Giáo án Lịch sử 12 bài 26: Đất nước trên đường đổi mới đi lên chủ nghĩa xã hội (1986 2000)

- Nội dung của đường lối đổi mới: + Đổi mới đất nước không phải là thay đổi mục tiêu của CNXH, mà làm cho mục tiêu đó thực hiện có hiệu quả với những hình thức, biện pháp và bước đi thíc

Giáo án môn Lịch sử lớp 12 Bài 26 - ĐẤT NƯỚC TRÊN CON ĐƯỜNG ĐỔI MỚI

ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI (1986 - 2000)

I Mục tiêu bài học

Học xong bài này, học sinh cần:

1.Kiến thức

- Hiểu được tính tất yếu phải đổi mới đất nước đi lên CNXH ở nước ta

- Trình bày được những thành tựu to lớn và khó khăn, yếu kém nước ta cần khắc phục trong quá trình đổi mới (1986 - 2000)

2 Kĩ năng

- Rèn luyện HS kĩ năng phân tích, nhận định, đánh giá, so sánh sự kiện lịch sử

- Kĩ năng tổng hợp, phân tích tình hình dựa trên những số liệu cụ thể

3 Tư tưởng, thái độ

- Bồi dưỡng HS lòng yêu nước gắn với CNXH

- Giáo dục HS tinh thần đổi mới trong lao động, công tác, học tập; tạo cho các em

có niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và đường lối đổi mới của đất nước

II Gợi ý tiến trình và phương pháp tổ chức dạy học

1 Ổn định lớp học

2 Kiểm tra bài cũ

GV có thể sử dụng câu hỏi sau:

1 Công cuộc xây dựng đất nước giai đoạn 1976 - 1986 đã đạt được những thành tựu và khó khăn gì?

2 Nêu những nét chính về các cuộc đấu tranh bảo vệ lãnh thổ của nhân dân ta

(Kiến thức cần đạt)

I Đường lối đổi mới của Đảng

1 Hoàn cảnh lịch sử

* Trong nước:

Giai đoạn 1976 - 1985 chúng ta thực

hiện hai kế hoạch 5 năm, đạt được

một số thành tựu, nhưng nước ta

nghèo, lâm vào tình trạng khủng

hoảng về kinh tế - xã hội

* Thế giới:

- CNXH ở Liên Xô và Đông Âu bị

khủng hoảng rồi sụp đổ, ảnh hưởng

lớn tới các nước XHCN khác

- Trung Quốc và nhiều nước trên thế

giới đã tiến hành cải cách, mở cửa

đạt được những thành tựu to lớn

 Chúng ta cần phải tiến hành đổi mới

để khắc phục khủng hoảng và kiên trì

con đường đi lên CNXH

2 Đường lối đổi mới của Đảng

- Đường lối đổi mới của Đảng được

Hoạt động 1

GV nêu vấn đề: Tại sao nước ta phải tiến hành đổi mới?

GV gợi ý bằng hệ thống những câu hỏi nhận thức như sau:

-Trong giai đoạn 1976 -1985 nước ta đã tiến hành mấy lần kế hoạch 5 năm?

-Trong thời gian đó chúng ta đã đạt được những thành tựu và hạn chế như thế nào? -Tình hình thế giới có những thay đổi như thế nào? Đặt ra yêu cầu gì cho nước ta?

HS vận dụng kiến thức của bài học trước và đọc SGK để trả lời câu hỏi

GV nhận xét và bổ sung

HS ghi ý chính vào vở

Chuẩn kiến thức

(Kiến thức cần đạt)

Hoạt động dạy – học của thầy, trò

đề ra từ Đại hội Đảng lần thứ VI

(tháng 12-1986), được điều chỉnh bổ

sung và phát triển ở Đại hội VII (6

-191), Đại hội VIII (6 - 1996), Đại hội

IX (4 - 2001)

- Nội dung của đường lối đổi mới:

