Giáo án Lịch sử 12 bài 2: Liên Xô các nước Đông Âu (1945 1991) Liên Bang Nga (1991 2000)

- Hiểu được sự ra đời của các nước XHCN ở Đông Âu và quá trình xây dựng CNXH 1950 - những năm 70 và quá trình khủng hoảng, sụp đổ của hệ thống CNXH ở Đông Âu - Trình bày được mối quan hệ

Giáo án môn Lịch sử lớp 12 Bài 2 – LIÊN XÔ VÀ CÁ NƯỚC ĐÔNG ÂU (1945 -1991)

LIÊN BANG NGA (1991 -2000)

I Mục tiêu

Học xong bài này, học sinh cần:

1 Kiến thức

- Khái quát được công cuộc xây dựng CNXH ở Liên Xô từ 1945 -1991 như công

cuộc khôi phục kinh tế sau chiến tranh, những thành công trong việc xây dựng cơ sở vật chất kĩ thuật cho CNXH Đồng thời cũng thấy được quá trình khủng hoảng và tan rã của Liên bang xô viết

- Hiểu được sự ra đời của các nước XHCN ở Đông Âu và quá trình xây dựng CNXH (1950 - những năm 70) và quá trình khủng hoảng, sụp đổ của hệ thống CNXH ở Đông Âu

- Trình bày được mối quan hệ hợp tác giữa các nước xã hội chủ nghĩa ở châu Âu

và các nước XHCN khác: quan hệ kinh tế, văn hóa, khoa học – kĩ thuật, quan hệ chính trị

- quân sự

2 Kĩ năng

- Biết so sánh các những điểm tương đồng về các giai đoạn lịch sử giữa Liên Xô

và các nước Đông Âu

- Rèn luyện các kĩ năng phân tích, so sánh, khái quát, phương pháp tự học, sử dụng SGK, khai thác lược đồ lịch sử,…

3 Thái độ, tư tưởng

- Học tập tinh thần lao động cần cù, sáng tạo của nhân dân Liên Xô và nhân dân

các nước Đông Âu trong công cuộc xây dựng CNXH

- Có thái độ khách quan, khoa học khi phê phán những khuyết điểm sai lầm cảu

những người lãnh đạo Đảng, Nhà nước Liên Xô và các nước Đông Âu, từ đó rút ra kinh nghiệm cần thiết cho công cuộc đổi mới của nước ta

II Tiến trình và phương pháp tổ chức dạy học

1 Ổn định lớp học

2 Kiểm tra bài cũ

GV có thể sử dụng câu hỏi sau:

- Những quyết định của Hội nghị Ianta và ảnh hưởng những quyết định đó đến

tình hình thế giới sau chiến tranh thế giới thứ 2

- Trình bày sự ra đời, mục đích, nguyên tắc hoạt động và vai trò của tổ chức Liên

hợp quốc

3 Bài mới

Chuẩn kiến thức

(Kiến thức cần đạt)

Hoạt động dạy – học của thầy, trò

I Liên Xô từ năm 1945 đến

1991

1 Liên Xô từ 1945 - 1950

- Liên Xô chịu nhiều thiệt hại,

nặng nề sau Chiến tranh thế giới

thứ hai: 26 triệu người chết, hàng

chục nghìn nhà cửa, làng mạc, cơ

sở sản xuất bị tàn phá,

- Biện pháp phục hồi: Đề ra kế

Hoạt động : GV nêu câu hỏi:

Sau Chiến tranh thế giới lần thứ hai, Liên Xô gặp phải những khó khăn như thế nào? Nhiệm

vụ trước mắt của nhân dân Liên Xô là gì? Những kết quả đạt được trong giai đoạn này như thế nào?

HS: Nghiên cứu SGK, trao đổi và trả lời:

GV: Nhận xét, bổ sung và phân tích (dựa vào

số liệu trong SGK) Cụ thể:

+ Trong Chiến tranh thế giới thứ hai, Liên Xô

là nước đi đầu trong việc chống phát xít, đồng

hoạch 5 năm nhằm khôi phục

kinh tế, hàn gắn vết thương chiến

tranh (1946 – 1950) và đã hoàn

thành thắng lợi trước thời hạn:

