CHƯƠNG III: VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII Bài 21 NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG CÁC THẾ KỈ XVI – XVIII I- Mục tiêu bài học 1- Về kiến thức: Giúp hs hiểu và nắm
Trang 1CHƯƠNG III: VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ XVI ĐẾN THẾ KỈ XVIII
Bài 21 NHỮNG BIẾN ĐỔI CỦA NHÀ NƯỚC PHONG KIẾN TRONG
CÁC THẾ KỈ XVI – XVIII
I- Mục tiêu bài học
1- Về kiến thức:
Giúp hs hiểu và nắm được
- Sự sụp đổ của triều đình nhà Lê đã dẫn đến sự phát triển của các thế lực phong
kiến Nhà Mạc ra đời và tồn tại hơn nữa thế kỉ nhằm ổn định xã hội
- Chiến tranh phong kiến dẫn đến sự chia cắt đất nước
2- Về thái độ:
Bồi dưỡng cho hs ý thức xây dựng và bảo vệ đất nước thống nhất, bồi dưỡng tinh thần dân tộc
3- Về kĩ năng:
Rèn luyện ch hs kĩ năng phân tích, tổng hợp, nhận xét sự kiện lịch sử
II- Tài liệu, thiết bị dạy học
- Bản đồ Việt Nam
- Một số tranh ảnh về thời Lê- Trịnh
III- Tiến trình giờ học
1-Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ:
Hỏi: Nêu một số thành tựu về khoa học kĩ thuật, văn học, giáo dục, nghệ thuật của nước ta từ thế kỉ x-xv?
3- Dẫn vào bài mới:
*Hoạt động : Cả lớp- cá nhân
- GVH: Triều Lê sụp đổ ntn?, nguyên
nhân của sự sụp đổ đó?
- HS: Đọc sgk rút ra ý chính trả lời
- GV: Nhận xét, bổ sung và chốt ý: vua
quan chỉ lo ăn chơi xa xỉ không quan tâm
đến triều đình và nhân dân, địa chủ ra sức
chiếm đoạt ruộng đất, bóc lột nông dân,
nd khổ cực nổi dậy ở nhiều nơi, 1 số thế
lực pk tranh chấp quyền hành
1 - Sự sụp đổ của triều Lê Sơ Nhà Mạc được thành lập
a- Sự sụp đổ của nhà Lê và sự thành lập của nhà Mạc
- Đầu thế kỉ XVI triều Lê sơ lâm vào khủng hoảng suy yếu
- Biểu hiện:
+ Các thế lực pk nổi dậy tranh chấp quyền lực, Mạnh nhất là thế lực của Mạc Đăng Dung + Phong trào đấu tranh của nd nổi dậy nhiều
Trang 2- GVH: Nêu những hiểu biết của em về
nhân
vật Mạc Đăng Dung?
- HS: Dựa vào kiến thức đã c/bị trả lời
- GV: Nhận xét và bổ sung: M Đ Dung
(1483-1541) ở làng Cổ Trai, Nghi Dương- Hải
Phòng
Xuất thân từ nghề chài lưới, có sức
khỏeđánh vật giỏi, thi đậu đô lực sĩ, được
tuyển vào đội túc vệ, nhờ có sức khỏe lập
nhiều công lớn- thăng quan làm chức thái
phó, tiết chế 13 đạo quân thủy bộ có thế
lực lớn trong triều đình
- GVH: Sau khi lên cầm quyền nhà Mạc
đã thi
hành những c/s gì? Trong giai đoạn cầm
quyền nhà Mạc gặp những khó khăn gì?
- HS: đọc sgk rút ra ý chính trả lời
- GV: Nhận xét, bổ sung và chốt ý
* Hoạt động: Cả lớp- cá nhân
- GVH: Do đâu dẫn đến c/t Nam – Bắc
triều bùng nổ, kết quả?
- HS: Theo giỏi sgk trả lời: bộ phận cựu
thần
của nhà Lê không chấp nhận sự thống trị
của nhà Mạc vì vậy nổi lên ở Thanh Hóa (
quê hương của Nhà Lê) để chống lại nhà
Mạc- c/t bùng nổ
-GVH: Nguyên nhân dẫn đến c/t Trịnh –
Nguyễn bùng nổ, hậu quả của nó?
