt động xét xử và thi hành án của Tòa án và

cơ quan THADS

1.1.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến cưỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự

Cưỡng chế kê biên tài sản là biện pháp cưỡng chế do cơ quan THADS, Chấp hành viên phối hợp với các cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện Tuy nhiên, thực tế cho thấy r ng hiệu lực, hiệu quả kê biên chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố, cụ thể là một số yếu tố cơ bản sau:

1.1.2.1 Điều kiện kinh tế - xã hội

Điều kiện kinh tế- xã hội có ảnh hưởng nhất định đối với hoạt động THADS nói chung, cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS nói riêng Điều này thể hiện cụ thể ở thực tế là điều kiện kinh tế khó khăn s ảnh hưởng đến điều kiện thi hành án của người phải thi hành án cũng như thực hiện các thỏa thuận của đương sự trong quá trình thi hành án Đặc biệt là khi người phải thi hành án không có điều kiện để thi hành nghĩa vụ về tiền nhưng có tài sản duy nhất là nhà ở, quyền sử dụng đất Bên cạnh đó, điều kiện kinh tế - xã hội còn ảnh hưởng đến việc xử lý tài sản sau cưỡng chế kê biên, bởi vì thực tế có rất nhiều tài sản qua nhiều lần đấu giá để thi hành án nhưng không có người mua, thậm chí do tâm lý xã hội nhiều người ngại mua tài sản thi hành án vì có thể

s gặp rắc rối khi có tranh chấp sau khi mua được tài sản hay phải mất nhiều thời gian do phải chờ cơ quan THADS và tổ chức đấu giá tài sản giao tài sản; làm các thủ tục chuyển giao quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản Từ đó có thể thấy r ng khi áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, Chấp hành viên cần phải tính đến những điều kiện kinh tế - xã hội thực tế của đất nước, của từng địa phương và của cá nhân, tổ chức bị cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án

1.1.2.2 Hệ thống quy phạm pháp luật về thi hành án dân sự

THADS là việc tổ chức thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật để bảo đảm trực tiếp quyền và lợi ích hợp pháp của các bên đương

sự và cá nhân, tổ chức liên quan Trong THADS, pháp luật là cơ sở quan trọng để cơ quan THADS, Chấp hành viên tổ chức thi hành án Vì vậy, hệ thống quy phạm pháp luật về THADS và các quy phạm pháp luật có liên quan

là yếu tố ảnh hưởng, chi phối mang tính quyết định đối với hiệu quả THADS nói chung, hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản nói riêng Hệ thống quy phạm pháp luật về THADS là cơ sở để cưỡng chế kê biên tài sản được quy định trong LTHADS, Nghị định số 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của LTHADS và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan ( Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng dân

sự, Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Đấu giá tài sản ) Vì vậy, để hoạt động cưỡng chế kê biên tài sản có hiệu lực, hiệu quả thì các quy định của pháp luật phải thống nhất, minh bạch và khả thi Điều này đòi hỏi các cơ quan có thẩm quyền phải thường xuyên rà soát các quy định pháp luật để kịp thời bãi bỏ các quy định không khả thi và bổ sung các quy định mới phù hợp với tình hình, yêu cầu công tác thi hành án (Ví dụ như: trong thời gian tới cần sửa đổi, bổ sung quy định hiện hành về đăng ký tài sản; xử lý vi phạm hành chính, xử lý hình sự đối với các hành vi chống đối, cản trở việc thi hành án)

1.1.2.3 Mô hình tổ chức các cơ quan thi hành án dân sự

Ở nước ta hiện nay, các cơ quan THADS được tổ chức trong Hệ thống THADS từ Trung ương đến địa phương, theo đó cơ quan THADS có chức năng tổ chức thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực thi hành, vì vậy về nguyên tắc, pháp luật quy định cơ quan THADS phải độc lập và chỉ tuân theo pháp luật trong quá trình thi hành án Bản án, quyết định có hiệu lực thi hành

đã quyết định cụ thể quyền và nghĩa vụ của đương sự và người có quyền, nghĩa vụ liên quan, do đó quá trình THADS nói chung cũng như cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành án phải chịu sự giám sát, kiểm sát, kiểm tra, thanh tra

của cơ quan có thẩm quyền và xã hội Việc cơ quan THADS, Chấp hành viên

và tổ chức, cá nhân liên quan thực hiện đúng các quy định pháp luật trong quá trình cưỡng chế kê biên tài sản là điều kiện đảm bảo hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản, vì vậy, đòi hỏi Chấp hành viên, công chức THADS phải nâng cao trách nhiệm, tính chủ động trong công tác thi hành án và không bị lệ thuộc, chịu ảnh hưởng từ những can thiệp trái pháp luật để đảm bảo quá trình cưỡng chế kê biên tài sản được khách quan, đúng pháp luật Điều này đòi hỏi các cơ quan THADS phải được tổ chức và hoạt động theo mô hình phù hợp để đảm bảo hiệu quả của việc kiểm tra, thanh tra, giám sát, kiểm sát có hiệu quả quá trình THADS nói chung, cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS nói riêng

1.1.2.4 Năng lực tổ chức thi hành án của Chấp hành viên, công chức các cơ quan thi hành án dân sự

Pháp luật quy định cơ quan THADS chức năng tổ chức thi hành án, trong đó Chấp hành viên là người có thẩm quyền tổ chức thi hành án với các nhiệm vụ, quyền hạn là: kịp thời tổ chức thi hành vụ việc được phân công; ra các quyết định về thi hành án theo thẩm quyền; thi hành đúng nội dung bản