+ Công nghiệp tăng 73% so với

mức trước chiến trang

+ Nông nghiệp đạt mức bằng

trước chiến tranh

+ Khoa học kĩ thuật: năm 1949

Liên Xô chế tạo thành công bom

nguyên tử, phá vỡ thế độc quyền

về bom nguyên tử của Mĩ

- Đến 1950, kinh tế Liên Xô được

phục hồi và phát triển

2 Liên Xô từ 1950 đến nửa đầu

thập niên 70

- Về kinh tế : Sản lượng công

nghiệp đứng thứ 2 trên thế giới

(dẫn đầu về công nghiệp vũ trụ và

điện hạt nhân), nông nghiệp tăng

trưởng trung bình 16%

thời cũng là nước chịu nhiều tổn thất nặng nề: hơn 26 triệu người chết, hàng chục nghìn thành phố, làng mạc, nhà máy bị phá hủy

+ Nhiệm vụ trước mắt, quan trọng nhất của nhân dân Liên Xô là khôi phục, hàn gắn vết thương chiến tranh

+ Liên Xô thực hiện thắng lợi kế hoạch 5 năm lần thứ nhất trước thời hạn Nhờ đó, đến năm Nhờ đó, đến năm

1950 nền kinh tế về cơ bản được phục hồi và vượt mức so với trước chiến tranh

GV: Có thể nhấn mạnh thêm vai trò của nhân

dân xô viết đã làm nên thành công của kế hoạch

5 năm ngay sau chiến tranh

HS: Lắng nghe và ghi ý chính

Hoạt động: GV chia lớp học thành 4 nhóm và

giao nhiệm vụ cụ thể để các em cùng nghiên cứu SGK trong 3 phút trả lời câu hỏi

Nhóm 1: Đặc điểm, tình hình kinh tế Liên Xô trong những năm 1950 – những năm 70.

Nhóm 2: Những thành tựu chính trong các lĩnh vực khoa học – kĩ thuật của Liên Xô.

Nhóm 3: Đặc điểm, tình hình xã hội Liên Xô trong những năm 1950 – những năm 70

Nhóm 4: Những nét chính trong chính sách đối ngoại của Liên Xô những năm 1950 – những năm 70.

GV - HS: Hết thời gian, GV yêu cầu đại diện

từng nhóm trình bày, các nhóm khác lắng nghe

- Khoa học – kĩ thuật: Phóng

thành công vệ tinh nhân tạo

(1957), phóng tàu vũ trụ có người

lái vào quĩ đạo (1961)  mở đầu

kỉ nguyên chinh phục vũ trụ của

con người

- Về chính trị - xã hội: Tương đối

ổn định, công nhân chiếm tỉ lệ

cao trong xã hội, trình độ học vấn

của người dân cao

- Về đối ngoại: Thực hiện chính

sách bảo vệ hòa bình thế giới, ủng

hộ phong trào giải phóng dân tộc

và giúp đỡ các nước XHCN

3 Liên Xô từ năm 70 – 1991

* Bối cảnh lịch sử:

- Năm 1973, thế giới lâm vào

cuộc khủng hoảng dầu mỏ, tác

động đến mọi quốc gia, trong đó

có Liên Xô, Đông Âu

và có thể nêu thắc mắc để nhóm trình bày giải thích rõ hơn

GV: Nhận xét phần trình bày của từng nhóm,

sau đó trình bày bổ sung và chốt ý

GV cần nhấn mạnh: 1) Trong các giai đoạn

1950 – những năm 70, Liên Xô đã hoàn thành các kế hoạch đề ra, sản lượng công nghiệp đứng thứ 2 trên thế giới nhưng dẫn đầu về công nghiệp vũ trụ và điện hạt nhân (dẫn chứng qua câu chuyện về du hành gia I Gagarin qua đó có thể khơi dậy ở học sinh khả năng sáng tạo, chinh phục đỉnh cao khoa học)

2) Về đối ngoại Liên Xô thực hiện chính sách bảo vệ hòa bình thế giới, ủng hộ phong trào giải phóng dân tộc và giúp đỡ các nước xã hội chủ nghĩa Giáo viên có thể liên hệ với sự giúp đỡ đối với Việt Nam trong cuộc chiến tranh bảo vệ

tổ quốc

Hoạt động 1:

GV hướng dẫn HS tìm hiểu về quá trình khủng hoảng, tan rã của Liên Xô GV có thể đặt câu hỏi nêu vấn đề tập trung ở một số ý :

Cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973 tác động đến Liên Xô như thế nào? Giới lãnh đạo đất nước đã làm gì để đối phó với tác động của nó? Những giải pháp đó thành công hay càng đưa Liên Xô rơi vào tình trạng khủng hoảng?

