Bài 22: Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứnhất của thực dân Pháp I.. Kiến thức : - Biết được những nội dung cơ bản của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực
Trang 1Bài 22: Xã hội Việt Nam trong cuộc khai thác thuộc địa lần thứ
nhất của thực dân Pháp
I Mục tiêu bài học: Học xong bài này, học sinh cần:
1 Kiến thức :
- Biết được những nội dung cơ bản của cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp, từ đó hiểu rõ vì sao Pháp tiến hành khai thác thuộc địa nước ta trên quy mô lớn từ đầu TK XX
- Trình bày và phân tích được nguyên nhân dẫn đến sự chuyển biến sâu sắc về kinh tế, cơ cấu xã hội Việt Nam đầu TK XX dưới tác động của cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp; sự hình thành và phân hoá giữa các giai cấp trong xã hội
- Bước đầu đánh giá được vị trí, vai trò của mỗi giai cấp, tầng lớp trong xã hội đối với công cuộc giải phóng dân tộc
2 Thái độ:
- Biết và hiểu được mục đích, ý đồ và bản chất dã man, tàn bạo của thực dân Pháp trong cuộc khai thác, bóc lôt thuộc địa ở Việt Nam
- Thông cảm, chia sẻ đối với người dân lao động, nhất là giai cấp nông dân, công nhân luôn phải chịu ách áp bức, thống trị của bọn thực dân, phong kiến và tay sai dưới thời thuộc Pháp
- Đánh giá khả năng tham gia cách mạng của các giai cấp trong xã hội
3 Kỹ năng:
- Quan sát tranh ảnh và phim tư liệu lịch sử
- Phân tích, đánh giá thái độ và khả năng tham gia cách mạng của các giai cấp trong xã hội Việt Nam dưới những tác động, ảnh hưởng của cuộc khai thác thuộc địa lần I
- Rèn luyện kỹ năng diễn đạt ngôn ngữ, kỹ năng học tập, thực hành bộ môn: Chỉ, đọc lược đồ lịch sử, lập bảng biểu so sánh các giai cấp và tầng lớp trong XH
II Thiết bị dạy học:
- Lược đồ Đông Dương thuộc Pháp
- Tranh ảnh, tư liệu về cuộc khai thác thuộc địa của Pháp ở Việt Nam và đời sống nhân dân Việt Nam thời Pháp thuộc
III Tiến trình bài học:
1 Kiểm tra bài cũ: ( 5 phút )
Hoạt động 1: Hoàn thiện bảng niên biểu về các phong trào chống Pháp của nhân
dân ta từ 1885 đến 1913 (theo mẫu)?
Khởi nghĩa Lãnh đạo hoạt độngĐịa bàn Chiến thuật, đặc điểmnổi bật Bài học kinhnghiệm Bãi Sậy
Trang 2Ba Đình
(1886-1887)
Hương Khê
(1885-1896)
Yên Thế
(1883-1913)
Hoạt động 2: Tại sao nói cuộc khởi nghĩa Hương Khê là cuộc khởi nghĩa tiêu
biểu nhất trong phong trào Cần Vương?
2 Dẫn dắt vào bài mới:
Với việc dập tắt cuộc khởi nghĩa Hương Khê của Phan Đình Phùng
(1896), TD Pháp đã hoàn thành xong quá trình bình định ở nước ta (1885-1896)
Sau khi dập tắt xong cuộc khởi nghĩa, Pháp bắt tay vào tiến hành khai thác thuộc
địa lần thứ nhất (1897-1914) Vậy cuộc khai thác thuộc địa lần I của thực dân
Pháp ở nước ta được tiến hành như thế nào? Nó đã tác động gì đến tình hình
KT-XH nước ta lúc bấy giờ? Để hiểu được các nội dung đó chúng ta cùng tìm
hiểu bài 22
3 Tổ chức hoạt động dạy và học :
Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản
Hoạt động 1: Cá nhân (5 phút)
Mục tiêu: HS nắm mục đích, nội dung chương
trình khai thác thuộc địa lần I của Pháp.
