Hãy trình bày trên lược đồ các chiến dịch tiến công giữ vững quyền chủ động trên chiến trường của quân và dân ta từ sau chiến dịch Biên giới - thu đông năm 1950 đến xuân – hè năm 1953 GV
Trang 1Giáo án môn Lịch sử lớp 12 Bài 20 – CUỘC KHÁNG CHIẾN TOÀN QUỐC CHỐNG THỰC DÂN PHÁP XÂM LƯỢC KẾT THÚC (1953 – 1954)
I Mục tiêu
Học xong bài này, học sinh cần:
1 Kiến thức
- Hiểu được âm mưu, hành động mới của Pháp - Mĩ trong kế hoạch Nava
- Nêu được những diễn biến chính và ý nghĩa của cuộc Tiến công chiến lược đông
– xuân 1953 – 1954
- Trình bày tóm tắt được diễn biến chính của dịch lịch sử Điện Biên Phủ Ý nghĩa
của chiến dịch
- Nêu nội dung cơ bản và ý nghĩa của Hiệp định Giơnevơ về Đông Dương.
- Nêu và phân tích được nguyên nhân thắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp (1945 – 1954)
2 Kĩ năng
- Củng cố kĩ năng các phân tích, đánh giá, tổng hợp và biết tìm hiểu những nguyên
nhân, ý nghĩa của sự kiện lịch sử
- Rèn luyện kĩ năng sử dụng SGK, tài liệu tham khảo, quan sát tranh ảnh, bản đồ,
phim tư liệu,… để nhận thức, đánh giá sự kiện lịch sử
3 Thái độ, tư tưởng
- Hiểu thêm về âm mưu, can thiệp mới của Mĩ ở Đông Dương thông qua kế hoạch
Nava, qua đó giáo dục HS lòng căm thù thực dân Pháp và can thiệp Mĩ
Trang 2- Tự hào về những thắng lợi huy hoàng của dân tộc ta trong kháng chiến chống
Pháp và can thiệp Mĩ Từ đó, củng cố lòng tin ở thế hệ trẻ vào sự lãnh đạo của Đảng trong công cuộc xây dựng đất nước hiện nay
II Gợi ý tiến trình và phương pháp tổ chức dạy học
1 Ổn định lớp học
2 Kiểm tra bài cũ
GV có thể sử dụng hai câu hỏi sau:
GV chuẩn bị sẵn các câu hỏi trắc nghiệm kết hợp với tự luận, thực hành theo tinh thần đổi mới kiểm tra, đánh giá, xây dựng trên PowerPoint Khi kiểm tra, GV kích chuột trên màn hình để hiển thị câu hỏi, đồng thời đọc to để cả lớp theo dõi và gọi HS trả lời Sau mỗi câu trả lời của HS, GV đánh giá và cho điểm
1 Đại hội toàn quốc lần thứ II (2/1951) của Đảng đánh dấu bước phát triển mới trong cuộc kháng chiến chống Pháp Em hãy chọn ra những đáp án đúng và giải thích lí
do vì sao?
A Đại hội quyết định mở chiến dịch Tây Bắc để giải phóng thị xã Lai Châu
B Đại hội thông qua Báo cáo chính trị của Chủ tịch Hồ Chí Minh trình bày, tổng kết kinh nghiệm đấu tranh của Đảng ta qua các chặng đường LS
C Đại hội thông qua Báo cáo “Bàn về cách mạng Việt Nam” của đồng chí Trường
Chinh, quyết định đưa Đảng ra hoạt động công khai, lấy tên là Đảng Lao động Việt Nam
D Đại hội nghe đồng chí Võ Nguyên Giáp trình bày chủ trương của ta trong đông-xuân 1951-1952 phải giữ vững quyền chủ động trên các chiến trường
E Đại hội thông qua Tuyên ngôn, Chính cương, Điều lệ mới, xuất bản báo Nhân dân; bầu ra Ban Chấp hành Trung ương Đảng và Bộ Chính trị mới
2 Hãy trình bày trên lược đồ các chiến dịch tiến công giữ vững quyền chủ động trên chiến trường của quân và dân ta từ sau chiến dịch Biên giới - thu đông năm 1950 đến xuân – hè năm 1953 (GV chuẩn bĩ sẵn lược đồ trên PowerPoint)
3 Bài mới
Trang 3Chuẩn kiến thức
(Kiến thức cần đạt)
Hoạt động dạy – học của thầy, trò
I Âm mưu mới của Pháp – Mĩ
ở Đông Dương: Kế hoạch Nava
1 Âm mưu mới của Pháp – Mĩ
trong kế hoạch Nava.
