Chương III: TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾNBài 5 TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN I- Mục tiêu bài học 1- Về kiến thức - Sự hình thành xh pk ở TQ và các quan hệ xh - Bộ máy chính quyền pk được hìn
Trang 1Chương III: TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN
Bài 5 TRUNG QUỐC THỜI PHONG KIẾN
I- Mục tiêu bài học
1- Về kiến thức
- Sự hình thành xh pk ở TQ và các quan hệ xh
- Bộ máy chính quyền pk được hình thành ntn, c/s xâm lược của các hoàng đế TQ
- Những đặc điểm về kt, văn hoá TQ thời
2- Về thái độ :
Giáo dục cho HS tính chất phi nghĩa của các cuộc xâm lược của các triều đại pk TQ, quý trọng các di sản vh, hiểu được các ảnh hưởng vh của TQ đối với VN
3- Về kĩ năng:
Rèn luyện cho HS kĩ năng nhận thức, phân tích, so sánh sự kiện lịch sử.Kĩ năng vẽ và sử dụng bản đồ, sơ đồ
II- Tài liệu, thiết bị dạy học
Bản đồ TQ qua các thời kì, tranh ảnh Vạn lí trường thành, sơ đồ bộ máy nhà nước
thời Tần Hán và Minh- Thanh
III- Tiến trình giờ học
1-Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ:
Hỏi: -Nêu những thành tựu về vh của các quốc gia cổ đại Hi lạp – Rôma Tại
sao các hiểu biết khoa học đến đây mới trỏe thành khao học ?
3-Giảng bài mới
Để hiểu quá trình hình thành chế độ phong kiến TQ ra sao ? Phát triển qua
các triều đại nào ? Tạo sao các cuộc khởi nghĩa nông dân diễn ra cuối mỗi triều đại
? Những thành tựu văn hóa tiêu biểu mà nhân dân TQ đóng góp cho nhân loại là gì
mời các em tìm hiểu trong bài học hôm nay
Hoạt động 1: Làm việc cá nhân.
GV gợi cho HS nhớ lại kiến thức đã học
ở bài văn hoá cổ Đại phương Đông ,sau
đó nêu câu hỏi
Trình bày được về sự hình thành xã hội
cổ đại ở Trung Quốc :
- GV: Vào thế kỷ V ở Trung Quốc,
công cụ bằng sắt được sử dụng, có tác
I Qúa trình hình xã hội phong kiến.
1 Sự hình thành xã hội cổ đại Trung Quốc
- Cuối thời Xuân Thu - Chiến Quốc (thế
kỉ VIII - thế kỉ III TCN), ở Trung Quốc, diện tích sản xuất mở rộng, sản lượng, năng suất tăng Do đó, xã hội có sự biến
Trang 2dụng như thế nào?
- HS đọc sách giáo khoa để trả lời câu
hỏi, học sinh khác bổ sung
- GV nhận xét: Từ khi đồ sắt xuất hiện,
xã hội đã có sự phân hố, hình thành 2
giai cấp là địa chủ và nơng dân lĩnh
canh ,từ đây hình thành quan hệ sản
xuất phong kiến …
Hoa ̣t đơng: cá nhân và cả lớp
- GV: chế độ phong kiến TQ được hình
thành như thế nào?
- Hs:theo dõi sgk trả lời
- Lập niên biểu về các triều đại phong
kiến Trung Quốc với các nét chủ yếu
của mỡi triều đại
-GV: Nhà Tần –Hán được hình thành
như thế nào?
Tại sao nhà Tần lại thống nhất được
Trung Quốc ?
- GV: Tổ chức bộ máy nhà nước thời
Tần-Hán ?
- HS đọc SGK trả lời câu hỏi, GV nhận
xét chốt ý
Hoa ̣t động: cá nhân và cả lớp
-GV: Vẽ sơ đồ về cơ cấu xã hội Trung
Quốc thời Tần-Hán ?
đổi, hình thành các giai cấp mới : địa chủ và nơng dân
+ Địa chủ : quan lại có nhiều ruộng đất, trở thành địa chủ Có cả những nơng dân giàu có cũng biến thành địa chủ
+ Nơng dân bị phân hố : mơt số người giàu trở thành giai cấp bóc lột ; (địa chủ), những nơng dân giữ được ruộng đất gọi là nơng dân tự canh ; những người khơng có ruộng đất phải nhận ruộng của địa chủ để cày cấy và nộp tơ ruộng đất gọi là nơng dân lĩnh canh Nơng dân đều phải nộp thuế, đi lao dịch cho nhà nước
- Quan hệ bóc lột địa tơ của địa chủ với nơng dân lĩnh canh thay cho quan hệ cũ
và xã hội phong kiến được hình thành
2 Những nét chính về quá trình hình thành chế độ phong kiến Trung Quốc
- Năm 221 TCN, Tần là nước có tiềm lực kinh tế, quân sự mạnh đã thống nhất được Trung Quốc, Tần Thuỷ Hồng lên ngơi vua, chế độ phong kiến hình thành
- Sau 15 năm, vào năm 206 TCN Lưu Bang lập ra nhà Hán, chế độ phong kiến Trung Quốc tiếp tục được xác lập
- Năm 618, Lý Uyên đàn áp khởi nghĩa nơng dân, lên ngơi vua, lập ra nhà Đường
- Năm 1368, Chu Nguyên Chương lãnh đạo khởi nghĩa nơng dân thắng lợi, lên ngơi vua, lập ra nhà Minh (1368 - 1644)
- Năm 1644, khởi nghĩa của Lý Tự Thành đã lật đổ triều Minh, nhưng lại bị người Mãn xâm chiếm, lập ra nhà Thanh (1644 - 1911)
II Những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội.
1 Tổ chức bộ máy nhà nước
Quý
Nông
dân
công
xã
Nông dân lĩnh canh
ND giàu ND tự canhND nghè o
Hoàng đế
Thừa tướng Thái uý
Các
chức
quan
khác
Các
quan
văn
Các quan võ Quận
Huye
än
Các chức quan khác
Huye
än
Quận Huye än
Huye än
Trang 3- Quan sát hình 12 (SGK) để biết được
những bức tượng bằng đất nung trong
lăng mộ của Tần Thuỷ Hoàng và hiểu
biết thêm về nhân vật lịch sử này
- GV: chính sách đối ngoại của nhà
Tần-Hán ?
Giáo viên liên hệ cuộc khởi nghĩa Hai
Bà Trưng chống quân Hán năm 40
Hoạt động 2 : Làm việc theo nhóm.
GV nêu câu hỏi cho từng nhóm
-Nhóm 1: Nhà Đường được thành lập
như thế nào? Kinh tế nhà Đường so với
các triều đại trước ? Những nội dung
của chính sách Quân điền?
-Nhóm 2: Bộ máy nhà nước thời Đường
có gì khác so với các triều đại trước?
-Nhóm 3: Tại sao cuối triều đại nhà
Đường lại nổi lên các cuộc khởi nghĩa
nông dân ?
- HS từng nhóm đọc sách giáo khoa,
thảo luận theo từng nhóm, Sau đó đại
diện nhóm lên trình bày , nhóm khác bổ
sung ý kiến của mình
GV nhận xét và chốt ý
Hoạt động 3: Hoạt động tập thể và cá
nhân
- GV: Nhà Minh, nhà Thanh được thành
lập như thế nào ?
- HS tìm hiểu trong SGK để trả lời câu
hỏi, HS khác bổ sung
- GV nhận xét và chốt ý: Sau cuộc khởi
a Thời Tần - Hán :
- Ở Trung ương : Hoàng đế có quyền tối
cao, bên dưới có Thừa tướng, (quan văn) Thái uý (quan võ) và các quan coi giữ các mặt khác
- Ở địa phương, chia thành quận, huyện
với các chức Thái thú và Huyện lệnh, phải chấp hành mệnh lệnh của nhà vua
- Đối ngoại: xâm chiếm Triều Tiên và đất đai của người Việt cổ
b
Thời Đường
-Chính quyền: hoàn chỉnh chính quyền
từ trung ương xuống địa phương nhằm tăng cường quyền lực tuyệt đối của hoàng đế
- Lập thêm chức Tiết độ sứ (là những
thân tộc và công thần) đi cai trị vùng biên cương
- Tuyển dụng quan lại bằng thi cử (con
em địa chủ) bên cạnh hình thức tiến cử
- Nhà Đường tiếp tục chính sách xâm lược : Nội Mông, Tây Vực, Triều Tiên,
An Nam lãnh thổ được mở rộng
C.Thời nhà Minh-Thanh
- Nhà Minh:(1638- 1644) quan tâm đến
xây dựng chế độ quân chủ chuyên chế tập quyền bằng việc :
+ Bỏ chức Thái uý và Thừa tướng, vua
Trang 4nghĩa của Chu Nguyên Chương ,nhà
Minh được thành lập (1638-1644)
nhưng cuối triều Minh lại nổ ra cuộc
khởi nghĩa của Lý Tự Thành làm cho
nhà Minh sụp đổ,giữa lúc đó bộ tộc
Mãn ở phía Bắc (Lỡ Nhĩ Cáp Xích) tràn
xuống, đã đánh bại Lý Tự Thành lập
nhà Thanh (1644-1911)
- GV: chính sách đối ngoại thời
Minh-Thanh ?
- HS Lập bảng hệ thống kiến thức về tổ
chức bộ máy nhà nước của các triều đại
phong kiến Trung Quốc
Hoạt động: Cả lớp thảo luận.
Trình bày được sự phát triển kinh tế
Trung Quốc thời phong kiến :
- GV: Sự phát triển kinh tế dưới thời
Đường ?
Giáo viên hình thành các khái niệmchế
độ: tơ là thuế ruộng nộp lúa Dung là
thuế thân nộp bằng lao dịch, điệu là thuế
hộ khẩu nộp bằng vải lụa
- GV :: Dưới thời Minh-Thanh kinh tế
TQ cĩ những
điểm gì mới so với những triều đại
trước ? Tại sao?
- GV cho các nhóm thảo luận, rồi cử đại
diện nhóm trả lời câu hỏi, nhóm khác bổ
sung
- GV nhận xét và chốt ý: Cần nêu rõ sự
phát triển về mọi mặt ,đặc biệt có sự ra
đời của nền kinh tế mới kinh tế tư bản
chư nghĩa
- GV: Tại sao nhà Minh với nền kinh tế,
chính trị thịnh đạt như vậy lại sụp đổ ?
- HS trả lời câu hỏi, GV nhận xét rồi
phân tích cho - - HS thấy : Cũng như
các triều đại phong kiến trước đó,cuối
triều Minh cũng lâm vào cuộc khủng
nắm quân đội
+ Lập ra sáu bộ do các quan thượng thư
phụ trách từng bộ : Lễ, Binh, Hình, Cơng, Lại, Hộ
+ Các bộ chỉ đạo trực tiếp các quan ở
tỉnh
- Nhà Thanh (1644 – 1911) tiếp tục
củng cố bộ máy chính quyền và thực hiện :
+ Chính sách áp bức dân tộc.
+ Mua chuộc địa chủ, thu hút người
Hán vào bộ máy quan lại
- Đối ngoại: Nhà Minh và nhà Thanh :
mở rộng bành trướng ra bên ngồi, trong đó có xâm lược Đại Việt, nhưng đã thất bại nặng nề
2 Sự phát triển kinh tế
a Nơng nghiêp :
- Thời Đường: thực hiện chính sách quân
điền và chế độ: tơ - dung - điệu Ruộng tư nhân phát triển
=> Do vậy, kinh tế thời Đường phát triển cao hơn so với các triều đại trước
- Thời Minh – Thanh: trong nơng
nghiệp có bước tiến bộ về kĩ thuật canh tác, diện tích mở rộng hơn, sản lượng lương thực tăng
b.
Thủ cơng nghiệp và thương nghiệp :
- Thời Đường: bước vào giai đoạn
thịnh đạt : có các xưởng thủ cơng (tác phường) luyện sắt, đóng thuyền có đơng người làm việc
- Thời Minh – Thanh: mầm mống kinh
tế TBCN đã xuất hiện: hình thành các cơng xưởng thủ cơng (trong các nghề làm giấy, gốm, dệt ) ; có người làm thuê trong một số nghề dệt, mía đường
Trang 5hoảng, mâu thuẫn xã hội ngày gay gắt
và cuộc khởi nghĩa nơng dân của Lý Tự
Thành đã làm nhà Minh sụp đổ
Ho
ạt động: cá nhân và cả lớp
-GV: Em cĩ nhận xét gì về chính sách
cai trị của mỗi triều đại phong kiến khi
lên nắm quyền ?
- HS: trả lời GV nhận xét chốt ý và
nhấn mạnh khi mới lên cầm quyền thi
hành nhiều chính sách tiến bộ những
cuối mỡi triều đại lại bóc lột => khởi
nghĩa nơng dân
- Gv: chính sách thống trị của các triều
đại PK đã dẫn tới vấn Vấn đề gì ?
- Hs trả lời GV nhận xét chốt ý
Tiết 2:
Ho
ạt động: nhóm
- Thảo luận Trình bày những thành
tựu văn hố Trung Quốc thời phong
kiến : Nho giáo,phật giáo Sử học, Văn
học, kiến trúc, khoa học - kĩ thuật :
GV neđu cađu hỏi cho moêi nhóm
-Nhóm 1: Hãy neđu những thành
tựu trong lĩnh vực tư tưởng cụa chê
đoơ phong kiên Trung Quôc ?
-Nhóm 2: Những thành tựu tređn
các lĩnh vực: Vaín hĩc, sử hĩc, khoa
hĩc kỹ thuaơt cụa TQ phong kiên?
Các nhóm thạo luaơn, roăi cử đái
dieơn nhóm trình bày,nhóm khác
boơ sung ý kiên
- GV nhaơn xét và chôt ý: Yeđu
caău neđu khái quát sự ra đời cụa
Nho giáo (nói theđm veă Khoơng
Tử); veă Phaơt giáo GV có theơ
c Ngoại thương :
- Thời Đường: ngồi đường biển đã
hình thành "con đường tơ lụa", buơn bán với nước ngồi làm cho ngoại thương được khởi sắc
- Thời Minh – Thanh: thành thị mở
rộng và đơng đúc, đây là những trung tâm chính trị và kinh tế lớn (như Bắc Kinh, Nam Kinh) Cuối triều Thanhthi hành chính sách "đóng cửa" đã làm hạn chế buơn bán với nước ngồi
3 Tình hình xã hội
- Trong giai đoạn đầu của thời kì hình thành và phát triển của xã hội phong kiến, đời sống nhân dân được cải thiện ít nhiều
- Vào cuối các triều đại, giai cấp thống trị tăng cường bóc lột nhân dân, tơ thuế nặng nề, đời sống nhân dân khổ cực
- Mâu thuẫn giai cấp trong xã hội ngày một tăng, nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra có tính chất chu kì, làm sụp đổ các triều đại Những lãnh tụ của các cuộc khởi nghĩa lại lên ngơi vua, tiếp tục xây dựng triều đại phong kiến mới
III : Văn hĩa Trung Quốc
a Tư tưởng
- Nho giáo :
+ Giữ vai trị quan trọng trong lĩnh vực
tư tưởng, là cơ sở lí luận, tư tưởng và cơng cụ sắc bén phục vụ cho nhà nước phong kiến tập quyền
+ Đến đời Tống, Nho giáo phát triển thêm, các vua nhà Tống rất tơn sùng nhà
nho
+ Sau này, học thuyết Nho giáo càng trở nên bảo thủ, lỡi thời và kìm hãm sự phát
Trang 6nhaĩc lái vieơc Đường Taíng đi Tađy
Trúc…
- Sử ký Tư Mã Thieđn, với phương
pháp viêt sử mới…
-Thơ GV có thể nói qua về
thơ Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị,Lý
Bạch…
-Tiểu thuyết GV nói qua
về ,Ngô Thừa Aân, La Quán
Trung, Đào Tuyết Cần …
- Nêu còn thời gian GV cho các em
xem baíng hình veă 4 phát minh lớn
cụa người Trung Quôc
( Thuôc súng, la bàn, ngành in,
làm giây ) ạnh hưởng lớn cụa thê
giới sau này
- GV cho HS quan sát hình 14, 15
(SGK) và nêu nhận xét về những thành
tựu văn hố Trung Quốc thời phong
kiến
triển của xã hội
+ Đánh giá về mặt tích cực và hạn chế của Nho giáo
- Phật giáo :
+ Thịnh hành, nhất là thời Đường, Tống Các nhà sư Trung Quốc sang Ấn Độ tìm hiểu giáo lí của đạo Phật, các nhà sư Ấn
Độ đến Trung Quốc truyền đạo
+ Kinh Phật được dịch, in ra chữ Hán ngày một nhiều, chùa chiền được xây dựng ở các nơi
b
Sử học :
- Thời Tần – Hán, Sử học trở thành lĩnh
vực khoa học độc lập : Tư Mã Thiên với
bộ Sử kí, Hán thư của Ban Cố Thời Đường thành lập cơ quan biên soạn gọi
là Sử quán
- Đến thời Minh – Thanh, sử học cũng được chú ý với những tác phẩm lịch sử nổi tiếng
c
Văn học :
- Văn học là lĩnh vực nổi bật của văn hố Trung Quốc Thơ ca dưới thời Đường có bước phát triển nhảy vọt, đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật, với những thi nhân mà tên tuổi cịn sống mãi đến ngày nay, tiêu biểu nhất là Đỡ Phủ, Lý Bạch, Bạch Cư Dị
- Ở thời Minh - Thanh, xuất hiện loại hình văn học mới là "tiểu thuyết chương hồi" với những kiệt tác như Thuỷ hử của Thi Nại Am, Tam quốc diễn nghĩa của
La Quán Trung
d
Khoa học - kĩ thuật :
- Nhiều thành tựu rực rỡ trong các lĩnh vực Tốn học,Thiênvăn, Y học
- Người Trung Quốc có rất nhiều phát minh, trong đó có 4 phát minh quan trọng, có cống hiến đối với nền văn minh nhân loại là giấy, kĩ thuật in, la bàn
Trang 7và thuốc súng.
e
Nghệ thuật kiến trúc :
- Đạt được những thành tựu nổi bật với những công trình như : Vạn lí trường thành, Cung điện cổ kính, những bức tượng Phật sinh động
4 Củng cố
Khái quát lại những kiến thức chính trong bài
-Những biểu hiện sự thịnh trị về kinh tế, chính trị của xã hội phong kiến TQ dưới triều Đường
- Những biểu hiện của quan hệ sản xuất dưới triều Minh
- Tại sao cuối các triều đại phong kiến các cuộc khởi nghĩa nông dân diễn ra
- Anhr hưởng văn hóa trung Quốc đến nước ta
5 Dặn dò:
- Nhắc hs về nhà học bài cũ, trả lời các câu hỏi trong sgk , đọc và chuẩn bị trước bài mới
- Sưu tầm các tranh ảnh về các công trình của vh của TQ