- GV giải thích khái niệm thuộc địa, thực dân
nửa phong kiến.
GV: Sau nhiều lần mở cuộc tấn công có quy
mô lớn vào căn cứ Hương Khê và vây hãm núi
Vụ Quang.1896, Pháp đã dập tắt được cuộc
khởi nghĩa do Phan Đình Phùng lãnh đạo, kết
thúc quá trình bình định Việt Nam kéo dài 12
năm Năm 1897 Pháp cử Pôn Đu Me sang làm
Toàn quyền Đông Dương để hoàn thành bộ
máy cai trị và tiến hành khai thác thuộc địa
Đume chia Đông Dương ra làm 5 xứ: Việt
Nam có 3 xứ là Bắc Kì, Trung Kì và Nam Kì;
Lào gọi là xứ Ai Lao và Cămpuchia gọi là xứ
Cao Miên Như vậy, tên nước Việt Nam, Lào
và Cămpuchia đã bị Pháp xoá tên trên bản đồ
Thế giới, thay vào đó là tên gọi Liên bang
Đông Dương thuộc Pháp (GV dùng lược đồ
Liên bang ĐD thuộc Pháp).
Ngay sau khi hoàn thiện song bộ máy cai trị
Pháp xúc tiến việc khai thác thuộc địa có quy
mô lớn trên khắp nước ta
1 Những chuyển biến về kinh tế:
- Năm 1897, Pháp tiến hành khai thác thuộc địa lần 1 tại Đông Dương
- Mục đích: Vơ vét triệt để sức người, sức của và biến Việt Nam thành thi
Trang 3GV: Mục đích Pháp đã tiến hành khai thác
thuộc địa ở nước ta là gì?
HS: Trả lời – GV chốt ý
Mục đích: vơ vét sức người, sức của vốn rất
phong phú ở nước ta thành một thị trường riêng
của Pháp Nhưng mục đích này không thể thực
hiện được ngay từ đầu cuộc xâm lược, vì còn
phải đối phó với các cuộc đấu tranh vũ trang
của nhân dân ta
Hoạt động 2: Nhóm (15 phút)
Mục đích: HS nắm những tác động của cuộc
khai thác thuộc địa lần I đối với Việt Nam
GV: Tìm hiểu nội dung cuộc khai thác thuộc
địa lần thứ nhất của thực dân Pháp:
Nhóm 1: Về lĩnh vực kinh tế?
Nhóm 2: Thương nghiệp?
Nhóm 3: GTVT?
Nhóm 4: Dưới những tác động của cuộc khai
thác thuộc địa của TD Pháp, tình hình kinh
tế nước ta có những sự chuyển biến như thế
nào?
HS: Thảo luận- Trả lời - GV nhận xét- chốt ý
Nhóm 1:
+ Về nông nghiệp: Pháp đẩy mạnh cướp đoạt
ruộng đất của nông dân để làm đồn điền trồng
lúa, cà phê, chè, cao su, Có những tên TD
chiếm hàng ngàn, hàng vạn hecta đất để lập
đồn điền, như Sét-nay, Tac-ta-ranh, Hom-be,
+ Về công nghiệp: Pháp đẩy mạnh khai thác
mỏ để vơ vét nguồn tài nguyên khoáng sản
giàu có của Việt Nam, đặc biệt là các mỏ than,
đá, kẽm, quặng, ở Quảng Ninh, Thái Nguyên,
Quảng Nam,
Để tận dụng nguồn nhân công rẻ mạt, Pháp
cũng cho xây dựng một số nhà máy điện, nước,
xi măng, dệt, để sản xuất tại chỗ phục vụ
những nhu cầu thiết yếu của Pháp khi hàng hoá
từ chính quốc chưa kịp chuyển sang Các
ngành thủ công truyền thống của nước ta như
dệt, nấu đường, gốm, bị chết dần, chết mòn