án, quyết định; tuân thủ, áp dụng đúng các trình tự, thủ tục thi hành án để bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của nhà nước, của đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan; thực hiện nghiêm chỉnh chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp Chấp hành viên Với chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn như vậy, Chấp hành viên có vai trò trung tâm trong việc đảm bảo tính khả thi, hiệu quả thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật Điều này cũng có nghĩa là hiệu quả THADS, hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản phụ thuộc chủ yếu vào năng lực tổ chức thi hành án của Chấp hành viên (kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm, phẩm chất chính trị, đạo đức, khả năng áp dụng đúng pháp luật trong thực thi nhiệm vụ )

Trong cưỡng chế kê biên tài sản, năng lực của Chấp hành viên thể hiện qua vai trò của người đảm bảo sự tuân thủ các trình tự, thủ tục THADS, đặc biệt là ở kinh nghiệm chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp để đảm bảo hiệu

quả cưỡng chế kê biên tài sản Do đó, để đảm bảo năng lực tổ chức thi hành

án, đòi hỏi Chấp hành viên phải là người được đào tạo, bồi dưỡng bài bản, thường xuyên cả về mặt lý thuyết và kinh nghiệm thực tiễn để kịp thời cập nhật thông tin, tri thức, kinh nghiệm để có thể áp dụng vào việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ thi hành án được giao Ngoài ra, năng lực tổ chức thi hành án của Chấp hành viên còn được đảm bảo thông qua việc lựa chọn được những Chấp hành viên có đủ các yếu tố về ý thức chính trị, đạo đức như: tuân thủ Hiến pháp và pháp luật, tuyệt đối trung thành với lý tưởng của Đảng, có bản lĩnh, ý chí, đạo đức nghề nghiệp, tinh thần kiên quyết bảo vệ công lý để

có thể vững vàng trước sức ép, ảnh hưởng, tác động từ những tiêu cực của xã hội và sự chỉ đạo, can thiệp trái pháp luật của người có chức vụ, quyền hạn, những người thân trong quá trình thực hiện nhiệm vụ THADS

Thực tế thời gian qua cho thấy r ng số việc các cơ quan THADS phải

tổ chức thi hành ngày càng tăng, nhất là có nhiều việc thi hành án có giá trị lớn, phức tạp cần phải áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, do đó để đảm bảo hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản thì đội ngũ Chấp hành viên cần được đào tạo, tập huấn thường xuyên để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, bản lĩnh, trách nhiệm và phải được bố trí, phân công tổ chức thi hành án phù hợp với từng ngạch Chấp hành viên (sơ cấp, trung cấp và cao cấp) Ngoài ra, để đảm bảo năng lực tổ chức thi hành án của Chấp hành viên thì việc lựa chọn, bổ nhiệm Chấp hành viên cần đảm bảo đúng các điều kiện theo quy định để quá trình tổ chức thi hành án thực sự là quá trình thực thi công lý, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội

1.1.2.5 Các điều kiện đảm bảo cho hoạt động của Chấp hành viên, công chức thi hành án dân sự

Trong quá trình thi hành án, khi áp dụng và tổ chức thực hiện biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản thì Chấp hành viên phải đối mặt với nhiều khó khăn, áp lực như yêu cầu tuân thủ pháp luật; sự cản trở, chống đối của người

phải thi hành án; sự tác động, chi phối của các cơ quan, tổ chức liên quan

Do đó, để Chấp hành viên thực sự độc lập, tuân thủ pháp luật trong quá trình cưỡng chế kê biên tài sản thì các điều kiện đảm bảo cho hoạt động của Chấp hành viên có ý nghĩa quan trọng Đó là các điều kiện vật chất, phương tiện, trang thiết bị phục vụ công tác THADS và chế độ đãi ngộ đối với Chấp hành viên, công chức THADS như trụ sở, kho tang vật, phương tiện cưỡng chế, công cụ hỗ trợ Thực tế cho thấy r ng các cơ quan THADS hiện nay mặc dù được trang bị một số công cụ, trang thiết bị hỗ trợ thi hành án nhưng thực tế chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cũng như chưa tương xứng với thẩm quyền của Chấp hành viên Ví dụ như: hiện nay Chấp hành viên không có quyền khởi tố hành vi không chấp hành án; không có quyền khám người, khám chỗ

ở để tìm tài sản có giá trị mà đương sự đang cầm giữ, cất giấu Vì vậy nếu không có sự hỗ trợ của các cơ quan, tổ chức khác thì khó có thể tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản có hiệu quả Từ đó, quy định pháp luật về cưỡng chế THADS nói chung, cưỡng chế kê biên tài sản nói riêng cần phải phù hợp với điều kiện vật chất, trang thiết bị, phương tiện phục vụ công tác THADS

với những đặc thù nhất định nh m đảm bảo hiệu quả thi hành án trong thực tế

1.1.2.6 Ý thức chấp hành pháp luật của đương sự và cơ quan, tổ chức,

cá nhân liên quan

Yêu cầu tôn trọng, chấp hành nghiêm chỉnh các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật là nguyên tắc có tính hiến định, do đó, hiệu quả THADS nói chung, hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản nói riêng cũng phụ thuộc nhiều vào ý thức chấp hành pháp luật của các đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan Thực tiễn cho thấy r ng các bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật là kết quả hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng và các đương sự liên quan đã phải tốn nhiều thời gian, chi phí cho quá trình tố tụng, do đó đến giai đoạn thi hành án nếu các đương sự nhận thức đầy đủ được trách nhiệm, nghĩa vụ thi hành án và tự nguyện, tích cực phối hợp thi hành thì s thuận lợi, đảm bảo hiệu quả thi hành án

