Giáo án Lịch sử 10 bài 23: Phong trào Tây Sơn và sự nghiệp thống nhất đất nước bảo vệ Tổ quốc bảo vệ Tổ quốc

- Trước tình trạng khủng hoảng của chế độ phong kiến ở cả 2 miền, nguy cơ chia cắt càng gia tăng, phong trào Tây Sơn, trong quá trình đánh đổ các tập đoàn phong kiến đang thống trị, đã x

BÀI 23 PHONG TRÀO TÂY SƠN VÀ SỰ NGHIỆP THỐNG NHẤT ĐẤT NƯỚC

BẢO VỆ TỔ QUỐC CUỐI THẾ KỶ XVIII

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi học xong bài học, yêu cầu HS nắm được

1 Về kiến thức

- Thế kỷ XVI - XVIII đất nước bị chia thành 2 miền có chính quyền riêng biệt mà hầu như với tập đoàn phong kiến thống trị không còn khả năng thống nhất lại

- Trước tình trạng khủng hoảng của chế độ phong kiến ở cả 2 miền, nguy cơ chia cắt càng gia tăng, phong trào Tây Sơn, trong quá trình đánh đổ các tập đoàn phong kiến đang thống trị, đã xóa bỏ tình trạng chia cắt, bước đầu thống nhất lại đất nước

- Trong quá trình đấu tranh của mình, phong trào nông dân còn hoàn thành thắng lợi 2 cuộc kháng chiến (chống Xiêm và chống Thanh) bảo vệ nền độc lập dân tộc, góp thêm những chiến công huy hoàng vào sự nghiệp giữa nước anh hùng của dân tộc

2 Về tư tưởng, tình cảm

- Giáo dục lòng yêu nước đấu tranh cho sự nghiệp bảo vệ sự toàn vẹn đất nước

- Tự hào về tinh thần đấu tranh của người nông dân Việt Nam

3 Kĩ năng

- Bồi dưỡng kĩ năng sử dụng bản đồ lịch sử

- Bồi dưỡng khả năng phân tích, nhận định sự kiện lịch sử

II THIẾT BỊ, TÀI LIỆU DẠY - HỌC

- Bản đồ Việt Nam có những địa danh cần thiết

- Lược đồ các trận đánh mang tính quyết chiến

- Một số câu nói của vua Quang Trung, thơ ca của người đương thời nói về Quang Trung

III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC

1 Kiểm tra bài cũ

Câu hỏi 1: Thế kỷ XVI - XVIII kinh tế nước ta có bước phát triển mới, phồn thịnh như thế nào?

Câu hỏi 2: Tại sao thủ công nghiệp ngày càng tăng tiến nhưng không thể chuyển hóa sang phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa?

2, Dẫn dắt vào bài mới

Qua bài 22 chúng ta thấy vào cuối thế kỷ XVIII chế độ phong kiến Đàng Ngoài, Đàng Trong đều bước vào giai đoạn khủng hoảng suy tàn Một phong trào nông dân bùng lêm rầm rộ, mở đầu từ ấp Tây Sơn (Bình Định) và trong quá trình đấu tranh kiên cường của mình đã làm nên 2 sự nghiệp lớn: Thống nhất đất nước và đánh bại giặc ngoại xâm, bảo vệ độc lập dân tộc

3 Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp

Hoạt động của thầy và trò Kiến thức cơ bản HS cần nắm vững Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân

- GV giới thiệu sơ lược về tình trạng

khủng hoảng của chế độ phong kiến

Đàng Ngoài; giữa thế kỷ XVIII chế

độ phong kiến Đàng Ngoài lâm vào

cuộc khủng hoảng trầm trọng: Ruộng

đất bị địa chủ chiếm đoạt, thuế khóa

nặng nề, quan lại tham nhũng, đời

sống nhân dân sa sút nghiêm trọng,

phong trào đấu tranh của nông dân

bùng lên rầm rộ, tiêu biểu có khởi

nghĩa của Nguyễn Danh Phương,

Nguyễn Hữu Cầu, Hoàng Công Chất,

Lê Duy Nhật (HS được học ở cấp II)

- GV tiếp tục giới thiệu về tình trạng

của chế độ phong kiến Đàng Trong:

Trong khi chế độ phong kiến Đàng

Ngoài khủng hoảng thỉ ở Đàng Trong,

năm 1744 Chúa Nguyễn Phúc Khoát

đã làm gì? Sự kiện này nói lên điều

gì?