Nhóm 2: Về thương nghiệp: Pháp độc chiếm
thị trường ở Việt Nam (về nguyên liệu, thu
thuế), đánh thuế rất nặng vào hàng hoá của
nước ngoài muốn tham gia buôn bán ở nước ta
(có những mặt hàng đánh thuế lên tới 120 %),
trường tiêu thụ hàng hoá của Pháp
- Nông nghiệp: Pháp đẩy mạnh việc cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền
- Công nghiệp: Tập trung vào khai thác mỏ (than đá, thiếc, kẽm, ) và xây dựng một số cơ sở công nghiệp chế biến để phục vụ nhu cầu tại chỗ
- Thương nghiệp: Pháp độc chiếm thị trường Việt Nam, đánh thuế nặng vào hàng nước ngoài nhập vào Việt Nam
- GTVT: Được Pháp xây dựng khá hoàn chỉnh: Đường sắt, đường bộ, bấn cảng nhằm phục vụ cho khai thác, chuyên chở nguyên vật liệu và phục vụ mục đích quân sự
=> Yếu tố sản xuất TBCN từng bước được du nhập vào Việt Nam
Trang 4trong khi đó thì hàng hoá của Pháp thì đánh
thuế rất nhẹ
Nhóm 3:
+ Để phục vụ cho việc vận chuyển nguyên
liệu về chính quốc, đồng thời dế dàng đưa quân
đi đàn áp các cuộc nổi dậy của nhân dân ta,
Pháp rất quan tâm đến việc xây dựng đường bộ
và đường sắt Tính đến 1912, TD Pháp đã xây
dựng và đưa 2059 Km đường sắt đi vào họat
động
(Sd hình Ga Hà Nội năm 1900).
Nhóm 4:
- Tích cực: Cuối TK XIX, KT Việt Nam chủ
yếu là nông nghiệp, sang đầu TK XX, nền KT
cơ bản vẫn là nông nghiệp Tuy nhiên, đã xuất
hiện những cơ sở KT công nghiệp: khai thác
mỏ, hình thành một số cơ sở công nghiệp nhẹ,
hệ thống giao thông đường bộ và đường sắt,
yếu tố kinh tế công nghiệp cũng được thể hiện
rõ ràng Đó là sự xuất hiện của yếu tố sản xuất
TBCN
- Hạn chế: Cuộc khai thác thuộc địa của TD
Pháp đã làm kiệt quệ nhiều nguồn tài nguyên
quý giá của nước ta: than đá, sắt thép, kẽm,
Hàng triệu nông dân bị cướp đoạt ruộng đất,
phải đi làm đồn điền cho bọn TB, TD, đời sồng
hết sức cực khổ Nền kinh tế công nghiệp tuy
xuất hiện nhưng nhỏ giọt và đó cũng là nền KT
của bọn TD Trong khi đó nhiều ngành nghề
truyền thống của nhân dân ta bị mai một và lụi
tàn, như nghề làm gốm, dệt vải,
Hoạt động 3: Cá nhân (15 phút)
Mục tiêu: HS nắm được những biến chuyển về
XH sau công cuộc khai thác thuộc địa lần I
GV: Hướng dẫn HS lập bảng so sánh về sự
biến chuyển của các giai cấp, tầng lớp xã hội
Việt Nam đầu thế kỷ XX dưới tác động của
cuộc khai thác thộc địa của thực dân Pháp
(theo mẫu).
GV: Kết hợp với đồ dùng trực quan, GV xây
dựng hệ thống câu hỏi và tổ chức cho HS trao
đổi theo gợi ý:
- Trong xã hội phong kiến Việt Nam đầu thế kỷ
XX còn tồn tại những giai cấp nào? Thân phận
của họ lúc này ra sao?
