- Nền kinh tế Việt Nam thời phong kiến chủ yếu là nông nghiệp, tuy có nhiều mâu thuẫn trong vấn đề ruộng đất, nhưng những yếu tố càn thiết để phát triển nông nghiệp vẫn được phát triển n
Trang 1BÀI 18 CÔNG CUỘC XÂY DỰNG VÀ PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG CÁC THẾ
KỶ X - XV
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
1 Về kiến thức
Giúp HS hiểu được:
- Trải qua 5 thế kỷ độc lập, mặc dù đôi lúc còn có nhiều biến động, khó khăn, nhân dân ta vãn xây dựng cho mình nền kinh tế đa dạng và hoàn thiện
- Nền kinh tế Việt Nam thời phong kiến chủ yếu là nông nghiệp, tuy có nhiều mâu thuẫn trong vấn đề ruộng đất, nhưng những yếu tố càn thiết để phát triển nông nghiệp vẫn được phát triển như: Thủy lợi, mở rộng ruộng đất, tăng các loại cây trồng phục vụ đời sống ngày càng cao
- Thủ công nghiệp ngày càng phát triển, đa dạng, phong phú, chất lượng được nâng cao không chỉ phục vụ trong nước mà còn góp phần trao đổi với bên ngoài Thương nghiệp phát triển
- Trong hoàn cảnh của chế độ phong kiến, ruộng đất ngày càng tập trung vào tay giai cấp địa chủ
2 Về tư tưởng, tình cảm
- Tự hào về những thành tựu kinh tế dân tộc đã đạt được
- Thấy được sự hạn chế trong nền kinh tế phong kiến ngay trong giai đoạn phát triển của nó, từ đó liên hệ với thực tế hiện nay
3 Về kĩ năng
- Rèn kĩ năng phân tích, nhận xét
- Rèn kĩ năng liên hệ thực tế
II THIẾT BỊ, TƯ LIỆU DẠY - HỌC
- Tranh ảnh, lược đồ có liên quan
- Những câu ca dao về kinh tế, một số nhận xét của người nước ngoài
III TỔ CHỨC TIẾN TRÌNH DẠY - HỌC
1 Kiểm tra bài cũ
Câu 1: Nêu các giai đoạn hình thành, phát triển, hoàn thiện của nhà nước phong kiến Việt Nam
Câu 2: Vẽ sơ đồ nhà nước thời Lý - Trần - Hồ, nhận xét
Câu 3: Vẽ sơ đồ nhà nước thời Lê sơ, nhận xét
2 Mở bài
Với niềm tự hào chân chính và ý thức vươn lên, từ thế kỷ X cho đến thế kỷ XV nhân dân ta đã nhiệt tình lao động xây dựng và phát triển mốt số nền kinh tế tự chủ toàn diện Để hiểu được công cuộc xây dựng và phát triển kinh tế của nhân dân Đại Việt trong thế kỷ X -XV chúng ta cùng tìm hiểu bài 18
3 Tổ chức dạy và học
Trang 2Các hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản
*Hoạt động 1: Cả lớp
- GV phát vấn: Bối cảnh lịch sử Đại
Việt từ thế kỷ X - XV, bối cảnh đó có
tác động như thế nào đến sự phát triển
kinh tế?
- HS theo dõi đoạn đầu tiên của mục I
trong SGK, dựa vào kiến thức đã học
của bài trước để trả lời
GV nhận xét, bổ sung, kết luận
*Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân
- GV yêu cầu HS đọc SGK trả lời câu
hỏi: Những biểu hiện của sự mở rộng và
phát triển nông nghiệp từ thế kỷ X - XV
- GV gợi ý: Ở thời kỳ đầu phong kiến
độc lập sự mở rộng và phát triển được
biểu hiện qua các lĩnh vực:
+ Mở rộng diện tích ruộng đất
+ Mở mang hệ thống đê điều
+ Phát triển sức kéo và gia tăng các loại
cây công nghiệp , các lĩnh vực đó được
biểu hiện như thế nào?