Tuy nhiên, quá trình THADS, đặc biệt là trong những vụ việc thi hành

án có giá trị lớn, việc cưỡng chế kê biên tài sản ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền tài sản nên tâm lý, thái độ của đương sự đối với việc thi hành án thường có tính đối ngược nhau Người được thi hành án mong muốn nhanh chóng thu hồi được nợ, trong khi người phải thi hành án mặc dù có điều kiện thi hành án nhưng thường tìm cách trì hoãn, cản trở, tìm mọi cách kéo dài quá trình thi hành án Do đó, để nâng cao hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản thì Chấp hành viên không chỉ phải làm tốt công tác xác minh, thực hiện đúng các trình tự, thủ tục pháp luật quy định mà còn chú ý làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật để đương sự, cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan nhận thức đúng đắn quyền, nghĩa vụ về thi hành án theo quy định pháp luật,

từ đó tích cực phối hợp, giảm thiểu sự cản trở, can thiệp trái pháp luật vào quá trình thi hành án cũng như khiếu nại, tố cáo khi Chấp hành viên tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản (Thực tế có những trường hợp cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền không phối hợp cưỡng chế THADS, thậm chí có văn bản yêu cầu hoãn, tạm dừng thi hành án ngay trước thời điểm tổ chức cưỡng chế THADS không đúng pháp luật), đặc biệt là hạn chế việc phải tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản hoặc nếu phải tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản thì giảm thiểu khả năng phải huy động lực lượng tham gia cưỡng chế và những khiếu nại, tố cáo nh m kéo dài việc thi hành án

1.2 Nội dung quy định của pháp luật hiện hành về cƣỡng chế kê biên tài sản trong thi hành án dân sự

Cưỡng chế THADS nói chung và cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS nói riêng ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức (quyền sở hữu, quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt tài sản ) và có ảnh hưởng rất lớn đến tình hình trật tự an toàn xã hội tại địa bàn

tổ chức cưỡng chế Vì vậy, để đảm bảo trật tự an toàn xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân và tạo cơ sở hữu hiệu cho việc thực hiện cưỡng chế kê biên tài sản, pháp luật phải quy định tất cả các vấn đề liên quan

đến cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS, trong đó phải kể đến một số nội dung cơ bản sau đây:

1.2.1 Căn cứ cưỡng chế kê biên tài sản

Mục đích của quá trình THADS là đảm bảo các quyền và nghĩa vụ của đương sự và các chủ thể liên quan theo đúng bản án, quyết định về dân sự có hiệu lực thi hành, vì vậy, Điều 70 LTHADS quy định cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS phải dựa trên các căn cứ nhất định Cụ thể là:

- Bản án, quyết định: Trong đời sống xã hội, các chủ thể có thể tham

gia nhiều quan hệ pháp luật, các giao dịch hay có hành vi vi phạm pháp luật làm phát sinh quyền và nghĩa vụ dân sự nhưng chỉ khi các mối quan hệ, tranh

chấp phát sinh được giải quyết, xét xử thông qua cơ quan có thẩm quyền (Tòa

án, Trọng tài thương mại, Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh) thì mới có căn

cứ làm phát sinh các quan hệ pháp luật trong THADS nói chung, cưỡng chế

kê biên tài sản nói riêng Vì vậy, bản án, quyết định là căn cứ làm phát sinh quyền và nghĩa vụ dân sự của các chủ thể liên quan và cũng là căn cứ để cơ quan THADS thực hiện các trình tự, thủ tục thi hành án, trong đó có cưỡng chế kê biên tài sản

- Quyết định thi hành án: Sau khi bản án, quyết định có hiệu lực thi

hành thì cơ quan có thẩm quyền xét xử, giải quyết tranh chấp cấp cho đương

sự bản án, quyết định có ghi “Để thi hành” và chuyển giao cho cơ quan

THADS3 Trên cơ sở bản án, quyết định có hiệu lực thi hành, căn cứ các khoản phải thi hành Thủ trưởng cơ quan THADS có thẩm quyền ra "Quyết định thi hành án” (thi hành án chủ động hoặc theo đơn yêu cầu) để khởi động cho quá trình thi hành án Điều này cũng có nghĩa là "Quyết định thi hành án"

là cơ sở để tiến hành các trình tự, thủ tục THADS, trong đó có trình tự, thủ tục cưỡng chế kê biên tài sản và nếu không có “Quyết định thi hành án” thì không thể thực hiện việc cưỡng chế kê biên tài sản

- Quyết định cưỡng chế thi hành án: Trên cơ sở quyết định thi hành án,

3 Điều 27, Điều 28 LTHADS

Chấp hành viên thực hiện các trình tự, thủ tục pháp luật quy định (xác minh điều kiện thi hành án; thuyết phục, động viên đương sự tự nguyện thi hành ) Quá trình thi hành án dân sự là quá trình tôn trọng sự tự nguyện, thỏa thuận của đương sự, vì vậy nếu người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế thi hành án theo quy định pháp luật4 Do đó, khi buộc phải áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản của người phải thi hành án để đảm bảo thi hành án thì Chấp hành viên, cơ quan THADS phải ban hành "Quyết định cưỡng chế thi hành án" để thể hiện ý chí

về việc phải sử dụng quyền lực nhà nước để buộc người phải thi hành án và các chủ thể liên quan nghiêm chỉnh chấp hành bản án, quyết định có hiệu lực

pháp luật

1.2.2 Điều kiện cưỡng chế kê biên tài sản

Cưỡng chế kê biên tài sản là biện pháp cưỡng chế được áp dụng khi xác định người phải thi hành án có điều kiện thi hành và mặc dù đã được thuyết phục, đôn đốc thi hành án nhưng người phải thi hành án không tự nguyện thi hành Vì vậy, cùng với việc quy định các căn cứ để cưỡng chế kê biên tài sản, pháp luật còn quy định các điều kiện để áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản của người phải thi hành án để thi hành án Đó là:

