Sự áp bức, bóc lột của chủ nghĩa thực dân là nguyên nhân thúc đẩy phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ngày càng phát triển ở các nước Đông Nam Á nói riêng.. - Trong khi giai cấp phon
Trang 1Bài: 4 CÁC NƯỚC ĐÔNG NAM Á
(TỪ CUỐI THẾ KỈ XIX ĐẦU THẾ KỈ XX)
A MỤC TIÊU BÀI HỌC:
1 Kiến thức: Giúp HS hiểu được:
- Từ sau thế kỉ XIX, các nước đế quốc mở rộng và hoàn thành việc thống trị các nước Đông Nam Á Hầu hết các nước khu vực này, trừ Xiêm đều trở thành thuộc địa Sự áp bức, bóc lột của chủ nghĩa thực dân là nguyên nhân thúc đẩy phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc ngày càng phát triển ở các nước Đông Nam Á nói riêng
- Trong khi giai cấp phong kiến trở thành công cụ, tay sai cho chủ nghĩa thực dân thì giai cấp
tư sản dân tộc ở các nước thuộc địa mặc dù còn non yếu, đã tổ chức và lãnh đạo cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc Đặc biệt, giai cấp công nhân ngày một trưởng thành, từng bước vươn lên vũ đài đấu tranh giải phóng dân tộc
- Các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc tiêu biểu vào cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỉ XX diễn ra ở các nước Đông Nam Á, trước tiên là In-đô-nê-xi-a, Phi-lip-pin, Cam-pu-chia, Lào, Việt Nam
2 Kĩ năng:
- Biết sử dụng lược đồ Đông Nam Á cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX để trình bày những sự kiện tiêu biểu.
- Phân biệt được những nét chung, riêng của các nước trong khu vực Đông Nam Á thời kì này
3 Thái độ:
- Nhận thức đúng về thời kì phát triển sôi động của phong trào giải phóng dân tộc chống chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa thực dân
- Có tinh thần đoàn kết, hữu nghị, ủng hộ cuộc đấu tranh vì độc lập, tự do, tiến bộ của nhân dân các nước trong khu vực
B THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC:
- Lược đồ Đông Nam Á cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX
- Các tài liệu, chuyên khảo về In-đô-nê-xi-a, Lào, Phi-lip-pin vào đầu thế kỷ XX
C TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC:
1 Ổn định lớp, kiểm tra bài cũ:
Câu 2 : Cách mạng Tân Hợi có ý nghĩa lịch sử to lớn, đạt được những kết quả quan trọng nào ?
2 Giới thiệu bài mới:
Vào cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX, các nước tư bản phương Tây đẩy mạnh quá trình xâm lược thuộc địa, các nước ở Đông Nam Á đều trở thành thuộc địa hay phụ thuộc của chủ nghĩa đế quốc Phong trào đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân của các nước Đông Nam Á, đặc biệt là của In-đô-nê-xi-a, Phi-lip-pin, và ba nước Đông Dương nổ ra khá sôi nổi, cuối cùng thất bại Nguyên nhân thất bại, ý nghĩa lịch
sử của các phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc, tìm hiêut bài “Các nước Đông Nam Á từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX” chúng ta sẽ rõ.
3 Dạy và học bài mới:
Hoạt động 1: Cá nhân
- Trước tiên, GV sử dụng lược đồ Đông Nam Á
giới thiệu ngắn gọn về khu vực Đông Nam Á:
vị trí địa lý, tầm quan trọng chiến lược, tài
nguyên, có nền văn minh lâu đời
Tiếp đó, GV nêu câu hỏi gây sự chú ý, tập
trung:
1 Quá trình xâm lược của chủ nghĩa thực dân vào các nước Đông Nam Á:
- Các nước Đông Nam Á, khủng hoảng, suy yếu, là cơ hội tốt cho các nước phương Tây xâm lược
Trang 2- Em có nhận xét gì về vị trí địa lý của các
quốc gia Đông Nam Á ? (nằm trên đường giao
thương từ Đông sang Tây, có vị trí chiến lược
quan trọng… )
- Tại sao Đông Nam Á lại trở thành đối tượng
xâm lược của các nước tư bản phương Tây ?