- HS theo dõi SGK, thực hiện những
yêu cầu của GV, phát biểu ý kiến
- GV nhận xét, bổ sung, kết luận
GV có thể giải thích thêm về phép quan
diểm chia ruộng công ở các làng xã
dưới thời Lê, một chính sách ruộng đất
công ở thời kỳ phong kiến tác dụng của
phép quân điền
1 Mở rộng, phát triển nông nghiệp
* Bối cảnh lịch sử thế kỷ X - XV:
- Thế kỷ X - XV là thời kỳ tồn tại của các triều đại Ngô, Đinh, Tiền
Lê, Lý, Trần, Hồ, Lê sơ
- Đây là giai đoạn đầu của thế kỷ phong kiến độc lập, đồng thời cũng
là thời kỳ đất nước thống nhất
⇒ Bối cảnh này rất thuận lợi tạo điều kiện để phát triển kinh tế
- Diện tích đất ngày càng mở rộng nhò:
+ Nhân dân tích cực khai hoang vùng châu thổ sông lớn và ven biển + Các vua Trần khuyến khích các
Trang 3- GV: Minh họa bằng đoạn trích trong
chiếu của Lý Nhân Tông (trang 83) và
sự phong phú của các giốn cây nông
nghiệp ngoài lúa nước
- Phát vấn: Em có nhận xét gì về sự
phát triển nông nghiệp X - XV? Do đâu
nông nghiệp phát triển?
Tác dụng của sự phát triển đó? Vai trò
của nhà nước?
- HS suy nghĩ và trả lời
- GV kết luận
- GV minh họa bằng những câu thơ
*Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân
- GV giúp HS thấy được nguyên nhân
thúc đẩy thủ công nghiệp phát triển
trong thời kỳ từ X - XV chủ yếu xuất
phát từ những nhu cầu trong nước gia
tăng
- GV yêu cầu HS đọc SGK để thấy
được sự phát triển của thủ công nghiệp
trong nhân dân
+ Biểu hiện sự phát triển
+ Yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển
thủ công nghiệp đương thời
vương hầu quý tộc khai hoang lập điền trang
+ Vua Lê cấp ruộng đất cho quý tộc, quan lại đặt phép quân điền
- Thủy lợi được nhà nước quan tâm
mở mang
+ Nhà Lý đã cho xây đắp những con
đê đầu tiên
+ 1248 Nhà Trần cho đắp đê quai vạc dọc các sông lớn từ đầu nguồn đến cửa biển Đặt cơ quan: Hà đê sứ trông nom đê điều:
- Các nhà nước Lý - Trần - Lê đều quan tâm bảo vệ sức kéo, phát triển của giống cây nông nghiệp
+ Nhà nước cùng nhân dân góp sức phát triển nông nghiệp
+ Chính sách của nhà nước đã thúc đẩy nông nghiệp phát triển ⇒ đời sống nhân dân ấm no hạnh phúc, trật tự xã hội ổn định, độc lập được củng cố
2 Phát triển thủ công nghiệp
Trang 4- HS theo dõi SGK phát biểu.
- GV nhận xét bổ sung, kết luận về sự
phát triển thủ công nghiệp trong nhân
dân
- GV có thể sưu tầm một số tranh ảnh,
chuông, tượng, đồ gốm, hình rồng để
minh họa cho HS thấy được sự phát
triển của ngành nghề thủ công cả về số
lượng và chất lượng
- GV khẳng định sự ra đời của các
ngành nghề thủ công có ý nghĩa rất lớn
đối với sự phát triển của thủ công
nghiệp thể hiện ổn định nghề nghiệp và
nâng cao trình độ kĩ thuật
- PV: Theo em nhân tố nào ảnh hưởng
đến sự phát triển của các ngành nghề
thủ công đương thời?
- HS trả lời tiếp:
- GV nhận xét bổ sung, kết luận về
những nhân tố thúc đẩy sự phát triển
của thủ công nghiệp là
*Hoạt động 2: Cả lớp, cá nhân
- GV yêu cầu HS tiếp tục theo dõi SGK
để thấy được sự phát triển thủ công
nghiệp nhà nước
- HS theo dõi SGK, phát triển ý kiến
- GV: bổ sung, kết luận về sự phát triển
của thủ công nghiệp nhà nước
*Hoạt động 3: Cá nhân
- GV: Em đánh giá như thế nào về sự
phát triển của thủ công nghiệp nước ta
đương thời?
- HS dựa vào kiến thức đã học để trả
lời
* Thủ công nghiệp trong nhân dân:
- Các nghề thủ công cổ truyền như: Đúc đồng, rèn sắt, làm gốm, dệt ngày càng phát triển chất lượng sản phẩm ngày càng được nâng cao
- Các ngành nghề thủ công ra đời như; Thổ Hà, Bát Tràng
+ Do truyền thống nghề nghiệp vốn
có, trong bối cảnh đất nước có điều kiện phát triển mạnh
+ Do nhu cầu xây dựng cung điện, đền chùa nên nghề sản xuất gạch, chạm khắc đá đều phát triển
* Thủ công nghiệp nhà nước
- Nhà nước được thành lập các quan xưởng (Cục bách tác) Tập trung thợ giỏi trong nước sản xuất: Tiền, vũ khí, áo mũ cho vua quan, thuyền chiến
- Sản xuất được một số sản phẩm kỹ thuật cao như: Đại bác, thuyền chiến
có lầu
Trang 5- GV nhận xét, bổ sung, kết luận.