- Người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ bồi thường thiệt hại

dân sự hoặc tiền phạt theo bản án, quyết định có hiệu lực thi hành (ví dụ như: trả tiền công lao động; bồi thường thiệt hại; trả tiền công lao động; trả tiền chênh lệch giá trị tài sản khi phân chia tài sản để thi hành án…)

- Người phải thi hành án có điều kiện thi hành án

Đây là điều kiện quan trọng để xác định người phải thi hành án có thực hiện được nghĩa vụ hay không, theo đó để đảm bảo thi hành nghĩa vụ phải trả tiền như nêu trên thì người phải thi hành án phải có điều kiện thi hành án

Theo quy định của pháp luật, "có điều kiện thi hành án" là trường hợp người

phải thi hành án có tài sản, thu nhập để thi hành nghĩa vụ về tài sản; tự mình

4 Điều 4 LTHADS

hoặc thông qua người khác thực hiện nghĩa vụ thi hành án5 Như vậy, đối với trường hợp người phải thi hành án phải thi hành nghĩa vụ về tiền, nếu Chấp hành viên xác minh có căn cứ người phải thi hành án không có tài sản, thu nhập thì Thủ trưởng cơ quan THADS có thẩm quyền s ban hành quyết định

về việc chưa có điều kiện thi hành án và đăng tải trên Trang thông tin điện tử của Cục THADS nơi thi hành vụ việc và tích hợp trên Cổng thông tin điện tử của Tổng cục THADS thuộc Bộ Tư pháp6 Tuy nhiên, việc xác định người phải thi hành án không có tài sản, thu nhập cũng được pháp luật quy định bao hàm cả trường hợp có thu nhập nhưng chỉ bảo đảm cuộc sống tối thiểu cho người phải thi hành án, người mà họ có trách nhiệm nuôi dưỡng và có tài sản nhưng giá trị tài sản chỉ đủ để thanh toán chi phí cưỡng chế thi hành án hoặc tài sản theo quy định của pháp luật không được kê biên, xử lý để thi hành án7

- Người phải thi hành án không tự nguyện thi hành

Đây là một điều kiện quan trọng để Chấp hành viên áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản và việc áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản

là giải pháp cuối cùng sau khi người phải thi hành án đã được thuyết phục, đôn đốc thi hành thực hiện nghĩa vụ Theo quy định của pháp luật, người phải thi hành án có thời hạn tự nguyện thi hành án là 10 ngày, kể từ ngày người phải thi hành án nhận được quyết định thi hành án hoặc được thông báo hợp

lệ quyết định thi hành án; hết thời hạn nêu trên nếu người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành án thì bị cưỡng chế8

Tuy nhiên, trong thực tế, trước khi áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, Chấp hành viên thường kiên trì vận động, thuyết phục người phải thi hành án

và những người liên quan tự nguyện thi hành án và thường dành thời gian tự nguyện thi hành nhiều hơn so với quy định pháp luật (trừ trường hợp cần ngăn chặn người phải thi hành án có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc

8 Điều 45, Điều 46 LTHADS

hành vi khác nh m trốn tránh việc thi hành án)

Ngoài các điều kiện nêu trên, mặc dù pháp luật không quy định nhưng

để đảm bảo hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản trên thực tế thì trước khi tiến hành cưỡng chế, Chấp hành viên còn xác minh các điều kiện khác liên quan đến việc tổ chức cưỡng chế như khả năng cản trở, chống đối của người phải thi hành án, gia đình người phải thi hành án và những người liên quan; tìm hiểu về sự ủng hộ của dư luận xã hội, các tổ chức đoàn thể và chính quyền địa phương; xác minh về điều kiện giao thông, địa hình nơi tổ chức cưỡng chế; sự ảnh hưởng của việc tổ chức cưỡng chế đối với tình hình an ninh, trật tự tại địa phương tại thời điểm dự kiến cưỡng chế…Việc xác minh các điều kiện trước khi tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản là cơ sở cơ quan THADS có phương án tiếp tục thuyết phục người phải thi hành án tự nguyện thi hành án mà không phải tổ chức cưỡng chế cũng như phối hợp với cơ quan, tổ chức liên quan xây dựng kế hoạch cưỡng chế và kế hoạch bảo vệ cưỡng chế kê biên tài sản phù hợp, khả thi

1.2.3 Các điệu kiện thực hiện cưỡng chế kê biên tài sản

Áp dụng và tổ chức thực hiện biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền cơ bản của người phải thi hành án

và những người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan (quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, quyền có nhà ở…) Vì vậy, để đảm bảo được quyền, lợi ích hợp pháp của các cá nhân, tổ chức và hiệu quả của việc cưỡng chế, theo quy định tại các điều 84, 87, 88, 90 của LTHADS thì việc cưỡng chế kê biên tài sản

phải tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau:

Một là, chỉ cưỡng chế kê biên tài sản của người phải thi hành án khi có

căn cứ xác định tài sản đó thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người phải thi hành án hoặc đang do người thứ ba giữ

Đây là nguyên tắc quan trọng khi cưỡng chế kê biên tài sản trong THADS và thể hiện nguyên tắc cá thể hóa nghĩa vụ dân sự của người phải thi hành án Theo quy định pháp luật thì tài sản của người phải thi hành án có thể

là tài sản riêng và cũng có thể là tài sản chung của người phải thi hành án với người khác (ví dụ như: tài sản bị cưỡng chế kê biên là tài sản chung của vợ chồng; tài sản là vốn góp của người phải thi hành án với người khác trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc tài sản của người người phải thi hành án đang cho người khác thuê, gửi giữ…) Vì vậy, pháp luật quy định để áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản thì Chấp hành viên phải xác minh tài sản

dự kiến cưỡng chế có thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người phải thi hành án hay không thông qua cơ quan, tổ chức có thẩm quyền đăng ký quyền sở hữu,

sử dụng tài sản hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm đối với tài sản; cơ quan, tổ chức sử dụng lao động là người được thi hành án….Tuy nhiên, để đảm bảo tính nghiêm minh trong hoạt động THADS, pháp luật cũng dự liệu những trường hợp Chấp hành viên có quyền cưỡng chế kê biên tài sản của người phải thi hành án Cụ thể như:

- Kể từ thời điểm bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật, nếu người

phải thi hành án chuyển đổi, tặng cho, bán, chuyển nhượng, thế chấp, cầm cố tài sản cho người khác mà không sử dụng khoản tiền thu được để thi hành án

và không còn tài sản khác hoặc tài sản khác không đủ để đảm bảo nghĩa vụ thi hành án thì tài sản đó vẫn bị kê biên, xử lý để thi hành án, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác Trường hợp đã bị áp dụng biện pháp ngăn chặn, biện pháp khẩn cấp tạm thời, biện pháp bảo đảm thi hành án, biện pháp cưỡng chế thi hành án mà tài sản bị chuyển đổi, tặng cho, bán, chuyển nhượng, thế chấp, cầm cố cho người khác thì tài sản đó bị kê biên, xử lý để thi hành án; Chấp hành viên có văn bản yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đối với tài sản

đó vô hiệu hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hủy giấy tờ liên quan đến giao dịch đối với tài sản đó9

- Tài sản kê biên thuộc quyền sở hữu, sử dụng chung với người khác

mà không thể phân chia hoặc việc phân chia s làm giảm đáng kể giá trị của tài sản thì Chấp hành viên vẫn có quyền kê biên để xử lý theo quy định pháp

9 Khoản 1, Điều 24 Nghị định số 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015 của Chính phủ

luật để đảm bảo quyền và lợi ích của người có tài sản chung với người phải thi hành án; trường hợp tài sản của người phải thi hành án chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng thuộc trường hợp được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật về đất đai hoặc thuộc diện quy hoạch phải thu hồi đất nhưng chưa có quyết định thu hồi đất thì vẫn được kê biên, xử lý để đảm bảo thi hành án

Hai là, chỉ cưỡng chế kê biên tài sản tương ứng với nghĩa vụ của người

phải thi hành án và các chi phí cưỡng chế cần thiết

Đây là nguyên tắc cơ bản, chi phối quá trình áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản để thi hành nghĩa vụ trả tiền Theo quy định pháp luật thì Chấp hành viên chỉ được thi hành theo đúng nội dung bản án, quyết định dân

sự có hiệu lực thi hành, vì vậy, khi người phải thi hành nghĩa vụ về tiền thì việc cưỡng chế kê biên tài sản của người phải thi hành án phải được tính tương ứng với giá trị về tiền phải thi hành Bởi vậy, để áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, Chấp hành viên phải xác minh, ước tính được giá trị hoặc phải thẩm định được giá trị sử dụng thực tế theo giá trị hiện có của tài sản và ước tính các chi phí có thể phát sinh khi thực hiện cưỡng chế kê biên tài sản (như: chi phí thông báo cưỡng chế, chi phí cho việc kê biên, định giá, bán đấu giá; chi phí trông coi, bảo quản tài sản sau kê biên…) Việc ước tính giá trị tài sản và các chi phí có thể phát sinh là cơ sở quan trọng cho Chấp hành viên lựa chọn tài sản để kê biên trong trường hợp người phải thi hành án

có nhiều tài sản hoặc xác định phần tài sản tương ứng thuộc quyền sở hữu, quyền sử dụng của người phải thi hành án trong giá trị tài sản chung có thể phân chia, trừ trường hợp người phải thi hành án tự nguyện đề nghị cưỡng chế

kê biên tài sản cụ thể trong số nhiều tài sản mà không gây trở ngại cho việc thi hành án và tài sản đó đủ để thi hành án, các chi phí liên quan Tuy vậy, nếu người phải thi hành án chỉ có một tài sản duy nhất có giá trị lớn hơn nghĩa vụ phải thi hành án và các chi phí cần thiết nhưng tài sản không thể phân chia được hoặc nếu phân chia s làm giảm đáng kể giá trị tài sản thì Chấp hành

viên vẫn có quyền kê biên hết tài sản đó để thi hành án10

số trường hợp nhất định để đảm bảo phù hợp với phong tục, tập quán, tính nhân đạo hay đảm bảo các quyền con người, quyền công dân của người phải thi hành án Cụ thể là:

- Về thời gian không được tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản

+ Không tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản trong thời gian từ 22 giờ ngày hôm trước đến 06 giờ sáng ngày hôm sau, các ngày nghỉ, ngày lễ theo quy định của pháp luật Đó là: ngày Tết dương lịch (01/01); các ngày nghỉ Tết

âm lịch; ngày Chiến thắng (30/4); ngày Quốc tế lao động (01/5); ngày giỗ tổ Hùng Vương (10/3 âm lịch); ngày Quốc khánh (02/9)

+ Không được tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản có huy động lực lượng trong thời gian 15 ngày trước và sau tết Nguyên đán; các ngày truyền thống đối với các đối tượng chính sách, nếu họ là người phải thi hành án Ví dụ như: ngày thương binh liệt sĩ (27/7), ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam; ngày thầy thuốc Việt Nam (27/2) và các trường hợp đặc biệt khác ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội, phong tục, tập quán tại địa phương Trường hợp cần thiết phải cưỡng chế, Thủ trưởng cơ quan THADS báo cáo Chủ tịch ủy ban nhân dân cùng cấp ít nhất là 05 ngày làm việc trước khi tổ chức cưỡng chế thi hành các vụ án lớn, phức tạp, có ảnh hưởng về an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội tại địa bàn

- Về tài sản không được cưỡng chế kê biên

10 Điều 13 Nghị định số 62/2015/NĐ-CP ngày 18/7/2015 của Chính phủ

+ Tài sản bị cấm lưu thông theo quy định của pháp luật; tài sản phục vụ quốc phòng, an ninh, lợi ích công cộng; tài sản do ngân sách nhà nước cấp cho cơ quan, tổ chức

+ Các tài sản của người phải thi hành án là cá nhân, bao gồm: Số lương thực đáp ứng nhu cầu thiết yếu của người phải thi hành án và gia đình trong thời gian chưa có thu nhập, thu hoạch mới; số thuốc cần dùng để phòng, chữa bệnh của người phải thi hành án và gia đình; vật dụng cần thiết của người tàn tật, vật dụng dùng để chăm sóc người ốm; đồ dùng thờ cúng thông thường theo tập quán ở địa phương; công cụ lao động cần thiết, có giá trị không lớn được dùng làm phương tiện sinh sống chủ yếu hoặc duy nhất của người phải thi hành án và gia đình; đồ dùng sinh hoạt cần thiết cho người phải thi hành

án và gia đình

+ Tài sản của người phải thi hành án là doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, bao gồm: Số thuốc phục vụ việc phòng, chữa bệnh cho người lao động; lương thực, thực phẩm, dụng cụ và tài sản khác phục vụ bữa ăn cho người lao động; nhà trẻ, trường học, cơ sở y tế và thiết bị, phương tiện, tài sản khác thuộc các cơ sở này, nếu không phải là tài sản để kinh doanh; Trang thiết bị, phương tiện, công cụ bảo đảm an toàn lao động, phòng, chống cháy nổ, phòng, chống ô nhiễm môi trường11

Bốn là, về thứ tự kê biên tài sản của người phải thi hành án

Quyền tài sản là một trong những quyền cơ bản của cá nhân, tổ chức, vì vậy, việc cưỡng chế kê biên tài sản phải trên cơ sở tự nguyện của người phải thi hành án; thỏa thuận của đương sự và pháp luật quy định Theo quy định của pháp luật hiện hành, có thể xác định thứ tự tài sản bị kê biên như sau:

- Tài sản đương sự tự nguyện đề nghị kê biên trong số nhiều tài sản mà

không gây trở ngại cho việc thi hành án và tài sản đó đủ để thi hành án, các chi phí liên quan;

- Tài sản bị bản án, quyết định tuyên kê biên để đảm bảo thi hành án;

- Tài sản riêng của người phải thi hành án;

- Tài sản thuộc sở hữu chung của người phải thi hành án với người khác

Riêng đối với tài sản là quyền sử dụng đất, nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất, Chấp hành viên chỉ được kê biên khi các tài sản khác không đủ để thi hành án hoặc khi có đề nghị của đương sự12

- Tài sản đang cầm cố, thế chấp nếu người phải thi hành án không còn

tài sản nào khác hoặc có tài sản nhưng không đủ để thi hành án, nếu giá trị của tài sản đó lớn hơn nghĩa vụ được bảo đảm và chi phí cưỡng chế thi hành án;

- Nhà ở là nơi ở duy nhất của người phải thi hành án và gia đình nếu

người phải thi hành án không có các tài sản khác hoặc có nhưng không đủ để thi hành án, trừ trường hợp người phải thi hành án đồng ý kê biên nhà ở để thi hành án13

- Đối với tài sản của doanh nghiệp, cơ quan THADS chỉ cưỡng chế kê

biên tài sản khác của doanh nghiệp phải thi hành án, nếu sau khi đã khấu trừ tài khoản, xử lý vàng, bạc, đá quý, kim khí quý khác, giấy tờ có giá của doanh nghiệp đang do doanh nghiệp quản lý hoặc đang do người thứ ba giữ mà vẫn không đủ để thi hành án, trừ trường hợp bản án, quyết định có quyết định khác hoặc đương sự có thỏa thuận khác14

1.2.4 Trình tự, thủ tục cưỡng chế kê biên tài sản

Để đảm bảo tính pháp chế trong hoạt động THADS, pháp luật quy định trình tự, thủ tục chung và trình tự, thủ tục đặc thù về cưỡng chế kê biên tài sản

để thi hành án

1.2.4.1 Trình tự, thủ tục chung về cưỡng chế kê biên tài sản

Để áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản, pháp luật quy định các trình tự, thủ tục chung như sau:

- Ra quyết định cưỡng chế kê biên tài sản và thông báo về việc kê biên

Quyết định cưỡng chế kê biên tài sản là căn cứ để tổ chức kê biên tài sản, vì vậy, trên cơ sở thuyết phục, động viên nhưng người phải thi hành án không tự nguyện thi hành mặc dù có tài sản thì Chấp hành viên ra quyết định cưỡng chế kê biên tài ản, trừ trường hợp tài sản mà bản án, quyết định đã tuyên kê biên để bảo đảm thi hành án