HS trả lời :
Các nước tư bản cần thị trường, thuộc địa, mà Đông
Nam Á là vùng chiến lược quan trọng, giàu tài
nguyên, chế độ phong kiến suy yếu…
GV nêu câu hỏi: Sử dụng lược đồ, trình bày
quá trình xâm lược các nước Đông Nam Á của
thực dân phương Tây ?
Gọi HS lên bảng trình bày:
GV sử dụng lược đồ Đông Nam Á, chỉ vị trí địa
lýcủa In-đô-nê-xi-a và lưu ý HS nắm những nét
cơ bản trong SGK, song cần tập trung làm nổi
bật những ý sau :
- In-đô-nê-xi-a là nước lớn nhất ở Đông Nam
Á, một quần đảo rộng lớn với hơn 13.600 đảo
nhỏ Hình thù In-đô-nê-xi-a giống như “một
chuỗi ngọc vấn vào đường xích đạo”
- Chính sách thống trị của thực dân Hà Lan đã
làm bùng nổ nhiều cuộc đấu tranh giải phóng
dân tộc của nhân dân In- đô-nê-xi-a, tiêu biểu
là cuộc khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rô (1825 –
1830 ) và cuộc chiến đấu anh dũng của nhân
dân đảo A-chê
H: Hãy trình bày phong trào đấu tranh chống
thực dân Hà Lan của nhân dân In-đô-nê-xi-a ?
HS trả lời :
GV chốt ý
Hoạt động 2: Cá nhân
Sử dụng lược đồ Đông Nam Á, GV chỉ cho
HS vị trí địa lý của Phi-lip-pin
GV mở rộng thêm: Phi-lip-pin là một quốc gia
hải đảo, được ví như một “dải lửa” trên biển vì
sự hoạt động của nhiều núi lửa
GV nêu câu hỏi:Nêu tóm tắt phong trào đấu
tranh chống xâm lược tiêu biểu của nhân dân
Phi-lip-pin
GV bổ sung chốt ý
Hoạt động 1: Cả lớp (Tiết 2)
- In-đô-nê-xi-a, bị thực dân Tây Ban Nha, Bồ đào Nha, rồi đến Hà Lan xâm chiếm, thống trị
- Phi-líp-pin, bị thực dân Tây Ban Nha sau đó
Mĩ xâm chiếm, thống trị
- Miến Điện, bị thực dân Anh xâm chiếm
1885, sáp nhập tỉnh Ấn Độ thuộc Anh
- Mã Lai, đầu thế kỉ XX trở thành thuộc địa của Anh.
- Cuối thế kỉ XIX, Pháp hoàn thành xâm lược Đông Dương.
- Xiêm trở thành vùng tranh chấp của Anh và Pháp
2 Phong trào chống thực dân Hà Lan của nhân dân In-đô-nê-xi-a:
- Cuộc khởi nghĩa Đi-pô-nê-gô-rô (1825-1830)
và cuộc chiến đấu của đảo A-chê Thực dân Hà Lan không chinh phục được A-chê
- Phong trào nông dân do Sa-min lãnh đạo năm 1890.
- Đến đầu thế kỷ XX, giai cấp công nhân và tư sản đã trưởng thành về ý thức dân tộc
- Nhiều tổ chức công nhân ra đời, truyền bá chủ nghĩa Mác, đặt cơ sở cho sự ra đời của Đảng Cộng sản.
3 Phong trào chống thực dân ở Phi-lip-pin:
- Năm 1571, thực dân Tây Ban Nha đặt ách thống trị
- Nhiều cuộc khởi nghĩa của nông dân liên tiếp nhưng đều bị thất bại
- Hai xu hướng trong phong trào giải phóng dân tộc Phi-lip-pin:
+ Xu hướng cải cách của Hô-xê RI.dan với
“Liên minh Phi-lip-pin”
+ Xu hướng bạo động của Bô-ni-pha-xi-ô
- Cuộc cách mạng 1896-1898 đã thành lập nước Cộng hòa Phi-lip-pin
- Mĩ áp đặt chủ nghĩa thực dân lên Phi-li-pin
Trang 3Dựa vào lược đồ, GV cần nêu các ý:
H: Em hãy nêu những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu
của nhân dân Campuchia?
HS dựa vào SGK trả lời:
GV chốt ý
H: Em hãy nêu những cuộc khởi nghĩa tiêu biểu
của nhân dân Lào?