- GV có thể minh họa thêm để HS thấy
kỹ thuật một số ngành đạt trình độ cao
như dệt, gốm khiến người Trung Quốc
phải khâm phục (Trích đọc chữ nhỏ
SGK trang 84)
*Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân
- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để thấy
được sự phát triển nội thương và ngoại
thương đương thời
- HS theo dõi SGK và phát biểu
- GV bổ sung, kết luận về sự phát triển
mở rộng nội, ngoại thương
+ GV minh họa bằng lời nhận xét của
sứ giả nhà Nguyễn (SGK - trang 84)
- GV dùng tư liệu SGK để minh họa,
kết hợp một số tranh ảnh sưu tầm về sự
sầm uất của bến cảng đương thời
*Hoạt động 2: Cá nhân
- Phát vấn: Em đánh giá như thế nào về
thương nghiệp nước ta đương thời?
+ Nguyên nhân dẫn đến sự phát triển?
+ Phát triển như thế nào?
- HS dựa vào phần đã học để trả lời:
- GV bổ sung, kết luận
- Nhận xét: Các ngành nghề thủ công phong phú Bên cạnh các nghề thủ công cổ truyền đã phát triển những nghề mới yêu cầu kỹ thuật cao: Đúc súng, đóng thuyền
- Mục đích: Phục vụ nhu cầu trong nước là chính
+ Chất lượng sản phẩm tốt
3 Mở rộng thương nghiệp
* Nội thương:
- Các chợ làng, chợ huyện, chợ chùa mọc lên ở khắp nơi, là nơi nhân dân trao đổi sản phẩm nông nghiệp và thủ công nghiệp
- Kinh đô Thăng Long trở thành đô thị lớn (36 phố phường) - Trung tâm buôn bán và làm nghề thủ công
* Ngoại thương Thời Lý - Trần ngoại thương khá phát triển, nhà nước cho xây dựng nhiều bến cảng để buôn bán với nước ngoài
- vùng biên giới Việt Trung cũng hình thành các đặc điểm buôn bán
- Thời Lê: Ngoại thương bị thu hẹp
- Nguyên nhân → sự phát triển: + Nông nghiệp thủ công phát triển thúc đẩy thương nghiệp phát triển + Do thống nhất tiền tệ, đo lường
- Thương nghiệp mở rộng song chủ
Trang 6*Hoạt động 1: Cả lớp
- GV trình bày để hs thấy được những
yếu tố thúc đẩy sự phân hóa xã hội
(phân hóa giai cấp) và hệ quả của xã hội
phát triển kinh tế trong hoàn cảnh của
chế độ phong kiến thúc đẩy sự phân hóa
xã hội
+ Ruộng đất ngày càng tập trung vào
tay địa chủ, quí tộc, quan lại
+ Giai cấp thống trị ngày càng ăn chơi,
xa xỉ không còn chăm lo đến sản xuất
và đời sống nhân dân
+ Thiên tai, mất mùa đói kém làm đời
sống nhân dân cực khổ
yếu phát triển nội thương, còn ngoại thương mới chỉ buôn bán với các nước Trung Quốc và các nước Đông Nam Á
4 Tình hình phân hóa xã hội và cuộc đấu tranh của nông dân
Sự phát triển kinh tế trong hoàn cảnh chế độ phong kiến thúc đẩy sự phân hóa xã hội
+ Ruộng đất ngày càng tập trung vào tay địa chủ, quý tộc, quan lại
+ Giai cấp thống trị ngày càng ăn chơi, xa xỉ không còn chăm lo đến sản xuất và đời sống nhân dân
+ Thiên tai, mất mùa đói kém làm đời sống nhân dân cực khổ
⇒ Những cuộc khởi nghĩa nông dân bùng nổ:
+ Từ 1344 đến cuối thế kỷ XIV nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra làm chính quyền nhà Trần rơi vào khủng hoảng
4 Củng cố
Sự phát triển nông nghiệp và tcn thế kỷ XI - XV
5 Dặn dò
Học bài, làm bài tập, đọc trước bài 19, tìm hiểu các vị anh hùng dân tộc: Trần Quốc Tuấn, Lý Thường Kiệt, Lê Lợi, Nguyễn Trãi