HS: Dựa vào SGK cùng trao đổi, thảo luận và

trả lời các câu hỏi (GV cần lưu ý đến tác động của tình hình thế giới từ năm 1973 và sự phản

- Liên Xô chủ quan, chậm sửa

đổi, không thích nghi với tình

hình mới; giới lãnh đạo phạm sai

lầm, độc đoán thiếu dân chủ,

nhân dân bất bình, nền kinh tế

giảm sút nghiêm trọng

* Công cuộc cải tổ và sự sụp đổ

của CNXH ở Liên Xô:

- Năm 1985, M Góocbachốp lên

nắm quyền, tiến hành cuộc cải tổ

về kinh tế triệt và chính trị

- Do sai lầm trong cải tổ (thực

hiện đa nguyên, đa đảng) nên tình

hình Liên Xô càng trầm trọng:

chính trị xã hội rối loạn, kinh tế

sa sút, xuất hiện các lực lượng

chống đối Đảng cộng sản

- 8/1991 diễn ra cuộc đảo chính

lật đổ Góobachốp, nhưng không

thành công Góocbachop tuyên bố

đình chỉ Đảng cộng sản Liên Xô

- Ngày 21/12/1991: 11 nước cộng

hòa trong Lên bang xô viết tách

ứng của các nhà lãnh đạo Liên Xô như thế nào)

GV: Nhận xét, trình bày phân tích và chốt ý HS: Lắng nghe và ghi ý chính

Hoạt động 2: GV nêu câu hỏi để HS suy nghĩ

Để giải quyết với khủng hoảng, Liên Xô đã làm gì? Nội dung cuộc cải tổ và tác động của nó đến Liên Xô.

HS: Dựa vào SGK cùng trao đổi, thảo luận và

trả lời câu hỏi

GV: Bổ sung khái quát nét chính để làm rõ hai

vấn đề sai lầm của cải tổ và tác động của nó càng làn cho tình trạng khủng hoảng thêm trầm trọng và dẫn đến sự tan rã của Liên Xô Cuộc cải tổ sai lầm do việc chuyển sang nền kinh tế thị trường quá vội vã, thiếu sự điều tiết nên gây

ra rối loạn, thu nhập quốc dân giảm sút nghiêm trọng Chính trị xã hội rối ren, việc thực hiện đa nguyên chính trị xuất hiện nhiều đảng đối lập

đã làm suy yếu vai trò của Đảng cộng sản, bùng

nổ nhiều cuộc đấu tranh, biểu tình, li khai, xung đột sắc tộc

GV tùy vào lượng thời gian trền lớp, có thể giới thiệu về Góocbachốp: Góocbachốp là nhà hoạt động chính trị ở Liên Xô Năm 1985 khi đang ở cương vị Tổng bí thư Đảng cộng sản Liên Xô, ông cho tiến hành cuộc cải tổ nhưng mắc nhiều sai lầm, làm cho cuộc khủng hoảng ở Liên Xô ngày càng trầm trọng hơn Sau cuộc đảo chính không thành công 8/1991 của các lực lượng đối lập, ông trở thành Tổng thống Liên Xô Ngày 25/12/1991 Liên Xô tan rã, Góocbachốp từ

ra thành lập Cộng đồng các quốc

gia độc lập (SNG)

- Ngày 25/12/1991, Lá cờ búa

liềm trên nóc điện Kremli bị hạ

xuống, đánh dấu sự sụp đổ của

CNXH của Liên Xô sau 74 năm

tồn tại (1917 – 1991)

chức tổng thống

II Đông Âu từ năm 1950 đến

năm 1973

1 Sự thành lập các nhà nước dân

chủ nhân dân ở Đông Âu

- Nhân cơ hội Hồng quân Liên

Xô truy quét phát xít Đức, các

nước Đông Âu đã đứng lên giành

độc lập, thành lập các nhà nước

DCND (gồm 7 nước)

- Chính quyền DCND các nước

Đông Âu ban hành nhiều quyền

tự do dân chủ, cải thiện và nâng

cao đời sống của nhân dân,

- Từ những năm 70, các nước

Đông Âu bắt tay vào xây dựng

CNXH, đạt được nhiều thành tựu

về công nghiệp nặng, điện khí

hóa toàn quốc,…

Hoạt động: GV hướng dẫn học sinh quan sát

lược đồ hình 4 – SGK “Các nước dân chủ nhân dân Đông Âu sau chiến tranh thế giới thứ hai” xác định các quốc gia ở Đông Âu và cho

biết các quốc gia dân chủ nhân dân ở Đông Âu được thành lập như thế nào?

HS: Quan sát lược đồ, kết hợp tìm hiểu SGK để

trả lời câu hỏi

GV: Nhận xét và nhấn mạnh với sự giúp đỡ của

Liên Xô các chính quyền nhân dân đã được thành lập ở Đông Âu, ban hành các quyền tự do dân chủ, cải thiện và nâng cao đời sống của nhân dân , vai trò của đảng cộng sản ngày càng được củng cố

GV có thể mở rộng thêm khi nói về vai trò của Liên Xô trong quá trình giúp đỡ các nước Đông

Âu xây dựng CNXH, như: viện trợ, đào tạo, chuyển giao các thành tựu khoa học kĩ thuật

HS: Lắng nghe và ghi ý chính

2 Quan hệ hợp tác giữa các

nước XHCN ở châu Âu

- Về kinh tế: Thành lập Hội đồng

tương trợ kinh tế (SEV - tháng

1/1949) để tăng cường sự hợp tác

giữa các nước XHCN, thúc đẩy

sự tiến bộ về kinh tế, kĩ thuật,

giữa các nước thành viên

- Về quân sự: Thành lập Tổ chức

hiệp ước Vacsava (5/1955), góp

phần gìn giữ hòa bình, an ninh thế

giới, tạo thế cân bằng “hai cực”.

3 Sự khủng hoảng của chế độ

CNXH ở Đông Âu

- Cuộc khủng hoảng dầu mỏ 1973

đã tác động làm cho nền kinh tế

Đông Âu rơi vào tình trạng trì trệ

- Mặc dù đã có nhiều cố gắng cải

thiện tình hình nhưng do mắc

phải sai lầm trong thực hiện, lại

chịu ảnh hưởng từ cuộc cải tổ ở

Liên Xô nên các nước Đông Âu

càng bị khủng hoảng nghiêm

trọng Họ chấp nhận đa nguyên,

đa đảng, từ bỏ chế độ CNXH

Hoạt động GV: Hướng dẫn HS đọc SGK và nêu ra vấn đề:

Các nước Đông Âu hợp tác với nhau trong những lĩnh vực nào? Tại sao lại phải hợp tác? Biểu hiện của các mối quan hệ đó? Vai trò của các tổ chức kinh tế, quân sự ở Đông?

HS: Nghiên cứu SGK để trao đổi và trả lời GV: Nhận xét, bổ sung, phân tích và chốt ý về

mục đích ra đời của Khối SEV và Hiệp ước phòng thủ Vacsava, nhấn mạnh đây cũng là một biểu hiện của trật tự thế giới hai cực và là cuộc chạy đua giữa hai phe về kinh tế và quân sự trong “chiến tranh lạnh”

HS: Theo dõi và ghi ý chính vào vở.

Hoạt động: GV yêu cầu học sinh quan sát H6 –

SGK “Bức tường Beclin bị phá bỏ” nêu vấn đề: Bức tường Beclin được dựng lên để làm gì? Bức tường Beclin biểu hiện như thế nào cho mối quan hệ quốc tế lúc bấy giờ?Vì sao người

ta lại xóa bỏ nó? Ý nghĩa của sự kiện này đối với nước Đức và quốc tế?

HS: Nghiên cứu SGK và trả lời GV: Nhận xét, trình bày bổ sung và nhấn mạnh

sự kiện “Bức tường Beclin bị phá bỏ” là kết

cục của một giai đoạn dài Đông Âu rơi vào khủng hoảng Do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng dầu mỏ và cuộc cải tổ thất bại ở Liên Xô nên khủng hoảng càng nghiêm trọng hơn Các nước Đông Âu chấp nhận đa nguyên, đa đảng

từ bỏ chủ nghĩa xã hội CNXH ở Liên Xô và

- Đến cuối thập niên 90, CNXH ở

Đông Âu tan rã Tháng 10/1990,

nước Đức tái thống nhất

4 Nguyên nhân tan rã của chế

độ CNXH ở Liên Xô, Đông Âu

- Sự sai lầm về đường lối lãnh

đạo, chủ quan duy ý trí, thực hiện

cơ chế tập trung quan liêu bao

cấp làm sản xuất trì trệ, xã hội

thiếu công bằng

- Không bắt kịp sự tiến bộ của

khoa học – kĩ thuật làn cho sản

xuất trì trệ, lạc hậu

- Tiến hành cải tổ mắc nhiều sai

lầm

- Sự chống phá của các thế lực

thù địch

Đông Âu tan rã

HS: Lắng nghe và ghi chép

Hoạt động: GV tổ chức cho HS tìm hiểu

nguyên nhân tan rã của CNXH ở Liên Xô và Đông Âu bằng câu hỏi:

Những nguyên nhân nào dẫn đến sự tan rã và sụp đổ của CNXH ở Liên Xô và Đông Âu?

