Giáo án Lịch sử 10 bài 11: Tây Âu thời hậu kỳ trung đại

- Dưới tác động của PKĐL, XH châu Âu biến đổi: các giai cấp mới hình thành, QHSXTBCN ra đời - Hiểu được khái niệm thế nào là tích luỹ vốn ban đầu, giải thích được tại sao CNTB lại nảy si

Bài 11 TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI I- Mục tiêu bài học

1 Kiến thức

- Nắm được nguyên nhân và các cuộc phát kiến địa lí

- Dưới tác động của PKĐL, XH châu Âu biến đổi: các giai cấp mới hình thành, QHSXTBCN ra đời

- Hiểu được khái niệm thế nào là tích luỹ vốn ban đầu, giải thích được tại sao CNTB lại nảy sinh ở châu Âu, nắm được những biểu hiện sự nảy sinh CNTB ở châu Âu

- Nắm được nguyên nhân, thành tựu của văn hoá phục hưng, cải cách tôn giáo và chiến tranh nông dân

2 Tư tưởng:

giúp các em thấy được công lao của các nhà phát kiến địa lí, trân trọng những giá trị văn hoá thời kì phục hưng của nhân loại; tinh thần đấu tranh của nhân dân lao động trong trận tuyến chống lại CĐPK

3 Kĩ năng:

- kĩ năng phân tích, đánh giá sự kiện về sự ra đời của CNTB, lập bảng thống kê cuộc đấu tranh cải cách tôn giáo, chiến tranh nông dân Đức

- kĩ năng khai thác lược đồ, tranh ảnh liên quan đến bài học

II Thiết bị, tài liệu:

- Lược đồ những cuộc phát kiến địa lí, bản đồ chính trị châu Âu

- Sưu tầm tranh ảnh về một số nhà thám hiểm

- Tranh ảnh về phong trào văn hoá phục hưng

III Tiến trình dạy- học:

1.ổn định

2 KTBC:

Hỏi : - Thế nào là lãnh địa, vai trò, vị trí của các tầng lớp trong lãnh địa, đặc

điểm kt của lãnh địa ?

- Nêu hoàn cảnh ra đời, hoạt động, vai trò của thành thị trung đại ?

3 Giảng bài mới:

*Hoạt động1: cá nhân

Gv giải thích khái niệm: phát kiến địa lí: tìm

thấy, phát hiện những vùng đất mới

Hỏi: Tại sao sang thế kỉ XV con người có thể

tiến hành các cuộc phát kiến địa lí?

Hs đọc SGK trả lời Gv chốt ý và nhấn mạnh

Gv mô tả tàu Caraven: là loại tàu vượt đại dương đầu tiên trên

1 Những cuộc phát kiến địa lí.

a.Nguyên nhân và điều kiện:

-Do sản xuất phát triển dẫn đến nhu cầu

về hương liệu, vàng bạc, thị trường tăng cao

- Con đường giao lưu, buôn bán qua Tây

thế giới Tàu có buồm vững chắc với bánh lái đã được hoàn

thiện Kích thước nhỏ của tàu đã phát huy được tính cơ động

và tốc độ của nó Tàu có từ 3-4 cột buồm; thành tàu cao, lắp

bánh lái, cấu trúc chắc và nhẹ, tốc độ khoảng 10 km/h (tốc độ

cao nhất lúc bấy giờ)

- KHKT phát triển đặc biệt trong hằng hải, việc phát minh ra

bánh lái thay thế cho mái chèocủa kĩ thuật đống tàu Caraven đã

tạo điều kiện cho thương nhân châu Âu đi tìm nguyên liệu và

thị trường.

*Hoạt động : cả lớp và cá nhân:

- Gv chỉ trên bản đồ: những cuộc phát kiến

địa lí và giới thiệu: BĐN và TBN là những

nước đi tiên phong trong các cuộc thám hiểm

địa lí, khám phá ra những miền đất mới

- GV dựa vào SGK trình bày trên bản đồ nội

dung các cuộc phát kiến địa lí

- HS trình bày và GV chốt ý bổ sung:

Gv giới thiệu (bằng lược đồ) và kể chuyện về

các cuộc phát kiến địa lí tiêu biểu

Hoạt động : theo nhóm:

-GV Hỏi: Hệ quả của các cuộc PKĐL?