HS dựa vào SGK trả lời:
GV nhấn mạnh sự đoàn kết của nhân dân 3
nước chống thực dân Pháp Đây là biểu hiện
đầu tiên của liên minh chiến đấu giữa ba nước
Đông Dương vì độc lập, tự do của mỗi nước
H: Em có nhận xét gì về sự đấu tranh của nhân
dân ba nước Đông Dương? Ý nghĩa?
Có thể gợi ý cho HS
- Các cuộc khởi nghĩa của 3 nước Đông Dương cuối thế
kỉ XIX -đầu thế kỉ XX khá sôi nổi, thể hiện tinh thần bất
khuất, độc lập dân tộc; song đều thất bại, do tính tự phát,
do sĩ phu hay nông dân lãnh đạo, thiếu đường lối đúng
đắn và thiếu tổ chức.
GV sử dụng lược đồ ĐNÁ và giới thiệu: Vào
giữa thế kỉ XIX, cũng như các nước ĐNÁ
khác, vương quốc Xiêm đứng trước đe dọa của
các nước thực dân phương Tây
H: Nội dung cuộc cải cách của Ra-ma IV, Ra-ma
V?
Nội dung: Xóa bỏ hoàn toàn chế độ nô lệ; giải phóng
sức lao động; xóa bỏ nghĩa vụ lao dịch cho nông dân 3
tháng; giảm thuế ruộng…; khuyến khích tư nhân kinh
doanh công thương nghiệp, ngân hàng; cải cách theo các
nước phương Tây.
H: Tác dụng (ý nghĩa) của cải cách đã tiến hành? Hạn
chế?
HS trả lời:
- Hạn chế: Duy trì quyền lực chính trị, kinh tế
của tầng lớp quý tộc phong kiến Xiêm
Phi-lip-pin tiếp tục đấu tranh chống Mĩ , giành độc lập
4 Phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân Cam-pu-chia:
- Năm 1884, Cam-pu-chia thành thuộc địa Pháp
- Cuộc khởi nghĩa do hoàng thân Si-vô-tha (1861-1892).
- Cuộc khởi nghĩa do A-cha Xoa lãnh (1863-1866)
- Cuộc khởi nghĩa do nhà sư Pu-côm-bô ở Kra-chê (1866-1867) đã liên minh với nhân dân Việt Nam
5 Phong trào đấu tranh chống thực dân Pháp của nhân dân Lào:
- Năm 1893, Lào trở thành thuộc địa của Pháp
- Nhân dân Lào đã đấu tranh chống Pháp: + Cuộc khởi nghĩa do Pha-ca-đuốc chỉ huy (1901-1903)
+ Cuộc khởi nghĩa do ông Kẹo và Com-ma-đam chỉ huy (1901-1937)
+ Cuộc khởi nghĩa Chậu Pa-chay (1918-1922)
- Ý nghĩa: Những cuộc nổi dậy biểu lộ tinh thần yêu nước và tinh thần đoàn kết của nhân dân 3 nước Đông Dương
6 Xiêm ( Thái Lan ) giữa thế kỉ XIX-đầu thế kỉ XX:
- Hoàn cảnh: Giữa thế kỉ XIX, trước nguy cơ xâm nhập của dân phương Tây maIV,
Ra-ma V tiến hành cải cách duy tân
- Nội dung: (Học SGK)
-Ý nghĩa: Giúp Xiêm phát triển theo tư bản chủ nghĩa Đồng thời thi hành chính sách ngoại giao mềm dẻo giữ được độc lập tương đối về chính trị
3 Củng cố:
- Đông Nam Á có vị trí chiến lược quan trọng về quân sự, kinh tế, chế độ phong kiến đang trên đà suy yếu Vì vậy, các nước tư bản phương Tây đã lần lượt đánh chiếm các nước trong khu vực này, biến thành thuộc địa hay phụ thuộc
Trang 4- Nhân dân các nước Đông Nam Á tiến hành kháng chiến chống xâm lược, đặc biệt sau khi giai cáp phong kiến đầu hàng, họ lại tiếp tục chiến đấu để giải phóng dân tộc
4 Hướng dẫn tự học:
a Bài vừa học:
Bài này học trong hai tiết, các em làm bài tập và câu hỏi ở cuối mỗi mục
b Bài sắp học:
Dặn dò HS đọc và soạn trước bài 5