HS: Nghiên cứu SGK, trao đổi và trả lời GV: Nhận xét, trình bày phân tích và kết luận

về 4 nguyên nhân chính dẫn đến sự tan rã của CNXH ở Đông Âu và Liên Xô Ở đây GV cần lưu ý: Đây chỉ là sự sụp đổ của một mô hình CNXH chứ không phải là sụp đổ của CNXH trên toàn thế giới Và làm cho học sinh thấy rõ những sai lầm ở Đông Âu và Liên Xô sẽ là những bài học quí báu cho công cuộc cải cách

mở cửa, đi lên xây dựng CNXH ở nước ta

III Liên bang Nga (1991 -2000)

- Liên bang Nga được kế tục địa

vị pháp lí của Liên Xô ở Liên hợp

Quốc và các cơ quan ngoại giao ở

nước ngoài

- Kinh tế:

Hoạt động: GV chia lớp học thành 2 nhóm và

giao nhiệm vụ cụ thể để các em cùng nghiên cứu SGK trong 5 phút, rồi trả lời câu hỏi:

Nhóm 1: Tìm hiểu tình hình kinh tế Liên bang Nga (1991-2000).

Nhóm 2: Tình hình chính trị - xã hội và chính sách đối ngoại của Liên bang Nga (1991 -2000)

trước năm 1996, kinh tế tăng

trưởng âm; từ năm 1996 nền kinh

tế bắt đầu phục hồi (năm 1997

tăng trưởng kinh tế đạt 0.5% đén

năm 2000 là 9%)

- Về chính trị – xã hội:

Năm 1993, Nga ban hành Hiến

pháp được thông qua với thể chế

tổng thống liên bang Xã hội

tương đối ổn định nhưng vấn phải

đối mặt với phong trào đòi li khai,

tiêu biểu ở Trécxnhia.

- Đối ngoại:

Thi hành chính sách đối ngoại đa

phương: một mặt ngả về phương

Tây, mặt khác khôi phục và phát

triển các mối quan hệ với Trung

Quốc, Asian

GV - HS: Hết thời gian, GV yêu cầu đại diện

từng nhóm trình bày, các nhóm khác lắng nghe

và có thể nêu thắc mắc để nhóm trình bày giải thích rõ hơn

Để tạo không khí học tập và khuyến khích tính tích cực của HS, sau khi đại diện từng nhóm trình bày, GV có thể phát cho các nhóm phiếu đánh giá chéo Đại diện nhóm nào trình bày tốt,

GV sẽ thưởng điểm

GV: Nhận xét phần trình bày của từng nhóm,

sau đó trình bày bổ sung, hướng dẫn HS quan sát một số kênh hình như ảnh thủ đô Matxcova, chân dung thủ tướng Nga Putin Sau cùng,

GV chốt ý chính để HS theo dõi và ghi chép (có thể chuẩn bị trên giấy Ao)

HS: Tập trung theo dõi, đối chiếu những kết

luận của GV với phần trình bày của nhóm mình

và ghi ý chính vào vở

III Củng cố, dặn dò

1 Củng cố

- GV tổ chức cho HS tự củng cố kiến thức ngay tại lớp, nhấn mạnh một số mốc

thời gian và sự kiện quan trọng, các vấn đề, khái niệm cơ bản của bài học

- Liên Xô đã đạt được những thành tựu gì trong công cuộc xây dựng CNXH (1950

– những năm 70)?

- Công cuộc cải tổ và nguyên nhân tan vỡ của CNXH ở Đông Âu và Liên Xô.

- Liên bang Nga đã có những thay đổi như thế nào từ năm 2000?

2 Bài tập về nhà

- Ôn lại nội dung bài học dựa theo câu hỏi củng cố kiến thức cuối giờ.

- Lập bảng thống kê các sự kiện lịch sử Liên Xô (1950 – những năm 70)

- Đọc trước bài 3 để tìm hiểu nội dung câu hỏi và kênh hình trong SGK