* Hoàn cảnh ra đời:
- Thực dân Pháp bị thiệt hại nặng
nề, lâm vào thế phòng ngự bị
động, không còn khả năng kéo
dài cuộc chiến tranh
- Mĩ tiếp tục can thiệp sâu vào
cuộc chiến tranh, chuẩn bị thay
chân Pháp ở Đông Dương
- Ngày 7/5/1953, Pháp cử Nava
sang làm Tổng chỉ huy quân đội ở
Đông Dương, thực hiện kế hoạch
quân sự mới hi vọng chuyển bại
thành thắng sau 18 tháng
Hoạt động 1: GV nêu vấn đề, rồi yêu cầu hai
HS làm một nhóm, nghiên cứu SGK để trao đổi
Vì sao bước sang đông - xuân 1953 - 1954, Pháp - Mĩ lại đề ra kế hoạch Nava?
2 Nội dung của kế hoạch Nava và quá trình Pháp - Mĩ triển khai thực hiện?”
HS: Tìm hiểu SGK, trao đổi theo gợi ý của GV
GV - HS: Hết thời gian, GV yêu cầu HS trình bày, cả lớp lắng nghe và bổ sung ý kiến Sau
đó, GV nhận xét, phân tích và chốt ý
Lưu ý: + Để cụ thể hóa về hoàn cảnh ra đời của
kế hoạch Nava, GV sử dụng số liệu và hình ảnh nói về sự thất bại nặng nề của Pháp sau 8 năm tiến hành chiến tranh xâm lược Việt Nam (hơn
39 vạn quân bị loại khỏi vòng chiến đấu, tiêu tốn hơn 2.000 tỉ frăng, kinh tế và tài chính trong nước suy sụp, nhân dân phản đối,…)
+ GV nhấn mạnh âm mưu của Mĩ là tiếp tục can thiệp sâu vào chiến tranh ở Đông Dương, tích cực chuẩn bị thay thế Pháp (thông qua việc tăng viện trợ để ép Pháp phải kéo dài cuộc chiến tranh - GV so sánh tỉ lệ ngân sách của Mĩ viện trợ cho Pháp qua các năm; tán thành việc đưa Nava sang làm Tổng chỉ huy quân Pháp ở Đông Dương - GV sử dụng chân dung tướng Nava sang để tạo biểu tượng cho HS)
HS: Lắng nghe và ghi vở
Trang 4* Nội dung kế hoạch Nava:
- Bước 1 (từ thu - đông 1953 đến
xuân 1954): giữ thế phòng ngự
trên chiến trường miền Bắc, thực
hiện tiến công chiến lược để bình
định miền Trung và miền Nam
- Bước 2 (từ thu - đông 1954):
chuyển lực lượng ra miền Bắc,
thực hiện tiến công chiến lược,
giành thắng lợi quân sự quyết
định để kết thúc chiến tranh
Là cố gắng cuối cùng của Pháp
có Mĩ can thiệp ở Đông Dương
* Triển khai thực hiện: Tập trung
44 tiểu đòan cơ động ở đồng bằng
Bắc Bộ, càn quét, bình định, mở
rộng vùng chiếm đóng,… để phá
kế hoạch tiến công của ta
Hoạt động 2: GV nêu câu hỏi để HS tìm hiểu
Kế hoạch Nava có nội dung gì? Pháp – Mĩ đã triển khai kế hoạch này như thế nào?
HS: Tìm hiểu SGK và trả lời
GV - HS: GV nhận xét, rồi yêu cầu HS tập
trung lên màn hình theo dõi hai bước của kế hoạch Nava qua lược đồ giáo khoa điện tử (đã
được GV thiết kế sẵn trên Power Point) HS
vừa theo dõi, vừa ghi ý chính vào vở
GV trình bày xong thì nêu câu hỏi: “Em có nhận xét gì về kế hoạch Nava?
Sau khi HS trả lời, GV kết luận: Kế hoạch Nava
là cố gắng cuối cùng, là sự nỗ lực cao nhất của Pháp có sự can thiệp Mĩ tại Đông Dương Chính phủ Pháp đặt nhiều hi vọng vào kế hoạch quân sự mới này Thủ tướng Pháp Lanien bấy
giờ đã nói: “Kế hoạch Nava chẳng những được chính phủ Pháp, mà cả những người bạn Mĩ cũng tán thành Nó cho phép chúng ta hi vọng
đủ mọi điều”.
GV: Chuyển sang mục 2: Trước âm mưu mới
của Pháp-Mĩ, Đảng và Chính phủ ta đã đề ra chủ trương gì để đối phó với kế hoạch Nava?
2 Chủ trương của ta Hoạt động: GV nhắc lại câu hỏi ở trên, rồi yêu
Trang 5- Tháng 9/1953, Hội nghị Bộ
Chính trị họp đề ra kế hoạch tác
chiến trong đông-xuân 1953-1954
với quyết tâm phải tiêu diệt địch
- Phương hướng chiến lược: Tập
trung lực lượng tiến công địch ở
những địa bàn quan trọng mà địch
sơ hở, buộc chúng phải chia nhỏ
lực lượng để đối phó với ta ở
những địa bàn xung yếu mà
chúng không thể bỏ
- Phương châm: “Tích cực, chủ
động, cơ động, linh hoạt”,
“Đánh ăn chắc, đánh chắc
thắng”.
cầu cả lớp theo dõi đoạn phim tư liệu “Bộ Chính trị Trung ương Đảng họp quyết định mở cuộc Tiến công chiến lược Đông – Xuân 1953 – 1953” Ở đây, khi tổ chức cho HS xem phim tư
liệu, GV nhấn mạnh nhiệm vụ của các em là phải tập trung theo dõi đoạn phim để trả lời được câu hỏi đã nêu trước đó (câu hỏi liên quan
đến nội dung của mục 2 Chủ trương của ta).
GV - HS: HS xem phim xong, GV dành cho
các em 1 - 2 phút để tự hệ thống lại những kiến thức vừa theo dõi, kết hợp với SGK trả lời câu
hỏi: Đảng và Chính phủ ta đã có chủ trương gì trong việc đối phó với kế hoạch Nava?
GV: GV nhận xét, trình bày và chốt ý
HS: Theo dõi, ghi tóm tắt ý chính
GV: Dẫn dắt HS chuyển sang mục II:
II Cuộc Tiến công chiến lược
đông – xuân 1953 – 1954 và
chiến dịch Điện Biên Phủ 1954
1 Cuộc Tiến công chiến lược
đông – xuân 1953 – 1954
- Tháng 12/1953, quân ta mở
chiến dịch Tây Bắc, giải phóng
toàn bộ thị xã Lai Châu Nava
phải điều quân lên tập trung tại
Hoạt động: GV trình bày nêu vấn đề:
Thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị, trong đông - xuân 1953 - 1954, quân ta mở các chiến dịch tiến công địch ở nhiều nơi trên chiến
trường Đông Dương Vậy diễn biến và kết quả của các chiến dịch này như thế nào?
GV- HS: Trình bày nêu vấn đề xong, GV phát
Phiếu học tập cho HS, dành 1 phút hướng dẫn các em đọc lướt yêu cầu trong phiếu (GV xem phần Phụ lục ở cuối giáo án)
Tiếp đó, GV hướng dẫn HS quan sát trên màn hình, theo dõi và lắng nghe diễn biến chính cuộc Tiến công chiến lược đông-xuân
Trang 61953-Điện Biên Phủ.
- Tháng 12/1953, phối hợp với bộ
đội Lào, ta mở chiến dịch Trung
Lào và thắng lớn Ta bao vây
Xavanakhet và Xênô, Nava phải
tăng thêm quân cho Xênô
- Tháng 1/1954, ta và Lào mở
chiến dịch Thượng Lào, giải
phóng toàn tỉnh Phongxalì Nava
buộc phải điều thêm quân cho
Luôngphabăng
- Tháng 2/1954, ta mở chiến dịch
Bắc Tây Nguyên, giải phóng toàn
bộ Kontum, bao vây Plâycu
Nava phải điều thêm quân cho
Plâycu, biến nơi đây thành điểm
tập trung quân thứ năm của địch
- Ngoài ra, ta còn đẩy mạnh chiến
tranh du kích, vùng sau lưng địch
giành nhiều thắng lợi, chuẩn bị
1954 của quân ta trên bản đồ để vừa trả lời câu hỏi, vừa điền thông tin vào phiếu học tập
Ở đây, GV sử dụng bản đồ giáo khoa điện tử
Cuộc Tiến công chiến lược đông-xuân
1953-1954 có sẵn tiếng thuyết minh trong đĩa CD
(xem ở nguồn đã dẫn) Phương pháp hiệu quả nhất khi sử dụng bản đồ này là GV sử dụng que chỉ hoặc tia laze, chỉ hướng và địa điểm tiến công phải thống nhất với tiếng thuyết minh (ví như nói đến chiến dịch Tây Bắc, Thượng Lào, hoặc địa danh Xênô, Plâycu,… GV chỉ ngay trên màn hình nơi có mũi tên và hiệu ứng đang nhấp nháy trên bản đồ) Bản đồ này còn có tích hợp với một số đoạn phim tư liệu, nên GV cần khai thác triệt để nhằm tạo không khí lịch sử và khí thế chiến thắng cho HS
HS: Tập trung theo dõi diễn biến cuộc Tiến
công đông - xuân 1953 - 1954 của quân ta trên bản đồ, kết hợp điền thông tin vào phiếu
GV – HS: Trình bày xong diễn biến trên bản
đồ, GV dành cho HS khoảng 2 phút để hoàn thiện Phiếu học tập, rồi gọi một số em thông báo kết quả mình vừa làm, các bạn khác lắng nghe, nhận xét và bổ sung HS nào làm tốt và xong sớm, GV có thể cho điểm động viên tinh thần học tập Tiếp đó, GV hướng HS nhìn lên màn hình xem thông tin phản hồi kèm theo lời phân tích, giải thích HS theo dõi và có thể chỉnh sửa nếu mình làm chưa đúng
GV: Dặn HS kẹp Phiếu học tập vào vở ghi để
về nhà ôn lại bài
Trang 7tốt về vật chất, tinh thần trước khi
tiêu diệt địch ở Điện Biên Phủ
Cuộc Tiến công chiến lược
đông-xuân 1953-1954 của quân ta
đã bước đầu làm phá sản kế
hoạch Nava của Pháp - Mĩ
GV: Dẫn dắt vẫn đề chuyển sang mục 2: Cuộc
Tiến công chiến lược đông-xuân 1953-1954 của quân dân ta đã bước đầu làm phá sản kế hoạch Nava của Pháp – Mĩ Bị thất bại trong đông-xuân 1953-1954, Pháp-Mĩ đã làm gì? Kế hoạch Nava bị phá sản hoàn toàn như thế nào?
2 Chiến dịch lịch sử Điện Biên
Phủ (1954)
* Âm mưu của Pháp – Mĩ ở Điện
Biên Phủ:
- Thất bại trong đông-xuân
1953-1954, Nava chọn Điện Biên Phủ
xây dựng thành tập đoàn cứ điểm
mạnh nhất Đông Dương, đưa ra
Hoạt động 1: GV nêu câu hỏi để HS tìm hiểu:
Vì sao Pháp-Mĩ lại chọn Điện Biên Phủ để xây dựng tập đoàn cứ điểm mạnh nhất Đông Dương? Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ được Pháp xây dựng như thế nào?
HS: Nghiên cứu SGK, trao đổi và trả lời GV: GV nhận xét, rồi hướng dẫn HS theo dõi
trên màn hình, lắng nghe và quan sát bản đồ
giáo khoa điện tử Cứ điểm Điện Biên Phủ trong
đĩa CD (xem nguồn đã dẫn) Bản đồ có sẵn tiếng thuyết minh miêu tả về cứ điểm Điện Biên Phủ Phương pháp sử dụng như bản đồ như hướng dẫn ở mục II.1
Sử dụng bản đồ trên sẽ làm cho HS hiểu được: + Khi kế hoạch Nava bước đầu phá sản, phát hiện quân chủ lực của ta tiến quân lên Tây Bắc, Nava điều quân về giữ Điện Biên Phủ Đây là một thung lũng nằm ở phía Tây vùng rừng núi Tây Bắc, gần biên giới Lào, cách Hà Nội 300
km, cách Luôngphabăng 200 km, cách hậu
Trang 8thách thức sẽ nghiền nát bộ đội
chủ lực của ta nếu ta dám tấn
công lên cứ điểm này
- Tổng cố quân địch ở Điện Biên
Phủ có 16.200 tên, chia làm 49 cứ
điểm và 3 phân khu: phân khu
Bắc có đồi Him Lam, Độc Lập,
Bản Kéo; phân khu Trung tâm có
sân bay Mường Thanh, tập trung
2/3 quân địch và phân khu Nam
Pháp – Mĩ coi Điện Biên Phủ là
“pháo đài bất khả xâm phạm”.
phương của ta (Việt Bắc, Thanh - Nghệ - Tĩnh)
từ 300 đến 500 km Đối với Pháp, đây là vị trí chiến lược then chốt, có thể trở thành một căn
cứ lục quân và không quân trong âm mưu xâm lược của chúng ở Đông Dương và Đông Nam
Á Trước mắt, Điện Biên Phủ có tác dụng thu hút chủ lực của ta, tạo cho chúng bình định đồng bằng Bắc Bộ, đánh chiếm liên khu V Điện Biên Phủ từ chỗ không nằm trong nội dung của kế hoạch Nava đã trở thành tâm điểm của kế hoạch Nava
+ Để thực hiện mưu đồ trên, Nava tăng dần số quân chiếm đóng ở Điện Biên Phủ lên 16.200 tên, gồm những đơn vị thuộc các binh chủng tinh nhuệ nhất ở Đông Dương Nava cho xây dựng ở đây 49 cứ điểm, 2 sân bay, chia làm 3 phân khu: Trung tâm Mường Thanh, Bắc và Nam Tất cả các vị trí đều nằm trong công sự và giao thông hào chìm dưới mặt đất rất kiên cố,…
Pháp – Mĩ coi Điện Biên Phủ là “pháo đài bất khả xâm phạm”, “cái máy nghiền khổng lồ” và
đưa ra lời tuyên bố sẽ giữ căn cứ này với bất cứ giá nào
HS: HS quan sát, lắng nghe và ghi vở
Hoạt động 2: GV nêu câu hỏi để HS suy nghĩ:
Trước âm mưu của Pháp-Mĩ ở Điện Biên Phủ, Đảng và Chính phủ ta đã có chủ trương gì?
HS: Tìm hiểu SGK và trả lời.
GV: Nhận xét, trình bày bổ sung và chốt ý
Để tăng thêm phần sinh động cho bài giảng và
cụ thể hóa về sự chuẩn bị của quân dân ta cho
Trang 9* Chủ trương của ta:
- Tháng 12/1953, Bộ Chính trị
Trung ương Đảng họp, quyết định
mở chiến dịch Điện Biên Phủ
- Mục tiêu: tiêu diệt quân địch ở
Điện Biên Phủ, giải phóng vùng
Tây Bắc và tạo điều kiện giải
phóng Bắc Lào
- Cả nước tích cực chuẩn bị cho
chiến dịch Điện Biên Phủ với tinh
thần “tất cả vì chiến thắng”.
chiến dịch Điện Biên Phủ với tinh thần“tất cả
vì chiến thắng”, GV sử dụng một số tư liệu nghe - nhìn nói, như: bài hát “Hò kéo pháo”, xe
đạp thồ phục vụ chiến dịch, kể chuyện về Anh hùng Tô Vĩnh Diện lấy thân mình cứu pháo,…
HS: HS lắng nghe và tóm tắt ý chính
* Diễn biến chiến dịch lịch sử
Điện Biên Phủ (1954):
+ Đợt 1: Từ 13/3 đến 17/3/1954,
quân ta tiến công địch ở Him
Lam và toàn bộ phân khu Bắc,
tiêu diệt gần 2000 tên
Hoạt động 1: GV trình bày nêu vấn đề:
Sau hơn hai tháng tích cực chuẩn bị cho chiến
dịch Điện Biên Phủ với tinh thần “tấ cả vì chiến thắng”, ngày 13/3/1954, quân ta bắt đầu
nổ súng tiến công địch Vậy chiến dịch diễn ra như thế nào? Các em hãy quan sát lược đồ trên màn hình, kết hợp nghe giảng và trả lời câu hỏi
Tiếp đó, GV sử dụng lược đồ giáo khoa điện tử
“Diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ 1954” có lời thuyết minh và phim tư liệu trong đĩa CD để
trình bày (nguồn đã dẫn) Ở đây, GV cần sử dụng que chỉ, hoặc tia laze để chỉ trên lược đồ sao cho lôgic với tiếng thuyết minh Ví dụ, khi tiếng thuyết minh nói ngày 13/3/1954, quân ta
Trang 10Đợt 2: Từ 30/3 đến 26/4/1954,
quân ta đồng loạt tiến công địch ở
phân khu Trung tâm tại các đồi
A1, C1, D1, C2,… chiếm được
phần lớn các cứ điểm Mĩ khẩn
cấp viện trợ cho Pháp và dọa sẽ
ném bom nguyên tử
Đợt 3: Từ 1/5 đến 7/5/1954, quân
ta đồng loạt tiến công địch ở phân
khu Trung tâm và phân khu Nam
Chiều 7/5, tướng Đờ Cátxtơri và
toàn bộ Ban tham mưu của địch
bị bắt sống Chiến dịch Điện Biên
Phủ kết thúc thắng lợi
* Kết quả, ý nghĩa:
- Tính từ đông-xuân 1953 đến
chiến dịch Điện Biên Phủ, quân ta
loại khỏi vòng chiến đấu 12,8 vạn
tên, hạ 162 máy bay và thu nhiều
vũ khí, đạn dược,…
- Làm phá sản hoàn toàn kế hoạch
tấn công tiêu diệt cụm cứ điểm Him Lam, Độc Lập, GV chỉ khoanh vùng lên ngay trên màn hình - nơi có hiệu ứng nhấp nháy, tiếng súng, đại bác nổ giòn giã
Trước khi tường thuật về đợt tiến công lần thứ hai, GV tắt nút điều khiển diễn biến của đợt 2
để thông báo và nêu câu hỏi: Đợt tiến công lần thứ hai ở Điện Biên Phủ của quân ta kéo dài gần 1 tháng (từ ngày 30/3 đến ngày 26/4/1954)
và hết sức khó khăn, quyết liệt (trong khi đợt 1
chỉ có 5 ngày) Vậy vì sao trong đợt tiến công này quân ta lại mất nhiều thời gian như vậy? Chúng ta đã giành được kết quả gì?
Nêu câu hỏi xong, GV lại bấm nút điều khiển trên màn hình để tường thuật, kết hợp giải thích (nơi đây quân Pháp tập trung đông quân nhất – 2/3 quân số trong tổng số 16.200 quân, được trang bị nhiều vũ khí hiện đại, có hầm chỉ huy của tướng Đờ Caxtơri; yếu tố bất ngờ lúc này không còn; Mĩ ra sức viện trợ cho Pháp, thậm chí dọa ném bom nguyên tử,…)
HS: Quan sát trên màn hình, lắng nghe để trả
lời câu hỏi và kết hợp ghi ý chính
Hoạt động 2: GV tổ chức HS trao đổi về kết
quả và ý nghĩa của chiến dịch Điện Biên Phủ:
Chiến dịch Điện Biên Phủ 1954 có ý nghĩa gì?
HS: Tìm hiểu SGK, trao đổi theo gợi ý của GV GV-HS: GV nhận xét và chốt ý, HS ghi bài