- HS nhớ lại kiến thức bài trước để trả

lời

- GV giảng tiếp: 1744 chúa Nguyễn

xưng vương, bắt tay xây dựng chính

quyền Trung ương, nước ta đứng

trước nguy cư bị chia làm 2 nước

Chính quyền Đàng Trong từ đó cũng

lâm vào khủng hoảng suy yếu, đời

sống nhân dân cực khổ Theo một

giáo sĩ phương Tây bấy giờ "gạo đắt

như vàng, tình trạng đói khổ bày ra

lắm cảnh thương tâm khó tả, các xác

chết chồng chất lên nhau" Phong trào

nông dân bùng nổ ở Đàng Trong

- GV kết luận:

I PHONG TRÀO TÂY SƠN VÀ SỰ NGHIỆP THỐNG NHẤT ĐẤT NƯỚC (CUỐI THẾ KỶ XVIII)

- Giữa thế kỷ XVIII chế độ phong kiến ở cả Đàng Ngoài, Đàng Trong khủng hoảng sâu sắc → Phong trào nông dân bùng nổ

+ HS nghe, ghi chép.

+ GV yêu cầu HS theo dõi SGK để

thấy được diễn biến chính của phong

trào nông dân Tây Sơn và vai trò của

khởi nghĩa Tây Sơn

+ HS theo dõi SGK phát biểu

+ GV bổ sung, kết luận về những nét

chính của phong trào Tây Sơn

- GV có thể đàm thoại với HS về 3

anh em Nguyễn Huệ, Nguyễn Nhạc,

Nguyễn Lữ: gốc họ Hồ, lớn lên gặp

lúc Quốc phó Trương Thúc Loan

chuyên quyền; nhân dân lầm than cực

khổ Ba anh em đã lên vùng Tây Sơn

xây dựng căn cứ khởi nghĩa Năm

1771 cả ba anh em đổi sang họ

Nguyễn, dựng cờ chống Trương Thúc

Loan, tại Tây Sơn - Bình Định Khởi

nghĩa phát triển dần thành phong trào

nông dân rộng lớn, đảm nhận sứ mệnh

tiêu diệt các tập đoàn phong kiến

thống nhất đất nước

- HS nghe, ghi chép

- GV dẫn dắt: Ngoài sự nghiệp thống

nhất đất nước, phong trào Tây Sơn

còn đảm đương nhiệm vụ kháng chiến

chống ngoại bang bảo vệ Tổ quốc

*Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK để

thấy được nguyên nhân, diễn biến, kết

quả của cuộc kháng chiến chống quân

Xiêm 1785

- HS theo dõi SGK phát biểu

- GV bổ sung, kết hợp với sử dụng

lược đồ chiến thắng Rạch Gầm, Xoài

Mút để trình bày về cuộc kháng chiến

chống quân Xiêm, sau đó GV chốt ý:

+ Nghĩa quân Tây Sơn đã bắt giết 2

chúa là Nguyễn Phúc Dương và

Nguyễn Phúc Thuần Còn lại một

- 1771 khởi nghĩa nông dân bùng lên

ở Tây Sơn (Bình Định)

+ Từ một cuộc khởi nghĩa nhanh chóng thành phong trào lật đổ chúa Nguyễn ở Đàng Trong

- 1886 - 1788 nghĩa quân tiến ra Bắc lật đổ tập đoàn Lê - Trịnh, thống nhất đất nước

II CÁC CUỘC KHÁNG CHIẾN Ở CUỐI THẾ KỶ XVIII

1 Kháng chiến chống quân Xiêm 1785.

người cháu của chúa Nguyễn là

Nguyễn Ánh chạy thoát Trong hai

năm 1782

- Năm 1783 Nguyễn Huệ đã hai lần

đem quân đánh Nguyễn Ánh ở Gia

Định Cùng đường Nguyễn Ánh bỏ

chạy sang Xiêm cầu cứu Vua Xiêm

sai tướng đem 5 vạn quân thủy bộ tiến

sang nước ta cuối năm 1784 chiếm

gần nửa đất Nam Bộ, ra sức cướp phá

chuẩn bị tấn công quân Tây Sơn

+ Trước giặc ngoại xâm, vua Tây Sơn

là Thái Đức (Nguyễn Nhạc) đã sai em

là Nguyễn Huệ đem binh thuyền vào

Nam chống giặc

- GV có thể yêu cầu HS tường thuật

về chiến thắng Rạch Gầm - Xoài Mút

hoặc nói lên những hiểu biết của mình

về chiến thắng này

- HS nhớ lại kiến thức đã học trả lời

câu hỏi

- GV nhận xét, bổ sung: Đây là một

thắng lợi lớn tiêu diệt gần 4 vạn quân

Xiêm, thể hiện tài tổ chức, cầm quân

của Nguyễn Huệ Chiến thắng này đã

khiến"người Xiêm sau trận thua năm

Giáp Thìn (1785) ngoài miệng thì nói

khoác nhưng trong bụng thì sợ quân

Tây Sơn như sợ cọp" Chiến thắng đã

đập tan mưu đồ xâm lược của quân

Xiêm, nêu cao ý thức dân tộc của

phong trào Tây Sơn

Hoạt động 1: Cá nhân, cả lớp

- GV giảng giải: sau khi đánh thắng

quân Xiêm, 1786 Nguyễn Huệ kéo

quân ra Bắc tiêu diệt họ Trịnh Họ

Trịnh đổ, ông tôn phù vua Lê kết

duyên với Công chúa Lê Ngọc Hân

(con gái Lê Hiển Tông) Sau đó ông

về Nam (Phú Xuân)

- Nguyễn Ánh cầu viện quân Xiêm →

5 vạn quân Xiêm hầu vào nước ta

- Năm 1785 Nguyễn Huệ đã tổ chức trận đánh phục kích Rạch Gầm - Xoài Mút (trên sông Tiền - tỉnh Tiền Giang) đánh tan quân Xiêm, Nguyễn Ánh phải chạy sang Xiêm

2 Kháng chiến chống quân Thanh (1789)

- Vua Lê Chiêu Thống cầu viện quân Thanh kéo sang nước ta

- Ở ngoài Bắc, Nguyễn Hữu Chỉnh

giúp vua Lê Chiêu Thống phản bội

Tây Sơn Sau khi bị quân Tây Sơn

đánh vua Lê Chiêu Thống đã cầu cứu

quân Thanh Vua Thanh đã cho 29 vạn

quân sang nước ta

- GV yêu cầu hs theo dõi SGK:

nguyên nhân, diễn biến, kết quả của

cuộc kháng chiến chống quân Thanh

Qua đó thấy được vai trò của Nguyễn

Huệ - Quang Trung và tinh thần dân

tộc của nghĩa quân Tây Sơn

- HS theo dõi SGK tóm tắt diễn biến

cuộc kháng chiến chống Thanh, phát

biểu

- GV bổ sung, kết luận và giảng giải

thêm: Việc làm của Lê Chiêu Thống

chứng tỏ triều đình phong kiến nhà Lê

không thể duy trì được nữa Mặc dù

Nguyễn Huệ đã rất cố gắng phù Lê

Trước tình hình đó, Nguyễn Huệ đã

lên ngôi hoàng đé ngày 25 11

-1788

- GV đọc bài hiểu dụ của vua Quang

Trung trong SGK trang 107 để giúp

HS thấy được mục tiêu của cuộc tiến

quân ra Bắc lần này và ý nghĩa của

hiểu dụ (Thể hiện tinh thần đt cao cả,

ý thức quyết tâm bảo vệ độc lập)

Bài hiểu dụ đã cổ vũ, tạo khí thể quyết

tâm chiến đấu của nghĩa quân Tây

Sơn sau 5 ngày hành quân thần tốc,

ngày 5 Tết nghĩa quân thắng lợi ở

Ngọc Hồi - Đống Đa

*Hoạt động 2: Cá nhân

- GV phát vấn: Cho biết công lao của

phong trào nông dân Tây Sơn và

Nguyễn Huệ

- HS dựa vào vốn kiến thức vừa học

- Năm 1788 Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế, lấy niên hiệu là Quang Trung chỉ huy quân tiến ra Bắc

- Mùng 5 Tết 1789 nghĩa quân Tây Sơn giành chiến thắng vang dội ở Ngọc Hồi - Đống Đa tiến vào Thăng Long đánh bại hoàn toàn quân xâm lược

- Phong trào nông dân Tây Sơn đã bước đầu hoàn thành sự nghiệp thống nhất đất nước và bảo vệ tổ quốc

trả lời.

- GV kết luận

GV đàm thoại với HS về vai trò của

Nguyễn Huệ trong việc tiêu diệt các

tập đoàn phong kiến phản động và

trong cuộc kháng chiến chống Xiêm

và chống quân Thanh

*Hoạt động 1: Cả lớp, cá nhân

- GV trình bày về sự thành lập vương

triều Tây Sơn 1778 nhưng không giải

quyết được các yêu cầu lịch sử, phong

trào khởi nghĩa vẫn tiếp tục

- GV trình bày tiếp sự kiện Nguyễn

Huệ lên ngôi 1788

- HS nghe, ghi chép

- GV yêu cầu HS theo dõi SGK các

chính sách của Vua Quang Trung

- HS nghe, ghi chép

GV minh họa về chính sách đối ngoại

của Quang Trung Sau khi đánh tan 29

vạn quân Thanh, Quang Trung cử Ngô

Văn Sở và Phan Huy Ích sang Trung

Quốc cầu phong, lập lại hòa bình để

xây dựng đất nước Nhà Thanh đã

giảng hòa, phong vương và gửi quà

tặng cho Quang Trung

*Hoạt động 2: Cá nhân

- GV phát vấn: Em có nhận xét gì về

những việc làm của Quang Trung?

- HS suy nghĩ trả lời

- GV kết luận: những chính sách của

Quang Trung mang tính chất tiến bộ,

thể hiện ý tưởng mới của một ông vua

muốn thực hiện những chính sách cải

cách Nhưng những chính sách tiến bộ

của ông chưa có ảnh hưởng lớn trên

phạm vi cả nước Năm 1792 Quang

Trung đột ngột qua đời, sự nghiệp

thống nhất đất nước, đưa đất nước

thoát khỏi khủng hoảng chưa thành

III VƯƠNG TRIỀU TÂY SƠN Năm 1778 Nguyễn Nhạc xưng Hoàng

đế (hiệu Thái Đức) → Vương triều Tây Sơn thành lập

- Năm 1788 Nguyễn Huệ lên ngôi Hoàng đế thống trị vùng đất từ Thuận Hóa trở ra Bắc

- Thành lập chính quyền các cấp, kêu gọi nhân dân khôi phục sản xuất

- Lập lại sổ hộ khẩu, tổ chức lại giáo dục, thi cử, tổ chức quân đội (dịch chữ Hán, chữ Nôm để làm tài liệu dạy học)

- Đối ngoại hòa hảo với nhà Thanh, quan hệ với Lào và Chân Lạp rất tốt đẹp

- Năm 1792 Quang Trung qua đời

- Năm 1802 Nguyễn Ánh tấn công, các vương triều Tây Sơn lần lượt sụp đổ

4.Củng cố

Vai trò của Nguyễn Huệ và phong trào nông dân Tây Sơn

5 Dặn dò, bài tập về nhà

- HS học bài, làm bài tập SGK (103)

- Sưu tầm tranh ảnh về những công trình nghệ thuật thế kỷ XVI - XVIII