Kiến thức: học sinh cần nắm được : * Tiết 3: - Đặc điểm điều kiện tự nhiên các quốc gia cổ đại phương Đông và sự phát triển ban đầu của các ngành kinh tế.. - Những đặc điểm của quá trình
Trang 1- Bài 3:
CÁC QUỐC GIA CỔ ĐẠI PHƯƠNG ĐÔNG
A MỤC TIÊU:
1 Kiến thức: học sinh cần nắm được :
* Tiết 3:
- Đặc điểm điều kiện tự nhiên các quốc gia cổ đại phương Đông và sự phát triển ban đầu của các ngành kinh tế Từ đó thấy được ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và nền tảng kinh tế đến quá trình hình thành nhà nước, cơ cấu xã hội, thể chế chính trị…ở khu vực này như thế nào
- Những đặc điểm của quá trình hình thành xã hội có giai cấp và nhà nước, cơ cấu của xã hội cổ đại phương Đông,
* Tiết 4:
- Thông qua việc tìm hiểu về cơ cấu bộ máy nhà nước và quyền lực của nhà vua, giúp học sinh hiểu rõ thế6 nào là chế độ chuyên chế cổ đại ?
- Các thành tựu văn hóa ở phương Đông cổ đại là buổi rạng đông cho văn hóa loài người phát triển ở trình độ cao hơn
2 Kỹ năng: Biết sử dụng bản đồ để phân tích những thuận lợi, khó khăn và vai trò của
điều kiện địa lý ở các nước phương Đông
3 Tư tưởng, tình cảm: Bồi dưỡng lòng tự hào về truyền thống lịch sử của các dân tộc
phương Đông, trong đó có Việt Nam
B ĐỒ DÙNG DẠY HỌC :
1 Giáo viên:
- Bản đồ “ Các quốc gia cổ đại phương Đông và phương Tây”
- Sơ đồ Bộ máy nhà nước và cấu trúc xã hội của các quốc gia cổ đại phương Đông
- Lương Ninh, Lịch sử thế giới cổ đại, ĐHSP
- Per Kokr – Heil Morie, Tìm hiểu những kỳ quan thế giới, NXB Trẻ, 2001
- Ai Cập cổ đại, Tủ sách kiến thức, NXB Kim Đồng, 2002
- Đặng Đức An, Những mẩu chuyện lịch sử văn minh thế giới, Tập 1, NXB Giáo Dục, 2002
- Phan Ngọc Liên, Thuật ngữ lịch sử PTTH, NXB Đại học Quốc gia Hà nội, 1994
- Một số tư liệu, tranh ảnh có liên quan đến bài giảng
2 Học sinh: đọc kỹ SGK theo yêu cầu của giáo viên, sưu tập tư liệu có liên quan đến bài
giảng
C TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC DẠY VÀ HỌC
TIẾT 3:
I Ổn định lớp và kiểm tra bài cũ:
1 Do đâu mà có sự xuất hiện tư hữu ?
2 Tư hữu xuất hiện đã dẫn tới sự thay đổi như thế nào ?
II Giảng bài mới:
1 Mở bài :
Thời nguyên thủy, những tổ chức xã hội sơ khai là thị tộc, bộ lạc Từ khi tư hữu
và giai cấp xuất hiện, xã hội nguyên thủy tan rã nhường chỗ cho sự ra đời của nhà nước Nhà nước xuất hiện như một công cụ để bảo vệ quyền lợi giai cấp thống trị, là cơ sở hình
Trang 2thành các quốc gia có lãnh thổ được phân định biên giới rõ ràng Các quốc gia xuất hiện sớm nhất trong lịch sử xã hội loài người là các quốc gia cổ đại phương Đông ( Ai Cập, Trung Quốc, Ấn Độ…)
2 Hoạt động dạy và học:
* Hoạt động 1: GV sử dụng bản đồ
để xác định vị trí các quốc gia cổ địa
phương Đông Nêu vấn đề:
?.1 Các quốc gia cổ phương Đông
có nhửng điều kiện tự nhiên chung
nào ? Những điều kiện tự nhiên đó
ảnh hưởng gì đến sự phát triển của
các quốc gia cổ đại phương
Đông ?” GV gợi ý cho HS trả lời
- Giá trị của sông ngòi đối với sự
hình thành nhà nước phương Đông ?
- Với điều kiện tự nhiên - kỹ thuật
nêu trên, đặc trưng cơ bản của kinh tế
phương Đông cổ đại là gì ?
- Cho học sinh xem một số tranh ảnh
sinh hoạt kinh tế điển hình
- Giải thích khái niệm “công xã”
* Chuyển ý: Tại sao ở phương
Đông, nhà nước sớm hình thành ?
* Hoạt động 2: GV đề nghị cả lớp
xem SGK, mục II, đề nghị học sinh
thảo luận nhóm: nêu tên quốc gia và
thời gian ra đời các quốc gia cổ
phương Đông theo thứ tự từ sớm
đến muộn
* Hoạt động 3: GV nêu vấn đề:
?.2 Nền kinh tế nông nghiệp
phương Đông cổ đã ảnh hưởng gì
đến việc phân hóa xã hội và hình
thành giai cấp ?
- GV cho học sinh xem sơ đồ “Kim tự
tháp xã hội” và giải thích cho HS
hiểu
?.3 Tầng lớp nào là lực lượng sản
xuất chính trong xã hội cổ đại
1 Điều kiện tự nhiên và sự phát triển kinh
tế
a Điều kiện tự nhiên :
- Sống trên lưu vực các sông lớn, đất đai màu
mỡ, đồng bằng ven sông rộng, dân cư tập trung đông
- Khí hậu ấm, mưa đều theo mùa
- Công cụ: đá, tre, gỗ và đặc biệt là đồng thau
=> cư dân sớm tập trung đông đúc ( 3.500 –
3000 năm)
b Sản xuất ban đầu :
Nông nghiệp là chủ yếu, ngoài ra phát triển các nghề khác: chăn nuôi, thủ công nghiệp (gốm, dệt…), trao đổi sản phẩm
=> Do nhu cầu sản xuất và công tác thủy lợi,
cư dân sống tập trung, gắn bó với nhau do đó sớm hình thành nhà nước
2 Sự hình thành các quốc gia cổ đại.
- Sản xuất phát triển làm xã hội phân hóa giai
cấp, nhà nước ra đời
- Thời gian: từ thiên niên kỷ thứ IV đến thiên
niên kỷ thứ III TCN: (Lưỡng Hà: 3.500 năm TCN; Ai Cập: 3200 năm TCN; Ấn Độ: thiên niên kỷ III TCN; Trung Quốc: thời nhà Hạ:
2000 năm TCN)
3 Xã hội cổ đại phương Đông.
a Quý tộc :
- Gồm quan lại, thủ lĩnh quân sự, tăng lữ
- Hưởng nhiều đặc quyền đặc lợi, sống sung sướng và bóc lột nông dân
b Nông dân công xã:
- Đông nhất và là lực lượng sản xuất chính trong xã hội
- Họ nhận ruộng đất của công xã để canh tác
- Có nghĩa vụ đóng thuế và lao dịch cho quý tộc và nhà nước
Trang 3phương Đông ? Tại sao ? c Nô lệ :
- Xuất thân là tù binh, thành viên công xã mắc nợ - Phải làm việc nặng nhọc và hầu hạ quý tộc
* Kết luận: Đặc điểm chính của xã hội cổ đại phương Đông: xã hội phân hóa không triệt
để, còn tàn dư của xã hội công xã, nông dân là lực lượng sản xuất chính Do đặc điểm này, chế độ chuyên chế cổ đại phương Đông sớm hình thành và phát triển, để lại nhiều thành tựu văn hóa lớn, đến nay vẫn gây nên sự kinh ngạc và thán phục cho nhân loại
III Củng cố bài :
1 Tại sao xã hội có giai cấp và nhà nước lại sớm phát triển ở lưu vực các con sông lớn thuộc châu Á và châu Phi ?
2 Vai trò của nông dân công xã trong xã hội cổ đại phương Đông ?
IV Ôn tập và chuẩn bị bài mới :
Trang 4- Trả lời 2 câu hỏi 1 và 2 trong SGK, trang 15.
- Đọc trước phần còn lại của bài 3
Tiết 4
I Ổn định lớp và kiểm tra bài cũ:
1 Tại sao cư dân trên lưu vực các con sông lớn thuộc châu Á và châu Phi có teh63 sớm phát triển thành xã hội có giai cấp và nhà nước ? Đặc điểm kinh tế vùng này là gì ?
2 Xã hội cổ đại phương Đông bao gồm những tầng lớp nào? Hãy giải thích vì sao
ở đây lại hình thành các tầng lớp xã hội đó ?
II Giảng bài mới:
1 Mở bài: Từ đặc điểm hình thành nhà nước và giai cấp trong xã hội cổ đại phương
Đông, chế độ cổ đại chuyên chế phương Đông sớm hình thành và phát triển, để lại nhiều thành tựu văn hóa lớn, đến nay vẫn gây cho nhân loại nhiều sự kinh ngạc và thán phục
2 Hoạt động dạy và hoc :ï
* Hoạt động 1: GV nêu vấn đề: Trong
xã hội có đối kháng giai cấp, giai cấp
thống trị dựa vào đâu để bảo vệ quyền
lợi giai cấp mình ?
* Hoạt động 2: GV giải thích khái
niệm văn hóa và văn minh, sau đó nêu
câu hỏi phát vấn:
?.1Tại sao lịch và thiên văn là thành
tựu văn hóa đầu tiên ở phương Đông?
Tác dụng và ý nghĩa của thành tựu
này?
* Hoạt động 3: GV cho HS xem tranh
ảnh, giải thích khái niệm chữ tượng
hình và chữ tượng ý.
- Cho học sinh xem tranh và kể chuyện
về cách làm giấy, viết chữ của cư dân
phương Đông cổ đại
4 Chế độ chuyên chế cổ đại :
-Do nhu cầu trị thuỷ,đã hình thành nhà nước thay thế liên minh bộ lạc để quản lý xã hội -Vua đứng đầu nhà nước có quyền tối cao, cai trị dựa vào Quí tộc
-> Chế độ quân chủ chuyên chế ra đời
5 Văn hoá cổ đại phương Đông:
a Sự ra đời của lịch và thiên văn học:
-Ra đời sớm nhằm phục vụ nhu cầu sản xuất nông nghiệp
-Người phương Đông quan sát hoạt động của mặt trời,mặt trăng ,tính được 1 năm có 365 ngày, tháng, năm một cách tương đối
b.Chữ viết :
-Do nhu cầu trao đổi, tính toán lưu trữ mà chữ viết đã ra đời từ thiên niên kỷ IV TCN
-Người Ai Cập ban đầu dùng chữ tượng hình,sau dùng chữ tượng ý…,được viết trên giấy
Papyrus
-Người TQ viết trên mai Rùa,thẻ tre,xương -Người Lưỡng Hà viết trên đất sét nung
=> Chữ viết ra đời đây là một phát minh quan trọng của loài người
Trang 5* Hoạt động 4: GV nêu vấn đề:
?.2 Tại sao toán học lại giữ vai trò
quan trọng trong đời sống cư dân
phương Đông? Cho ví dụ.
- Phát vấn tìm hiểu những hiểu biết của
học sinh về các thành tựu toán học của
các quốc gia cổ đại phương Đông
* Hoạt động 5: Cho học sinh xem tranh
ảnh các công trình kiến trúc cổ phương
Đông, đặt vấn đề:
?.3 Nêu đặc điểm các công trình liến
trúc cổ phương Đông? Xây lớn như
vậy để làm gì? Tại sao làm được như
vậy ? Ý nghĩa?
- GV chốt ý cho học sinh ghi bài
c Toán học :
-Ra đời sớm nhằm phục vụ sản xuất, nhu cầu xây dựng, và cuộc sống của con người.ban đầu chỉ là những vạch đơn giản… Người Ấn Độ sáng tạo ra chữ số,đặc biệt là số 0
-Người AiCập giỏi về hình học ,tính được diện tích các hình và tính JI =3,16
-Người Lưỡng Hà giỏi về số học,tìm được phân số và 4 phép tính
d Kiến trúc:
-Người phương Đông để lại nhiều công trình kiến trúc và điêu khắc đồ sộ: Kim tự tháp Ai Cập, vườn treo Babilon Lưỡng Hà… thể hiện
uy quyền của vua chuyên chế
-Thể hiện tài năng và sức lao động sáng tạo của con Người
** Kết luận: Các quốc gia cổ đại phương Đông là các nhà nước đầu tiên trong lịch sử xã
hội loài người, ra đời trên lưu vực các dòng sông lớn Trải qua hàng ngàn năm tồn tại, các quốc gia này đã sáng tạo ra nền văn minh rực rỡ, có ý nghĩa lớn lao và ảnh hưởng lớn đến nhân loại ngày nay
III Củng cố bài:
1 Kể tên 4 thành tựu văn hoá lớn của phương Đông cổ đại ?
2 Thành tựu nào có ý nghĩa quan trọng nhất đối với văn minh nhân loại ? Tại sao?
IV Ôn tập và chuẩn bị bài mới:.
* Chuẩn bị bài 4: Các quốc gia cổ đại phương Tây - Hy Lạp và Rô Ma:
- ĐKTN hình thành, các ngành sản xuất chính;
- Quốc gia Thành thị: mô tả và thể chế chính trị, XH, KTế;
- Thành tựu văn hóa
- Soạn bài lập bảng theo mẫu sau
Điều kiện tự nhiên
Nền tảng kinh tế
Thời gian hình thành
nhà nước
Cơ cấu xã hội
Thể chế chính trị
Thành tựu văn hóa
Trang 6V RÚT KINH NGHIỆM
Đại Ngãi, ngày… /… /2010
Ký duyệt