Sau khi ra quyết định cưỡng chế kê biên tài sản, Chấp hành viên phải thông báo cho người phải thi hành án, người được thi hành án và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan để họ thực hiện quyền lợi, nghĩa vụ của mình Việc thông báo phải thực hiện trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày ra văn bản, trừ trường hợp cần ngăn chặn đương sự tẩu tán, huỷ hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án Đồng thời, Quyết định về thi hành án phải được gửi cho Viện kiểm sát cùng cấp và Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi tổ chức cưỡng chế kê biên tài sản thi hành án hoặc cơ quan, tổ chức có liên quan đến việc thực hiện quyết định cưỡng chế kê biên tài sản thi hành án Tuy nhiên, tùy từng trường hợp cụ thể, việc thông báo có thể được thực hiện theo các hình thức như thông báo trực tiếp hoặc qua cơ quan, tổ chức, cá nhân khác theo quy định của pháp luật; niêm yết công khai; thông báo trên các phương

tiện thông tin đại chúng

- Xác minh điều kiện cưỡng chế kê biên tài sản

Để đảm bảo hiệu quả cưỡng chế kê biên tài sản và tránh để xảy ra việc chống đối, cản trở thi hành án ảnh hưởng đến trật tự an toàn xã hội tại địa phương nơi cưỡng chế, việc xác minh điều kiện cưỡng chế có ý nghĩa rất quan trọng Xác minh điều kiện cưỡng chế được tiến hành tại nơi sinh sống của người phải thi hành án; xác minh về nhận thức hiểu biết pháp luật, khả năng chống đối, cản trở thi hành án của người phải thi hành án và gia đình họ; xác minh nơi cơ quan, tổ chức bị cưỡng chế có trụ sở và thành lập; người đại diện theo pháp luật của cơ quan, tổ chức đó; xác minh về quan điểm của chính quyền địa phương và thái độ của dư luận nếu tổ chức việc cưỡng chế; xác minh về sự đồng tình của chính quyền nơi s tổ chức cưỡng chế về sự đồng

tình về bản án, quyết định; đặc điểm dân cư, giao thông tại nơi cưỡng chế

….để từ đó có phương án, kế hoạch tổ chức cưỡng chế phù hợp, khả thi

- Xây dựng kế hoạch cưỡng chế kê biên tài sản

Để thực hiện việc cưỡng chế kê biên tài sản thì cần phải xây dựng kế hoạch cưỡng chế và phải huy động lực lượng để bảo đảm cưỡng chế15, bởi vậy, căn cứ kết quả xác minh điều kiện cưỡng chế kê biên tài sản như nêu trên, Chấp hành viên đánh giá tình hình, dự liệu những diễn biến có thể xảy ra

và quyết định việc tổ chức cưỡng chế cần huy động lực lượng hay không Trường hợp cưỡng chế cần huy động lực lượng, Chấp hành viên phải lập Kế hoạch cưỡng chế kê biên tài sản, trong đó thể hiện các nội dung chính như: thời gian, địa điểm cưỡng chế; phương án tiến hành cưỡng chế; yêu cầu về lực lượng tham gia bảo vệ cưỡng chế và dự trù chi phí cưỡng chế Kế hoạch cưỡng chế sau đó phải được gửi cho Viện kiểm sát nhân dân (VKSND), cơ quan Công an cùng cấp, UBND cấp xã nơi tổ chức cưỡng chế và cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc cưỡng chế thi hành án Cơ quan, tổ chức,

cá nhân có liên quan có trách nhiệm thực hiện theo kế hoạch, yêu cầu của Chấp hành viên Trên cơ sở kế hoạch cưỡng chế của cơ quan THADS, cơ quan Công an có trách nhiệm xây dựng kế hoạch và lập phương án bảo vệ cưỡng chế như bố trí lực lượng, phương tiện cần thiết để giữ gìn trật tự, bảo

vệ hiện trường, kịp thời ngăn chặn, xử lý hành vi tẩu tán tài sản, cản trở, chống đối việc thi hành án, tạm giữ người chống đối, khởi tố vụ án hình sự khi có dấu hiệu phạm tội

- Tiến hành việc cưỡng chế kê biên tài sản

Để đảm bảo việc cưỡng chế kê biên tài sản được tiến hành theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật thì Chấp hành viên được giao nhiệm vụ tổ chức thi hành án phải chuẩn bị các mẫu biên bản cần thiết sử dụng khi tổ chức cưỡng chế kê biên như: Biên bản kê biên tài sản; Biên bản mở gói, mở khóa khi người phải thi hành án không có mặt tại hiện trường cưỡng chế; Biên bản

15

Điều 72 LTHADS

niêm phong tài sản; Biên bản thỏa thuận về giá tài sản kê biên, Biên bản giao bảo quản tài sản kê biên; Biên bản thỏa thuận thi hành án; hồ sơ thi hành án

và các văn bản pháp luật có liên quan Đồng thời, theo quy định pháp luật thì đối với tài sản là bất động sản, trước khi kê biên ít nhất là 03 ngày làm việc, Chấp hành viên thông báo cho đại diện chính quyền cấp xã hoặc đại diện tổ dân phố nơi tổ chức cưỡng chế, đương sự, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan về thời gian, địa điểm, tài sản kê biên, trừ trường hợp cần ngăn chặn đương sự tẩu tán, hủy hoại tài sản, trốn tránh việc thi hành án Trường hợp đương sự vắng mặt thì có thể ủy quyền cho người khác thực hiện các quyền, nghĩa vụ của mình Trường hợp đã được thông báo hợp lệ mà đương sự hoặc người được ủy quyền vắng mặt thì Chấp hành viên vẫn tiến hành việc kê biên, nhưng phải mời người làm chứng và ghi rõ vào nội dung biên bản kê biên Trường hợp không mời được người làm chứng thì Chấp hành viên vẫn tiến hành việc kê biên nhưng phải ghi rõ vào nội dung biên bản kê biên

Khi tiến hành cưỡng chế kê biên tài sản, Chấp hành viên yêu cầu người phải thi hành án tự nguyện thi hành án, thi hành quyết định cưỡng chế Nếu người phải thi hành án tự nguyện thi hành hoặc thỏa thuận được với người được thi hành án về việc thi hành án thì Chấp hành viên lập biên bản về sự tự nguyện hoặc thỏa thuận đó16 Nếu người phải thi hành án không tự nguyện thi hành thì Chấp hành viên công bố quyết định cưỡng chế, giới thiệu thành phần tham gia kê biên và yêu cầu các lực lượng tham gia kê biên làm nhiệm vụ theo kế hoạch đã được phân công

Việc cưỡng chế kê biên tài sản phải lập biên bản, ghi đầy đủ nội dung theo đúng mẫu quy định như: giờ, ngày, tháng, năm kê biên, họ, tên Chấp hành viên, đương sự hoặc người được ủy quyền, người lập biên bản, người làm chứng và người có liên quan đến tài sản; diễn biến việc kê biên; mô tả tình trạng từng tài sản, yêu cầu của đương sự và ý kiến của người làm chứng

- Giao bảo quản tài sản đã kê biên

16 Điều 6 và Điều 100 LTHADS

Bản chất của cưỡng chế kê biên tài sản là hạn chế quyền sở hữu, quyền

sử dụng, định đoạt của người phải thi hành hoặc người có tài sản để đảm bảo thi hành án Vì vậy, để chờ quyết định về việc xử lý tài sản, sau khi kê biên, Chấp hành viên phải giao bảo quản tài sản kê biên Tài sản sau khi kê biên có thể được giao cho người phải thi hành án, người thân thích của người phải thi hành án bảo quản, sử dụng hoặc người đang sử dụng, bảo quản tài sản kê biên; hoặc giao cho cá nhân, tổ chức có điều kiện bảo quản; hoặc bảo quản tại kho của cơ quan THADS Đối với tài sản là kim khí quý, đá quý, tiền hoặc giấy tờ có giá thì phải được bảo quản tại Kho bạc nhà nước

Việc giao bảo quản tài sản phải được lập biên bản ghi rõ loại tài sản, tình trạng tài sản, giờ, ngày, tháng, năm giao; họ, tên Chấp hành viên, đương

sự, người được giao bảo quản, người làm chứng, nếu có; quyền, nghĩa vụ của người được giao bảo quản tài sản và có chữ ký của các bên Trường hợp có người từ chối ký thì phải ghi vào biên bản và nêu rõ lý do

- Giải quyết tranh chấp, yêu cầu hủy giấy tờ, giao dịch liên quan đến tài sản bị kê biên

Về nguyên tắc, trước khi kê biên, Chấp hành viên phải xác minh tài sản

dự kiến kê biên có thuộc quyền sở hữu, sử dụng của người phải thi hành án hay không Tuy nhiên, thực tế thi hành án có nhiều trường hợp khi tổ chức kê biên tài sản thì phát sinh tranh chấp tài sản với người khác, vì vậy, trong trường hợp này pháp luật quy định Chấp hành viên phải thông báo cho đương

sự, người có tranh chấp về quyền của họ được khởi kiện tại Tòa án hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết (trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày được thông báo hợp lệ), nếu hết thời hạn 30 ngày, kể từ ngày được thông báo hợp lệ mà đương sự, người có tranh chấp không khởi kiện tại Tòa án hoặc không đề nghị cơ quan có thẩm quyền giải quyết thì Chấp hành viên xử lý tài sản để thi hành án17

Trường hợp có căn cứ xác định giao dịch liên quan đến tài sản thi hành

17

Điều 75 LTHADS

án nh m trốn tránh việc thi hành án thì Chấp hành viên thông báo cho người được thi hành án để yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hủy giấy tờ liên quan đến giao dịch đó Hết thời hạn 15 ngày, kể từ ngày được thông báo mà người được thi hành án không yêu cầu thì Chấp hành viên yêu cầu Tòa án tuyên bố giao dịch đó vô hiệu hoặc yêu cầu cơ quan có thẩm quyền hủy giấy tờ liên quan đến giao dịch đó

1.2.4.2 Trình tự, thủ tục cưỡng chế kê biên tài sản có tính đặc thù

Ngoài các trình tự, thủ tục chung về cưỡng chế kê biên tài sản nêu trên, pháp luật còn có những quy định về việc cưỡng chế kê biên tài sản trong một

số trường hợp đặc thù cụ thể như:

- Cưỡng chế kê biên tài sản là quyền sở hữu trí tuệ

Việc kê biên quyền sở hữu trí tuệ của người phải thi hành án là một trong những nội dung mới được quy định tại Điều 84 LTHADS.Quyền sở hữu trí tuệ là loại tài sản “vô hình” con người không thể cầm, nắm được và theo Luật Sở hữu trí tuệ, quyền sở hữu trí tuệ được chia làm hai lĩnh vực chính: đó

là quyền tác giả và quyền sở hữu công nghiệp Vì vậy, khi thực hiện kê biên quyền sở hữu trí tuệ của người phải thi hành án, Chấp hành viên phải nắm được các đặc thù về quyền sở hữu trí tuệ Trong trường hợp người phải thi hành án là chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ chuyển quyền sở hữu trí tuệ cho cơ quan, tổ chức, cá nhân khác sử dụng thì quyền sở hữu trí tuệ vẫn bị kê biên để thi hành án, trừ trường hợp việc chuyển giao quyền sở hữu cho các cơ quan,

tổ chức, cá nhân khác sử dụng trong thời gian nhất định nh m đảm bảo mục tiêu quốc phòng, an ninh, dân sinh và lợi ích của nhà nước, xã hội

Khi kê biên quyền sở hữu trí tuệ của người phải thi hành án, Chấp hành viên phải ra quyết định kê biên Trường hợp người phải thi hành án là chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ chuyển quyền sử dụng quyền sở hữu trí tuệ cho cơ quan, tổ chức, cá nhân khác thì quyền sở hữu trí tuệ vẫn bị kê biên Khi kê biên, tùy từng đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ, Chấp hành viên thu giữ các giấy tờ có liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ của người phải thi hành án Trên