Kiến thức - Nắm được sự ra đời và tình cảnh của giai cấp công nhân công nghiệp, qua đó giúp các em hiểu được cùng với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, giai cấp vô sản lớn mạnh dần.. K
Trang 1BÀI 36
SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHONG TRÀO CÔNG NHÂN
I MỤC TIÊU BÀI HỌC
Sau khi học xong bài học yêu cầu HS cần nắm được
1 Kiến thức
- Nắm được sự ra đời và tình cảnh của giai cấp công nhân công nghiệp, qua đó giúp các em hiểu được cùng với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, giai cấp vô sản lớn mạnh dần Do đối lập về quyền lợi, mâu thuẫn giữa giai cấp tư sản và vô sản đã nảy sinh và càng gay gắt, dẫn đến cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản dưới nhiều hình thức khác nhau
- Nắm được sự ra đời của chủ nghĩa xã hội không tưởng, những mặt tích cực và hạn chế của hệ tư tưởng này
2 Tư tưởng, tình cảm
- Giúp HS nhận thức sâu sắc được quy luật "Ở đâu có áp bức, ở đó có đấu tranh", song những cuộc đấu tranh chỉ giành thắng lợi khi có tổ chức và hướng đi đúng đắn
- Thông cảm và thấu hiểu được tình cảnh khổ cực của giai cấp vô sản
3 Kỹ năng
- Rèn luyện kĩ năng phân tích đánh giá các sự kiện lịch sử nói về đời sống của giai cấp vô sản công nghiệp, những hạn chế trong cuộc đấu tranh của họ Đánh giá về những mặt tích cực và hạn chế của hệ thống tư tưởng xã hội không tưởng
- Kỹ năng khai thác tranh ảnh lịch sử
II THIẾT BỊ VẦ TÀI LIỆU DẠY - HỌC
- Tranh ảnh về phong trào đấu tranh của giai cấp vô sản thời kỳ này
- Những câu chuyện về các nhà xã hội không tưởng
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY - HỌC
1 Kiểm tra bài cũ
Câu hỏi 1: Trình bày những nét lớn về tình hình kinh tế, chính trị nước Đức cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX?
Câu hỏi 2: Nêu đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc Đức Nguyên nhân dẫn đến đặc điểm đó?
2 Dẫn dắt vào bài mới
Giai cấp công nhân ra đời và lớn mạnh cùng với sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa tư bản Do đối lập về quyền lợi, mâu thuẫn giữa tư bản với công nhân nảy sinh và dẫn đến những cuộc đấu tranh giai cấp đầu thời kỳ cận đại Cùng với lúc đó, một hệ tư tưởng của giai cấp tư sản ra đời - chủ nghĩa xã hội không tưởng Giai cấp công nhân ra đời và đời sống của họ ra sao? Nội dung những mặt tích cực
và hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng? Để nắm và hiểu những nội dung trên, chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay để trả lời câu hỏi trên
Trang 23 Tổ chức các hoạt động trên lớp
Hoạt động của thầy và trò kiến thức HS cần nắm vững Hoạt động 1: Cá nhân
- GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân ra đời của
giai cấp công nhân?
- HS dựa vào SGK tự trả lời câu hỏi
- GV nhận xét, bổ sung và chốt ý:
+ Chủ nghĩa tư bản ra đời và phát triển thì
xã hội phân chia thành 2 lực lượng lớn đối
lập nhau về quyền lợi: giai cấp tư sản và
vô sản
+ Đội ngũ vô sản bắt nguồn từ nông dân,
mất ruộng đất, phải đi làm thuê trong các
công xưởng nhà máy Thợ thủ công phá
sản cũng thành công nhân Giai cấp vô sản
ra đời cuối thế kỷ XVIII trước tiên ở Anh
- GV trình bày rõ thêm: Giai cấp tư sản
hình thành trên cơ sở như chủ xưởng, chủ
nhà máy, chủ hãng buôn, chủ đồn điền
- GV tổ chức cho HS trả lời câu hỏi: Đời
sống của giai cấp vô sản?