- HS: Kết hợp đọc sgk với suy nghĩ trả lời
- GV: Nhận xét, bổ sung : sau khi Nguyễn
Kim
nơi
- Năm 1527 Mạc Đăng Dung phế truất vua Lê lập Triều Mạc
b- Chính sách của nhà Mạc
- Xây dựng chính quyền theo mô hình cũ của nhà Lê
- Tổ chức thi cử đều đặn
- Xây dựng quân đội mạnh
- Giải quyết vấn đề ruộng đất cho nd => Bước đầu đã ổn định lại đất nước
- Do sự thống trị của cựu thần nhà Lê và do c/s cắt đất thần phục nhà Minh của nhà Mạc làm cho Nhà Mạc bị cô lập
2- Đất nước bị chia cắt
- Chiến tranh-Nam Bắc triều
+ Cựu thần nhà Lê đứng đầu là Nguyễn Kim đã họp quân chống Mạc thành lập chính quyền ở Thanh Hóa gọi là Nam triều đối đầu với nhà Mạc
ở Thăng Long- Bắc triều + 1545-1592 chiến tranh Nam – Bắc triều bùng
nổ => nhà Mạc bị sụp đổ đất nước thống nhất
- Chiến tranh Trịnh – Nguyễn
+ Ở Thanh Hóa Nam triều vẫn tồn tại nhưng quyền lực nằm trong tay họ Trịnh
+ Ở mạn Nam: Họ Nguyễn cát cứ xây dựng chính quyền riêng
+ 1627 họ Trịnh đem quân đánh họ Nguyễn-chiến tranh Trịnh – Nguyễn bùng nổ
+ Kết quả: 1672 hai bên giảng hòa lấy sông Gianh làm giới tuyến- đất nước bị chia cắt
Trang 3Chết, con rể Trịnh Kiểm lên thay để thao
túng quyền lực vào tay họ Trịnh, Trịnh
Kiểm tìm cách loại bỏ phe phái họ
Nguyễn, giết Nguyễn Uông con của
Nguyễn Kim, Nguyễn Hoàng
nhờ chị gái xin anh rễ cho vào trấn thủ
đất Thuận Hóa- cơ nghiệp của họ Nguyễn
dần dần được xây dựng- trở thành thế lực
cát cứ ở đàng trong
Hoạt động: cả lớp- cá nhân
- GVH: Bộ máy nhà nước pk Đàng ngoài
được tôt chức ntn? Vì sao chúa Trịnh
không lật đổ vua Lê?
- HS: đọc sgk + suy nghĩ trả lời
- GV: Nhận xét, bổ sung: chúa Trịnh
không lật Đổ vua Lê vì nhà Lê vẫn còn
ảnh hưởng trong
nd và các sĩ phu
Triều đình Lê = Phủ chúa Trịnh
( bù nhìn ) ( nắm chính quyền )
Quan văn Quan võ 6
phiên
- GVH: Em có nhận xét gì về bộ máy nhà
nước thời Lê- Trịnh?
- HS: Suy nghĩ trả lời: về cơ bản t/c như
thời
Lê, tuy nhiên vua Lê chỉ là bù nhìn,
quyền
hành nằm trong tay chúa Trịnh, bộ máy
nhà
nước cồng kềnh gây ảnh hưởng đến quản
lí
đất nước
* Hoạt động : cả lớp – cá nhân
- GVH: Chính quyền Đàng trong được tổ
chức
ntn? Điểm khác của chính quyển Đàng
trong
3- Nhà nước phong kiến ở Đàng Ngoài
- Cuối thế kỉ XVI Nam Triều chuyển về Thăng Long
- Chính quyền trung ương gồm 2 bộ phận: Triều Đình và phủ chúa
- Chính quyền địa phương: chia thành các trấn, phủ, châu, xã như cũ
- Luật pháp: Tiếp tục dùng Quốc triều hình luật
- Quân đội gồm: quân thường trực ( ưu binh) tuyển Chủ yếu ở Than Hóa; Ngoại binh: tuyển từ
4 trấn quanh kinh thành
- Đối ngoại: Hòa hiếu với nhà Thanh ở Trung Quốc
4- Chính quyền ở Đàng trong
- Thế kỉ XVII lãnh thổ Đàng trong được mở rộng
Từ Nam Quảng Bình đến Nam Bộ ngày nay
- Chính quyền: đứng đầu là chúa Nguyễn trực Tiếp cai quản, chia làm 12 dinh dưới là phủ, huyện, tổng,xã
- Quân đội: là quân thường trực, tuyển theo nghĩa vụ, được trang bị vũ khí đầy đủ
- Tuyển chọn quan lại bằng nhiều cách: Theo dòng dõi, đề cử, khoa cử
- 1744 chúa Nguyễn Phúc Khoát xưng vương Thành lập chính quyền trung ương.Song đến Cuối thế kỉXVIII vẫn chưa hoàn chỉnh
Trang 4với Đàng ngoài?
-HS: Theo dõi sgk+ suy nghĩ trả lời
- GV: Nhận xét, bổ sung và chốt ý: ở
Đàng
trong chỉ có chính quyền địa phương do
chúa
Nguyễn cai quản, chính quyền Đàng
ngoài
hoàn chỉnh hơn với danh nghĩa thống trị
toàn
nước từ trung ương đến địa phương
- GVH: Về quân đội và quan lại ở Đàng
trong
Được tuyển chọn ntn?
4 Củng cố:
- Khái quát lại các kiến thức chính trong bài
5.Dặn dò:- Nhắc HS về nhà học bài cũ, đọc trước bài mới và trả lời các câu hỏi trong
SGK