+ Đổi mới đất nước không phải là

thay đổi mục tiêu của CNXH, mà

làm cho mục tiêu đó thực hiện có

hiệu quả với những hình thức, biện

pháp và bước đi thích hợp

+Đổi mới phải toàn diện đồng bộ, từ

kinh tế, chính trị đến tổ chức, tư

tưởng, văn hóa Đổi mới kinh tế phải

gắn liền với đổi mới chính trị, nhưng

đổi mới kinh tế là trọng tâm

* Về đổi mới kinh tế

Xóa bỏ cơ chế quản lí kinh tế tập

trung, quan liêu, bao cấp, hình thành

cơ chế thị trường

 Phát triển kinh tế hàng hóa nhiều

thành phần vận động theo qui chế thị

trường, có sự điều tiết của Nhà nước,

theo định hướng XHCN

 Mở rộng kinh tế đối ngoại

* Về chính trị:

 Xây dựng Nhà nước pháp quyền

Hoạt động 2

GV hướng dẫn học sinh nghiên cứu SGK và tìm hiểu những nội dung sau đây:

-Sự kiện nào đánh dấu Đảng ta bắt đầu quá trình đổi mới?

-Đổi mới là đổi mới lĩnh vực nào? Đổi mới

có phải thay đổi mục tiêu xã hội chủ nghĩa hay không?

-Đảng ta tập trung vào đổi mới lĩnh vực gì?

HS trả lời câu hỏi

GV nhận xét và bổ sung:

Tiến lên CNXH sau khi đất nước độc lập, tự

do, thống nhất là con đường phát triển tất yếu của dân tộc, đã được Hồ Chí Minh tìm thấy ở chủ nghĩa Mác - Leenin và đó là sự chọn lựa lịch sử của dân tộc ta Sự lựa chọn này đã được khẳng định từ năm 1930, khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và nắm quyền lãnh đạo cách mạng Tuy nhiên trong quá trình đi lên CNXH, bên cạnh những thành tựu to lớn còn có những khó khăn yếu kém chúng ta phải khắc phục, đổi mới để đi lên Từ Đại hội Đảng VI (12 - 1986) Đảng

ta bắt đầu đề xướng đường lối đổi mới, đó là

sự thay đổi vè nhận thức, đổi mới tư duy, Đảng và Nhà nước ta hiểu biết đầy đủ hơn

về con đường tiến lên CNXH ở nước ta phải trải qua một thời kì quá độ dài, khó khăn

XHCN, Nhà nước của dân, do dân và

vì dân

 Xây dựng nền dân chủ XHCN bảo

đảm quyền lực thuộc về nhân dân

 Thực hiện chính sách đại đoàn kết

dân tộc, chính sách đối ngoại hòa

bình, hợp tác, hữu nghị

gian khổ với các chặng đường thích hợp với điều kiện kinh tế, chính trị, xã hội nước ta, đường lối này đã đáp ứng yêu cầu cấp bách của dân tộc, khi đi vào cuộc sống đã được

sự hưởng ứng rộng rãi của quần chúng nhân dân

II Quá trình thực hiện đường lối

đổi mới (1986 - 2000)

1 Đại hội toàn quốc lần VI và thực

hiện kế hoạch 5 năm (1986 - 1990)

*Đại hội VI (12-1986) mở đầu công

cuộc đổi mới

-Thời gian: từ 15 đến 18/12/1986 tại

Hà Nội

- Nội dung Đại hội:

+ Đánh giá tình hình đất nước, kiểm

điểm sự lãnh đạo của Đảng và Nhà

nước trong 10 năm đầu cả nước đi

lên CNXH

+ Đại hội VI, khẳng định rõ thời kì

quá độ tiến lên CNXH ở Việt Nam

phải trải qua quá trình lâu dài, khó

khăn trải qua nhiều chặng đường

+ Trước mắt là trong kế hoạch 5 năm

đầu tiên thực hiện đổi mới

1986-Hoạt động

GV thông báo: Quá trình thực hiện đường lối đổi mới của Đảng ta (từ 1986 - 2000) được thực hiện qua ba kế hoạch 5 năm:

1986 - 1990, 1991 - 1995, 1996 - 2000 Sau đó GV chia học sinh thành 3 nhóm Nhiệm vụ của mỗi nhóm như sau:

Nhóm 1:Trình bày nội dung chủ yếu của Đại hội Đảng VI (12-1986) Hãy nêu những thành tựu bước đầu và yếu kém của kế hoạch 5 năm 1986-1990.

Nhóm 2:Trình bày nội dung chủ yếu của Đại hội Đảng VII (6-1991) Những tiến bộ của quá trình đổi mới.

Nhóm 3: Trình bày nội dung chủ yếu của Đại hội Đảng VIII (6-1996) Hãy nêu những thành tựu của kế hoạch 5 năm 1996-2000.

Thời gian hoàn thành bài tập của các nhóm

là 7 phút Trong thời gian các nhóm làm bài

Chuẩn kiến thức

(Kiến thức cần đạt)

Hoạt động dạy – học của thầy, trò

1990 Chúng ta thực hiện bằng được

ba chương trình kinh tế: lương thực

-thực phẩm, hàng tiêu dùng và xuất

khẩu.

* Thành tựu

- Về lương thực – thực phẩm: từ chỗ

thiếu ăn thường xuyên, năm 1989 đã

đảm bảo lương thực trong cả nước,

có tích lũy và xuất khẩu 1,5 triệu tấn

gạo

- Hàng hóa tiêu dùng trên thị trường

đã phong phú đa dạng, lưu thông dễ

dàng hơn, có nhiều cải tiến về mẫu

mã, chất lượng Sản xuất đã gắn với

thị trường, phần bao cấp của Nhà

nước hạn chế dần (vốn, giá, vật tư,

lương)

- Kinh tế đối ngoại: hàng xuất khẩu

tăng 3 lần, từ 1989 đã có các mặt

hàng có giá trị xuất khẩu: gạo, dầu

thô, nhập khẩu giảm đáng kể Kiềm

chế một bước lạm phát

- Nước ta đã bước đầu hình thành

nền kinh tế hàng hóa nhiều thành

phần, vận động theo qui chế thị

trường có sự điều tiết của Nhà nước,

theo định hướng XHCN

- Bộ máy Nhà nước từ Trung ương

tập, giáo viên giữ trật tự lớp học và quan sát học sinh làm bài

Hết thời gian qui định, giáo viên yêu cầu đại diện các nhóm trình bày Các nhóm còn lại nghe và bổ sung ý kiến

GV nhận xét và cùng trào đổi với học sinh một số vấn đề:

*Giai đoạn 1986 -1991

-Về nội dung Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 6 (tháng 12/1986) khẳng định đây là Đại hội mở đầu thời kì đổi mới Đổi mới không

có nghĩa là thay đổi hay xa rời con đường chủ nghĩa xa hội mà làm cho mục tiêu đó trở thành hiện thực

GV có thể sử dụng chân dung cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh để khắc họa cho học sinh thấy được những khó khăn cũng như tư duy mạnh dạn đột phá thời bấy giờ

-Về chủ trương xây dựng nền kinh tế thị trường, có sự điều tiết của nhà nước Đây là chủ trương chiến lược lâu dài của Đảng, chủ trương này đã thực sự phát huy quyền làm chủ kinh tế của nhân dân, khơi dậy tiềm năng sáng tạo của người lao động để phát triển sản xuất

-Về những hạn chế, khó khăn: công cuộc đổi mới về thực chất là một cuộc cách mạng, có thành tựu, ưu điểm, tiến bộ, nhưng

đến địa phương được sắp xếp lại Các

tổ chức chính trị đổi mới phương

thức hoạt động theo hướng phát huy

dân chủ

 Những thành tựu bước đầu đạt được

đã khẳng định đường lối đổi mới của

Đảng là hoàn toàn đúng đắn phù hợp

được toàn dân ủng hộ

* Hạn chế: Nền kinh tế còn mất cân

đối lớn, lạm phát ở mức cao, lao

động thiếu việc làm, hiệu quả kinh tế

thấp.Chưa có tích lũy từ nội bộ đến

kinh tế, tiền lương bất hợp lí

2 Đại hội VII (6-1991) tiếp tục sự

nghiệp đổi mới Thực hiện kế

hoạch 5 năm 1991 – 1995

* Đại hội toàn quốc lần VII của

Đảng (6/1991)

- Thời gian: từ ngày 24 đến ngày

27/6/1991, tại Hà Nội

- Nội dung

+ Đại hội đã điều chỉnh, bổ sung,

phát triển đường lối đổi mới để tiếp

tục đưa sự nghiệp đổi mới đất nước,

quyết định một số vấn đề chiến lược

lâu dài, đề ra Cương lĩnh xây dựng

đất nước trong thời kì quá độ tiến lên

CNXH và Chiến lược ổn định, phát

đồng thời cũng còn nhhiều khó khăn, hạn chế, yếu kém, nhiều vấn đề kinh tế - xã hội nóng bỏng vẫn chưa được giải quyết, đó là: đất nước ta vẫn chưa ra khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội

*Giai đoạn 1991 -1995 -Về Đại hội VII: Làm rõ hơn tình hình thế giới tại thời điểm đó có nhiều thay đổi lớn nhất là sự thay đổi của Liên Xô và của các nước chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu, đã tác động đến quá trình đổi mới của nước ta Để thực hiện các mục tiêu của Đại hội VII chúng ta cần phải chú trọng

Xóa bỏ cơ chế quản lí kinh tế tậpXóa bỏ cơ chế quản lí kinh tế tập Phát huy sức mạnh các thành phần kinh tế Đẩy mạnh ba chương trình kinh tế với nội

dung cao hơn trước Từng bước xây dựng cơ cấu kinh tế mới

theo yêu cầu công nghiệp hóa -Về những thành tựu và hạn chế:

GV nên nhấn mạnh tới thành tựu về đối ngoại, đặc biệt là sự thay đổi trong quan hệ ngoại giao giữa Hoa Kì và Việt Nam và sự kiện Việt Nam ra nhập Asean GV có thể cùng học sinh khai thác H89 – SGK “Lễ kết nạp Việt Nam là thành viên thứ bảy của ASEAN” như sau:

-Hãy cho biết Asean là tổ chức ra đời từ khi

Chuẩn kiến thức

(Kiến thức cần đạt)

Hoạt động dạy – học của thầy, trò

triển kinh tế - xã hội đến năm 2000

+ Đề ra nhiệm vụ, mục tiêu của kế

hoạch 5 năm 1991 – 1995: đẩy lùi và

kiềm chế lạm phát, ổn định, phát

triển, nâng cao hiệu quả sản xuất, bắt

đầu có tích lũy từ nội bộ nền kinh tế

* Thành tựu:

+ Kinh tế: trong 5 năm 1991-1995

nền kinh tế tăng trưởng nhanh, GDP

tăng bình quân 8,2%/năm, công

nghiệp tăng 13,3%/năm, nông nghiệp

tăng 4,5%/năm, lạm phát được đẩy

lùi, xuất khẩu đạt 17 tỉ USD,…

Khoa học – giáo dục: hoạt động khoa

học gắn với nhu cầu kinh tế - xã hội,

giáo dục và đào tạo có bước phát

triển mới

- Tình hình chính trị, xã hội ổn định,

an ninh, quốc phòng được củng cố

- Đối ngoại ngày càng mở rộng: năm

1995 ta có quan hệ ngoại giao với

hơn 160 nước, buôn bán với hơn 100

nước, hơn 50 quốc gia và vùng lãnh

thổ đầu tư trực tiếp vào nước ta

Tháng 7/1995, Việt Nam và Mĩ đã

bình thường hóa quan hệ ngoại giao;

Việt Nam gia nhập ASEAN

nào? Mục đích hoạt động -Bức ảnh trên được chụp tại đâu? Nhân sự kiện gì?

-Nước ta ra nhập Asean chứng tỏ điều gì?

Có những cơ hội và thách thức như thế nào cho nước ta?

HS vận dụng kiến thức đã học về tổ chức Asean để trả lời câu hỏi

GV nhận xét và trình bày về những thành tựu cũng như khó khăn:

Có thể nói rằng: Trước mắt chúng ta, thuận lợi và khó khăn, thời cơ và thách thức đan xen lẫn nhau Chúng ta cần chủ động nắm bắt thời cơ, tạo ra thế và lực mới, đồng thời luôn tỉnh táo và kiên quyết đẩy lùi nguy cơ, đưa sự nghiệp đổi mới tiến lên mạnh mẽ và đúng hướng Thành tựu của 10 năm đầu đổi mới đã tạo những điều kiện thuận lợi để chúng ta tiếp tục đổi mới, đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa, thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

* Hạn chế:

- Lực lượng sản xuất còn nhỏ bé, cơ

sở vật chất - kĩ thuật còn lạc hậu,…

- Tham nhũng, lãng phí, làm ăn phi

pháp chưa được ngăn chặn, đời sống

một bộ phận nhân dân khó khăn, nhất

là vùng sâu, vùng xa

3 Đại hội VIII và thực hiện kế

hoạch 5 năm 1996-2000

* Nội dung:

- Đại hội khẳng định tiếp tục nắm

vững hai nhiệm vụ chiến lược là xây

dựng và bảo vệ Tổ quốc

- Đề ra nhiệm vụ và mục tiêu của kế

hoạch 5 năm 1996-2000 là đẩy mạnh

công cuộc đổi mới toàn diện, đồng

bộ, tiếp tục phát triển nền kinh tế

hàng hóa nhiều thành phần Phấn đấu

đạt và vượt mục tiêu tăng trưởng

kinh tế nhanh, hiệu quả, bền vững đi

đối với giải quyết những vấn đề bức

xúc xã hội: Cải thiện đời sống nhân

dân, nền kinh tế có tích lũy

* Thành tựu:

- Kinh tế: GDP tăng 7%/năm, công

nghiệp tăng 13,5%/năm, nông nghiệp

tăng 5,7%/năm; xuất khẩu đạt 51,6 tỉ

* Giai đoạn 1996 -2000

- Về Đại hội lần VIII của Đảng: khẳng định hai nhiệm vụ chiến lược là xây dựng và bảo

vệ tổ quốc GV dành ít thời gian giải thích

về nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần (đó là những thành phần gì) vận động theo qui luật kinh tế thị trường là như thế nào (cốt lõi là cạnh tranh), vận động theo qui luật kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước

- Về các thành tựu và hạn chế, giáo viên tập trung phân tích một số điểm sau đây

+ Hoạt động xuất nhập khẩu: nên so sánh với tình trạng lương thực – thực phẩm trước

1986 để thấy được thành tựu quan trọng khi chúng ta đã trở thành nước đứng thứ hai xuất khẩu gạo trên thế giới

Chuẩn kiến thức

(Kiến thức cần đạt)

Hoạt động dạy – học của thầy, trò

USD tăng bình quân 21%/năm,…

-Về văn hóa, giáo dục: Đến năm

2000, 100% các tỉnh thành phố đạt

tiêu chuẩn phổ cập tiểu học, xóa mù

chữ, một số tỉnh thành phố bắt đầu

phổ cập THCS; giải quyết việc làm

cho khoảng 1,2 triệu lao động

- Đối ngoại: Đến năm 2000, nước ta

có quan hệ thương mại với hơn 140

nước, quan hệ đầu tư với gần 70

nước và vùng lãnh thổ, thu hút được

nhiều vốn đầu tư nước ngoài

* Hạn chế:

- Nền kinh tế phát triển chưa vững

chắc, năng suất lao động thấp, chất

lượng sản phẩm chưa cao,

- Hoạt động khoa học và công nghệ

chưa đáp ứng được sự nghiệp công

nghiệp hóa và hiện đại hóa

- Tỉ lệ thất nghiệp còn cao, mức sống

của nhân dân còn thấp

+ Để làm rõ hơn những thành tựu quan trọng của nước ta trong giai đoạn này, giáo viên có thể khai thác giới thiệu với HS hình

90 và 91 SGK Đó là nhà máy thủy điện Yaly (Gia Lai - KonTum) và cầu Mĩ Thuận bắc qua sông Tiền Ngoài ra, GV nên tìm kiếm các hình ảnh, bài viết trên mạng Internet và từ các nguồn tư liệu khác nhau

để cụ thể hóa cho HS về những thành tựu xây dựng kinh tế, phát triển đất nước của nước ta trong giai đoạn này

GV tổng kết thảo luận:

- Trong quá trình đổi mới (từ 1986 đến nay) chúng ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, nhưng thành tựu to lớn nhất, chủ yếu nhất chúng ta đã đạt được là chúng ta đã xây dựng được nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo qui luật kinh tế thị trường, có sự điều tiết của Nhà nước, theo định hướng XHCN

HS tiếp thu và ghi những ý chính vào vở

III Củng cố, dặn dò

1 Củng cố

GV nêu một số câu hỏi và hướng dẫn HS tự củng cố kiến thức:

- Vì sao đến năm 1986 Đảng ta tiến hành đổi mới?

2 Bài tập về nhà

- Học bài theo những câu hỏi ở phần củng cố

- Lập bảng thống kê các sự kiện lịch sử Việt Nam tiêu biểu từ 1919 -2000