- HS đọc SGK trả lời câu hỏi
- GV trình bày và phân tích:
+ Giai cấp vô sản hoàn toàn không có tư
liệu sản xuất, chỉ dựa vào việc làm thuê,
bán sức lao động của mình
+ Trong các công xưởng tư bản, công
nhân phải làm việc hết sức vất vả nhưng
chỉ nhận được những đồng lương chết đói
+ Chẳng hạn ở Anh, mỗi công nhân trong
các xí nghiệp dệt (Kể cả phụ nữ và trẻ em)
phải lao động từ 14 - 15 giờ, thậm chí có
nơi 16 - 18 giờ Điều kiện làm việc tồi tệ
bởi môi trường ẩm thấp, nóng nực, bụi
bông phủ đầy những căn phòng chật hẹp
Trong khi đó tiền lương rất thấp, lương
của phụ nữ, trẻ em còn rẻ mạt hơn
- GV nhấn mạnh thêm: Cùng với đó, việc
1 Sự ra đời và tình cảnh giai cấp vô sản công nghiệp Những cuộc đấu tranh đầu tiên.
- Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản dẫn đến sự ra đời của giai cấp
tư sản và vô sản
- Nguồn gốc giai cấp vô sản: Nông dân mất ruộng đất đi làm thuê, thợ thủ công phá sản trở thành công nhân
- Đời sống của giai cấp công nhân:
+ Không có đủ tư liệu sản xuất, làm thuê bán sức lao động của mình
+ Lao động vất vả nhưng lương chết đói luôn bị đe dọa sa thải
- Mâu thuẫn giữa công nhân với
Trang 3sử dụng máy móc làm cho nhiều công
nhân phải sống trong cảnh đe dọa bị mất
việc làm, dẫn đến mâu thuẫn giữa công
nhân với tư sản gay gắt
Hoạt động 2: Cá nhân
- GV nêu câu hỏi: Nêu những hình thức
đấu tranh của công nhân buổi đầu? Kết
quả?
- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi
- GV nhận xét và chốt ý:
+ Phong trào đập phá máy móc, đốt phân
xưởng là hình thức đấu tranh tự phát đầu
tiên của giai cấp công nhân
+ Phong trào đấu tranh diễn ra từ cuối thế
kỷ XVIII đến đầu thế kỷ XIX Đầu tiên ở
Anh rồi lan sang các nước khác
+ Kết quả: Phong trào đập phá máy móc
không đem lại kết quả gì; mặt khác giai
cấp tư sản lại càng tăng cường đàn áp
- GV nêu câu hỏi: Nguyên nhân của
những hạn chế trên?
- HS tự trả lời câu hỏi
- GV kết luận: Do nhận thức còn hạn chế
nhầm tưởng máy móc là nguồn gốc gây ra
nỗi thống khổ của họ
- GV tổ chức cho HS tìm hiểu: Tác dụng
phát triển đấu tranh của công nhân?
- Sau khi HS tự đọc SGK trả lời câu hỏi
GV chốt ý:
+ Công nhân tích lũy thêm được kinh
nghiệm đấu tranh, trưởng thành về ý thức
+ Phá hoại cơ sở vật chất của tư sản
+ Thành lập được tổ chức công đoàn,
phong trào đấu tranh ngày càng được nâng
cao với nhiều hình thức phong phú hơn
Hoạt động 1: Nhóm
- GV chia HS thành 3 nhóm, nhiệm vụ cụ
thể của từng nhóm là thảo luận và trả lời
các câu hỏi sau:
+ Nhóm 1: Nêu phong trào đấu tranh của
tư sản ngày càng gay gắt, dẫn đến các cuộc đấu tranh
- Hình thức đấu tranh: Đập phá máy móc, đốt công xưởng, hình thành đấu tranh tự phát
- Hạn chế: Nhầm tưởng máy móc
là kẻ thù
- Tác dụng:
+ Phá hoại cơ sở vật chất của tư sản
+ Công nhân tích lũy thêm được kinh nghiệm đấu tranh
+ Thành lập được tổ chức công đoàn
2 Phong trào đấu tranh của giai cấp công nhân hồi nửa đầu thế kỷ XIX
Trang 4công nhân Pháp?
+ Nhóm 2: Trình bày phong trào đấu tranh
của công nhân ở Anh?
+ Nhóm 3: Nêu phong trào đấu tranh của
công nhân Đức?
- HS làm việc theo nhóm đọc SGK thảo
luận và cử đại diện trình bày kết quả
- GV nhận xét và trình bày, phân tích:
+ Đối với nhóm 1: Ở Pháp 1831do bị áp
bức bóc lột nặng nề và đời sống quá khó
khăn, công nhân dệt ở Liông khởi nghĩa
đòi tăng lương, giảm giờ làm Quân khởi
nghĩa đã làm chủ được thành phố trong 10
ngày Họ chiến đấu với khẩu hiệu "Sống
trong lao động hoặc chết trong chiến đấu"
- Năm 1834 thợ tơ ở Li-ông lại khởi nghĩa
đòi thiết lập nền Cộng hòa Cuộc chiến
đấu ác liệt đã diễn ra suốt 4 ngày cuối
cùng bị dập tắt
GV kết hợp giới thiệu hình 66 trong SGK
"Cuộc khởi nghĩa của công nhân Liông
năm 1834" để thấy được tinh thần chiến
đấu quyết liệt của công nhân ở đây
+ Nhóm 2: Ở Anh từ 1836 - 1848 diễn ra
phong trào rộng lớn "Hiến chương" Họ
mít tinh đưa kiến nghị có chữ ký của đông
đảo công nhân lên nghị viện, đòi phổ
thông đầu phiếu, tăng lương giảm giờ
làm
GV viết kết hợp giới thiệu hình 67 trong
SGK "Công nhân Anh đưa Hiến chương
đến quốc hội"
GV nhấn mạnh: Mặc dù bị đàn áp song
đây là phong trào có mục tiêu chính trị rõ
ràng và được hưởng ứng của nhân dân
+ Nhóm 3: Ở Đức năm 1844 công nhân
vùng Sơ-lê-đin khởi nghĩa, phá hủy nhà
xưởng song không tồn tại được lâu
Hoạt động 2: Cá nhân
- GV nêu câu hỏi: Vì sao phong trào công
- Ở Pháp năm 1831 công nhân dệt Liông khởi nghĩa đòi tăng lương giảm giờ làm
- Năm 1834 thợ tơ ở Liông khởi nghĩa đọi thiết lập nền Cộng hòa
- Ở Anh từ năm 1836 - 1848 diễn
ra phong trào "Hiến chương đòi phổ thông đầu phiếu, tăng lương, giảm giờ làm"
- Ở Đức, năm 1844 công nhân Sơ-lê-din khởi nghĩa
Trang 5nhân thời kỳ này diễn ra mạnh mẽ song
không thu được thắng lợi?
- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi
Triển khai HS trả lời GV có thể gợi ý:
Thiếu giai cấp lãnh đạo, đường lối
- GV nhận xét và chốt ý: Thiếu sự lãnh
đạo đúng đắn, chưa có đường lối chính trị
rõ ràng
- GV nhấn mạnh ý nghĩa: Đánh dấu sự
trưởng thành của công nhân, tạo điều kiện
cho sự ra đời của lý luận khoa học sau
này
Hoạt động 1: Cá nhân
- GV nêu câu hỏi: Hoàn cảnh ra đời của
chủ nghĩa xã hội không tưởng?
Trước khi HS trả lời GV gợi ý: Sự phát
triển của chủ nghĩa tư bản với những mặt
trái, đời sống của người công nhân
- HS đọc SGK tự trả lời câu hỏi
- GV nhận xét và chốt ý:
+ Những mặt trái của chủ nghĩa tư bản; sự
bóc lột tàn nhẫn nguyên nhân lao động,
công nhân sống cơ cực
+ Những người tư sản tiến bộ thông cảm
với nỗi khổ của người lao động mong
muốn xây dựng một chế độ tốt đẹp hơn
không có tư hữu và bóc lột
+ Tư tưởng đó là nội dung của chủ nghĩa
xã hội không tưởng mà đại biểu là:
Xanh-xi-mông, Sac-lơ Phu-ri-ê và Ô-oen
- GV kết hợp giới thiệu chân dung các nhà
xã hội không tưởng và cuộc đời sự nghiệp
của các ông đoạn chữ nhỏ trong SGK
Hoạt động 2: Nhóm
- GV chia lớp thành 2 nhóm, giao nhiệm
vụ cụ thể của từng nhóm như sau:
+ Nhóm 1: Thảo luận và trả lời câu hỏi:
Nêu những mặt tích cực của chủ nghĩa xã
hội không tưởng
+ Nhóm 2: Nêu những mặt hạn chế của
- Kết quả: Tất cả các phong trào đấu tranh của công nhân đều thất bại
- Nguyên nhân: Thiếu sự lãnh đạo đúng đắn, chưa có đường lối chính sách rõ ràng
- Ý nghĩa: Đánh dấu sự trưởng thành của công nhân, là tiền đề dẫn đến sự ra đời của chủ nghĩa
xã hội khoa học
3 Chủ nghĩa xã hội không tưởng
- Hoàn cảnh ra đời: Chủ nghĩa tư bản ra đời với những mặt trái của nó
+ Bóc lột tàn nhẫn người lao động
+ Những người tư sản tiến bộ thông cảm với nỗi khổ của những người lao động mong muốn xây dựng một chế độ tốt đẹp hơn không có tư hữu bóc lột
- Chủ nghĩa xã hội không tưởng
ra đời mà đại diện là Xanh-xi-mông, Phu-ri-ê và Ô-oen
Trang 6chủ nghĩa xã hội không tưởng.
- HS làm việc theo nhóm đọc SGK và trả
lời câu hỏi
- GV nhận xét và chốt ý:
+ Nhóm 1: Mặt tích cực của chủ nghĩa xã
hội không tưởng: Nhận thức được mặt trái
của chế độ tư bản là còn bóc lột tàn bạo
người lao động, phê phán sâu sắc xã hội
đó, dự đoán thiên tài tương lai
+ Nhóm 2: Không vạch ra lối thoát thực
sự, không giải thích được bản chất của chế
độ làm thuê trong xã hội tư bản, không
thấy được lực lượng xã hội có khả năng
xây dựng xã hội mới là công nhân
- GV tổ chức cho HS trả lời câu hỏi: Ý
nghĩa và tác dụng của chủ nghĩa xã hội
không tưởng?
Sau khi trả lời HS câu hỏi GV chốt ý: Là
tư tưởng tiến bộ trong xã hội lúc bấy giờ
Có tác dụng cổ vũ những người lao động
làm tiền đề cho chủ nghĩa Mác sau này
- Tích cực:
+ Nhận thức được mặt trái của chế độ tư sản là bóc lột người lao động
+ Phê phán sâu sắc xã hội tư bản,
dự đoán tương lai
- Hạn chế:
+ Không vạch ra được lối thoát, không giải thích được bản chất của chế độ đó
+ Không thấy được vai trò và sức mạnh của giai cấp công nhân
- Ý nghĩa: Là tư tưởng tiến bộ trong xã hội lúc đó Cổ vũ nguồn lao động đấu tranh, là tiền đề ra đời chủ nghĩa Mác
4 Sơ kết bài học
Hướng dẫn HS trả lời các câu hỏi: Hoàn cảnh sự ra đời và tình cảnh đời sống giai cấp vô sản? Những cuộc đấu tranh cảu công nhân ở Pháp, Anh, Đức đầu thế kỷ XIX? Những mặt tích cực và hạn chế của chủ nghĩa xã hội không tưởng?
5 Dặn dò
- Học bài cũ, đọc trước bài mới
- Trả lời câu hỏi trong SGK
- Sưu tầm tranh ảnh, những mẩu chuyện về cuộc đời và sự nghiệp cảu Mác và Ăng-ghen