-HS thảo luận, cử đại diện trả lời Gv nhận

xét chốt ý

Nhấn mạnh: Tích cực và hạn chế:

+ Đem lại hiểu biết mới về Trái đất, về

những con đường mới, dân tộc mới Thị

trường thế giới được mở rộng

+ Thúc đẩy nhanh sự tan rã của quan hệ

phong kiến và sự ra đời của CNTB

+ Nảy sinh quá trình cướp bóc thuộc địa và

buôn bán nô lệ

Hoạt động : theo nhóm:

Nhóm 1: Số vốn và nguồn lao động làm

thuê mà thương nhân, quý tộc Tây âu do đâu

mà có?

- Nhóm 2: Biểu hiện của sự nảy sinh

CNTBvà biến đổi giai cấp xh Tây Âu?

- HS thảo luận và cử đại diện trả lời.GV chốt

ý

- Nhóm 1: Thương nhân, quý tộc tích lũy số

Á và Địa Trung Hải bị người ả Rập độc chiếm

- KH-KT có những bước tiến quan trọng: + Ngành hàng hải đã có những hiểu biết

về địa lí, đại dương, sử dụng la bàn + Kĩ thuật đóng tàu có bước tiến quan trọng, đóng được những tàu lớn có thể đi

xa và dài ngày ở các đại dương lớn

b Các cuộc phát kiến lớn về địa lí

- Năm 1487, B Đi-a-xơ đã đi đến cực Nam của lục địa châu Phi, đặt tên là mũi Bão Tố, sau đổi thành mũi Hảo Vọng

- Năm 1492, C Cô-lôm-bô đi từ Tây Ban Nha đến được Cu Ba và một số đảo thuộc vùng biển Ăng-ti, là người đầu tiên phát hiện ra châu Mĩ

- Năm 1497, Va-xcô đơ Ga-ma đã đến được Ca-li-cút (Ấn Độ, 5 - 1498)

- Năm 1519, Ph Ma-gien-lan là người đã thực hiện chuyến đi đầu tiên vòng quanh thế giới bằng đường biển (1519 - 1521)

c Hệ quả các cuộc phát kiến địa lý:

- Đem lại hiểu biết mới về Trái Đất, về những con đường mới, dân tộc mới Tạo điều kiện cho sự giao lưu giữa các nền văn hoá, văn minh khác nhau

- Thúc đẩy thương nghiệp phát triển, thị trường được mở rộng, tạo điều kiện cho chủ nghĩa tư bản ra đời

- Tuy nhiên, có hạn chế là đã làm nảy sinh quá trình cướp bóc thuộc địa và buôn bán nô lệ

2 Sự nảy sinh CNTB ở Tây Âu.

a.Sự tích lũy ban đầu của CNTB:

- Sau các cuộc phát kiến địa lí, tầng lớp quý tộc, thương nhân Tây Âu tích luỹ được số vốn ban đầu thông qua việc cướp bóc của cải, tài nguyên, vàng bạc

vốn ban đầu thông qua cướp bóc, bóc lột ở

các nước châu Mĩ, châu Phi và châu Á, buôn

bán nô lệ Ngoài ra chúng còn dùng bạo lực

tước đoạt ruộng đất của nông dân chẳng hạn

ở Anh có phong trào ” rào đất cướp ruộng”

- Nhóm 2: chốt ý biểu hiện xuất hiện CNTB

trên các lĩnh vực:

+ Nông nghiệp

+ Thủ công nghiệp GV liên hệ điểm

khác với

+ Thương nghiệp phong kiến

=> GV kết luận: đến đầu thế kỉ XVI, CNTB

đã xuất hiện ở châu Âu PTSX TBCN ra đời

thay thế cho PTSX PK

của các nước châu Mĩ, châu Phi và châu Á

- Việc buôn bán với các nước phương

Đông, đặc biệt là buôn bán nô lệ phát triển

- Quý tộc, thương nhân Tây Âu tiến hành

tước đoạt ruộng đất của nông dân và tư

liệu sản xuất của thợ thủ công, biến họ thành những người làm thuê

- Biểu hiện sự nảy sinh CNTB ( TK XVI )

+ Trong TCN: Các CTTC mọc lên thay thế phường hội, hình thành QH chủ- thợ + Trong nông nghiệp: các đồn điền, trang trại được hình thành, người lao động biến thành công nhân nông nghiệp

+ Trong thương nghiệp: các công ti thương mại lớn thay thế cho các thương hội

+ Xã hội Tây Âu có sự biến đổi, giai cấp mới hình thành: tư sản, vô sản

4 Củng cố

Khái quát lại những kiến thức chính trong bài

- Nguyên nhân các cuộc phát kiến địa lý

- Biểu hiện nảy sinh CNTB ở Châu Âu

5 Dặn dò:

Nhắc hs về nhà học bài cũ, trả lời các câu hỏi trong sgk , đọc và chuẩn bị trước bài mới

Bài 11 TÂY ÂU THỜI HẬU KÌ TRUNG ĐẠI ( Tiếp Theo)

I- Mục tiêu bài học

1- Về kiến thức :

- Nguyên nhân, thành tựu, ý nghĩa của phong trào văn hóa Phục

- Cải cách tôn giáo và chiến tranh nông dân Đức

2- Về thái độ :

Giúp cho HS thấy được những giá trị văn hóa của nhân loại thời kì phục hưng để lại, tinh thần đấu tranh của nd lao động trong trận tuyến chống lại chế độ pk

3- Về kĩ năng:

Rèn luyện cho HS kĩ năng nhận thức, phân tích, so sánh sự kiện lịch sử biết quan sát các hình ảnh, hiện vật lịch sử và rút ra nhận xét

II- Tài liệu, thiết bị dạy học

Một số hình ảnh về phong trào văn hóa phục hưng

III- Tiến trình giờ học

1.Ổn định: sĩ số, tác phong

2.Kiểm tra bài cũ:

Hỏi: Nêu nguyên nhân, diễn biến, hệ quả của các cuộc phát kiến địa lí ?

3- Giảng bài mới

*Hoạt động : theo nhóm:

Nhóm 1: nguyên nhân dẫn đến phong trào

văn hoá Phục hưng?

Nhóm 2: nội dung- thành tựu của phong trào

văn hoá Phục hưng?

Nhóm 3: Ý nghĩa- hạn chế của phong trào

văn hoá Phục hưng?

- Hs theo nhóm thảo luận và cử đại diện

nhóm trả lời.GV nhận xét chốt ý và mở rộng

thêm

- GV trình bày: Giai cấp TS một mặt

muốn khôi phục tinh hoa của nền văn hoá cổ

Hi- La nhưng mặt khác cũng góp phần xây

dựng một nền văn hoá mới, đề cao giá trị con

người, đòi quyền tự do cá nhân, coi trọng

KH-KT

- Gv mở rộng: phong trào lan nhanh và trở

thành một trào lưu, gắn với nó là những tên

tuổi bất tử, những người khổng lồ: Tư tưởng

chủ đạo của phong trào là CN nhân văn

- phê phán nghiêm khắc XHPK và giáo hội

Nội dung này được thể hiện qua các tác

phẩm văn học, đặc biệt là tác phẩm của

Sêch-xi-pia: phản đối CĐPK, tố cáo sự thù địch của

bọn PK, chiến tranh PK, lợi ích ích kỉ của

3 Phong trào văn hoá Phục hưng.

- Hoàn cảnh ra đời :

+ Giai cấp tư sản có thế lực về kinh tế, song chưa có địa vị về

xã hội tương ứng, muốn xoá bỏ trở ngại phong kiến, muốn có nền văn hoá riêng + Chế độ phong kiến, giáo lí đạo Ki-tô kìm hãm sự phát triển của giai cấp tư sản

- Khái niệm "Văn hoá Phục hưng" : khôi

phục, phát huy giá trị, tinh hoa văn hoá xán lạn cổ đại Hi Lạp  Rô-ma, đấu tranh xây dựng một nền văn hoá mới, một cuộc sống tiến bộ

- Thành tựu :

+ Khoa học - kĩ thuật có tiến bộ vượt bậc

về y học, toán học

+ Văn học - nghệ thuật phát triển phong phú với những tài năng như Lê-ô-na đơ Vanh-xi, Sếch-xpia

- Nội dung và ý nghĩa của phong trào Văn hoá Phục hưng :

+ Lên án Giáo hội Ki-tô và tấn công vào trật tự xã hội phong kiến

+ Đề cao giá trị con người, xây dựng thế

dòng họ PK, giai cấp: Hămlét, Rômêô và

Juliét

=> đề cao giá trị con người, tự do cá nhân: tất

cả các tác phẩm thời kì này đều lấy con người

làm trung tâm, con người làm khuôn thước đo

lường vạn vật

-GV : Giới thiệu hình 28: bức hoạ La

Giô-công của Leonna đơ Vanh xi: miêu tả cô thợ

giặt với nụ cười hồn hậu, bình dị

Gv giải thích: ý 2: vì đã đánh bại hệ tư

tưởng PK lỗi thời; giải phóng tư tưởng, tình

cảm của con người khỏi sự kìm hãm, trói

buộc của giáo hôị

-hạn chế: chỉ đòi và bảo vệ quyền lợi cuả giai

cấp TS

* Hoạt động : cá nhân

-GV: nguyên nhân dẫn đến cải cách tôn

giáo?

Hs: Thời kì trung đại, giáo hội Kitô là chỗ

dựa vững chắc nhất của CĐPK, chi phối toàn

bộ đời sống tinh thần của XH Hậu kì trung

đại, giáo hội ngày càng ngăn cản, chống lại

các phong trào của giai cấp tư sản đang lên

Gv dùng bản đồ châu Âu chỉ địa điểm các

nước diễn ra phong trào cải cách tôn giáo,

trình bày và phân tích: phong trào cải cách

tôn giáo diễn ra khắp các nước Tây Âu Đi

đầu là Đức, Thuỵ Sĩ sau đó là Bỉ, Hà Lan,

Anh Nổi tiếng nhất là cuộc cải cách của Lu

Thơ (1483-1546) ở Đức và của Can Vanh

(1509-1564) người Thuỵ Sĩ

- Gv kết hợp giới thiệu tranh ảnh về 2 nhà cải

cách tôn giáo Lu Thơ và Can Vanh

-GV: cải cách tôn giáo có nội dung và ý

nghĩa ntn?

- Hs trả lời: Gv nhấn mạnh: cải cách được

nhân dân ủng hộ nhưng Gíao hội phản ứng

mạnh mẽ, dẫn đến sự phân hoá xã hội thành

hai phe: Tân giáo và Cựu giáo( Ki-tô giáo)

giới quan tiến bộ

+ Đấu tranh công khai trên lĩnh vực tư tưởng văn hoá, chống lại hệ tư tưởng phong kiến lỗi thời và Giáo hội Thiên Chúa

+ Mở đường cho sự phát triển cao của văn hoá loài người

+ Hạn chế: chỉ đòi và bảo vệ quyền lợi cuả giai cấp TS

4 Cải cách tôn giáo và chiến tranh nông dân.

a Cải cách tôn giáo:

-Nguyên nhân

+ Do Giáo hội trở nên phản động, ngăn cản hoạt động của giai cấp tư sản đang lên

+ Giáo hội rất giàu có, dựa vào thần quyền bóc lột nhân dân, sống

xa hoa

- Diễn biến :

+ Đi đầu là Đức, Thuỵ Sĩ, sau đó là Bỉ,

Hà Lan, rồi lan rộng khắp các nước Tây

Âu

+ Nổi tiếng nhất là cuộc cải cách của Lu-thơ ở Đức và của Can-vanh tại Thuỵ Sĩ

- Nội dung và ý nghĩa :

+ Không muốn thủ tiêu tôn giáo, dùng những biện pháp ôn hoà để quay về với giáo lí Ki-tô nguyên thuỷ

+ Cải cách, bãi bỏ các thủ tục và nghi lễ phiền toái

Dẫn đến sự phân hoá thành Tân giáo và Cựu giáo

+ Đây là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hoá tư tưởng của giai cấp tư sản chống lại chế độ phong kiến, cổ vũ và mở đường cho nền văn hoá châu Âu phát triển cao hơn

-GV: phong trào cải cách tôn giáo có ý

nghĩa- hạn chế gì?

-HS trả lời.GV chốt ý và nhấn mạnh

- Hạn chế: giai cấp TS không xoá bỏ tôn giáo

mà chỉ thay đổi cho phù hợp với quyền lợi

của giai cấp mình

* Hoạt động : theo nhóm:

Nhóm 1: tại sao chiến tranh nông dân Đức

bùng n Nhóm 2: nêu DB-KQ của cuộc chiến

tranh?

Nhóm 3: cuộc chiến tranh có ý nghĩa lịch sử

của cuộc chiến tranh?

- HS Thảo luận và cử đại diện trình bày GV

nhận xét chốt ý và mở rộng:

mục tiêu của các cuộc đấu tranh:

+ đòi giảm nhẹ thuế khoá, bớt lao dịch thủ

tiêu CĐPK

+ thống nhất với TS chống lại PK

Gv khai thác ảnh Tô-mát Muy-xe

- Nguyên nhân thất bại: mang tính chất địa

phương, phân tán, kinh nghiệm chiến đấu và

sự hiểu biểt quân sự ít

- Ý nghĩa: + Là một sự kiện lịch sử lớn lao,

biểu hiện tinh thần đấu tranh quyết liệt và khí

phách anh hùng của nông dân Đức chống lại

chế độ phong kiến

+ Báo hiệu sự khủng hoảng, suy

vong của chế độ phong kiến ở Tây Âu

b Chiến tranh nông dân Đức

- Nguyên nhân :

+ Giai cấp tư sản đang lên bị chế độ phong kiến bảo thủ cản trở sự phát triển của họ

+ Nông dân bị áp bức bóc lột nặng nề, tiếp thu được tư tưởng cải cách tôn giáo

và tư tưởng của Lu-thơ

- Diễn biến :

+ Từ mùa xuân năm 1524, cuộc đấu tranh đã có tính chất quyết liệt, mở đầu cho cuộc chiến tranh nông dân Lãnh tụ kiệt xuất của phong trào là Tô-mát Muyn-xe

+ Phong trào nông dân đã giành thắng lợi bước đầu, đi đến đòi thủ tiêu chế độ phong kiến Nhưng cuối cùng cũng bị thất bại

- Ý nghĩa :

+ Là một sự kiện lịch sử lớn lao, biểu hiện tinh thần đấu tranh quyết liệt và khí phách anh hùng của nông dân Đức chống lại chế độ phong kiến

+ Báo hiệu sự khủng hoảng, suy vong của chế độ phong kiến ở Tây Âu

4 Củng cố

- Khái quát lại những kiến thức chính trong bài

5 Dặn dò:

- Nhắc hs về nhà học bài cũ, trả lời các câu hỏi trong sgk , đọc và chuẩn bị trước

bài mới

- BTVN: Lập bảng thống kê về các phong trào đã học trong bài:

Tên phong

trào

Nguyên nhân Diễn biến

chính

Người lãnh đạo

Kết quả, ý

nghĩa

Vă hoá Phục

Cải cách tôn giáo

Chiến tranh nd