2 Những chuyển biến về xã hội :
- Cuộc khai thác thuộc địa đã làm cho
xã hội nước ta phân hóa sâu sắc
- Giai cấp cũ tiếp tục tồn tại và phân hóa (địa chủ phong kiến, nông dân)
- Xuất hiện yếu tố kinh tế mới -> xuất hiện giai cấp tầng lớp mới (công
Trang 5- Tầng lớp tư sản ra đời như thế nào?
- Tầng lớp tiểu tư sản trí thức gồm những ai?
Họ có đặc điểm gì?
- Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời như thế
nào?Đời sống của họ có gì khác với các giai
cấp và tầng lớp khác trong xã hội?
nhân, tư sản, tiểu tư sản)
4 Sơ kết bài học: ( 5 phút)
- Nội dung chương trình khai thác thuộc địa lần thứ I của TD Pháp và tác động?
- Những biến chuyển về XH sau công cuộc khai thác thuộc địa lần I?
5 Dặn dò, bài tập:
- Học và chuẩn bị bài mới
- Sưu tầm tư liệu về Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh
BẢNG SO SÁNH VỀ SỰ BIẾN CHUYỂN CỦA CÁC GIAI CẤP, TẦNG LỚP
XÃ HỘI VIỆT NAM ĐẦU THẾ KỶ XX DƯỚI TÁC ĐỘNG CỦA
CUỘC KHAI THÁC THUỘC ĐỊA CỦA THỰC DÂN PHÁP
Trang 6tầng lớp
Địa vị xã hội, xuất thân
Thái độ đối với cách mạng G/ cấp
mới - cũ
Địa chủ
Là các vua quan
phong kiến, người
có ruộng đất Họ
thuộc tầng lớp trên
của xã hội, có nhiều
của cải và sống
sung sướng
- Đại bộ phận địa chủ lớn câu kết với thực dân Pháp, ra sức bóc lột nhân dân ta, là tên tay sai trung thành của Pháp
- Một số đại chủ vừa và nhỏ có tinh thần yêu nước
Giai cấp cũ nhưng bị phân hoá
Nông
dân
Là những người bị
ĐQ và phong kiến
tước đoạt ruộng
đất, bị phá sản
Cuộc sống của họ
cơ cực trăm bề, vì
bị hai tầng áp bức
bóc lột là ĐQ và
phong kiến
- Họ căm ghét chế độ bóc lột của thực dân Pháp và phong kiến nên có ý thức dân tộc sâu sắc
- Nông dân sẵn sàng hưởng ứng, tham gia các phong trào đấu tranh cách mạng nếu giai cấp nào mang lại cuộc sống ấm no cho họ
Giai cấp cũ
Tư sản
Là những chủ xí
nghiệp, chủ hãng
buôn lớn, nhà thầu
khoán, họ có tài
sản trong tay, cuộc
sống khá giả
- Tuy có của cải, nhưng tư sản lại bị các nhà tư bản và chính quyền thực dân Pháp chèn ép
- Vì thế lực yếu, lại lệ thuộc vào thực dân Pháp nên họ chưa tỏ ra tham gia cách mạng
Giai cấp mới xuất hiện – do
sự phát triển của các đô thị
Tiểu tư
sản trí
thức
Là các chủ xưởng
nhỏ, viên chức
nghèo, thanh niên,
giáo viên, học sinh,
sinh viên
- Cuộc sống có phần dễ chịu hơn nông dân, nhưng rất bấp bênh
- Có ý thức dân tộc, sẵn sàng đóng góp sức mình tham gia cách mạng
Công
nhân
Đa số xuất thân từ
nông dân, cuộc
sống rất khổ vì bị
ba tầng áp bức bóc
lột: Đế quốc, phong
kiến và tư bản
- Là giai cấp tiên tiến nhất (đại diện cho PTSX mới)
- Do hoàn cảnh xuất thân và chịu sự áp bức bóc lột nặng nề,
họ có tinh thần đấu tranh mạnh
mẽ Họ được lịch sử giao cho sứ mệnh lãnh đạo sự đấu tranh giải phóng dân tộc
Giai cấp mới xuất hiện- Là
hệ quả của cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp